ในโลกยุคไร้พรหมแดน มนุษย์ย่อมมีอิสระในการสื่อสารถึงกันได้อย่างกว้างขวาง ไม่มีขอบเขตเทคโนโลยีสารสนเทศ
(Information Technology) ทำให้การสื่อสารไร้ข้อจำกัดในเรื่องของเวลาและระยะทาง (time and space) การสื่อสารทางการศึกษา ก็พลอยได้รับอานิสงส์นี้ในการจัดการศึกษา โดยการนำมาใช้ในการจัดระบบการศึกษาทางไกล(Distance Education) แบบ 2 ทาง การจัดการศึกษาทางไกลนั้นมีมานานแล้ว แต่จำกัดการใช้สื่ออยู่แต่เพียงสื่อมวลชนประเภทสิ่งพิมพ์ วิทยุ และวิทยุโทรทัศน์เท่านั้น อีกทั้งยังเป็นรูปแบบการสื่อสารทางเดียว (One-way Communication) จึงทำให้การสอนยังคงเป็นทางไกลที่แท้จริง ผู้สอนขาดปฏิสัมพันธ์ (interaction) กับผู้เรียนโดยตรง ทำให้บทเรียนไม่น่าสนใจและไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศ สามารถทำให้การสอน ทางไกลเป็นแบบ 2 ทางได้โดยสมบูรณ์ทั้งภาพและเสียง อีกทั้งสามารถนำเสนอสื่อต่างๆ ได้ทุกรูปแบบ สร้างความเป็นรูปธรรม ให้กับ การสอนทางไกลมากยิ่งขึ้น ผู้เรียนมีปฏิสัมพันธ์กับผู้สอนได้อย่างใกล้ชิด ไกลจึงดูเหมือนใกล้
โทรทัศน์นับว่าเป็นสื่อที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการจัดการเรียนการสอนทางไกล โดยเหตุที่สื่อประเภทนี้เป็นสื่อที่มีความ สมบูรณ์ทั้งภาพและเสียง โทรทัศน์การเรียนการสอน (Instructional Television) จึงได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางในวงการศึกษา การผลิตรายการโทรทัศน์การเรียนการสอน ให้ได้ดีและมีคุณภาพนั้นจำเป็นจะต้องใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ที่มีคุณภาพ ต้องใช้บุคลากร การผลิตที่มีความชำนาญเป็นจำนวนมาก การผลิตรายการโทรทัศน์เพื่อการเรียน การสอนจึงอยู่ในวงจำกัด รายการโทรทัศน์ทางการศึกษา มีทั้งรายการสด (Live Program)และรายการบันทึกเทป (Pre-recorded Program) รายการแต่ละประเภทมีทั้งข้อดี และข้อจำกัดแตกต่างกัน ความแตกต่างที่เห็นได้ชัด คือ รายการสด มีโอกาสผิดพลาดได้ง่าย คุณภาพอาจจะไม่ดีนัก แต่มีความเป็นปัจจุบัน ในขณะที่รายการบันทึก
เทป เสียเวลาและค่าใช้จ่ายค่อนข้างมาก แต่ทำให้ได้รายการที่ดีมีคุณภาพได้ด้วยเทคนิคการตัดต่อ รายการโทรทัศน์ที่ดี จึงควรนำเอา ทั้ง รายการสดและรายการบันทึกเทปมาใช้ร่วมกันอย่างเหมาะสม
เมื่อมีการพัฒนาระบบการศึกาาทางไกลให้เป็นแบบ 2 ทาง จึงมีการนำเอาเทคนิค การผลิตรายการโทรทัศน์ภายในห้อง สตูดิโอ โดยใช้เครื่องมือ และบุคลากรในการผลิตน้อยที่สุดเพื่อผลิตเป็นรายการสด หรือบันทึกเทป ส่งไป ยังผู้เรียนที่อยู่ห่างไกลออกไป โดยมี ผู้เรียน จำนวนหนึ่งนั่งเรียนภายในสตูดิโอหรือ ห้องเรียนสตูดิโอ (Studio Classroom) เป็นแบบ ห้องเรียนจำลอง โดยปกติภายในห้อง เรียนสตูดิโอจะใช้กล้องจำนวน 2 หรือ 3 ตัว มีผู้ควบคุมกล้องตามจำนวนกล้องที่ใช้ หรือจะใช้วิธีการควบคุมระยะไกล (Remote control) กล้องตัวที่ 1 จะทำหน้าที่ถ่ายผู้สอน (Presenter Camea) กล้องตัวที่ 2 ถ่ายผู้เรียน (Studen Camera) กล้องตัวที่3 เป็นกล้องแนวดิ่ง จับเอกสาร หรือวัตถุสิ่งของ ที่ผู้สอนนำมาแสดง ให้ผู้เรียนดูผ่านจอโทรทัศน์ บางครั้งเรียกว่า กล้องถ่ายเอกสาร (DocumentCamera) ส่วนการ ควบคุม กล้อง และการสับเปลี่ยนกล้อง อาจทำในห้องควบคุม (Control Room) หรือบริเวณใกล้เคียงกับห้องเรียนสตูดิโอ
จากการศึกษา ปัญหาการจัดการเรียนการสอนทางไกล 2 ทาง พบว่ามีปัญหาดังต่อไปนี้
1.ความยุ่งยากทางเทคนิคเกี่ยวกับระบบภาพและระบบภาพเสียงของโทรทัศน์
2.การเตรียมการสอนไม่เหมาะสม เน้นการสอนแบบบรรยายหน้ากล้องโทรทัศน์มากเกินไป
3.การนำสื่อเข้ามาใช้มีน้อยเกินไป ทำให้ขาดความเป็นรูปธรรม
4.เอกสารประกอบการสอนไม่ดี และไม่เหมาะสมกับเนื้อหา ไม่ครบถ้วน มักจะทำเป็นเพียงหัวข้อ ไม่มีรายละเอียดเพียงพอ
5.ผู้สอนขาดทักษะในการนำเสนอ พูดเบาเกินไป ผู้เรียนได้ยินไม่ชัดเจน
6.ใช้วิธีการสอนที่ไม่ดึงดูดความสนใจ (Albright. 1988)
จากปัญหาดังกล่าว ทำให้การจัดการเรียนการสอนทางไกลไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร ปัญหาส่วนใหญ่เกิดขึ้นจาก
ความไม่พร้อมและการขาดทักษะการใช้ระบบการสอนทางไกลแบบ 2 ทางของผู้สอนเป็นสำคัญจากการศึกษาพบว่า การจัด การเรียนการสอน ทางไกล 2 ทางที่ดี ควรจัดองค์ประกอบ 7 ประการ ดังต่อไปนี้ ให้ดีและมีความพร้อม
1. การวางแผนและการดำเนินการรายวิชา
2. การสร้างความประทับใจหน้ากล้อง
3. การออกแบบงานกราฟิคส์ให้เหมาะสมกับสื่อโทรทัศน์
4. การวางแผนการจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์
5. การพัฒนาทักษะการบรรยายทางไกล
6. การพัฒนาทักษะการใช้คำถาม
7. การพัฒนาคุณภาพการสอนทางไกล
ดังจะได้กล่าวถึงในรายละเอียดการจัดแต่ละองค์ประกอบ ดังนี้

การวางแผนและการดำเนินการรายวิชา
การวางแผนและการดำเนินการรายวิชาการสอนทางไกลมีความจำเป็นแตกต่างไปจากการสอนรายวิชาที่สอน
โดยทั่วไปเนื่องจากเป็นการสอนด้วยการบูรณาการสื่อการสอนและวิธีการต่างๆผ่านสื่อโทรทัศน์เป็นเป็นสำคัญ ผู้เรียนอยู่ ในที่ห่างไกล ต่างสถานที่กันการนำเสนออาจจะมีทั้งที่เป็นการสอนสดและการบันทึกเทปทำอย่างไรจึงจะทำให้การสอนดูเสมือนหนึ่งผู้เรียนนั่งเรียน
อยู่ในห้องเรียนเดียวกันทำให้เกิดปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนกับผู้สอนหรือระหว่างผู้เรียนด้วยกันได้อย่างไรทำอย่างไรจะให้ผู้เรียนมี
ความคุ้นเคยและมีเจตคติที่ดีต่อระบบการสอนแบบนี้ที่ผู้สอนอยู่บนจอโทรทัศน์แทนที่จะปรากฏตัวจริง จะชดเชยส่วนนี้ได้อย่างไร นับว่ามีความสำคัญในการวางแผนและดำเนินการอย่างรอบคอบในการผลิตรายการโทรทัศน์แต่ละรายการนั้นจะต้องมีผู้ร่วมรับผิดชอบ
เป็นจำนวนมาก นับตั้งแต่ผู้ผลิตรายการ ผู้กำกับรายการ ผู้กำกับภาพ ผู้กำกับแสงผู้กำกับเสียงผู้ควบคุมกล้อง(ตามจำนวนกล้องที่ใช้) ช่างศิลป์และผู้ช่วยในแต่ละฝ่ายตามความจำเป็นแต่ในระบบการสอนทางไกลแบบ2ทางมีแนวคิดที่แตกต่างกันไปบ้างโดยพยายามที่จะลด จำนวนผู้ร่วมรับผิดชอบดังกล่าวให้น้อยลง มีเฉพาะที่มีความจำเป็นเท่านั้น เนื่องจากสถานศึกษามักจะไม่มีบุคลากรทางเทคนิค พอเพียง เหมือนกับสถานีโทรทัศน์จึงแก้ปัญหาโดยการทำอุปกรณ์บางอย่างให้ควบคุมได้โดยอัตโนมัติซึ่งผู้สอนสามารถควบคุมได้ด้วยตนเองด้วยการ สัมผัสเพียงปลายนิ้ว(Touchcontrol)จึงทำให้สามารถลดจำนวนบุคลากรลงไปได้จำนวนหนึ่ง นอกจากบุคลากรทางเทคนิคดังที่กล่าวมาแล้ว ในระบบการสอนทางไกลยังต้องมีบุคลากรทางวิชาการหรือทางการสอน และผู้ช่วยอื่นๆ อีก ดังนี้
- ผู้สอน เป็นผู้รับผิดชอบในการเลือกเนื้อหาวิชา จัดลำดับการสอน เลือกสื่อต่างๆ ที่จะต้องใช้ประกอบการบรรยายใน
แต่ละครั้ง อาทิเช่น รูปภาพ กราฟิคส์ วัสดุสามมิติ เป็นต้น กำหนดหัวข้อการนำเสนอ และนำเสนอเนื้อหาในบทเรียนตามลำดับ ตลอดจนการสร้าง และพัฒนาแบบวัดและประเมินผล
- ผู้ออกแบบการสอน เป็นผู้รับผิดชอบในการประสานงานการจัดรายวิชา ให้คำแนะนำในการสอนผ่านสื่อโทรทัศน์ เช่น เกี่ยวกับการเตรียมตัว การแสดงบทบาทหน้ากล้องโทรทัศน์ เทคนิคการตั้งคำถามเพื่อเร้าให้ผู้เรียนเกิดปฏิสัมพันธ์ เป็นต้น นอกจากนี้ ผู้ออกแบบการสอนยังจะต้องกำหนดการเลือกออกแบบ กราฟิคส์ สื่อต่างๆ ที่จะนำมาใช้ประกอบการสอน ประสานงานการกำหนดหัวข้อ การนำเสนอ และการประเมินรายวิชาต่างๆ อีกด้วย
- ผู้ผลิตรายวิชาการสอนทางไกล เป็นผู้รับผิดชอบในการประสานงานการผลิตรายการสอนทางโทรทัศน์รวมทั้งการ
ฝึกหัดบุคลากร ให้สามารถออกแบบตัวหนังสือ กราฟิคส์ ให้คำแนะนำ ผู้สอนให้รู้จักการใช้เทคโนโลยีต่างๆ ในห้องเรียนทางไกล ผลิตและเผยแพร่รายการสอนทางไกลไปยังห้องเรียนต่างๆ ทั้งใกล้และไกล
- บุคลากรกราฟิคส์และถ่ายทำ เป็นผู้ทำหน้าที่ช่วยการผลิตกราฟิคส์ต่างๆ ให้เหมาะสมกับการสื่อสารทางโทรทัศน์ เช่น การจัดสัดส่วนกราฟิคส์ให้อยู่ในสัดส่วน 3 : 4 ส่วนบุคลากรถ่ายทำมีหน้าที่รับผิดชอบแตกต่างกันไปตามลักษณะงานที่ได้รับมอบหมาย เช่น ควบคุมกล้อง ควบคุมภาพ ควบคุมแสง หรือการจัดภายในห้องเรียนสตูดิโอ เป็นต้น

การสร้างความประทับใจหน้ากล้อง
ภาพนักแสดงที่ปรากฏอยู่หน้าจอโทรทัศน์ย่อมแสดงบุคลิกที่แตกต่างกันตามบทบาทที่ได้รับมอบหมาย บ้างดูดี บ้าดูร้าย เพื่อให้ดูสมจริงตามการดำเนินเรื่องของการแสดงนั้นๆ แต่ในบทบาทของการเป็นผู้สอนทางโทรทัศน์ ภาพลักษณ์จะมีแต่ดีเท่านั้น การปรากฏตัวของ ผู้สอนหน้ากล้องโทรทัศน์จึงต้องคาดหวังไว้ว่าจะต้องดูดี ดังนั้น ผู้สอนจึงต้องศึกษาและเตรียมตัวล่วงหน้า ไม่ว่าจะเป็นการแต่งกาย การแต่งหน้า การแสดงอริยาบทต่างๆ การเคลื่อนไหว การหยิบจับสิ่งของ การแสดงสิ่งต่างๆ หน้ากล้องโทรทัศน์ รวมทั้งภาษา การพูดจา จะต้องเป็นไปอย่างเหมาะสม ไม่เคอะเขิน
การเป็นผู้สอนทางโทรทัศน์ที่ดีจะต้องอาศัยการฝึกฝน จนให้เกิดความเคยชิน ผู้สอนต้องมีความรู้ความเข้าใจด้วยว่า
สิ่งใดควรปฏิบัติและไม่ควรปฏิบัติ ถึงแม้ว่าบทบาทของผู้สอนจะไม่เหมือนกับผู้แสดงทางโทรทัศน์โดยทั่วไป แต่มีเทคนิคหลาย ๆ อย่างของนักแสดงโทรทัศน์ที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้กับผู้สอนได้ดี
ผู้สอนต้องเตรียมแผนการเคลื่อนไหวหน้ากล้องไว้ล่วงหน้าว่าจะมีการเคลื่อนไหวไปในตำแหน่งใดบ้าง จะหยิบจับสิ่งของชิ้น ใดบ้าง สิ่งของใดที่ต้องการให้ผู้เรียนศึกษารายละเอียดให้เห็นชัดเจน ควรจับอย่างไร นานเพียงใด ขณะอยู่หน้ากล้องควรวางบุคลิกให้ดี เช่น ท่าการนั่งให้ ดูสง่างาม การยืน การเดินให้เป็นธรรมชาติ ไม่คุ้ยแคะแกะเกาต่อหน้ากล้องการพูดจาต้องชัดถ้อยชัดคำให้เสียงดัง ได้ยิน ชัดเจน ไม่ควรใช้วิธีการอ่านคำบรรยายต่อหน้ากล้อง ถ้ามีความจำเป็นให้ทำเป็นโน้ตสั้น ๆ วางซ้อนไว้ ดูเป็นบางครั้งบางคราว ไม่ควรใช้วิธีการท่องจำคำบรรยาย เพราะจะทำให้การสอนไม่เป็นธรรมชาติ ควรทดลองฝึกซ้อมบรรยายสัก 5-10 นาที บันทึกเทปไว้ แล้วเปิดดูคนเดียว หรือจะดูกับเพื่อน อาจารย์ก็ได้ หาจุดบกพร่องเพื่อปรับปรุงแก้ไขสัก 2-3 ครั้ง จนเป็นที่พอใจปัญหาการสอนหน้ากล้อง โทรทัศน์ในระยะแรกๆ ที่มักจะประสบ ได้แก่ การวางตัวไม่เป็นธรรมชาติ ไม่มองกล้อง หน้าตาไม่ยิ้มแย้ม เขียนตัวหนังสืออ่านไม่ออก ไม่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้เรียน เอกสารประกอบการสอนไม่มีหรือไม่ดี รู้สึกสับสน วิตกกังวลการแต่งและการใช้เครื่องประดับไม่เหมาะ กับ ภาพโทรทัศน์ เป็นต้น

การออกแบบงานกราฟิคส์ให้เหมาะกับสื่อโทรทัศน์
งานกราฟิคส์ทั้งหลายที่นำออกทางโทรทัศน์ ควรมีสัดส่วนเหมาะสมกับสัดส่วนของจอโทรทัศน์มาตรฐาน คือ 3 : 4 นั่นคือ
สูง 3 ส่วน กว้าง 4 ส่วน งานกราฟิคส์ที่ทำในรูปแบบของสื่อบางประเภทที่มีสัดส่วนต่างไปจากสัดส่วนจอโทรทัศน์เมื่อนำมาออก โทรทัศน์สัดส่วน เกินจะถูกตัดออกไป เช่น การนำสไลด์ซึ่งมีขนาดสัดส่วน 2 : 3 มาออกโทรทัศน์ สัดส่วนด้านข้างขวาและ ซ้ายจะถูกตัดออก เนื้อหาส่วนนั้นจึงไม่ปรากฏบนจอโทรทัศน์

การออกแบบกราฟิคส์ทางโทรทัศน์
มีหลักการคล้ายคลึงกับหลักการออกแบบทัศนศิลป์ เช่นหลักความสมดุลของการออกแบบเมื่อวางวัตถุที่เหมือนกันบน 2 ข้างของภาพ ซึ่งเป็นการจัดสมดุลแบบเท่ากัน (Symetrical Balance) หรือการสมดุลที่เกิดจากการวางวัตถุที่แตกต่างกัน ที่เรียกว่า
Asymetrical Balance การใช้เทคนิคของการเน้นจุดสนใจด้วยวิธีการต่างๆ เช่น การใช้ลูกศรชี้การขีดเส้นใต้การใช้สีการใช้ความตัดกัน โดยใช้รูปทรง ขนาด สี หรือ การวางตำแหน่งวัตถุ เป็นต้นในปัจจุบันนี้นิยมการออกแบบงานกราฟิคส์ด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ ซึ่งจะ
ทำให้ การออกแบบสะดวก และง่ายขึ้น โดยเลือกใช้โปรแกรมการสร้างภาพกราฟิคส์ต่างๆได้มากมาย

การวางแผนการจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์
ความ สำคัญของการสอนทางไกล 2 ทาง คือ การส่งเสริมให้ผู้เรียนมีปฏิสัมพันธ์กับผู้สอนหรือผู้เรียนด้วยกันเอง ผู้สอนที่ไม่คุ้นเคยกับระบบการสอนหน้ากล้องโทรทัศน์อาจประสบปัญหา ไม่สามารถจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์ได้ การจัดทำคู่มือปฏิสัมพันธ์ (Interactive Study Guide) เป็นวิธีการที่จะช่วยแก้ปัญหานี้ได้ คู่มือปฏิสัมพันธ์ ประกอบด้วย เนื้อหาบทเรียน กราฟิคส์ รูปภาพ แสดง ปฏิสัมพันธ์ตามลำดับ มีเลขกำกับไว้อย่างชัดเจนมีแนวคำตอบที่ผู้สอนตั้งขึ้นและแนวการตอบของผู้เรียนการจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์จะ ช่วยให้ บทเรียน ไม่น่าเบื่อ ช่วยปรับนิสัยการเรียนแบบจดโน้ตตามการบรรยายให้ลดลง อีกทั้งยังช่วยเป็นการทบทวนบทเรียนได้เป็น
อย่างดี ผู้เรียนจะเรียนด้วยความเข้าใจมากยิ่งขึ้น

การพัฒนาทักษะการบรรยายทางไกล
ระบบการเรียนการสอนทางไกล 2 ทาง แม้จะมีการนำเสนอด้วยภาพให้เห็นอย่างชัดเจนเพียงใดก็ตาม เสียงพูด หรือ การ บรรยายก็ยังมีความสำคัญต่อการสื่อสารเป็นอย่างมาก ผู้สอนอาจนำเอาภาพที่ดีมีคุณค่ามาใช้ประกอบการสอนได้ ภาพนั้นจะ ให้ผล การเรียนที่ไม่สมบูรณ์ถ้าผู้เรียนไม่ได้ยินเสียงเพื่อสร้างความเข้าใจเสริมจากการดูภาพเหล่านั้นการบรรยาย การสอนทางไกล มีผู้เรียน กระจายอยู่ในห้องเรียนต่างๆ เป็นจำนวนมาก ผู้บรรยายจึงควรเน้นการสร้างความเข้าใจที่ชัดเจน แจ่มแจ้ง โดยพูดช้า ๆ ให้มีเสียงดัง ชัดถ้อยชัดคำ การพูดให้คนฟังเข้าใจถึงจะช้าหน่อยก็ยังดีกว่าพูดเร็วหรือคนฟังไม่ได้ยิน ไม่เข้าใจ การฝึกทักษะการบรรยาย มีความ
จำเป็นสำหรับผู้สอนเป็นอย่างมากการฝึกอาจทำโดยการฝึกพูดหน้ากระจกเงาฝึกโดยการบันทึกเทป หรือฝึกหน้ากล้องถ่ายโทรทัศน์ แล้วปรับปรุงแก้ไข จนสามารถบรรยายได้ดีที่สุด

การพัฒนาทักษะการใช้คำถาม
ระบบการเรียนการสอนทางไกลแบบ 2 ทาง กิจกรรมปฏิสัมพันธ์จึงเป็นหัวใจของระบบที่ขาดไม่ได้ กิจกรรมปฏิสัมพันธ์ กับการสอนกลุ่มใหญ่ที่นิยมใช้ คือ การใช้คำถาม การสอนทางมีทั้งผู้เรียนในห้องเรียนสตูดิโอและห้องเรียนทางไกล เป็นจำนวนมาก การเตรียมคู่มือปฏิสัมพันธ์ล่วงหน้าจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง จากผลการศึกษาของเอลเนอร์ (Ellner. 1983) พบว่า ผู้สอนทางไกลใช้เวลา ในการถามน้อยมาก เพียง 3.65% ของเวลาที่สอนทั้งหมด คำถามที่ใช้เป็นเพียงคำถามที่เป็นข้อเท็จจริง (Factual Data) เท่านั้น แทนที่จะ
เป็นคำถามคิด ให้เกิดทักษะทางปัญญา คำถามที่กระตุ้นการอภิปรายเชิงวิเคราะห์วิจาราณ์ให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในกาารเรียน การสอน คำถามที่ดี ที่ควรนำมารใช้จึงควรเป็นคำถามที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนคิดมากกว่าให้จำ ผู้สอนจึงควรเตรียมตั้งคำถาามที่เหมาะสมล่วงหน้า มีการใช้คำถามในระหว่าง การเรียนเป็น ระยะ ไซร์สและสมิธ (Cyrs and Smith. 1988) ได้ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการใช้คำถาม ที่ประสบ ความสำเร็จไว้ว่า ควรจัดระดับการใช้คำถามออกเป็น 4 ระดับ ดังนี้
ระดับที่ 1 คำถามที่ให้ผู้เรียนใช้ความจำที่เรียนมาตอบคำถาม
ระดับที่ 2 คำถามที่ให้ผู้เรียนใช้ความเข้าใจในเนื้อหาที่เรียนตอบคำถาม
ระดับที่ 3 คำถามที่ให้ผู้เรียนประยุกต์ใช้กฎเกณฑ์ หลักการ ทักษะหรือวิธีการตอบคำถาม
ระดับที่ 4 คำถามที่มุ่งให้ผู้เรียนคิดแก้ปัญหา เลือกใช้กฎเกณฑ์ วิเคราะห์ความสำคัญ แสดงความคิดเห็น ผลิตต้นแบบ
จะเห็นได้ว่า ลักษณะการใช้คำถามควรให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรมของการจัดการเรียนการสอน

การพัฒนาคุณภาพการสอนทางไกล
การสอนทางไกลด้วยระบบ Video Conferenceเป็นการสอนผ่านจอโทรทัศน์คล้ายคลึงกับการสอนทางไกลผ่านสื่อ โทรทัศน์ โดยทั่วไป แต่มีข้อแตกต่างตรงที่ระบบวีดิโอคอนเฟอร์เรนซ์เป็นแบบสองทาง ผู้เรียนและผู้สอนสามารถมีปฏิสัมพันธ์กันได้ด้วยสื่อเดียวกัน ตลอดเวลา และมักใช้กับการเรียนการสอนเป็นกลุ่ม นอกจากการมีปฏิสัมพันธ์แล้ว คุณภาพของ การเรียนการสอน จึงขึ้นอยู่กับคุณภาพ การสอนของผู้สอนถ้าผู้สอนเน้นการบรรยายด้วยปากเป็นหลักสิ่งที่ผู้เรียนได้รับจึงมีความเป็นนามธรรมสูง ผลที่เกิดขึ้นจึงขึ้นอยู่กับ เทคนิค การสอน การพูด และการอธิบายของผู้สอน ซึ่งเป็นความสามารถเฉพาะตัวบุคคล
สื่อโทรทัศน์ เป็นสื่อที่มีความสมบูรณ์ ทั้งภาพเคลื่อนไหวและเสียงแต่ก็ยังถือว่าเป็นสื่อที่มีความเป็นรูปธรรมในระดับปานกลาง เนื่องจากเป็นสื่อ 2 มิติ การเรียนรู้จากผู้สอนที่อยู่ในจอโทรทัศน์จึงควรใช้วิธีสอนที่ดีที่สุด นำสื่อที่เหมาะสมเข้ามาใช้ เพื่อให้ผู้เรียนเกิดความ กระตือรือร้นที่จะศึกษา ดังนั้นนอกเหนือจากความสามารถเฉพาะตัวของผู้สอนที่จะบรรยายให้น่าสนใจแล้ว การนำสื่อเทคโนโลยี การศึกษาเข้ามาใช้อย่างเหมาะสม ก็จะช่วยประกันคุณภาพการจัดการเรียนการสอนทางไกลได้เป็นอย่างดี สื่อโทรทัศน์นับได้ว่า เป็นสื่อ ที่สามารถ รองรับการบูรณาการสื่อต่าง ๆ ได้ทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นสื่อภาพนิ่ง ภาพเคลื่อนไหว เสียง ข้อมูลต่าง ๆ เมื่อนำมาใช้ ร่วมกับ เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ จึงทำให้สื่อนี้มีความสมบูรณ์ที่สุด ขณะสอนผู้สอนอาจจะนำเสนอการสาธิต การทดลองผ่านกล้องโทรทัศน์ ในห้องเรียนสตูดิโอ แสดงภาพโปร่งใส ภาพทึบแสง วัสดุสามมิติขนาดเล็ก ผ่านกล้อง โทรทัศน์แนวดิ่ง (Vertical Video Camera) หรือ กล้องถ่ายเอกสาร (Document Camera) ฉายสไลด์ที่เตรียมมาผ่านเครื่องฉายสไลด์วีดิทัศน์ (Video Slide Projector) ฉายวีดิทัศน์ ที่เตรียม ล่วงหน้าขึ้นจอโดยตรง ฉายภาพชีวิตจริงของจุลชีวันผ่าน กล้องจุลทัศน์ หรือนำเสนอบทเรียนจากโปรแกรม เพาเวอร์พอยท์ (Power Point) ผ่านเครื่องคอมพิวเตอร์ขึ้นจอโทรทัศน์หรือเครื่องฉาย วีดิทัศน์ขนาดใหญ ่ พอที่ผู้เรียนมองเห็นได้ทั่วถึง ทั้งชั้น
การนำระบบการสอนทางไกลเข้ามาใช้กับการเรียนการสอนในประเทศไทย นับเป็นนวัตกรรมการศึกษาที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง เป็นนวัตกรรมที่สามารถนำมาใช้ในการแก้ปัญหาการจัดการเรียนการสอน สามารถจัดการเรียนการสอนได้มากตามที่ต้องการ โดยที่คุณภาพ การศึกษาไม่แตกต่าง หรือดีกว่าการจัดการเรียนการสอนตามปกติ เนื่องจากได้มีการนำเอาสื่อและเทคโนโลยีทันสมัย ที่เหมาะสมเข้ามาใช้ อย่างสมบูรณ์ เป็นการศึกษาอย่างใกล้ชิด จึงสาามารถทำให้การสอนทางไกลเป็นทางใกล้ได้อย่างแน่นอน

********
หนังสืออ้างอิง
Albrigh, Michael J. "Instruction by Special Delivery : Guidelines for the Use of Sattellites in Higher Education" , Paper presented at the annual conference of the Association for Educational Communications & Technology , New Orleans, 1988.
Cyrs, Thomas E. Land Frank A. Smith. "Faculty Training for Television Teaching : State of the Arts" , Paper presented at the annualconfer ence of the Association Communication & Technology , New Orleans, 1988.
________. Teleclass Teaching : A Resource Guide. New Mexico : New Mexico State University, Center for Educational Development, 1990
Ellner, Carolyn L. and others of Studies of College Teaching. Lexington, Mass. : Lexington Book, 1983.

คัดจาก http://spiderclass.hypermart.net ขอขอบคุณ

การสอนทางไกล

ในโลกยุคไร้พรหมแดน มนุษย์ย่อมมีอิสระในการสื่อสารถึงกันได้อย่างกว้างขวาง ไม่มีขอบเขตเทคโนโลยีสารสนเทศ
(Information Technology) ทำให้การสื่อสารไร้ข้อจำกัดในเรื่องของเวลาและระยะทาง (time and space) การสื่อสารทางการศึกษา ก็พลอยได้รับอานิสงส์นี้ในการจัดการศึกษา โดยการนำมาใช้ในการจัดระบบการศึกษาทางไกล(Distance Education) แบบ 2 ทาง การจัดการศึกษาทางไกลนั้นมีมานานแล้ว แต่จำกัดการใช้สื่ออยู่แต่เพียงสื่อมวลชนประเภทสิ่งพิมพ์ วิทยุ และวิทยุโทรทัศน์เท่านั้น อีกทั้งยังเป็นรูปแบบการสื่อสารทางเดียว (One-way Communication) จึงทำให้การสอนยังคงเป็นทางไกลที่แท้จริง ผู้สอนขาดปฏิสัมพันธ์ (interaction) กับผู้เรียนโดยตรง ทำให้บทเรียนไม่น่าสนใจและไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศ สามารถทำให้การสอน ทางไกลเป็นแบบ 2 ทางได้โดยสมบูรณ์ทั้งภาพและเสียง อีกทั้งสามารถนำเสนอสื่อต่างๆ ได้ทุกรูปแบบ สร้างความเป็นรูปธรรม ให้กับ การสอนทางไกลมากยิ่งขึ้น ผู้เรียนมีปฏิสัมพันธ์กับผู้สอนได้อย่างใกล้ชิด ไกลจึงดูเหมือนใกล้
โทรทัศน์นับว่าเป็นสื่อที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการจัดการเรียนการสอนทางไกล โดยเหตุที่สื่อประเภทนี้เป็นสื่อที่มีความ สมบูรณ์ทั้งภาพและเสียง โทรทัศน์การเรียนการสอน (Instructional Television) จึงได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางในวงการศึกษา การผลิตรายการโทรทัศน์การเรียนการสอน ให้ได้ดีและมีคุณภาพนั้นจำเป็นจะต้องใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ที่มีคุณภาพ ต้องใช้บุคลากร การผลิตที่มีความชำนาญเป็นจำนวนมาก การผลิตรายการโทรทัศน์เพื่อการเรียน การสอนจึงอยู่ในวงจำกัด รายการโทรทัศน์ทางการศึกษา มีทั้งรายการสด (Live Program)และรายการบันทึกเทป (Pre-recorded Program) รายการแต่ละประเภทมีทั้งข้อดี และข้อจำกัดแตกต่างกัน ความแตกต่างที่เห็นได้ชัด คือ รายการสด มีโอกาสผิดพลาดได้ง่าย คุณภาพอาจจะไม่ดีนัก แต่มีความเป็นปัจจุบัน ในขณะที่รายการบันทึก
เทป เสียเวลาและค่าใช้จ่ายค่อนข้างมาก แต่ทำให้ได้รายการที่ดีมีคุณภาพได้ด้วยเทคนิคการตัดต่อ รายการโทรทัศน์ที่ดี จึงควรนำเอา ทั้ง รายการสดและรายการบันทึกเทปมาใช้ร่วมกันอย่างเหมาะสม
เมื่อมีการพัฒนาระบบการศึกาาทางไกลให้เป็นแบบ 2 ทาง จึงมีการนำเอาเทคนิค การผลิตรายการโทรทัศน์ภายในห้อง สตูดิโอ โดยใช้เครื่องมือ และบุคลากรในการผลิตน้อยที่สุดเพื่อผลิตเป็นรายการสด หรือบันทึกเทป ส่งไป ยังผู้เรียนที่อยู่ห่างไกลออกไป โดยมี ผู้เรียน จำนวนหนึ่งนั่งเรียนภายในสตูดิโอหรือ ห้องเรียนสตูดิโอ (Studio Classroom) เป็นแบบ ห้องเรียนจำลอง โดยปกติภายในห้อง เรียนสตูดิโอจะใช้กล้องจำนวน 2 หรือ 3 ตัว มีผู้ควบคุมกล้องตามจำนวนกล้องที่ใช้ หรือจะใช้วิธีการควบคุมระยะไกล (Remote control) กล้องตัวที่ 1 จะทำหน้าที่ถ่ายผู้สอน (Presenter Camea) กล้องตัวที่ 2 ถ่ายผู้เรียน (Studen Camera) กล้องตัวที่3 เป็นกล้องแนวดิ่ง จับเอกสาร หรือวัตถุสิ่งของ ที่ผู้สอนนำมาแสดง ให้ผู้เรียนดูผ่านจอโทรทัศน์ บางครั้งเรียกว่า กล้องถ่ายเอกสาร (DocumentCamera) ส่วนการ ควบคุม กล้อง และการสับเปลี่ยนกล้อง อาจทำในห้องควบคุม (Control Room) หรือบริเวณใกล้เคียงกับห้องเรียนสตูดิโอ
จากการศึกษา ปัญหาการจัดการเรียนการสอนทางไกล 2 ทาง พบว่ามีปัญหาดังต่อไปนี้
1.ความยุ่งยากทางเทคนิคเกี่ยวกับระบบภาพและระบบภาพเสียงของโทรทัศน์
2.การเตรียมการสอนไม่เหมาะสม เน้นการสอนแบบบรรยายหน้ากล้องโทรทัศน์มากเกินไป
3.การนำสื่อเข้ามาใช้มีน้อยเกินไป ทำให้ขาดความเป็นรูปธรรม
4.เอกสารประกอบการสอนไม่ดี และไม่เหมาะสมกับเนื้อหา ไม่ครบถ้วน มักจะทำเป็นเพียงหัวข้อ ไม่มีรายละเอียดเพียงพอ
5.ผู้สอนขาดทักษะในการนำเสนอ พูดเบาเกินไป ผู้เรียนได้ยินไม่ชัดเจน
6.ใช้วิธีการสอนที่ไม่ดึงดูดความสนใจ (Albright. 1988)
จากปัญหาดังกล่าว ทำให้การจัดการเรียนการสอนทางไกลไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร ปัญหาส่วนใหญ่เกิดขึ้นจาก
ความไม่พร้อมและการขาดทักษะการใช้ระบบการสอนทางไกลแบบ 2 ทางของผู้สอนเป็นสำคัญจากการศึกษาพบว่า การจัด การเรียนการสอน ทางไกล 2 ทางที่ดี ควรจัดองค์ประกอบ 7 ประการ ดังต่อไปนี้ ให้ดีและมีความพร้อม
1. การวางแผนและการดำเนินการรายวิชา
2. การสร้างความประทับใจหน้ากล้อง
3. การออกแบบงานกราฟิคส์ให้เหมาะสมกับสื่อโทรทัศน์
4. การวางแผนการจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์
5. การพัฒนาทักษะการบรรยายทางไกล
6. การพัฒนาทักษะการใช้คำถาม
7. การพัฒนาคุณภาพการสอนทางไกล
ดังจะได้กล่าวถึงในรายละเอียดการจัดแต่ละองค์ประกอบ ดังนี้

การวางแผนและการดำเนินการรายวิชา
การวางแผนและการดำเนินการรายวิชาการสอนทางไกลมีความจำเป็นแตกต่างไปจากการสอนรายวิชาที่สอน
โดยทั่วไปเนื่องจากเป็นการสอนด้วยการบูรณาการสื่อการสอนและวิธีการต่างๆผ่านสื่อโทรทัศน์เป็นเป็นสำคัญ ผู้เรียนอยู่ ในที่ห่างไกล ต่างสถานที่กันการนำเสนออาจจะมีทั้งที่เป็นการสอนสดและการบันทึกเทปทำอย่างไรจึงจะทำให้การสอนดูเสมือนหนึ่งผู้เรียนนั่งเรียน
อยู่ในห้องเรียนเดียวกันทำให้เกิดปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนกับผู้สอนหรือระหว่างผู้เรียนด้วยกันได้อย่างไรทำอย่างไรจะให้ผู้เรียนมี
ความคุ้นเคยและมีเจตคติที่ดีต่อระบบการสอนแบบนี้ที่ผู้สอนอยู่บนจอโทรทัศน์แทนที่จะปรากฏตัวจริง จะชดเชยส่วนนี้ได้อย่างไร นับว่ามีความสำคัญในการวางแผนและดำเนินการอย่างรอบคอบในการผลิตรายการโทรทัศน์แต่ละรายการนั้นจะต้องมีผู้ร่วมรับผิดชอบ
เป็นจำนวนมาก นับตั้งแต่ผู้ผลิตรายการ ผู้กำกับรายการ ผู้กำกับภาพ ผู้กำกับแสงผู้กำกับเสียงผู้ควบคุมกล้อง(ตามจำนวนกล้องที่ใช้) ช่างศิลป์และผู้ช่วยในแต่ละฝ่ายตามความจำเป็นแต่ในระบบการสอนทางไกลแบบ2ทางมีแนวคิดที่แตกต่างกันไปบ้างโดยพยายามที่จะลด จำนวนผู้ร่วมรับผิดชอบดังกล่าวให้น้อยลง มีเฉพาะที่มีความจำเป็นเท่านั้น เนื่องจากสถานศึกษามักจะไม่มีบุคลากรทางเทคนิค พอเพียง เหมือนกับสถานีโทรทัศน์จึงแก้ปัญหาโดยการทำอุปกรณ์บางอย่างให้ควบคุมได้โดยอัตโนมัติซึ่งผู้สอนสามารถควบคุมได้ด้วยตนเองด้วยการ สัมผัสเพียงปลายนิ้ว(Touchcontrol)จึงทำให้สามารถลดจำนวนบุคลากรลงไปได้จำนวนหนึ่ง นอกจากบุคลากรทางเทคนิคดังที่กล่าวมาแล้ว ในระบบการสอนทางไกลยังต้องมีบุคลากรทางวิชาการหรือทางการสอน และผู้ช่วยอื่นๆ อีก ดังนี้
- ผู้สอน เป็นผู้รับผิดชอบในการเลือกเนื้อหาวิชา จัดลำดับการสอน เลือกสื่อต่างๆ ที่จะต้องใช้ประกอบการบรรยายใน
แต่ละครั้ง อาทิเช่น รูปภาพ กราฟิคส์ วัสดุสามมิติ เป็นต้น กำหนดหัวข้อการนำเสนอ และนำเสนอเนื้อหาในบทเรียนตามลำดับ ตลอดจนการสร้าง และพัฒนาแบบวัดและประเมินผล
- ผู้ออกแบบการสอน เป็นผู้รับผิดชอบในการประสานงานการจัดรายวิชา ให้คำแนะนำในการสอนผ่านสื่อโทรทัศน์ เช่น เกี่ยวกับการเตรียมตัว การแสดงบทบาทหน้ากล้องโทรทัศน์ เทคนิคการตั้งคำถามเพื่อเร้าให้ผู้เรียนเกิดปฏิสัมพันธ์ เป็นต้น นอกจากนี้ ผู้ออกแบบการสอนยังจะต้องกำหนดการเลือกออกแบบ กราฟิคส์ สื่อต่างๆ ที่จะนำมาใช้ประกอบการสอน ประสานงานการกำหนดหัวข้อ การนำเสนอ และการประเมินรายวิชาต่างๆ อีกด้วย
- ผู้ผลิตรายวิชาการสอนทางไกล เป็นผู้รับผิดชอบในการประสานงานการผลิตรายการสอนทางโทรทัศน์รวมทั้งการ
ฝึกหัดบุคลากร ให้สามารถออกแบบตัวหนังสือ กราฟิคส์ ให้คำแนะนำ ผู้สอนให้รู้จักการใช้เทคโนโลยีต่างๆ ในห้องเรียนทางไกล ผลิตและเผยแพร่รายการสอนทางไกลไปยังห้องเรียนต่างๆ ทั้งใกล้และไกล
- บุคลากรกราฟิคส์และถ่ายทำ เป็นผู้ทำหน้าที่ช่วยการผลิตกราฟิคส์ต่างๆ ให้เหมาะสมกับการสื่อสารทางโทรทัศน์ เช่น การจัดสัดส่วนกราฟิคส์ให้อยู่ในสัดส่วน 3 : 4 ส่วนบุคลากรถ่ายทำมีหน้าที่รับผิดชอบแตกต่างกันไปตามลักษณะงานที่ได้รับมอบหมาย เช่น ควบคุมกล้อง ควบคุมภาพ ควบคุมแสง หรือการจัดภายในห้องเรียนสตูดิโอ เป็นต้น

การสร้างความประทับใจหน้ากล้อง
ภาพนักแสดงที่ปรากฏอยู่หน้าจอโทรทัศน์ย่อมแสดงบุคลิกที่แตกต่างกันตามบทบาทที่ได้รับมอบหมาย บ้างดูดี บ้าดูร้าย เพื่อให้ดูสมจริงตามการดำเนินเรื่องของการแสดงนั้นๆ แต่ในบทบาทของการเป็นผู้สอนทางโทรทัศน์ ภาพลักษณ์จะมีแต่ดีเท่านั้น การปรากฏตัวของ ผู้สอนหน้ากล้องโทรทัศน์จึงต้องคาดหวังไว้ว่าจะต้องดูดี ดังนั้น ผู้สอนจึงต้องศึกษาและเตรียมตัวล่วงหน้า ไม่ว่าจะเป็นการแต่งกาย การแต่งหน้า การแสดงอริยาบทต่างๆ การเคลื่อนไหว การหยิบจับสิ่งของ การแสดงสิ่งต่างๆ หน้ากล้องโทรทัศน์ รวมทั้งภาษา การพูดจา จะต้องเป็นไปอย่างเหมาะสม ไม่เคอะเขิน
การเป็นผู้สอนทางโทรทัศน์ที่ดีจะต้องอาศัยการฝึกฝน จนให้เกิดความเคยชิน ผู้สอนต้องมีความรู้ความเข้าใจด้วยว่า
สิ่งใดควรปฏิบัติและไม่ควรปฏิบัติ ถึงแม้ว่าบทบาทของผู้สอนจะไม่เหมือนกับผู้แสดงทางโทรทัศน์โดยทั่วไป แต่มีเทคนิคหลาย ๆ อย่างของนักแสดงโทรทัศน์ที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้กับผู้สอนได้ดี
ผู้สอนต้องเตรียมแผนการเคลื่อนไหวหน้ากล้องไว้ล่วงหน้าว่าจะมีการเคลื่อนไหวไปในตำแหน่งใดบ้าง จะหยิบจับสิ่งของชิ้น ใดบ้าง สิ่งของใดที่ต้องการให้ผู้เรียนศึกษารายละเอียดให้เห็นชัดเจน ควรจับอย่างไร นานเพียงใด ขณะอยู่หน้ากล้องควรวางบุคลิกให้ดี เช่น ท่าการนั่งให้ ดูสง่างาม การยืน การเดินให้เป็นธรรมชาติ ไม่คุ้ยแคะแกะเกาต่อหน้ากล้องการพูดจาต้องชัดถ้อยชัดคำให้เสียงดัง ได้ยิน ชัดเจน ไม่ควรใช้วิธีการอ่านคำบรรยายต่อหน้ากล้อง ถ้ามีความจำเป็นให้ทำเป็นโน้ตสั้น ๆ วางซ้อนไว้ ดูเป็นบางครั้งบางคราว ไม่ควรใช้วิธีการท่องจำคำบรรยาย เพราะจะทำให้การสอนไม่เป็นธรรมชาติ ควรทดลองฝึกซ้อมบรรยายสัก 5-10 นาที บันทึกเทปไว้ แล้วเปิดดูคนเดียว หรือจะดูกับเพื่อน อาจารย์ก็ได้ หาจุดบกพร่องเพื่อปรับปรุงแก้ไขสัก 2-3 ครั้ง จนเป็นที่พอใจปัญหาการสอนหน้ากล้อง โทรทัศน์ในระยะแรกๆ ที่มักจะประสบ ได้แก่ การวางตัวไม่เป็นธรรมชาติ ไม่มองกล้อง หน้าตาไม่ยิ้มแย้ม เขียนตัวหนังสืออ่านไม่ออก ไม่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้เรียน เอกสารประกอบการสอนไม่มีหรือไม่ดี รู้สึกสับสน วิตกกังวลการแต่งและการใช้เครื่องประดับไม่เหมาะ กับ ภาพโทรทัศน์ เป็นต้น

การออกแบบงานกราฟิคส์ให้เหมาะกับสื่อโทรทัศน์
งานกราฟิคส์ทั้งหลายที่นำออกทางโทรทัศน์ ควรมีสัดส่วนเหมาะสมกับสัดส่วนของจอโทรทัศน์มาตรฐาน คือ 3 : 4 นั่นคือ
สูง 3 ส่วน กว้าง 4 ส่วน งานกราฟิคส์ที่ทำในรูปแบบของสื่อบางประเภทที่มีสัดส่วนต่างไปจากสัดส่วนจอโทรทัศน์เมื่อนำมาออก โทรทัศน์สัดส่วน เกินจะถูกตัดออกไป เช่น การนำสไลด์ซึ่งมีขนาดสัดส่วน 2 : 3 มาออกโทรทัศน์ สัดส่วนด้านข้างขวาและ ซ้ายจะถูกตัดออก เนื้อหาส่วนนั้นจึงไม่ปรากฏบนจอโทรทัศน์

การออกแบบกราฟิคส์ทางโทรทัศน์
มีหลักการคล้ายคลึงกับหลักการออกแบบทัศนศิลป์ เช่นหลักความสมดุลของการออกแบบเมื่อวางวัตถุที่เหมือนกันบน 2 ข้างของภาพ ซึ่งเป็นการจัดสมดุลแบบเท่ากัน (Symetrical Balance) หรือการสมดุลที่เกิดจากการวางวัตถุที่แตกต่างกัน ที่เรียกว่า
Asymetrical Balance การใช้เทคนิคของการเน้นจุดสนใจด้วยวิธีการต่างๆ เช่น การใช้ลูกศรชี้การขีดเส้นใต้การใช้สีการใช้ความตัดกัน โดยใช้รูปทรง ขนาด สี หรือ การวางตำแหน่งวัตถุ เป็นต้นในปัจจุบันนี้นิยมการออกแบบงานกราฟิคส์ด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ ซึ่งจะ
ทำให้ การออกแบบสะดวก และง่ายขึ้น โดยเลือกใช้โปรแกรมการสร้างภาพกราฟิคส์ต่างๆได้มากมาย

การวางแผนการจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์
ความ สำคัญของการสอนทางไกล 2 ทาง คือ การส่งเสริมให้ผู้เรียนมีปฏิสัมพันธ์กับผู้สอนหรือผู้เรียนด้วยกันเอง ผู้สอนที่ไม่คุ้นเคยกับระบบการสอนหน้ากล้องโทรทัศน์อาจประสบปัญหา ไม่สามารถจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์ได้ การจัดทำคู่มือปฏิสัมพันธ์ (Interactive Study Guide) เป็นวิธีการที่จะช่วยแก้ปัญหานี้ได้ คู่มือปฏิสัมพันธ์ ประกอบด้วย เนื้อหาบทเรียน กราฟิคส์ รูปภาพ แสดง ปฏิสัมพันธ์ตามลำดับ มีเลขกำกับไว้อย่างชัดเจนมีแนวคำตอบที่ผู้สอนตั้งขึ้นและแนวการตอบของผู้เรียนการจัดกิจกรรมปฏิสัมพันธ์จะ ช่วยให้ บทเรียน ไม่น่าเบื่อ ช่วยปรับนิสัยการเรียนแบบจดโน้ตตามการบรรยายให้ลดลง อีกทั้งยังช่วยเป็นการทบทวนบทเรียนได้เป็น
อย่างดี ผู้เรียนจะเรียนด้วยความเข้าใจมากยิ่งขึ้น

การพัฒนาทักษะการบรรยายทางไกล
ระบบการเรียนการสอนทางไกล 2 ทาง แม้จะมีการนำเสนอด้วยภาพให้เห็นอย่างชัดเจนเพียงใดก็ตาม เสียงพูด หรือ การ บรรยายก็ยังมีความสำคัญต่อการสื่อสารเป็นอย่างมาก ผู้สอนอาจนำเอาภาพที่ดีมีคุณค่ามาใช้ประกอบการสอนได้ ภาพนั้นจะ ให้ผล การเรียนที่ไม่สมบูรณ์ถ้าผู้เรียนไม่ได้ยินเสียงเพื่อสร้างความเข้าใจเสริมจากการดูภาพเหล่านั้นการบรรยาย การสอนทางไกล มีผู้เรียน กระจายอยู่ในห้องเรียนต่างๆ เป็นจำนวนมาก ผู้บรรยายจึงควรเน้นการสร้างความเข้าใจที่ชัดเจน แจ่มแจ้ง โดยพูดช้า ๆ ให้มีเสียงดัง ชัดถ้อยชัดคำ การพูดให้คนฟังเข้าใจถึงจะช้าหน่อยก็ยังดีกว่าพูดเร็วหรือคนฟังไม่ได้ยิน ไม่เข้าใจ การฝึกทักษะการบรรยาย มีความ
จำเป็นสำหรับผู้สอนเป็นอย่างมากการฝึกอาจทำโดยการฝึกพูดหน้ากระจกเงาฝึกโดยการบันทึกเทป หรือฝึกหน้ากล้องถ่ายโทรทัศน์ แล้วปรับปรุงแก้ไข จนสามารถบรรยายได้ดีที่สุด

การพัฒนาทักษะการใช้คำถาม
ระบบการเรียนการสอนทางไกลแบบ 2 ทาง กิจกรรมปฏิสัมพันธ์จึงเป็นหัวใจของระบบที่ขาดไม่ได้ กิจกรรมปฏิสัมพันธ์ กับการสอนกลุ่มใหญ่ที่นิยมใช้ คือ การใช้คำถาม การสอนทางมีทั้งผู้เรียนในห้องเรียนสตูดิโอและห้องเรียนทางไกล เป็นจำนวนมาก การเตรียมคู่มือปฏิสัมพันธ์ล่วงหน้าจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง จากผลการศึกษาของเอลเนอร์ (Ellner. 1983) พบว่า ผู้สอนทางไกลใช้เวลา ในการถามน้อยมาก เพียง 3.65% ของเวลาที่สอนทั้งหมด คำถามที่ใช้เป็นเพียงคำถามที่เป็นข้อเท็จจริง (Factual Data) เท่านั้น แทนที่จะ
เป็นคำถามคิด ให้เกิดทักษะทางปัญญา คำถามที่กระตุ้นการอภิปรายเชิงวิเคราะห์วิจาราณ์ให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในกาารเรียน การสอน คำถามที่ดี ที่ควรนำมารใช้จึงควรเป็นคำถามที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนคิดมากกว่าให้จำ ผู้สอนจึงควรเตรียมตั้งคำถาามที่เหมาะสมล่วงหน้า มีการใช้คำถามในระหว่าง การเรียนเป็น ระยะ ไซร์สและสมิธ (Cyrs and Smith. 1988) ได้ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการใช้คำถาม ที่ประสบ ความสำเร็จไว้ว่า ควรจัดระดับการใช้คำถามออกเป็น 4 ระดับ ดังนี้
ระดับที่ 1 คำถามที่ให้ผู้เรียนใช้ความจำที่เรียนมาตอบคำถาม
ระดับที่ 2 คำถามที่ให้ผู้เรียนใช้ความเข้าใจในเนื้อหาที่เรียนตอบคำถาม
ระดับที่ 3 คำถามที่ให้ผู้เรียนประยุกต์ใช้กฎเกณฑ์ หลักการ ทักษะหรือวิธีการตอบคำถาม
ระดับที่ 4 คำถามที่มุ่งให้ผู้เรียนคิดแก้ปัญหา เลือกใช้กฎเกณฑ์ วิเคราะห์ความสำคัญ แสดงความคิดเห็น ผลิตต้นแบบ
จะเห็นได้ว่า ลักษณะการใช้คำถามควรให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรมของการจัดการเรียนการสอน

การพัฒนาคุณภาพการสอนทางไกล
การสอนทางไกลด้วยระบบ Video Conferenceเป็นการสอนผ่านจอโทรทัศน์คล้ายคลึงกับการสอนทางไกลผ่านสื่อ โทรทัศน์ โดยทั่วไป แต่มีข้อแตกต่างตรงที่ระบบวีดิโอคอนเฟอร์เรนซ์เป็นแบบสองทาง ผู้เรียนและผู้สอนสามารถมีปฏิสัมพันธ์กันได้ด้วยสื่อเดียวกัน ตลอดเวลา และมักใช้กับการเรียนการสอนเป็นกลุ่ม นอกจากการมีปฏิสัมพันธ์แล้ว คุณภาพของ การเรียนการสอน จึงขึ้นอยู่กับคุณภาพ การสอนของผู้สอนถ้าผู้สอนเน้นการบรรยายด้วยปากเป็นหลักสิ่งที่ผู้เรียนได้รับจึงมีความเป็นนามธรรมสูง ผลที่เกิดขึ้นจึงขึ้นอยู่กับ เทคนิค การสอน การพูด และการอธิบายของผู้สอน ซึ่งเป็นความสามารถเฉพาะตัวบุคคล
สื่อโทรทัศน์ เป็นสื่อที่มีความสมบูรณ์ ทั้งภาพเคลื่อนไหวและเสียงแต่ก็ยังถือว่าเป็นสื่อที่มีความเป็นรูปธรรมในระดับปานกลาง เนื่องจากเป็นสื่อ 2 มิติ การเรียนรู้จากผู้สอนที่อยู่ในจอโทรทัศน์จึงควรใช้วิธีสอนที่ดีที่สุด นำสื่อที่เหมาะสมเข้ามาใช้ เพื่อให้ผู้เรียนเกิดความ กระตือรือร้นที่จะศึกษา ดังนั้นนอกเหนือจากความสามารถเฉพาะตัวของผู้สอนที่จะบรรยายให้น่าสนใจแล้ว การนำสื่อเทคโนโลยี การศึกษาเข้ามาใช้อย่างเหมาะสม ก็จะช่วยประกันคุณภาพการจัดการเรียนการสอนทางไกลได้เป็นอย่างดี สื่อโทรทัศน์นับได้ว่า เป็นสื่อ ที่สามารถ รองรับการบูรณาการสื่อต่าง ๆ ได้ทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นสื่อภาพนิ่ง ภาพเคลื่อนไหว เสียง ข้อมูลต่าง ๆ เมื่อนำมาใช้ ร่วมกับ เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ จึงทำให้สื่อนี้มีความสมบูรณ์ที่สุด ขณะสอนผู้สอนอาจจะนำเสนอการสาธิต การทดลองผ่านกล้องโทรทัศน์ ในห้องเรียนสตูดิโอ แสดงภาพโปร่งใส ภาพทึบแสง วัสดุสามมิติขนาดเล็ก ผ่านกล้อง โทรทัศน์แนวดิ่ง (Vertical Video Camera) หรือ กล้องถ่ายเอกสาร (Document Camera) ฉายสไลด์ที่เตรียมมาผ่านเครื่องฉายสไลด์วีดิทัศน์ (Video Slide Projector) ฉายวีดิทัศน์ ที่เตรียม ล่วงหน้าขึ้นจอโดยตรง ฉายภาพชีวิตจริงของจุลชีวันผ่าน กล้องจุลทัศน์ หรือนำเสนอบทเรียนจากโปรแกรม เพาเวอร์พอยท์ (Power Point) ผ่านเครื่องคอมพิวเตอร์ขึ้นจอโทรทัศน์หรือเครื่องฉาย วีดิทัศน์ขนาดใหญ ่ พอที่ผู้เรียนมองเห็นได้ทั่วถึง ทั้งชั้น
การนำระบบการสอนทางไกลเข้ามาใช้กับการเรียนการสอนในประเทศไทย นับเป็นนวัตกรรมการศึกษาที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง เป็นนวัตกรรมที่สามารถนำมาใช้ในการแก้ปัญหาการจัดการเรียนการสอน สามารถจัดการเรียนการสอนได้มากตามที่ต้องการ โดยที่คุณภาพ การศึกษาไม่แตกต่าง หรือดีกว่าการจัดการเรียนการสอนตามปกติ เนื่องจากได้มีการนำเอาสื่อและเทคโนโลยีทันสมัย ที่เหมาะสมเข้ามาใช้ อย่างสมบูรณ์ เป็นการศึกษาอย่างใกล้ชิด จึงสาามารถทำให้การสอนทางไกลเป็นทางใกล้ได้อย่างแน่นอน

********
หนังสืออ้างอิง
Albrigh, Michael J. "Instruction by Special Delivery : Guidelines for the Use of Sattellites in Higher Education" , Paper presented at the annual conference of the Association for Educational Communications & Technology , New Orleans, 1988.
Cyrs, Thomas E. Land Frank A. Smith. "Faculty Training for Television Teaching : State of the Arts" , Paper presented at the annualconfer ence of the Association Communication & Technology , New Orleans, 1988.
________. Teleclass Teaching : A Resource Guide. New Mexico : New Mexico State University, Center for Educational Development, 1990
Ellner, Carolyn L. and others of Studies of College Teaching. Lexington, Mass. : Lexington Book, 1983.

คัดจาก http://spiderclass.hypermart.net ขอขอบคุณ

วัตถุประสงค์
1) เพื่อให้นักศึกษามีความรู้ความสามารถในการวิจัยประเภทต่าง ๆ
2) เพื่อให้นักศึกษามีความรู้ความสามารถประยุกต์งานวิจัย เพื่อการผลิตและพัฒนาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา
3) เพื่อให้นักศึกษามีความรู้ความสามารถในการประยุกต์สถิติพาราเมตริกและนันพาราเมตริก เพื่อการวิจัย
4) เพื่อให้นักศึกษามีความรู้ความสามารถในการวิจัย การประเมินโครงการ และติดตามงานวิจัยด้านการใช้และพัฒนาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา