prathamaù samädhi-pädaù | atha yogänuçäsanam ||1|| yogaç citta-våtti-nirodhaù ||2|| tadä drañöuù svarüpe’vasthänam ||3|| våtti-särüpyam itaratra ||4|| våttayaù païcatayyaù kliñöä akliñöäù ||5|| pramäëa-viparyaya-vikalpa-nidrä-småtayaù ||6|| pratyakñänumänägamäù pramäëäni ||7|| viparyayo mithyä-jïänam atad-rüpa-pratiñöham ||8|| çabda-jïänänupäté vastu-çünyo vikalpaù ||9|| abhäva-pratyayälambanä våttir nidrä ||10|| anubhüta-viñayäsaàpramoñaù småtiù ||11|| abhyäsa-vairägyäbhyäà tan-nirodhaù ||12|| tatra sthitau yatno’bhyäsaù ||13|| sa tu dérgha-käla-nairantarya-satkäräsevito dåòha-bhümiù ||14|| dåñöänuçravika-viñaya-vitåñëasya vaçékära-saàjïä vairägyam ||15|| tat-paraà puruña-khyäter guëa-vaitåñëyam ||16|| vitarka-vicäränandäsmitärüpänugamät saàprajïätaù ||17|| viräma-pratyayäbhyäsa-pürvaù saàskära-çeño’nyaù ||18|| bhava-pratyayo videha-prakåti-layänäm ||19|| çraddhä-vérya-småti-samädhi-prajïä-pürvaka itareñäm ||20|| tévra-saàvegänäm äsannaù ||21|| mådu-madhyädhi-mätratvät tato’pi viçeñaù ||22|| éçvara-praëidhänäd vä ||23|| kleça-karma-vipäkäçayair aparämåñöaù puruña-viçeña éçvaraù ||24|| tatra niratiçayaà sarvajïatva-béjam ||25|| sa pürveñäm api guruù kälenänavacchedät ||26|| tasya väcakaù praëavaù ||27|| taj-japas tad-artha-bhävanam ||28|| tataù pratyak-cetanädhigamo’py antaräyäbhävaç ca ||29|| vyädhi-styäna-saàçaya-pramädälasyävirati-bhränti-darçanälabdha-bhümikatvänavasthitatväni citta-vikñepäs te’ntaräyäù ||30|| duùkha-daurmanasyäìgam ejayatva-çväsa-praçväsä vikñepa-saha-bhuvaù ||31|| tat-pratiñedhärtham eka-tattväbhyäsaù ||32|| maitré-karuëä-muditopekñaëäà sukha-duùkha-puëyäpuëya-viñayäëäà bhävanätaç citta-prasädanam ||33|| pracchardana-vidhäraëäbhyäà vä präëasya ||34|| viñayavaté vä pravåttir utpannä manasaù sthiti-nibandhiné ||35|| viçokä vä jyotiñmaté ||36|| véta-räga-viñayaà vä cittam ||37|| svapna-nidrä-jïänälambanaà vä ||38|| yathäbhimata-dhyänäd vä ||39|| paramäëu parama-mahattvänto’sya vaçékäraù ||40|| kñéëa-våtter abhijätasyeva maëer grahétå-grahaëa-grähyeñu tat-stha-tad-aïjanatä-samäpattiù ||41|| tatra çabdärtha-jïäna-vikalpaiù saàkérëä savitarkä samäpattiù ||42|| småti-pariçuddhau svarüpa-çünyevärtha-mätra-nirbhäsä nirvitarkä ||43|| etayaiva savicärä nirvicärä ca sükñma-viñayä vyäkhyätä ||44|| sükñma-viñayatvaà cäliìga-paryavasänam ||45|| tä eva sa-béjaù samädhiù ||46|| nirvicära-vaiçäradye’dhyätma-prasädaù ||47|| rtaàbharä tatra prajïä ||48|| çrutänumäna-prajïäbhyäm anya-viñayä viçeñärthatvät ||49|| taj-jaù saàskäro’nya-saàskära-pratibandhé ||50|| tasyäpi nirodhe sarva-nirodhän nirbéjaù samädhiù ||51|| iti pataïjali-viracite yoga-sütre prathamaù samädhi-pädaù | dvitéyaù sädhana-pädaù | tapaùsvädhyäyeçvarapraëidhänäni kriyäyogaù ||1|| samädhibhävanärthaù kleçatanükaraëärthaç ca ||2|| avidyäsmitä-räga-dveñäbhiniveçäù kleçäù ||3|| avidyä kñetram uttareñäà prasuptatanuvicchinnodäräëäm ||4|| anityäçuciduùkhänätmasu nityaçucisukhätmakhyätiravidyä ||5|| dågdarçanaçaktyorekätmateväsmitä ||6|| sukhänuçayé rägaù ||7|| duùkhänuçayé dveñaù ||8|| svarasavähé viduño’pi tathärüòho bhiniveçaù ||9|| te pratiprasavaheyäù sükñmäù ||10|| dhyänaheyästadvåttayaù ||11|| kleçamülaù karmäçayo dåñöädåñöajanmavedanéyaù ||12|| sati müle tadvipäko jätyäyurbhogäù ||13|| te hlädaparitäpaphaläù puëyäpuëyahetutvät ||14|| pariëämatäpasaàskäraduùkhairguëavåttivirodhäc ca duùkham eva sarvaà vivekinaù ||15|| heyaà duùkham anägatam ||16|| drañöådåçyayoù saàyogo heyahetuù ||17|| prakäçakriyästhitiçélaà bhütendriyätmakaà bhogäpavargärthaà dåçyam ||18|| viçeñäviçeñaliìgamäträliìgäni guëaparväëi ||19|| drañöä dåçimätraù çuddho’pi pratyayänupaçyaù ||20|| tadartha eva dåçyasyätmä ||21|| kåtärthaà prati nañöam apyanañöaà tadanyasädhäraëatvät ||22|| svasvämiçaktyoù svarüpopalabdhihetuù saàyogaù ||23|| tasya heturavidyä ||24|| tadabhävät saàyogäbhävo hänaà| taddåçeù kaivalyam ||25|| vivekakhyätiraviplavä hänopäyaù ||26|| tasya saptadhä präntabhümiù prajïä ||27|| yogäìgänuñöhänäd açuddhikñaye jïänadéptirä vivekakhyäteù ||28|| yamaniyamäsanapräëäyämapratyähäradhäraëädhyänasamädhayo’ñöäva aìgäni ||29|| ahiàsäsatyästeyabrahmacaryäparigrahä yamäù ||30|| jätideçakälasamayänavacchinnäù särvabhaumä mahävratam ||31|| çaucasaàtoñatapaùsvädhyäyeçvarapraëidhänäni niyamäù ||32|| vitarkabädhane pratipakñabhävanam ||33|| vitarkä hiàsädayaù kåtakäritänumoditä lobhakrodhamohapürvakä mådumadhyädhimäträ duùkhäjïänänantaphalä iti pratipakña-bhävanam ||34|| ahiàsäpratiñöhäyäà tatsannidhau vairatyägaù ||35|| satyapratiñöhäyäà kriyäphaläçrayatvam ||36|| asteyapratiñöhäyäà sarvaratnopasthänam ||37|| brahmacaryapratiñöhäyäà véryaläbhaù ||38|| aparigrahasthairye janmakathaàtäsaàbodhaù ||39|| çaucät sväìgajugupsä parairasaàsargaù ||40|| sattvaçuddhisaumanasyaikägryendriyajayätmadarçanayogyatväni ca ||41|| saàtoñäd anuttamaù sukhaläbhaù ||42|| käyendriyasiddhiraçuddhikñayät tapasaù ||43|| svädhyäyäd iñöadevatäsaàprayogaù ||44|| samädhisiddhiréçvarapraëidhänät ||45|| sthirasukham äsanam ||46|| prayatnaçaithilyänantasamäpattibhyäm ||47|| tato dvandvänabhighätaù ||48|| tasmin sati çväsapraçväsayorgativicchedaù präëäyämaù ||49|| bähyäbhyantarastambhavåttiù deçakälasaàkhyäbhiù paridåñöo dérghasükñmaù ||50|| bähyäbhyantaraviñayäkñepé caturthaù ||51|| tataù kñéyate prakäçävaraëam ||52|| dhäraëäsu ca yogyatä manasaù ||53|| svasvaviñayäsaàprayoge cittasya svarüpänukära ivendriyäëäà pratyähäraù ||54|| tataù paramä vaçyatendriyäëäm ||55|| iti pataïjali-viracite yoga-sütre dvitéyaù sädhana-pädaù | tåtéyaù vibhüti-pädaù | deça-bandhaç cittasya dhäraëä ||1|| tatra pratyayaikatänatä dhyänam ||2|| tad evärthamätranirbhäsaà svarüpaçünyam iva samädhiù ||3|| trayam ekatra saàyamaù ||4|| tajjayät prajïä|a|alokaù ||5|| tasya bhümiñu viniyogaù ||6|| trayam antaraìgaà pürvebhyaù ||7|| tad api bahiraìgaà nirbéjasya ||8|| vyutthäna-nirodha-saàskärayor abhibhava-prädurbhävau nirodha-kñaëa-cittänvayo nirodha-pariëämaù ||9|| tasya praçänta-vähitä saàskärät ||10|| sarvärthataikägratayoù kñayodayau cittasya samädhi-pariëämaù ||11|| tataù punaù çäntoditau tulya-pratyayau cittasyaikägratä-pariëämaù ||12|| etena bhütendriyeñu dharma-lakñaëävasthä-pariëämä vyäkhyätäù ||13|| çäntoditävyapadeçya-dharmänupäté dharmé ||14|| kramänyatvaà pariëämänyatve hetuù ||15|| pariëäma-traya-saàyamäd atétänägata-jïänam ||16|| çabdärtha-pratyayänäm itaretarädhyäsät saàskaraù | tat-pravibhäga-saàyamät sarva-bhüta-ruta-jïänam ||17|| saàskära-säkñat-karaëät pürva-jäti-jïänam ||18|| pratyayasya para-citta-jïänam ||19|| na ca tat sälambanaà, tasyäviñayébhütatvät ||20|| käyarüpasaàyamät tadgrähyaçaktistambhe cakñuùprakäçäsaàprayoge’ntardhänam ||21|| etena çabdädyantardhänamuktam sopakramaà nirupakramaà ca karma| tatsaàyamäd aparäntajïänam, ariñöebhyo vä ||22|| maitryädiñu baläni ||23|| baleñu hastibalädéni ||24|| pravåttyälokanyäsät sükñmavyavahitaviprakåñöajïänam ||25|| bhuvanajïänaà sürye saàyamät ||26|| candre tärävyühajïänam ||27|| dhruve tadgatijïänam ||28|| näbhicakre käyavyühajïänam ||29|| kaëöhaküpe kñutpipäsänivåttiù ||30|| kürmanäòyäà sthairyam ||31|| mürdhajyotiñi siddhadarçanam ||32|| prätibhäd vä sarvam ||33|| hådaye cittasaàvit ||34|| sattvapuruñayoratyantäsaàkérëayoù pratyayäviçeño bhogaù parärthatvät svärthasaàyamät puruñajïänam ||35|| tataù prätibhaçrävaëavedanädarçäsvädavärtä jäyante ||36|| te samädhäv upasargä| vyutthäne siddhayaù ||37|| bandhakäraëaçaithilyät pracärasaàvedanäc ca cittasya paraçaréräveçaù ||38|| udänajayäjjalapaìkakaëöakädiñvasaìga utkräntiçca ||39|| samänajayät prajvalanam ||40|| çroträkäçayoù saàbandhasaàyamäd divyaà çrotram ||41|| käyäkäçayoù saàbandhasaàyamäl laghutülasamäpatteçcäkäçagamanam ||42|| bahirakalpitä våttirmahävidehä| tataù prakäçävaraëakñayaù ||43|| sthülasvarüpasükñmänvayärthavattvasaàyamädbhütajayaù ||44|| tato’ëimädiprädurbhävaù käyasaàpat taddharmänabhighätaç ca ||45|| rüpalävaëyabalavajrasaàhananatväni käyasaàpat ||46|| grahaëasvarüpäsmitänvayärthavattvasaàyamäd indriyajayaù ||47|| tato manojavitvaà vikaraëabhävaù pradhänajayaçca ||48|| sattva-puruñänyatä-khyäti-mätrasya sarva-bhävädhiñöhätåtvaà sarva-jïätåtvaà ca ||49|| tadvairägyädapi doñabéjakñaye kaivalyam ||50|| sthäny-upanimantraëe saìga-smayäkaraëaà punaù aniñöa-prasaìgät ||51|| kñaëatatkramayoù saàyamädavivekajaà jïänam ||52|| jätilakñaëadeçairanyatä|anavacchedät tulyayostataù pratipattiù ||53|| tärakaà sarvaviñayaà sarvathäviñayam akramaà ceti vivekajaà jïänam ||54|| sattva-puruñayoù çuddhi-sämye kaivalyam iti ||55|| iti pataïjali-viracite yoga-sütre tåtéyo vibhütipädaù caturthaù kaivalya-pädaù | janmauñadhimantratapaùsamädhijäù siddhayaù ||1|| jätyantarapariëämaù prakåtyäpürät ||2|| nimittam aprayojakaà prakåténäà| varaëabhedastu tataù kñetrikavat ||3|| nirmäëacittänyasmitämäträt ||4|| pravåttibhede prayojakaà cittam ekam anekeñäm ||5|| tatra dhyänajam anäçayam ||6|| karmäçukläkåñëaà yoginaù trividham itareñäm ||7|| tatastadvipäkänuguëänäm eväbhivyaktirväsanänäm ||8|| jätideçakälavyavahitänäm apyänantaryaà, småtisaàskärayoù ekarüpatvät ||9|| täsäm anäditvaà cäçiño nityatvät ||10|| hetuphaläçrayälambanaiù saàgåhétatväd eñäm abhäve tad-abhävaù ||11|| atétänägataà svarüpato’styadhvabhedäd dharmäëäm ||12|| te vyaktasükñmä guëätmänaù ||13|| pariëämaikatväd vastutattvam ||14|| vastusämye cittabhedät tayorvibhaktaù panthäù ||15|| na caikacittatantraà vastu tad apramäëakaà tadä kià syät ||16|| taduparägäpekñatvät cittasya vastu jïätäjïätam ||17|| sadä jïätäçcittavåttayastatprabhoù puruñasyäpariëämitvät ||18|| na tat sväbhäsaàdåçyatvät ||19|| ekasamaye cobhayänavadhäraëam ||20|| cittäntaradåçye buddhibuddheratiprasaìgaù småtisaàkaraçca ||21|| citerapratisaàkramäyästadäkäräpattau svabuddhisaàvedanam ||22|| drañöå-dåçyoparaktaà cittaà sarvärtham ||23|| tad asaàkhyeya-väsanä-citram api parärthaà saàhatya-käritvät ||24|| viçeña-darçina ätma-bhäva-bhävanä-vinivåttiù ||25|| tadä viveka-nimnaà kaivalya-präg-bhäraà cittam ||26|| tac-chidreñu pratyayäntaräëi saàskärebhyaù ||27|| hänam eñäà kleçavad uktam ||28|| prasaàkhyäne’py akusédasya sarvathäviveka-khyäter dharma-meghaù samädhiù ||29|| tataù kleçakarmanivåttiù ||30|| tadä sarvävaraëamaläpetasya jïänasyä|anantyäjjïeyam alpam ||31|| tataù kåtärthänäà pariëämakramaparisamäptirguëänäm ||32|| kñaëapratiyogé pariëämäparäntani{grä}|rhyaù kramaù ||33|| puruñärthaçünyänäà guëänäà pratiprasavaù kaivalyaà, svarüpapratiñöhä vä citiçaktireti ||34|| iti pataïjali-viracite yoga-sütre caturthaù kaivalyapädaù | || iti pätaïjala-yoga-süträëi ||