prathamaH samAdhi-pAdaH | atha yogAnuzAsanam .1. yogaz citta-vRtti-nirodhaH .2. tadA draSTuH svarUpe’vasthAnam .3. vRtti-sArUpyam itaratra .4. vRttayaH paJcatayyaH kliSTA akliSTAH .5. pramANa-viparyaya-vikalpa-nidrA-smRtayaH .6. pratyakSAnumAnAgamAH pramANAni .7. viparyayo mithyA-jJAnam atad-rUpa-pratiSTham .8. zabda-jJAnAnupAtI vastu-zUnyo vikalpaH .9. abhAva-pratyayAlambanA vRttir nidrA .10. anubhUta-viSayAsaMpramoSaH smRtiH .11. abhyAsa-vairAgyAbhyAM tan-nirodhaH .12. tatra sthitau yatno’bhyAsaH .13. sa tu dIrgha-kAla-nairantarya-satkArAsevito dRDha-bhUmiH .14. dRSTAnuzravika-viSaya-vitRSNasya vazIkAra-saMjJA vairAgyam .15. tat-paraM puruSa-khyAter guNa-vaitRSNyam .16. vitarka-vicArAnandAsmitArUpAnugamAt saMprajJAtaH .17. virAma-pratyayAbhyAsa-pUrvaH saMskAra-zeSo’nyaH .18. bhava-pratyayo videha-prakRti-layAnAm .19. zraddhA-vIrya-smRti-samAdhi-prajJA-pUrvaka itareSAm .20. tIvra-saMvegAnAm AsannaH .21. mRdu-madhyAdhi-mAtratvAt tato’pi vizeSaH .22. Izvara-praNidhAnAd vA .23. kleza-karma-vipAkAzayair aparAmRSTaH puruSa-vizeSa IzvaraH .24. tatra niratizayaM sarvajJatva-bIjam .25. sa pUrveSAm api guruH kAlenAnavacchedAt .26. tasya vAcakaH praNavaH .27. taj-japas tad-artha-bhAvanam .28. tataH pratyak-cetanAdhigamo’py antarAyAbhAvaz ca .29. vyAdhi-styAna-saMzaya-pramAdAlasyAvirati-bhrAnti-darzanAlabdha-bhUmikatvAnavasthitatvAni citta-vikSepAs te’ntarAyAH .30. duHkha-daurmanasyAGgam ejayatva-zvAsa-prazvAsA vikSepa-saha-bhuvaH .31. tat-pratiSedhArtham eka-tattvAbhyAsaH .32. maitrI-karuNA-muditopekSaNAM sukha-duHkha-puNyApuNya-viSayANAM bhAvanAtaz citta-prasAdanam .33. pracchardana-vidhAraNAbhyAM vA prANasya .34. viSayavatI vA pravRttir utpannA manasaH sthiti-nibandhinI .35. vizokA vA jyotiSmatI .36. vIta-rAga-viSayaM vA cittam .37. svapna-nidrA-jJAnAlambanaM vA .38. yathAbhimata-dhyAnAd vA .39. paramANu parama-mahattvAnto’sya vazIkAraH .40. kSINa-vRtter abhijAtasyeva maNer grahItR-grahaNa-grAhyeSu tat-stha-tad-aJjanatA-samApattiH .41. tatra zabdArtha-jJAna-vikalpaiH saMkIrNA savitarkA samApattiH .42. smRti-parizuddhau svarUpa-zUnyevArtha-mAtra-nirbhAsA nirvitarkA .43. etayaiva savicArA nirvicArA ca sUkSma-viSayA vyAkhyAtA .44. sUkSma-viSayatvaM cAliGga-paryavasAnam .45. tA eva sa-bIjaH samAdhiH .46. nirvicAra-vaizAradye’dhyAtma-prasAdaH .47. rtaMbharA tatra prajJA .48. zrutAnumAna-prajJAbhyAm anya-viSayA vizeSArthatvAt .49. taj-jaH saMskAro’nya-saMskAra-pratibandhI .50. tasyApi nirodhe sarva-nirodhAn nirbIjaH samAdhiH .51. iti pataJjali-viracite yoga-sUtre prathamaH samAdhi-pAdaH | dvitIyaH sAdhana-pAdaH | tapaHsvAdhyAyezvarapraNidhAnAni kriyAyogaH .1. samAdhibhAvanArthaH klezatanUkaraNArthaz ca .2. avidyAsmitA-rAga-dveSAbhinivezAH klezAH .3. avidyA kSetram uttareSAM prasuptatanuvicchinnodArANAm .4. anityAzuciduHkhAnAtmasu nityazucisukhAtmakhyAtiravidyA .5. dRgdarzanazaktyorekAtmatevAsmitA .6. sukhAnuzayI rAgaH .7. duHkhAnuzayI dveSaH .8. svarasavAhI viduSo’pi tathArUDho bhinivezaH .9. te pratiprasavaheyAH sUkSmAH .10. dhyAnaheyAstadvRttayaH .11. klezamUlaH karmAzayo dRSTAdRSTajanmavedanIyaH .12. sati mUle tadvipAko jAtyAyurbhogAH .13. te hlAdaparitApaphalAH puNyApuNyahetutvAt .14. pariNAmatApasaMskAraduHkhairguNavRttivirodhAc ca duHkham eva sarvaM vivekinaH .15. heyaM duHkham anAgatam .16. draSTRdRzyayoH saMyogo heyahetuH .17. prakAzakriyAsthitizIlaM bhUtendriyAtmakaM bhogApavargArthaM dRzyam .18. vizeSAvizeSaliGgamAtrAliGgAni guNaparvANi .19. draSTA dRzimAtraH zuddho’pi pratyayAnupazyaH .20. tadartha eva dRzyasyAtmA .21. kRtArthaM prati naSTam apyanaSTaM tadanyasAdhAraNatvAt .22. svasvAmizaktyoH svarUpopalabdhihetuH saMyogaH .23. tasya heturavidyA .24. tadabhAvAt saMyogAbhAvo hAnaM| taddRzeH kaivalyam .25. vivekakhyAtiraviplavA hAnopAyaH .26. tasya saptadhA prAntabhUmiH prajJA .27. yogAGgAnuSThAnAd azuddhikSaye jJAnadIptirA vivekakhyAteH .28. yamaniyamAsanaprANAyAmapratyAhAradhAraNAdhyAnasamAdhayo’STAva aGgAni .29. ahiMsAsatyAsteyabrahmacaryAparigrahA yamAH .30. jAtidezakAlasamayAnavacchinnAH sArvabhaumA mahAvratam .31. zaucasaMtoSatapaHsvAdhyAyezvarapraNidhAnAni niyamAH .32. vitarkabAdhane pratipakSabhAvanam .33. vitarkA hiMsAdayaH kRtakAritAnumoditA lobhakrodhamohapUrvakA mRdumadhyAdhimAtrA duHkhAjJAnAnantaphalA iti pratipakSa-bhAvanam .34. ahiMsApratiSThAyAM tatsannidhau vairatyAgaH .35. satyapratiSThAyAM kriyAphalAzrayatvam .36. asteyapratiSThAyAM sarvaratnopasthAnam .37. brahmacaryapratiSThAyAM vIryalAbhaH .38. aparigrahasthairye janmakathaMtAsaMbodhaH .39. zaucAt svAGgajugupsA parairasaMsargaH .40. sattvazuddhisaumanasyaikAgryendriyajayAtmadarzanayogyatvAni ca .41. saMtoSAd anuttamaH sukhalAbhaH .42. kAyendriyasiddhirazuddhikSayAt tapasaH .43. svAdhyAyAd iSTadevatAsaMprayogaH .44. samAdhisiddhirIzvarapraNidhAnAt .45. sthirasukham Asanam .46. prayatnazaithilyAnantasamApattibhyAm .47. tato dvandvAnabhighAtaH .48. tasmin sati zvAsaprazvAsayorgativicchedaH prANAyAmaH .49. bAhyAbhyantarastambhavRttiH dezakAlasaMkhyAbhiH paridRSTo dIrghasUkSmaH .50. bAhyAbhyantaraviSayAkSepI caturthaH .51. tataH kSIyate prakAzAvaraNam .52. dhAraNAsu ca yogyatA manasaH .53. svasvaviSayAsaMprayoge cittasya svarUpAnukAra ivendriyANAM pratyAhAraH .54. tataH paramA vazyatendriyANAm .55. iti pataJjali-viracite yoga-sUtre dvitIyaH sAdhana-pAdaH | tRtIyaH vibhUti-pAdaH | deza-bandhaz cittasya dhAraNA .1. tatra pratyayaikatAnatA dhyAnam .2. tad evArthamAtranirbhAsaM svarUpazUnyam iva samAdhiH .3. trayam ekatra saMyamaH .4. tajjayAt prajJA|a|alokaH .5. tasya bhUmiSu viniyogaH .6. trayam antaraGgaM pUrvebhyaH .7. tad api bahiraGgaM nirbIjasya .8. vyutthAna-nirodha-saMskArayor abhibhava-prAdurbhAvau nirodha-kSaNa-cittAnvayo nirodha-pariNAmaH .9. tasya prazAnta-vAhitA saMskArAt .10. sarvArthataikAgratayoH kSayodayau cittasya samAdhi-pariNAmaH .11. tataH punaH zAntoditau tulya-pratyayau cittasyaikAgratA-pariNAmaH .12. etena bhUtendriyeSu dharma-lakSaNAvasthA-pariNAmA vyAkhyAtAH .13. zAntoditAvyapadezya-dharmAnupAtI dharmI .14. kramAnyatvaM pariNAmAnyatve hetuH .15. pariNAma-traya-saMyamAd atItAnAgata-jJAnam .16. zabdArtha-pratyayAnAm itaretarAdhyAsAt saMskaraH | tat-pravibhAga-saMyamAt sarva-bhUta-ruta-jJAnam .17. saMskAra-sAkSat-karaNAt pUrva-jAti-jJAnam .18. pratyayasya para-citta-jJAnam .19. na ca tat sAlambanaM, tasyAviSayIbhUtatvAt .20. kAyarUpasaMyamAt tadgrAhyazaktistambhe cakSuHprakAzAsaMprayoge’ntardhAnam .21. etena zabdAdyantardhAnamuktam sopakramaM nirupakramaM ca karma| tatsaMyamAd aparAntajJAnam, ariSTebhyo vA .22. maitryAdiSu balAni .23. baleSu hastibalAdIni .24. pravRttyAlokanyAsAt sUkSmavyavahitaviprakRSTajJAnam .25. bhuvanajJAnaM sUrye saMyamAt .26. candre tArAvyUhajJAnam .27. dhruve tadgatijJAnam .28. nAbhicakre kAyavyUhajJAnam .29. kaNThakUpe kSutpipAsAnivRttiH .30. kUrmanADyAM sthairyam .31. mUrdhajyotiSi siddhadarzanam .32. prAtibhAd vA sarvam .33. hRdaye cittasaMvit .34. sattvapuruSayoratyantAsaMkIrNayoH pratyayAvizeSo bhogaH parArthatvAt svArthasaMyamAt puruSajJAnam .35. tataH prAtibhazrAvaNavedanAdarzAsvAdavArtA jAyante .36. te samAdhAv upasargA| vyutthAne siddhayaH .37. bandhakAraNazaithilyAt pracArasaMvedanAc ca cittasya parazarIrAvezaH .38. udAnajayAjjalapaGkakaNTakAdiSvasaGga utkrAntizca .39. samAnajayAt prajvalanam .40. zrotrAkAzayoH saMbandhasaMyamAd divyaM zrotram .41. kAyAkAzayoH saMbandhasaMyamAl laghutUlasamApattezcAkAzagamanam .42. bahirakalpitA vRttirmahAvidehA| tataH prakAzAvaraNakSayaH .43. sthUlasvarUpasUkSmAnvayArthavattvasaMyamAdbhUtajayaH .44. tato’NimAdiprAdurbhAvaH kAyasaMpat taddharmAnabhighAtaz ca .45. rUpalAvaNyabalavajrasaMhananatvAni kAyasaMpat .46. grahaNasvarUpAsmitAnvayArthavattvasaMyamAd indriyajayaH .47. tato manojavitvaM vikaraNabhAvaH pradhAnajayazca .48. sattva-puruSAnyatA-khyAti-mAtrasya sarva-bhAvAdhiSThAtRtvaM sarva-jJAtRtvaM ca .49. tadvairAgyAdapi doSabIjakSaye kaivalyam .50. sthAny-upanimantraNe saGga-smayAkaraNaM punaH aniSTa-prasaGgAt .51. kSaNatatkramayoH saMyamAdavivekajaM jJAnam .52. jAtilakSaNadezairanyatA|anavacchedAt tulyayostataH pratipattiH .53. tArakaM sarvaviSayaM sarvathAviSayam akramaM ceti vivekajaM jJAnam .54. sattva-puruSayoH zuddhi-sAmye kaivalyam iti .55. iti pataJjali-viracite yoga-sUtre tRtIyo vibhUtipAdaH caturthaH kaivalya-pAdaH | janmauSadhimantratapaHsamAdhijAH siddhayaH .1. jAtyantarapariNAmaH prakRtyApUrAt .2. nimittam aprayojakaM prakRtInAM| varaNabhedastu tataH kSetrikavat .3. nirmANacittAnyasmitAmAtrAt .4. pravRttibhede prayojakaM cittam ekam anekeSAm .5. tatra dhyAnajam anAzayam .6. karmAzuklAkRSNaM yoginaH trividham itareSAm .7. tatastadvipAkAnuguNAnAm evAbhivyaktirvAsanAnAm .8. jAtidezakAlavyavahitAnAm apyAnantaryaM, smRtisaMskArayoH ekarUpatvAt .9. tAsAm anAditvaM cAziSo nityatvAt .10. hetuphalAzrayAlambanaiH saMgRhItatvAd eSAm abhAve tad-abhAvaH .11. atItAnAgataM svarUpato’styadhvabhedAd dharmANAm .12. te vyaktasUkSmA guNAtmAnaH .13. pariNAmaikatvAd vastutattvam .14. vastusAmye cittabhedAt tayorvibhaktaH panthAH .15. na caikacittatantraM vastu tad apramANakaM tadA kiM syAt .16. taduparAgApekSatvAt cittasya vastu jJAtAjJAtam .17. sadA jJAtAzcittavRttayastatprabhoH puruSasyApariNAmitvAt .18. na tat svAbhAsaMdRzyatvAt .19. ekasamaye cobhayAnavadhAraNam .20. cittAntaradRzye buddhibuddheratiprasaGgaH smRtisaMkarazca .21. citerapratisaMkramAyAstadAkArApattau svabuddhisaMvedanam .22. draSTR-dRzyoparaktaM cittaM sarvArtham .23. tad asaMkhyeya-vAsanA-citram api parArthaM saMhatya-kAritvAt .24. vizeSa-darzina Atma-bhAva-bhAvanA-vinivRttiH .25. tadA viveka-nimnaM kaivalya-prAg-bhAraM cittam .26. tac-chidreSu pratyayAntarANi saMskArebhyaH .27. hAnam eSAM klezavad uktam .28. prasaMkhyAne’py akusIdasya sarvathAviveka-khyAter dharma-meghaH samAdhiH .29. tataH klezakarmanivRttiH .30. tadA sarvAvaraNamalApetasya jJAnasyA|anantyAjjJeyam alpam .31. tataH kRtArthAnAM pariNAmakramaparisamAptirguNAnAm .32. kSaNapratiyogI pariNAmAparAntanirgrAhyaH kramaH .33. puruSArthazUnyAnAM guNAnAM pratiprasavaH kaivalyaM, svarUpapratiSThA vA citizaktireti .34. iti pataJjali-viracite yoga-sUtre caturthaH kaivalyapAdaH | . iti pAtaJjala-yoga-sUtrANi .