Epidemiyoloji, risk faktörleri ve etiyolojisi
          Hastanede yatan hastaların %1-2'sinde akciğer embolisi gelişebildiği, derin ven trombozu olanların da 1/3'ünde eş zamanlı akciğer embolisi olduğu bildirilmiştir. Ancak oluşan pulmoner embolilerinin büyük çoğunluğu küçük emboliler olup klinik olarak asemptomatik veya silik bir tabloyla geçip gitmektedir. Yine de hastane ölümlerinin ve morbiditesinin başta gelen nedenlerinden biri akciğer embolileridir.
          Pulmoner embolilerin %90'ından fazlasında olayın sebebi ve embolinin kaynağı derin ven trombozudur.
          Hastaların bir kısmında, emboliler sabahları yataktan kalkarken, tuvalette defekasyon sırasında veya ani bedensel zorlanmalar gibi olayları takiben ortaya çıkarlar.
          Postoperatif dönemdeki hastalarda trombozis riskinin pik noktası postoperatif 7. gündür. Derin ven trombozlarının yaklaşık 1/4-1/3'ünde ilk belirti akciğer embolisidir.
          Pulmoner embolinin etiyolojisi üçe ayrılabilir.

1- Genel risk faktörleri:
İleri yaş
İmmobilizasyon
Daha önceden akciğer embolisi veya tromboz geçirme öyküsü olanlar
Şişmanlık
Gebelik ve postpartal dönem
Oral kontraseptifler
Bacak varisleri
Uzun uçak veya ekspres otobüs yolculukları (Ekonomik klas sendromu)
2- Cerrahi hastalıklar:
Ortopedik ameliyatlar ile alt ekstremite ve kalça kırıkları, alt ekstremite travmaları
3- Diğer medikal risk faktörleri:
Kalp yetmezliği
Miyokart infarktüsü
Şok
İnme
Malign hastalıklar (Özellikle pankreas kanseri, karın içi tümörler)
Trombositoz
Protein C, S veya antitrombin III eksiklikleri
Heparine bağlı 2. tip trombositopeni
Diğer nedenler

Patofiyolojisi
          Pulmoner embolide oluşan patofizyolojik değişiklikler vasküler tıkanmanın lokalizasyonuna ve tıkanan arterin çapına bağlıdır. Ana pulmer arter veya ana dallarında tromboemboli olması halinde, kalbin dakikalık atım hacminde (debisinde) ani bir azalma ve hipotansiyonla birlikte akut sağ ventrikül yüklenmesi ve yetmezliği gelişebilir. Bu tabloya akut cor pulmonale denir. Akciğerlerde arteriovenöz şantların açılması sonucu hipoksemi ve bu sırada ortaya çıkan refleks mekanizmalar ve tromboksan veya serotonin gibi metabolitlerin etkisiyle pulmoner damarlarda ek spazm gelişir ve sağ ventrikül yüklenmesi daha da artar.
          Büyük emboliler geniş akciğer infaktüslerine neden olurken, küçük emboliler de subplevral yerleşimli hemorajik infarktüsler oluşabilir. İnfarkt alanlarında surfaktan kaybı nedeniyle daha sonra atelekteziler gelişir.

Pulmoner tromboemboli

Pulmoner arteryel obstruksiyon ve sağ ventrikül afterload'unun artışı

Kalp debisinde düşme ve şok

Akciğerlerde şantlı perfüzyon ve arteryel hipoksemi + miyokardiyal iskemi

Basınç yüklenmesi + miyokardiyal iskemi sonucu sağ kalp yetmezliği

Klinik
          Pulmoner embolide klasik semptomlar dispne, takipne, taşikardi ve göğüs ağrısıdır.
          Olguların %85-90'ında dispne ve/veya taşikardi, yaklaşık %80-85'inde göğüs ağrısı olur. Hastaların %50'sinde öksürük, %60'ında panik hali ve %10-15'inde şok veya senkop görülür. Akut cor pulmonale gelişen olgularda hipotansiyon, sağ üçüncü kalp sesi, sağ ventrikül impulsu, boyun venlerinde dolgunluk bulguları gözlenebilir.
          Sebebi belli olmayan ateş ve taşikardisi, kısa süreli baş dönmesi, göz kararması veya senkopal yakınmaları olan hastalarda pulmoner emboli mutlaka DÜŞÜNÜLMELİ ve emboli ile emboli kaynağı araştırılmalıdır.

Başlıca komplikasyonlarına bağlı olarak ta:
- Plevrit ve buna bağlı solunumla şiddeti artan göğüs ağrısı, plevral effüzyon
- Akciğer infarktüsü ile hemoptizi
- İnfarkt pnömonisi ve abse formasyonu
- Sağ kalp yetmezliği gelişebilir.

- Sinüsal taşikardi
- Sağ ventrikülün dilatasyonuna ve kalbin rotasyonuna bağlı olarak S1 - Q3 veya S1-S2-S3 paterni ve clockwise (saat yönünde) rotasyon bulguları ortaya çıkabilir.
- İnkomplet sağ dal bloğu
- III'te ST elevasyonuyla birlikte T negatifleşmesi (Ayırıcı tanı: İnferior miyokart infarktüsü)
- P pulmonale
- Prekordiyal derivasyonlarda V1-V2-V3 derivasyonlarında T negatifleşmesi ve V5-V6'ya dek derin S dalgalarının görülebilmesi
- Ritm bozuklukları (Premature atımlar, atriyal fibrilasyon gibi)

İnvazif tanı
          Pulmoner anjiyografi en güvenilir tanı metodudur. Sadece tanının kesinlik kazanmadığı olgularda ve girişimsel tedavi düşünülen olgularda endikedir.
          Sağ kalp kateterizasyonu pulmoner arteryel basınç artışını gösterir. Pulmoner emboli ağırlığının değerlendirilmesinde ve tedavinin takibinde yararlı olabilir.
          Pulmoner anjiyo endikasyonları

- Klinik, nükleertıp yöntemleri, impedans pletismografi, ve diğer yöntemlerle tanı açıklığa kavuşamamışsa
- Antikoagülasyon kontrendikeyse
- Trombolitik tedavi endike olabilecekse
- V.cava inferior ligasyonu veya filtrasyonu veya cerrahi tedavi endikasyonu varsa
- Tedaviye rağmen tekrarlayan pulmoner emboliler varsa
- Belirgin bir predispozan faktör bulunamamış genç hastalarda, tekrarlayan derin ven trombozu varsa

Diğer tanı metodları
          DSA, Ultrafast-CT, MRI-anjiyo

Ayırıcı tanı
          Ayırıcı tanıda ön planda düşünülmesi gereken durum ve hastalıklar;

a) Akut dispne yapan nedenler; akciğer ödemi, asthma, spontan pnömotoraks, psikojenik hiperventilasyon ve diğerleri
b) Akut göğüs ağrısı nedenleri: Miyokart infarktüsü, angina pectoris, perikardit, plevrit, aort disseksiyonu ve diğer nedenler
c) Akut üst abdominal ağrı yapan nedenler: Kolesistopatiler, ülser perforasyonu, pankreatit, miyokart infarktüsü ve diğer nedenler
d) Şok yapan diğer nedenler: Bkz. Şok
e) Hemoptiziye yol açan nedenler: Boğaz-burun bölgesi kanamaları, ösofagus kanamaları, mide kanamaları, bronşakciğer parankim hastalıklarından kaynaklanan kanamalar, mitral darlığı ve diğer hemoptizi yapabilecek nedenler
f) Pulmoner infiltrasyon: Yatan hastalarda ortaya çıkan bütün akciğer infiltrasyonlarında öncelikle akciğer embolisi ve infarktüsü veya pnömoni düşünülmesinde yarar vardır.