1	Presentatie Paleoantropologie De Australopithecus Africanus
2	DEEL 1 De Australopithecusclade
3	Kenmerken van de clade Verscheidene hominidevarianten! Tussen de varianten: Allopatrische variabiliteit Allochronische variabiliteit Toch ook aantal gemeenschapelijke karakteristieken Binnen varianten: Ongeacht seksueel dimorfisme, ook variabiliteit
4	Ouderdom Algemeen: Tussen de 4.4 en 1 miljoen jaar Maar ook oudere fossielen bekend die dateren tot 6 à 7 miljoen jaar => De hominoïde-hominide overgang vond plaats op het einde van het Mioceen, in het begin van het plioceen
5	Verspreiding Oost-Afrika: Aramis, Hadar, Laetoli, Omo, Turkana, Olduvai Centraal-Afrika: Bahr el Ghazal, Djurab woestijn Zuid-Afrika: Taung, Makapansgat, Sterkfontein, Kromdraai, Swartkrans
6	Belangrijkste kenmerken Bipedaal (positie van het Foramen Magnum) Menselijke gebitskenmerken Inhoud van de hersenschedel bij de vroegste vormen overstijgt nauwelijks deze van mensapen van vergelijkbare lichaamsgrootte (bv. Chimps)
7	Fijne vs. Robuuste vormen Fijne 4 tot 2 miljoen Kleinere tanden (met nadruk op achterste tanden) Afwezigheid van benige uitkepingen => Opportunistisch generalisme Robuuste 4.1 tot 1 miljoen Robuuste gebit, zware kaaktanden Zware kaakspieren (zygomatische boog) => Specialisatie
8	Oorzaak van verschil Verschil tussen fijne vs. Robuuste vormen wordt gezien als als een verschil in adaptief profiel. Het verschil in craniale en faciale morfologie wijzen op een ander dieet en dus op onderscheiden ecologische niches. => co-evolutie van beide groepen voor 2 miljoen jaar
9	DEEL 2 De Australopithecus Africanus
10	Het kind van Taung Ouderdom: 2.5 miljoen Vindplaats: Taung, Z-Afrika Fossiel bestaat uit: Een gezicht met onderkaak en tanden Verschillende stukken van het schedelbeen Een natuurlijke afdruk van inhoud van de schedel (mineralen in fossilisatie)
11	Kenmerken Weinig prognatisch aangezicht Ronder hoofd dan apen Geen wenkbrouwbruggen Geen diastema Hersencapaciteit: 405cc, als volwassen 455cc (= iets groter dan moderne aap)
12	Belang van Taung De Taungschedel vormde het tegendeel van wat tot dan toe verwacht: een kleine hersenschedel (cf. mensaap), met een onder de schedel gelegen foramen magnum, en een relatief klein gezichtsgedeelte met menselijke tanden. => De mens was eerst menselijke kenmerken gaan ontwikkelen in zijn beweginsorganen en zijn gebitstructuur en pas later zijn de hersenen tot stand gekomen.
13	Kritiek Veel kritiek omdat het hier een kind betreft: Vele van de geobserveerde kenmerken komen immers ook voor in apen die de volwassenheid nog niet bereikt hebben Gaat het hier niet om een onvolwassen chimpansee?? Toch: positie van het foramen magnum!!
14	Mrs. Ples (STS 5) Ouderdom: 2.6 miljoen Ontdekt door Broom in Transvaalregio van Z-Afrika Een volwassen (!!) exemplaar Oorspronkelijk benoemd als Plesianthropus Transvaalensis (<Mrs. Ples), en beschouwd als vrouw
15	Kenmerken Duidelijk prognatisme (><Taung) Hersencapaciteit 485 cc (>>moderne aap) Positie van het formanen magnum
16	Belang van Mrs. Ples STS 5 is ontegensprekenlijk een fossiel van een volwassen specimen: hierdoor kon het niet langer worden beweerd dat het kind van Taung zou opgroeien in een aap Deze ontdekking zorgde dan ook voor het serieus nemen van de vondsten in de Transvaal regio van Zuid Afrika
17	STS 14 Ouderdom: 2.5 mijloen jaar Vindplaats: Sterkfontein, Zuid-Afrika Dit fossiel bevat nog de os coxa en vele van de wervels
18	Bewegingscapaciteit STS 14 Analoog aan mens: De heupkam is kort en breed Goed ontwikkelde sciatische knoop Sterke anteriore inferiore iliac spine Verschil met mens: Anteriore superiore iliac spine die naar voor projecteert Klein articulair oppervlakte v/h sacrum Uitwendige richting van de heupkam
19	Belang van STS 14 Deze vondst toont ontegensprekelijk aan dat deze hominiden BIPEDAAL waren, en dat ze niet simpelweg gelijkgesteld konden worden met apen.
20	STS 71 Ouderdom: 2.5 miljoen Vindplaats: Sterkfontein, Z-Afrika Fossiel bestaat uit: Bijna volledig aangezicht Rechter zijde van de schedel Kenmerken: Ronder en minder prognatisch dan STS 5
21	Man of vrouw? Man? Grote postcanine tanden Robuuste faciale kenmerken Vrouw? Ronder hoofd Minder prognatisch dan bv. STS 5
22	Oplossing: STS 36 Wallace (’72) linkte STS 71 met STS 36 (=onderkaak gevonden inzelfde geologische laag). Hij kon een precieze matching van de slijtpatronen van de tanden op beide specimen aantonen STS 36 werd reeds beschouwd als man gebaseerd op de grootte van de tanden => STS 71 is man
23	MLD 1,2,6 Ouderdom: 3.3-3.0 miljoen jaar Vindplaats: Makapansgat, Zuid-Afrika
24	MLD 1 Dit is het occipitale gedeelte van een schedel met een deel van het foramen magnum Zware temporale lijnen, triangulair patroon => kauwspieren
25	MLD 2 Onderkaak: De twee premolaren en de eerste twee molaren zijn zowel aan linkse als aan rechtse kant aanwezig
26	MLD 6 Een rechts lateraal gezichtspunt van een deel van de bovenkaak. Het been is bewaard tot op het laagste deel van de oogkas.
27	Samengestelde schedel Samengestelde schedel op basis van MLD 1,2 en 6. Het resterende gedeelte van de schedel is samengesteld op basis van STS 5
28	A. Africanus vs. A. afarensis A. africanus Rondere schedel Hogere ratio hersenen / lichaamsgrootte Minder primitieve tanden Langere armen en kortere benen (=> boom-bodem leven) A. afarensis Uitgestrektere schedel Minder hoge ratio hersenen / lichaamsgrootte Primitievere tanden
29	Dentaal: africanus tov afarensis Postcaninen zijn groter, ronder gecuspeerd en relatief breder, iets dikkere email Anteriore lage premolaren steeds bicuspide Anteriore lage premolaren hebben grotere email dikheid Anteriore pillaren meer ontwikkeld Intrasexueel bij africanus geen reductie bij centrale snijtanden, maar wel bij andere anteriore tanden (bij vrouwen kleiner)
30	Faciaal: africanus tov afarensis Retractie van het gehemelte van een positie voor het aangezicht naar onder (minder prognatisch) Expansie van het anteriore deel van de temporale spier (wegens minder prognastisch) Anteriore pillaren die uitstrekken tot boven de hoektanden en die leiden tot een bredere laterale marge naast de neus Structurele verandering in de kaak wegens uitbreiding van molaren en premolaren, en reductie van snijtanden en caninen (minder druk op anteriore gedeelte van gebit)
31	Algemeen overzicht
32	DEEL 3 Interpretatie en Discussie
33	Soortdifferentiëring van A. africanus Binnen A. africanus: Twee of meerdere soorten? Sexueel dimorfische soort? Aparte soort? => Morfologische verschillen en allopatrische separatie: A. africanus is aparte soort
34	Ouderdom en afstamming Recent onderzoek: Berger et al (2002) Africanus dient gedateerd te worden op 2.5-1.5 miljoen jaar. => Africanus overlapt niet met vroeg-hominiden zoals afarensis maar eerder met afstammelingen daarvan (bv. garhi)
35	Affiniteit met A. afarensis? Regionale variant of subspecies van A. afarensis? Twee verschillende soorten? Africanus als afstammeling van afarensis?
36	Affiniteit met robuuste vormen? Anteriore pillaren Zygomatische boog
37	A. Africanus in lineage v/d mens? A. africanus komt later voor dan afarensis en vroeger dan eerste homo => vult tijdspanne Toch: verkeerde plaats. Evolueerde in O-Afrika, verhuisde naar Z-Afrika, verhuisde terug naar O-Afrika om op tijd te evolueren naar Homo. OF nog niet gevonden in O-Afrika Ook: verschillen met afarensis dentaal en faciaal. Bijvoorbeeld de anteriore pillaren. Afarensis niet, africanus wel, homo niet (eerst ontwikkeld om dan terug te verliezen?)
38	Lineage van de mens?
39	Overzicht
40	Randopmerking Als A. africanus overlapt met A. garhi, is er dan sprake van het gebruik van stenen als hulpmiddel? A. garhi: indirect bewijs voor doelgericht gebruik van stenen. Krassen op onderkaak van rund (tong verwijderd?), opengebroken scheenbeen (beenmerg verkrijgen?)