zrI-zrI-bhakti-rasAmRta-sindhuH bhagavad-bhakti-bheda-nirUpakaH pUrva-vibhAgaH prathama-laharI sAmAnya-bhaktiH zrI-zrI-rAdhA-govinda-devau vijayete akhila-rasAmRta-mUrtiH prasRmara-ruci-ruddha-tArakA-pAliH | kalita-zyAmA-lalito rAdhA-preyAn vidhur jayati ||1|| hRdi yasya preraNayA pravartito’haM varAka-rUpo’pi | tasya hareH pada-kamalaM vande caitanya-devasya ||2|| vizrAma-mandiratyA tasya sanAtana-tanor mad-Izasya | bhakti-rasAmRta-sindhur bhavatu sadAyam pramodAya ||3|| bhakti-rasAmRta-sindhau carataH paribhUta-kAla-jAla-bhiyaH | bhakta-makarAn azIlita-mukti-nadIkAn namasAmi ||4|| mImAMsaka-baDavAgneH kaThinAm api kuNThayann asau | sphuratu sanAtana suciraM tava bhakti-rasAmRtAmbhodhiH ||5|| bhakti-rasasya prastutir akhila-jagaG-maGgala-prasaGgasya | ajJenApi mayAsya kriyate suhRdAm pramodAya ||6|| etasya bhagavad-bhakti-rasAmRta-payonidheH | catvArah khalu vakSyante bhAgAH pUrvAdayaH kramAt ||7|| tatra pUrve vibhAge’smin bhakti-bheda-nirUpake | anukrameNa vaktavyaM laharINAM catuSTayam ||8|| AdyA sAmAnya-bhakty-ADhyA dvitIyA sAdhanAnvitA | bhAvAzritA tRtIyA ca turyA prema-nirUpikA ||9|| tatrAdau suSThu vaiziSTyam asyAH kathayituM sphuTam | lakSaNaM kriyate bhakter uttamAyAH satAM matam ||10|| anyAbhilASitA-zUnyaM jJAna-karmAdy-anAvRtam | AnukUlyena kRSNAnuzIlanaM bhaktir uttamA ||11|| yathA zrI-nArada-paJcarAtre -- sarvopAdhi-vinirmuktaM tat-paratvena nirmalam | hRSIkeNa hRSIkeza-sevanaM bhaktir ucyate ||12|| zrI-bhAgavatasya tRtIya-skandhe ca (3.29.11-13) -- ahaituky avyavahitA yA bhaktiH puruSottame ||13|| sAlokya-sArSTi-sAmIpya-sArUpyaikatvam apy uta | dIyamAnaM na gRhNanti vinA mat-sevanaM janAH ||14|| sa eva bhakti-yogAkhya Atyantika udAhRtaH ||15|| sAlokyetyAdi-padyastha-bhaktotkarSa-NirUpaNam | bhakter vizuddhatA-vyaktyA lakSaNe paryavasyati ||16|| kleza-ghnI zubhadA mokSa-laghutA-kRt sudurlabhA | sAndrAnanda-vizeSAtmA zrI-kRSNAkarSiNI ca sA ||17|| tatrAsyAH klezaghnatvam - klezAs tu pApaM tad-bIjam avidyA ceti te tridhA ||18|| tatra pApam -- aprArabdhaM bhavet pApaM prArabdhaM ceti tad dvidhA ||19|| tatra aprArabdha-haratvam, yathA ekaDaze (11.14.19) - yathAgniH susamiddhArciH karoty edhAMsi bhasmasAt | tathA mad-viSayA-bhaktir uddhavainAMsi kRtsnazaH ||20|| prArabdha-haratvam, yathA tRtIye (3.33.6) - yan-nAma-dheya-zravaNAnukIrtanAd yat-prahvaNad yat-smaraNAd api kvacit | zvAdo'pi sadyaH savanAya kalpate kutaH punas te bhagavan nu darzanAt ||21|| durjAtir eva savanAyogyatve kAraNam matam | durjAty-ArambhakaM pApaM yat syAt prArabdham eva tat ||22|| padma-purAne ca -- aprArabdha-phalaM pApaM kUTaM bIjaM phalonmukham | krameNaiva pralIyeta viSNu-bhakti-ratAtmanAm ||23|| bIja-haratvam, yathA SaSThe (6.2.17) - tais tAny aghAni pUyante tapo-dAna-vratAdibhiH | nAdharmajaM tad-hRdayaM tad apIzAGghri-sevayA ||24|| avidyA-haratvam, yathA caturthe (4.22.39) - yat-pAda-paGkaja-palAza-vilAsa-bhaktyA karmAzayaM grathitam udgrathayanti santaH | tadvan na rikta-matayo yatayo’pi ruddha- sroto-gaNAs tam araNaM bhaja vAsudevam ||25|| pAdme ca -- kRtAnuyAtrA-vidyAbhir hari-bhaktir anuttamA | avidyAM nirdahaty Azu dAva-jvAleva pannagIm ||26|| zubhadatvam -- zubhAni prINanaM sarva-jagatAm anuraktatA | sadguNAH sukham ity-AdIny AkhyAtAni manISibhiH ||27|| tatra jagat-prINanAdidvaya-pradatvam, yathA pAdme -- yenArcito haris tena tarpitAni jaganty api | rajyanti jantavas tatra jangamAH sthAvarA api ||28|| sad-guNAdi-pradatvam, yathA paJcame (5.18.12) - yasyAsti bhaktir bhagavaty akiJcanA sarvair guNais tatra samAsate surAH | harAv abhaktasya kuto mahad-guNA manorathenAsati dhAvato bahiH ||29|| sukhapradatvam -- sukhaM vaiSayikaM brAhmam aizvaraM ceti tat tridhA ||30|| yathA tantre -- siddhayaH paramAzcaryA bhuktir muktiz ca zAzvatI | nityaM ca paramAnando bhaved govinda-bhaktitaH ||31|| yathA hari-bhakti-sudhodaye ca -- bhUyo’pi yAce deveza tvayi bhaktir dRDhAstu me | yA mokSAnta-caturvarga phaladA sukhadA latA ||32|| mokSa-laghutAkRt -- manAg eva prarUDhAyAM hRdaye bhagavAd-ratau | puruSArthAs tu catvArAs tRNAyante samantataH ||33|| yathA zrI-nArada-paJcarAtre -- hari-bhakti-mahA-devyAH sarvA mukty-Adi-siddhayaH | bhuktyaz cAdbhutAs tasyAz ceTikAvad anuvratAH ||34||iti | sudurlabhA -- sAdhanaughair anAsangair alabhyA sucirAd api | hariNA cAzvadeyeti dvidhA sA syAt sudurlabhA ||35|| tatra AdyA, yathA tAntre -- jJAnataH sulabhA muktir bhuktir yajJAdi-puNyataH | seyaM sAdhana-sAhasrair hari-bhaktiH sudurlabhA ||36|| dvitIyA, yathA paJcama-skandhe (5.6.18) -- rAjAn patIr gurur alaM bhavatAM yadUnAM daivaM priyaH kula-patiH kva ca kiGkaro vaH | astv evam aGga bhajatAM bhagavAn mukundo muktiM dadAti karhicit sma na bhakti-yogam ||37|| sAndrAnanda-vizeSAtmA -- brahmAnando bhaved eSa cet parArddha-guNIkRtaH | naiti bhakti-sukhAmbhodheH paramANu-tulAm api ||38|| yathA, hari-bhakti-sudhodaye -- tvat-sAkSAt-karaNAhlAda-vizuddhAbdhi-sthitasya me | sukhAni goSpadAyante brAhmANy api jagad-guro ||39|| tathA bhAvArtha-dIpikAyAM (10.88.11) ca - tvat-kathAmRta-pAthodhau viharanto mahA-mudaH | kurvanti kRtinaH kecit catur-vargaM tRNopamam ||40|| zrI-kRSNAkarSiNI -- kRtvA hariM prema-bhAjaM priya-varga-samanvitam | bhaktir vazIkarotIti zrI-kRSNAkarSiNI matA ||41|| yathaikAdaze (11.14.20) -- na sAdhyati mAm yogo na sAGkhyaM dharma uddhava | na svAdhyAyas tapas tyAgo yathA bhaktir mamorjitA ||42|| saptame (7.10.48) ca nAradoktau -- yUyaM nRloke bata bhUri-bhAgA lokaM punAnA munayo'bhiyanti | yeSAM gRhAn AvasatIti sAkSAd guDhaM paraM brahma manuSya-liGgam ||43|| agrato vakSyamANAyAs tridhA bhakter anukramAt | dvizaH SaDbhiH padair etan mAhAtyaM parikIrtitam ||44|| kiM ca - svalpApi rucir eva syAd bhakti-tattvAvabodhikA | yuktis tu kevalA naiva yad asyA apratiSThatA ||45|| tatra prAcInair apy uktam - yatnenApAdito’py arthaH kuzalair anumAtRbhiH | abhiyuktatarair anyair anyathaivopapAdyate ||46|| iti zrI zrI bhakti-rasAmRta-sindhau pUrva-bhAge bhakti-sAmAnya laharI prathamA -=o0o=- dvitIyA laharI sAdhana-bhaktiH sA bhaktiH sAdhanaM bhAvaH premA ceti tridhoditA ||1|| tatra sAdhana-bhaktiH - kRti-sAdhyA bhavet sAdhya-bhAvA sA sAdhanAbhidhA | nitya-siddhasya bhAvasya prAkaTyaM hRdi sAdhyatA ||2|| sA bhaktiH saptama-skandhe bhaGgyA devarSiNoditA ||3|| yathA saptame (7.1.31) -- tasmAt kenApy upAyena manaH kRSNe nivezayet ||4||iti | vaidhI rAgAnugA ceti sA dvidhA sAdhanAbhidhA ||5|| tatra vaidhI -- yatra rAgAnavAptatvAt pravRttir upajAyate | zAsanenaiva zAstrasya sA vaidhI bhaktir ucyate ||6|| yatha, dvitIye (2.1.6) -- tasmAd bhArata sarvAtmA bhagavAn Izvaro hariH | zrotavyaH kIrtitavyaz ca smartavyaz cechatAbhayam ||7|| pAdme ca -- smartavyaH satataM viSNur vismartavyo na jAtucit | sarve vidhi-niSedhAH syur etayor eva kiGkarAH ||8|| ity asau syAd vidhir nityaH sarva-varNAzramAdiSu | nityatve’py asya nirNItam ekAdazy-Adivat-phalam ||9|| yathA, ekAdAze (11.5.2-3) tu vyaktam evoktam -- mukha bAhUru-pAdebhyaH puruSasyAzramaiH saha | catvAro jajJire varNA guNair viprAdayaH pRthak ||10|| ya eSAM puruSaM sAkSAd Atma-prabhavam Izvaram | na bhajanty avajAnanti sthAnAd bhraSTAH patanty adhaH ||11|| tat phalaM ca, tatraiva (11.27.49) -- evaM kriyA-yoga-pathaiH pumAn vaidika-tAntrikaiH | arcann ubhyataH siddhiM matto vindaty abhIpsitAm ||12|| paJcarAtre ca -- surarSe vihitA zAstre harim uddizya yA kriyA | saiva bhaktir iti proktA tayA bhaktiH parA bhavet ||13|| tatra adhikArI -- yaH kenApy atibhAgyena jAta-zraddho’sya sevane | nAtisakto na vairAgya-bhAg asyAm adhikAry asau ||14|| yathaikAdaze (11.20.28) -- yadRcchayA mat-kathAdau jAta-zraddho’stu yaH pumAn | na nirviNNo nAtisakto bhakti-yogo’sya siddhidaH ||15|| uttamo madhyamaz ca syAt kaniSThaz ceti sa tridhA ||16|| tatra uttamaH - zAstre yuktau ca nipuNaH sarvathA dRDha-nizcayaH | prauDha-zraddho’dhikArI yaH sa bhaktAv uttamo mataH ||17|| tatra madhyamaH - yaH zAstrAdiSv anipuNaH zraddhAvAn sa tu madhyamaH ||18|| tatra kaniSThaH - yo bhavet komala-zraddhaH sa kaniSTho nigadyate ||19|| tatra gItAdiSUktAnAM caturNAm adhikAriNAm | madhye yasmin bhagavatah kRpA syAt tat-priyasya vA ||20|| sa kSINa-tat-tad-bhAvaH syAc chuddha-bhakty-adhikAravAn | yathebhaH zaunakAdiz ca dhruvaH sa ca catuHsanaH ||21|| bhukti-mukti-spRhA yAvat pizAcI hRdi vartate | tAvad bhakti-sukhasyAtra katham abhyudayo bhavet ||22|| tatrApi ca vizeSeNa gatim aNvIm anicchataH | bhaktir hRta-manaH-prANAn premNA tAn kurute janAn ||23|| tathA ca, tRtIye (3.25.36) -- tair darzanIyAvayavair udAra- vilAsa-hAsekSita-vAma-sUktaiH | hRtAtmano hRta-prANAMz ca bhaktir anicchato me gatim aNvIM prayuGkte ||24|| zrI kRSNa-caraNAmbhoja-sevA-nirvRta-cetasAm | eSAM mokSAya bhaktAnAM na kadAcit spRhA bhavet ||25|| yathA tatraiva, zrImad-uddhavoktau (3.4.15) -- ko nv Iza te pAda-saroja-bhAjAM sudurlabho’rtheSu caturSv apIha | tathApi nAhaM pravRNomi bhUman bhavat-padAmbhoja-niSevaNotsukaH ||26|| tatraiva, zrIkapila-devoktau (3.25.35) – naikAtmatAM me spRhayanti kecin mat-pAda-sevAbhiratA mad-IhAH | ye’nyonyato bhAgavatAH prasajya sabhAjayante mama pauruSANi ||27|| tatraiva (3.29.13) -- sAlokya-sArSTi-sAmIpya- sArUpyaikatvam apy uta | dIyamAnaM na gRhNanti vinA mat-sevanaM janAH ||28|| caturthe zrI-dhruvoktau (4.9.10) -- yA nirvRtis tanu-bhRtAM tava pAda-padma- dhyAnAd bhavaj-jana-kathA-zravaNena vA syAt | sA brahmaNi sva-mahimany api nAtha mA bhUt kiM tv antakAsi-lulitAt patatAM vimAnAt ||29|| tatraiva zrImad-AdirAjoktau (4.20.24) – na kAmaye nAtha tad apy ahaM kvacin na yatra yuSmac-caraNAmbujAsavaH | mahattamAntar-hRdayAn mukha-cyuto vidhatsva karNAyutam eSa me varaH ||30|| paJcame zrI-zukoktau (5.14.44) – yo dustyajAn kSiti-suta-svajanArtha-dArAn prArthyAM zriyaM sura-varaiH sadayAvalokAm | naicchan nRpas tad-ucitaM mahatAM madhudviT- sevAnurakta-manasAm abhavo’pi phalguH ||31|| SaSThe zrI-vRtroktau (6.11.25) – na nAka-pRSThaM na ca pArameSThyaM na sArva-bhaumaM na rasAdhipatyam | na yoga-siddhIr apunar-bhavaM vA samaJjasa tvA virahayya kAGkSe ||32|| tatraiva zrI-rudroktau (6.17.28) – nArAyaNa-parAH sarve na kutazcana bibhyati | svargApavarga-narakeSv api tulyArtha-darzinaH ||33|| tatraiva indroktau (6.18.74) – ArAdhanaM bhagavata IhamAnA nirAziSaH | ye tu necchanty api paraM te svArtha-kuzalAH smRtAH ||34|| saptame prahlAdoktau (7.6.25) – tuSTe ca tatra kim alabhyam ananta Adye kiM tair guNa-vyatikarAd iha ye sva-siddhAH | dharmAdayaH kim aguNena ca kAGkSitena sAraM juSAM caraNayor upagAyatAM naH ||35|| tatraiva zakroktau (7.8.42) – pratyAnItAH parama bhavatA trAyatA naH sva-bhAgA daityAkrAntaM hRdaya-kamalaM tad-gRhaM pratyabodhi | kAla-grastaM kiyad idam aho nAtha zuzrUSatAM te muktis teSAM na hi bahumatA nArasiMhAparaiH kim ||36|| aSTame zrI-gajendroktau (8.3.20) – ekAntino yasya na kaJcanArthaM vAJchanti ye vai bhagavat-prapannAH | aty-adbhutaM tac-caritaM sumaGgalaM gAyanta Ananda-samudra-magnAH ||37|| navame zrI-vaikuNThanAthoktau (9.4.67) -- mat-sevayA pratItaM te sAlokyAdi-catuSTayam | necchanti sevayA pUrNAH kuto’nyat kAla-viplutam ||38|| zrI-dazame nAgapatnI-stutau (10.16.37) – na nAka-pRSThaM na ca sArva-bhaumaM na pArameSThyaM na rasAdhipatyam | na yoga-siddhIr apunar-bhavaM vA vAJchanti yat-pAda-rajaH-prapannAH ||39|| tatraiva zrI-veda-stutau (10.87.21) – duravagamAtma-tattva-nigamAya tavAtta-tanoz carita-mahAmRtAbdhi-parivarta-parizramaNAH | na parilaSanti kecid apavargam apIzvara te caraNa-saroja-haMsa-kula-saGga-visRSTa-gRhAH ||40|| ekAdaze zrI-bhagavad-uktau (11.20.34) – na kiJcit sAdhavo dhIrA bhaktA hy ekAntino mama | vAJchanty api mayA dattaM kaivalyam apunar-bhavam ||41|| tathA (11.14.14) – na pArameSThyaM na mahendra-dhiSNyaM na sArvabhaumaM na rasAdhipatyam | na yoga-siddhIr apunar-bhavaM vA mayy arpitAtmecchati mad vinAnyat ||42|| dvAdaze zrI-rudroktau (12.10.6) – naivecchaty AziSaH kvApi brahmarSir mokSam apy uta | bhaktiM parAM bhagavati labdhavAn puruSe’vyaye ||43|| padma-purANe ca kArttika-mAhAtmye (dAmodarASTake) – varaM deva mokSaM na mokSAvadhiM vA na cAnyaM vRNe’haM varezAd apIha | idaM te vapur nAtha gopAla-bâlaM sadA me manasy avirAstAM kim anyaiH ||44|| kuverAtmajau baddha-mUrtyaiva yadvat tvayA mocitau bhakti-baddhau kRtau ca | tathA prema-bhaktiM svakAM me prayaccha na mokSe graho me’sti dAmodareha ||45|| hayazIrSIya-zrI-nArAyaNa-vyUha-stave ca - na dharma kAmam arthaM vA mokSaM vA varadezvara | prArthaye tava pAdAbje dAsyam evAbhikAmaye ||46|| tatraiva - punaH punar varAn ditsur viSNur muktiM na yAcitaH | bhaktir eva vRtA yena prahlAdaM taM namAmy ahaM ||47|| yadRcchayA labdham api viSNor dAzarathes tu yaH | naicchan mokSaM vinA dAsyaM tasmai hanumate namaH ||48|| ataeva prasiddham zrI-hanumad-vAkyam -- bhava-bandha-cchide tasyai spRhayAmi na muktaye | bhavAn prabhur ahaM dAsa iti yatra vilupyate ||49|| zrI-nArada paJcarAtre ca jitante-stotre - dharmArtha-kAma-mokSeSu necchA mama kadAcana | tvat-pAda-paJkajasyAdho jIvitaM dIyataM mama ||50|| mokSa-sAlokya-sArUpyAn prArthaye na dharAdhara | icchAmi hi mahAbhAga kAruNyaM tava suvrata ||51|| ataeva zrI-bhAgavate SaSThe (6.14.5) – muktAnAm api siddhAnAM nArAyaNa-parAyaNaH | sudurlabhaH prazAntAtmA koTiSv api mahA-mune ||52|| prathame ca zrI-dharmarAja-mAtuH stutau (1.8.20) – tathA paramahaMsAnAM munInAm amalAtmanAm | bhakti-yoga-vidhAnArthaM kathaM pazyema hi striyaH ||53|| tatraiva zrI-sUtoktau (1.7.10) – AtmArAmAz ca munayo nirgranthA apy urukrame | kurvanty ahaitukIM bhaktim ittham-bhUta-guNo hariH ||54|| atra tyAjyatayaivoktA muktiH paJca-vidhApi cet | sAlokyAdis tathApy atra bhaktyA nAtivirudhyate ||55|| sukhaizvaryottarA seyaM prema-sevottarety api | sAlokyAdir dvidhA tatra nAdyA sevA-juSaM matA ||56|| kintu premaika-mAdhurya-juSa ekAntino harau | naivAGgIkurvate jAtu muktiM paJca-vidhAm api ||57|| tatrApy ekAntinAM zreSthA govinda-hRta-mAnasAH | yeSAM zrIza-prasAdo'pi mano hartuM na zaknuyAt ||58|| siddhAntatas tv abhede'pi zrIza-kRSNa-svarUpayoH | rasenotkRSyate kRSNa-rUpam eSA rasa-sthitiH ||59|| zAstrataH zrUyate bhaktau nR-mAtrasyAdhikAritA | sarvAdhikAritAM mAgha-snAnasya bruvatA yataH | dRStAntitA vaziSThena hari-bhaktir nRpaM prati ||60|| yathA pAdme - sarve’dhikAriNo hy atra hari-bhaktau yathA nRpa ||61|| kAzI-khaNDe ca tathA - antyajA api tad-rASTre zaGkha-cakrAGka-dhAriNaH | samprApya vaiSNavIM dIkSAM dIkSitA iva sambabhuH ||62|| api ca - ananuSThAnato doSo bhakty-aGgAnAM prajAyate | na karmaNAm akaraNAd eSa bhakty-adhikAriNAm ||63|| niSiddhAcArato daivAt prAyazcittaM tu nocitam | iti vaiSNava-zAstrANAM rahasyaM tad-vidAM matam ||64|| yathaikAdaze (11.20.26, 11.21.2) -- sve sve’dhikAre yA niSThA sA guNaH parikIrtitaH | viparyayas tu doSaH syAd ubhayor eSa nizcayaH ||65|| prathame (1.5.17) -- tyaktvA svadharmaM caraNAmbujam harer bhajann apakvo’tha patet tato yadi | yatra kva vAbhadram abhUd amuSya kiM ko vArtha Apto’bhajatAM sva-dharmataH ||66|| ekAdaze (11.11.37)- AjJAyaiva guNAn doSAn mayAdiSTAn api svakAn | dharmAn santyajya yaH sarvAn mAM bhajet sa ca sattamaH ||67|| tatraiva (11.5.41) - devarSi-bhUtApta-nRRNAM pitRRNAM na kiGkaro nAyam RNI ca rAjan | sarvAtmanA yaH zaraNaM zaraNyaM gato mukundaM parihRtya kartam ||68|| zrI-bhagavad-gItAsu (18.66) - sarva-dharman parityAjya mAm ekaM zaraNaM vraja | ahaM tvAM sarva-pApebhyo mokSayiSyAmi mA sucaH ||69|| agastya-saMhitAyAm -- yathA vidhi-niSedhau tu muktaM naivopasarpataH | tathA na spRzato rAmopAsakaM vidhi-pUrvakam ||70|| ekAdaze eva (11.5.42) - svapAda-mulaM bhajataH priyasya tyaktAny abhAvasya hariH parezaH | vikarma yac cotpatitaM kathaJcid dhunoti sarvaM hRdi sanniviSTaH ||71|| hari-bhakti-vilAse’syA bhakter aGgAni lakSazaH | kintu tAni prasiddhAni nirdizyante yathAmati ||72|| atra aGga-lakSaNam - AzritAvAntarAneka-bhedaM kevalam eva vA | ekaM karmAtra vidvadbhir ekaM bhakty-aGgam ucyate ||73|| atha aGgAni - guru-pAdAzrayas tasmAt kRSNa-dIkSAdi-zikSaNam | vizrambheNa guroH sevA sAdhu-vartmAnuvartanam ||74|| sad-dharma-pRcchA bhogAdi-tyAgaH kRSNasya hetave | nivAso dvArakAdau ca gaGgAder api sannidhau ||75|| vyAvahAreSu sarveSu yAvad-arthAnuvartitA | hari-vAsara-sammAno dhAtry-azvatthAdi-gauravam ||76|| eSAm atra dazAGgAnAM bhavet prArambha-rupatA ||77|| saGga-tyAgo vidUreNa bhagavad-vimukhair janaiH | ziSyAdy-ananubandhitvaM mahArambhAdy-anudyamaH ||78|| bahu-grantha-kalAbhyAsa-vyAkhyA-vAda-vivarjanam ||79|| vyAvahAre’py akArpaNyaM zokAdy-avaza-vartitA ||80|| anya-devAn avajJA ca bhUtAnudvega-dAyitA | sevA-nAmAparAdhAnAm udbhavAbhAva-kAritA ||81|| kRSNa-tad-bhakta-vidveSa-vinindAdy-asahiSNutA | vyatirekatayAmISAM dazAnAM syAd anuSThitIH ||82|| asyAs tatra pravezAya dvAratve’py aGga-viMzateH | trayAM pradhAnam evoktaM guru-pAdAzrayAdikam ||83|| dhRtir vaiSNava-cihNAnAM harer nAmAkSarasya ca | nirmAlyAdez ca tasyAgre tANDavaM daNDavan-natiH ||84|| abhyutthAnam anuvrajyA gatiH sthAne parikramaH | arcanaM paricaryA ca gItaM saGkIrtanaM japaH ||85|| vijJaptiH stava-pAThaz ca svAdo naivedya-pAdyayoH | dhUpa-mAlyAdi-saurabhyaM zrI-mUrteH spRSTir IkSaNam ||86|| ArAtrikotsavAdez ca zravaNaM tat-kRpekSaNam | smRtir dhyAnaM tathA dAsyaM sakhyam Atma-nivedanam ||87|| nija-priyopaharaNaM tad-arthe’khila-ceSTitam | sarvathA zaraNApattis tadIyAnAM ca sevanam ||88|| tadIyAs tulasI-zAstra-mathurA-vaiSNavAdayaH | yathA-vaibhava-sAmagrI sad-goSThIbhir mahotsavaH ||89|| UrjAdaro vizeSeNa yAtrA janma-dinAdiSu | zraddhA vizeSataH prItiH zrI-mUrter aGghri-sevane ||90|| zrImad-bhAgavatArthAnAm AsvAdo rasikaiH saha | sajAtIyAzaye snigdhe sAdhau saGgaH svato vare ||91|| nAma-saGkIrtanaM zrI-mathurA-maNDale sthitiH ||92|| aGgAnAM paJcakasyAsya pUrvaM vilikhitasya ca | nikhila-zraiSThya-bodhAya punar apy atra kIrtanam ||93|| iti kAya-hRSIkAntaH-karaNAnAm upAsanAH ||94|| catuHSaSTiH pRthak sAGghAtika-bhedAt kramAdinAH ||95|| athArSAnumatenaiSAm udAharaNam Iryate ||96|| 1 - tatra gurupAdAzrayo, yathA ekAdaze (11.3.21) - tasmAd guruM prapadyeta jijJAsuH zreya uttamam | zAbde pare ca niSNAtaM brahmaNy upazamAzrayam ||97|| 2 - zrI-kRSNa-dIkSAdi-zikSaNaM, yathA tatraiva (11.3.22) tatra bhAgavatAn dharmAn zikSed gurv-Atma-daivataH | amAyayAnuvRttyA yais tuSyed AtmAtma-do hariH ||98|| 3 - vizrambheNa guroH sevA, yathA tatraiva (11.17.27)- AcAryaM mAM vijAnIyAn nAvamanyeta karhicit | na martya-buddhyAsUyeta sarva-deva-mayo guruH ||99|| 4 - sAdhu-vartmAnuvartanam, yathA skAnde - sa mRgyaH zreyasAM hetuH panthAH santApa-varjitaH | anvApta-zramaM pUrve yena santaH pratasthire ||100|| brahma-yAmale ca - zruti-smRti-purANAdi-paJcarAtra-vidhiM vinA | aikAntikI harer bhaktir utpAtAyaiva kalpate ||101|| bhaktir aikAntikI veyam avicArAt pratIyate | vastutas tu tathA naiva yad azAstrIyatekSyate ||102|| 5 - sad-dharma-pRcchA, yathA nAradIye -- acirAd eva sarvArthaH sidhyaty eSAm abhIpsitaH | sad-dharmasyAvabodhAya yeSAM nirbandhinI matiH ||103|| 6 - kRSNArthe bhogAdi-tyAgo, yathA pAdme - harim uddizya bhogAni kAle tyaktavatas tava | viSNu-loka-sthitA sampad-alolA sA pratIkSate ||104|| 7 - dvArakAdi-nivAso, yathA skAnde -- saMvatsaraM vA SaNmAsAn mAsaM mAsArdham eva vA | dvArakA-vAsinaH sarve narA nAryaz caturbhujAH ||105|| Adi-padena puruSottama-vAsaz ca, yathA brAhme -- aho kSetrasya mAhAtmyaM samantAd daza-yojanam | diviSThA yatra pazyanti sarvAn eva caturbhujAn ||106|| gaGgAdi-vAso, yathA prathame (1.19.6) -- yA vai lasac-chrI-tulasI-vimizra- kRSNAGghri-reNv-abhyadhikAmbu-netrI | punAti sezAn ubhayatra lokAn kas tAM na seveta mariSyamANaH ||107|| 8 – yAvad-arthAnuvartitA, yathA nAradIye -- yAvatA syAt sva-nirvAhaH svIkuryAt tAvad artha-vit | Adhikye nyUnatAyAM ca cyavate paramArthataH ||108|| 9 - hari-vAsara-sammAno, yathA brahma-vaivarte - sarva-pApa-prazamanaM puNyam AtyantikaM tathA | govinda-smAraNaM nRRNAm ekadazyAm upoSaNam ||109|| 10 – dhAtry-azvatthAdi-gauravam, yathA skAnde - azvattha-tulasI-dhAtrI-go-bhUmisura-vaiSNavAH | pUjitAH praNatAH dhyAtAH kSapayanti nRRNAm agham ||110|| 11 - atha zrI-kRSNa-vimukha-jana-saMtyAgo, yathA kAtyAyana-saMhitAyAm - varaM huta-vaha-jvAlA-paJjarAntar-vyavasthitiH | na zauri-cintA-vimukha-jana-saMvAsa-vaizasam ||111|| viSNu-rahasye ca - AliGganaM varaM manye vyAla-vyAghra-jalaukasAm | na saGgaH zalya-yuktAnAM nAnA-devaika-sevinAm ||112|| 12 - 13 - 14 - ziSyAnanubanddhitvAdi-trayaM, yathA saptame (7.13.8) - na ziSyAn anubadhnIta granthAn naivAbhyased bahUn | na vyAkhyAm upayuJjIta nArambhAn Arabhet kvacit ||113|| 15 - vyAvahAre’py akArpaNyaM, yathA pAdme -- alabdhe vA vinaSTe vA bhakSyAcchAdana-sAdhane | aviklava-matir bhUtvA harim eva dhiyA smaret ||114|| 16 – zokAdy-avaza-vartitA, yathA tatraiva -- zokAmarSAdibhir bhAvair AkrAntaM yasya mAnasam | kathaM tatra mukundasya sphUrti-sambhAvanA bhavet ||115||| 17- anya-devAnajJA, yathA tatraiva -- harir eva sadArAdhyaH sarva-devezvarezvaraH | itare brahma-rudrAdyA nAvajJeyAH kadAcana ||116|| 18- bhUtAnudvega-dAyitA, yathA mahAbhArate -- piteva putraM karuNo nodvejayati yo janam | vizuddhasya hRSIkezas tUrNaM tasya prasIdati ||117|| 19 - sevA-nAmAparAdhAnAM varjanaM, yathA vArAhe -- mamArcanAparAdhA ye kIrtyante vasudhe mayA | vaiSNavena sadA te tu varjanIyAH prayatnataH ||118|| pAdme ca -- sarvAparAdha-kRd api mucyate hari-saMzrayaH | harer apy aparAdhAn yaH kuryAd dvipadapAMzulaH ||119|| nAmAzrayaH kadAcit syAt taraty eva sa nAmataH | nAmno hi sarva-suhRdo hy aparAdhAt pataty adhaH ||120|| 20- tan-nindAdy asahiSNutA, yathA zrI-dazame (10.74.40) – nindAM bhagavataH zrNvaMs tat-parasya janasya vA | tato nApaiti yaH so’pi yAty adhaH sukRtAc cyutaH ||121|| 21 - atha vaiSNava-cihNa-dhRtiH, yathA pAdme -- ye kaNTha-lagna-tulasI-nalinAkSA-mAlA ye bAhu-mUla-paricihNita-zaGkha-cakrAH | ye vA lalATa-phalake lasad-Urdhva-puNDrAs te vaiSNavA bhuvanam Azu pavitrayanti ||122|| 22 - nAmAkSara-dhRtiH, yathA skAnde -- hari-nAmAkSara-yutaM bhAle gopI-mRDaGkitam | tulasI-mAlikoraskaM spRzeyur na yamodbhaTAH ||123|| pAdme ca -- kRSNa-nAmAkSarair gAtram aGkayec candanAdinA | sa loka-pAvano bhutvA tasya lokam avApnuyAt ||124|| 23 - nirmAlya-dhRtiH, yathA ekAdaze (11.6.46)-- tvayopayukta-srag-gandha-vAso'laGkAra-carcitAH | ucchiSTa-bhojino dAsAs tava mAyAM jayemahi ||125|| skAnde ca -- kRSNottIrNaM tu nirmAlyaM yasyAGgaM spRzate mune | sarva-rogais tathA pApair mukto bhavati nArada ||126|| 24 - agre tANDavaM, yathA dvArakA-mAhAtmye -- yo nRtyati prahRSTAtmA bhAvair bahuSu bhaktitaH | sa nirdahati pApAni manvantara-zateSv api ||127|| tathA zrI-nAradoktau ca -- nRtyatAM zrI-pater agre tAlikA-vAdanair bhRzam | uDDIyante zarIra-sthAH sarve pAtaka-pakSiNaH ||128|| 25 – daNDavan-natiH, yathA nAradIye -- eko’pi kRSNAya kRtaH praNAmo dazAzvamedhAvabhRthair na tulyaH | dazAzvamedhI punar eti janma kRSNa-praNAmI na punar-bhavAya ||129|| 26 - abhyUtthAnaM, yathA brahmANDe -- yAn ArUDhaM puraH prekSya samAyAntaM janArdanam | abhyutthAnaM naraH kurvan pAtayet sarva-kilbiSam ||130|| 27 - anuvrajyA, yathA bhaviSyottare -- rathena saha gacchanti pArzvataH pRSThato’grataH | viSNunaiva samAH sarve bhavanti zvapadAdayaH ||131 || 28 - sthAne gatiH sthAnaM tIrthaM gRhaM cAsya tatra tIrthe gatir yathA ||132 || purANAntare -- saMsAra-maru-kAntAra-nistAra-karaNa-kSamau | slAghyau tAv eva caraNau yau hares tIrtha-gAminau ||133 || Alaye ca, yathA hari-bhakti-sudhodaye -- pravIzann AlayaM viSNor darzanArthaM subhaktimAn | na bhUyaH pravizen mAtuH kukSi-kArAgRhaM sudhIH ||134 || 29 - parikramo, yathA tatraiva -- viSNuM pradakSinI-kurvan yas tatrAvartate punaH | tad evAvartanaM tasya punar nAvartate bhave ||135|| skAnde ca caturmAsya-mAhAtmye -- catur-vAraM bhramIbhis tu jagat sarvaM carAcaram | krAntaM bhavati viprAgrya tat-tIrtha-gamanAdikam ||136|| 30 - atha arcanam -- zuddhi-nyAsAdi-pUrvAGga-karma-nirvAha-pUrvakam | arcanam tUpacArANAM syAn mantreNopapAdanam ||137|| tad, yathA dazame -- (10.81.19) svargApavargayoH puMsAM rasAyAM bhuvi sampadAm | sarvAsAm api siddhInAM mUlaM tAc-caraNArcanaM ||138|| viSNurahasye ca -- zrI-viSNor arcanaM ye tu prakurvanti narA bhuvi | te yAnti zAzvataM viSNor AnandaM paramaM padam ||139 || 31 - paricaryA -- paricaryA tu sevopakaraNAdi-pariSkriyA | tathA prakIrNaka-cchatra-vAditrAdyair upAsanA ||140|| yathA nAradIye -- muhUrtaM vA muhUrtArdhaM yas tiSThed dhari-mandire | sa yAti paramaM sthAnaM kim u zuzrUSaNe ratAH ||141 || yathA caturthe (4.21.31) -- yat-pAda-sevAbhirucis tapasvinAm azeSa-janmopacitaM malaM dhiyaH | sadyaH kSiNoty anvaham edhatI satI yathA padAGguSTha-viniHsRtA sarit ||142 || aGgAni vividhAny eva syuH pUjA-paricaryayoH | na tAni likhitAny atra grantha-bAhulya-bhItitaH ||143 || 32 - atha gItaM, yathA laiGge -- brAhmaNo vAsudevAkhyaM gAyamAno’nizaM param | hareH sAlokyam Apnoti rudra-gAnAdhikaM bhavet ||144 || 33 - atha saMkIrtanam -- nAma-lIlA-guNadInAm uccair-bhASA tu kIrtanam ||145|| tatra nAma-kIrtanam, yathA viSNu-dharme -- kRSNeti maGgalaM nAma yasya vAci pravartate | bhasmIbhavanti rAjendra mahA-pAtaka-koTayaH ||146|| lIlA-kIrtanam, yathA saptame (7.9.18) -- so’haM priyasya suhRdaH paradevatAyA lIlA-kathAs tava nRsiMha viriJca-gItAH | aJjas titarmy anugRNan guNa-vipramukto durgANi te pada-yugAlaya-haMsa-saGgaH ||147|| guNa-kIrtanam, yathA prathame (1.5.22) -- idaM hi puMsas tapasaH zrutasya vA sviSTasya sUktasya ca buddhi-dattayoH | avicyuto’rthaH kavibhir nirUpito yad uttamaHzloka-guNAnuvarNanam ||148|| 34 - atha japaH mantrasya sulaghUccAro japa ity abhidhIyate ||149 || yathA pAdme -- kRSNAya nama ity eSa mantraH sarvArtha-sAdhakaH | bhaktAnAM japatAM bhUpa svarga-mokSa-phala-pradaH ||150|| 35 - atha vijJaptiH, yathA skAnde -- harim uddizya yat kiJcit kRtaM vijJApanaM girA | mokSa-dvArArgalAn mokSas tenaiva vihitas tava ||151 || samprArthanAtmikA dainya-bodhikA lAlasAmayI | ity Adir vividhA dhIraiH kRSNe vijJaptir IritA ||152 || tatra samprArthanAtmikA, yathA pAdme -- yuvatInAM yathA yUni yUnAM ca yuvatau yathA | mano’bhiramate tadvan mano’bhiramatAM tvayi ||153 || dainya-bodhikA, yathA tatraiva -- mat-tulyo nAsti pApAtmA nAparAdhI ca kazcana | parihAre’pi lajjA me kiM brUve puruSottama ||154 || lAlasAmayI, yathA zrI-nArada-paJcarAtre -- kadA gambhIrayA vAcA zriyA yukto jagat-pate | cAmara-vyagra-hastaM mAm evaM kurv iti vakSyasi ||155|| yathA vA -- kadAhaM yamunA-tIre nAmAni tava kIrtayan | udbASpaH puNDarIkAkSa racayiSyAmi tANDavam ||156|| 36 - atha stava-pAThaH -- proktA manISibhir gItA-stava-rAjAdayaH stavAH ||157|| yathA skAnde -- zrI-kRSNa-stava-ratnaughair yeSAM jihvA tv alaGkRtA | namasyA muni-siddhAnAM vandanIyA divaukasAm ||158|| nArasiMhe ca -- stotraiH stavaz ca devAgre yaH stauti madhusUdanam | sarva-pApa-vinirmukto viSNu-lokam avApnuyAt ||159 || 37 - atha naivedyAsvAdo, yathA pAdme -- naivedyam annaM tulasI-vimizraM vIzeSataH pAda-jalena siktam | yo’znAti nityaM purato murAreH prApNoti yajJAyuta-koTi-puNyam ||160|| 38 - atha pAdyAsvAdo, yathA tatraiva -- na dAnaM na havir yeSAM svAdhyAyo na surArcanam | te’pi pAdodakaM pItvA prayAnti paramAM gatim ||161 || 39 - atha dhUpa-saurabhyam, yathA hari-bhakti-sudhodaye -- AghrANaM yad dharer datta-dhUpocchiSTasya sarvataH | tad-bhava-vyAla-daSTAnAM nasyaM karma viSApaham ||162 || atha mAlya-saurabhyaM, yathA tantre -- praviSTe nAsikA-randhre harer nirmAlya-saurabhe | sadyo vilayam AyAti pApa-paJjara-bandhanam ||163 || agastya-saMhitAyAM ca -- AghrANaM gandha-puSpAder arcitasya tapodhana | vizuddhiH syAd anantasya ghrANasyehAbhidhIyate ||164 || 40 - atha zrI-mUrteH sparzanaM, yathA viSNu-dharmottare -- spRsTvA viSNor adhiSThAnaM pavitraH zraddhayAnvitaH | pApa-bandhair vinirmuktaH sarvAn kAmAn avApnuyAt ||165|| 41 - atha zrI-mUrter darzanam, yathA vArAhe -- vRndAvane tu govindaM ye pazyanti vasundhare | na te yama-puraM yAnti yAnti puNya-kRtAM gatim ||166|| 42 - ArAtrika-darzanaM, yathA skAnde -- koTayo brahma-hatyAnAm agamyAgama-koTayaH | dahaty Aloka-mAtreNa viSNoH sArAtrikaM mukham ||167|| utsava-darzanaM, yathA bhaviSyottare -- ratha-sthaM ye nirIkSante kautikenApi kezavam | devatAnAM gaNAH sarve bhavanti zvapacAdayaH ||168|| Adi-zabdena pUjA-darzanaM, yathAgneye -- pUjitaM pUjyamAnaM vA yaH pazyed bhaktito harim ||169|| 43 - atha zravaNam zravaNaM nAma-carita-guNAdInAM zrutir bhavet ||170|| tatra nAma-zravaNaM, yathA gAruDe -- saMsAra-sarpa-daSTa-naSTa-ceSTaika-bheSajam | kRSNeti vaiSNavaM mantraM zrutvA mukto bhaven naraH ||171 || caritra-zravaNaM, yathA caturthe -- (4.29.41) tasmin mahan-mukharitA madhubhic-caritra- pIyUSa-zeSa-saritaH paritaH sravanti | tA ye pibanty avitRSo nRpa gADha-karNais tAn na spRzanty azana-tRD-bhaya-zoka-mohAH ||172 || guNa-zravaNaM, yathA dvAdaze (12.3.15) -- yas tUttamaHzloka-guNAnuvAdaH saGgIyate’bhIkSNam amaGgala-ghnaH | tam eva nityaM zRNuyAd abhIkSNaM kRSNe’malAM bhaktim abhIpsamAnaH ||173 || atha tat-kRpekSaNaM, yathA dazame (10.14.8) -- tat te’nukampAM su-samIkSamANo bhuJjAna evAtma-kRtaM vipAkam | hRd-vAg-vapurbhir vidadhan namas te jIveta yo mukti-pade sa dAya-bhAk ||174 || atha smRtiH -- yathA kathaM cin-manasA sambandhaH smRtir ucyate ||175|| yathA viSNu-purANe (5.17.17) -- smRte sakala-kalyANa-bhAjanaM yatra jAyate | puruSaM tam ajaM nityaM vrajAmi zaraNaM harim ||176|| yathA ca pAdme -- prayANe cAprayANe ca yan-nAma smaratAM nRRNAm | sadyo nazyati pApaugho namas tasmai cid-Atmane ||177|| atha dhyAnam -- dhyAnam rupa-guNa-krIDA-sevAdeH suSThu cintanam ||178|| tatra rUpa-dhyAnaM, yathA nArasiMhe -- bhagavac-caraNa-dvandva-dhyAnaM nirdvandvam Iritam | pApino’pi prasaGgena vihitaM suhitaM param ||179 || guNa-dhyAnaM, yathA viSNudharme -- ye kurvanti sadA bhaktyA guNAnusmaraNaM hareH | prakSINa-kaluSaughAs te pravizanti hareH padam ||180|| krIdA-dhyAnaM, yathA padme -- sarva-mAdhurya-sArANi sarvAdbhutamayAni ca | dhyAyan harez caritrANi lalitAni vimucyate ||181 || sevA-dhyAnaM, yathA purANAntare -- mAnasenopacArena paricarya hariM sadA | pare vAG-manasA’gamyaM taM sAkSAt pratipedire ||182 || atha dAsyam -- dAsyaM karmArpaNaM tasya kaiGkaryam api sarvathA ||183 || tatra AdyaM yathA skAnde -- tasmin samarpitaM karma svAbhAvikam apIzvare | bhaved bhAgavato dharmas tat-karma kimutArpitam ||184 || karma svAbhAvikaM bhadraM japa-dhyAnArcanAdi ca | itIdaM dvividhaM kRSNe vaiSNavair dAsyam arpitam ||185|| mRdu-zraddhasya kathitA svalpA karmAdhikAritA | tad-arpitaM harau dAsyam iti kaizcid udIryate ||186|| dvitiyaM, yathA nAradIye -- IhA yasya harer dAsye karmaNA manasA girA | nikhilAsv apy avasthAsu jIvan-muktaH sa ucyate ||187|| atha sakhyam -- vizvAso mitra-vRttiz ca sakhyaM dvividham Iritam ||188|| tatra AdyaM, yathA mahAbhArate -- pratijJA tava govinda na me bhaktaH praNazyati | iti saMsmRtya saMsmRtya prANAn saMdhArayAmy aham ||189 || tathA ekAdaze (11.2.53) ca -- tri-bhuvana-vibhava-hetave’py akuNTha- smRtir ajitAtma-surAdibhir vimRgyAt | na calati bhagavat-padAravindAl lava-nimiSArdham api yaH sa vaiSNavAgryaH ||190|| zraddhA-mAtrasya tad-bhaktAv adhikAritva-hetutA | aGgatvam asya vizvAsa-vizeSasya tu kezave ||191 || dvitIyaM, yathA agastya-saMhitAyAm -- paricaryA parAH kecit prAsAdeSu ca zerate | manuSyam iva taM draSTuM vyAvahartuM ca bandhuvat ||192 || atha Atma-nivedanaM, yathA ekAdaze (11.29.34) -- martyo yadA tyakta-samasta-karmA niveditAtmA vicikIrSito me | tadAmRtatvaM pratipadyamAno mayAtma-bhuUyAyA ca kalpate vai ||194 || artho dvidhAtma-zabdasya paNDitair upapAyate | dehy-ahantAspadaM kaizcid dehaH kaizcin mamatva-bhAk ||195|| tatra dehI, yathA yAmunAcArya-stotre (49) -- vapurAdiSu yo’pi ko'pi vA guNato’sAni yathA tathA-vidhaH | tad ayaM tava pAda-padmayor aham adyaiva mayA samarpitaH ||196|| deho, yathA bhakti-viveke -- cintAM kuryAn na rakSAyai vikrItasya yathA pazoH | tathArpayan harau dehaM viramed asya rakSanAt ||197|| duSkaratvena virale dve sakhyAtma-nivedane | keSAMcid eva dhIrANAM labhate sAdhanArhatAm ||198|| atha nija-priyopaharaNaM, yathA ekAdaze (11.11.41) -- yad yad iSTatamaM loke yac cAti-priyam AtmanaH | tat tan nivedayen mahyaM tad AnantyAya kalpate ||199 || atha tad-arthe’khila-ceSTitaM, yathA paJcarAtre -- laukikI vaidikI vApi yA kriyA kriyate mune | hari-sevAnukUlaiva sA kAryA bhaktim icchatA ||200|| atha zaraNApattiH, yathA hari-bhakti-vilAse (11.677) -- tavAsmIti vadan vAcA tathaiva manasA vidan | tat-sthAnam Azritas tanvA modate zaraNAgataH ||201 || zrI-nArasiMhe ca -- tvAM prapanno’smi zaraNaM deva-deva janArdana | iti yaH zaraNaM prAptas taM klezAd uddharAmy aham ||202 || 53 -- atha tadIyAnAM sevanam | tulAsyaH, yathA skAnde -- yA dRSTA nikhilAgha-saGga-zamanI spRSTA vapuH-pAvanI rogANAm abhivanditA nirasanI siktAntaka-trAsinI | pratyAsatti-vidhAyinI bhagavataH kRSNasya saMropitA nyastA tac-caraNe vimukti-phaladA tasyai tulasyai namaH ||203 || tathA ca tatraiva -- dRStA spRSTA tathA dhyAtA kIrtitA namitA stutA | ropitA sevitA nityaM pUjitA tulasI zubhA ||204 || navadhA tulasIM devIM ye bhajanti dine dine | yuga-koTi-sahasrANi te vasanti harer gRhe ||205|| 54 -- atha zAstrasya, zAstram atra samAkhyAtaM yad bhakti-pratipAdakam ||206|| yathA skAnde -- vaiSNavAni tu zAstrANI ye zRNvanti paThanti ca | dhanyAs te mAnavA loke tesAM kRSNaH prasIdati ||207|| vaiSNavAni tu zAstrANI ye’rcayanti gRhe narAH | sarva-pApa-vinirmuktA bhavanti sura-vanditAH ||208|| tiSThate vaiSNavaM zAstraM likhitaM yasya mandire | tatra nArAyaNo devaH svayaM vasati nArada ||209 || tathA zrI-bhAgavate dvAdaze (12.13.15) ca -- sarva-vedAnta-sAraM hi zrI-bhAgavatam iSyate | tad-rasAmRta-tRptasya nAnyatra syAd ratiH kvacit ||210|| 55 -- atha mathurAyAH, yathA Adi-vArAhe mathurAM ca parityajya yo’nyatra kurute ratim | mUDho bhramati saMsAre mohitA mama mAyayA ||211 || brahmANDe ca -- trailokya-varti-tIrthAnAM sevanAd durlabhA hi yA | parAnanda-mayI siddhir mathurA-sparSa-mAtrataH ||212 || zrutA smRtA kIrtitA ca vAJchitA prekSitA gatA | spRSTA zritA sevitA ca mathurAbhISTadA nRNAm | iti khyAtaM purANeSu na vistAra-bhiyocyate ||213 || 56 --atha vaiSNavAnAM sevanaM, yathA pAdme (6.253.176) -- ArAdhanAnAM sarveSAM viSNor ArAdhanaM param | tasmAt parataraM devi tadIyAnAM samarcanam ||214 || tRtIye (3.7.19) ca -- yat-sevayA bhagavataH kUTa-sthasya madhu-dviSaH | rati-rAso bhavet tIvraH pAdayor vyasanArdanaH ||215|| skAnde ca -- zaGkha-cakrAGkita-tanuH zirasA maJjarI-dharaH | gopI-candana-liptAGgo dRStaz cet tad-aghaM kutaH ||216|| prathame (1.19.33) ca -- yeSAM saMsmaraNAt puMsAM sadyaH zuddhyanti vai gRhAH | kiM punar darzana-sparza-pAda-zaucAsanAdibhiH ||217|| AdI-purANe -- ye me bhakta-janAH pArtha na me bhaktAz ca te janAH | mad-bhaktAnAM ca ye bhaktAs te me bhaktatamA matAH ||218|| yAvanti bhagavad-bhakter aGgAni kathitAnIha | prAyas tAvanti tad-bhakta-bhakter api budhA viduH ||219 || 57 - atha yathA-vaibhava-mahotsavo, yathA pAdme -- yaH karoti mahIpAla harer gehe mahotsavam | tasyApi bhavati nityaM hari-loke mahotsava ||220|| 58 - atha UrjAdaro, yathA pAdme -- yathA dAmodaro bhakta-vatsalo vidito janaiH | tasyAyaM tAdRzo mAsaH svalpam apy uru-kArakaH ||221 || tatrApi mathurAyAM vizeSo, yathA tatraiva -- bhuktiM muktiM harir dadyAd arcito’nyatra sevinAm | bhaktiM tu na dadAty eva yato vazyakarI hareH ||222 || sA tv aJjasA harer bhaktir labhyate kArttike naraiH | mathurAyAM sakRd api zrI-dAmodara-sevanAt ||223 || 59 -- atha zrI-janma-dina-yAtrA, yathA bhaviSyottare -- yasmin dine prasUteyaM devakI tvAM janArdana | tad-dinaM brUhi vaikuNTha kurmas te tatra cotsavam | tena samyak-prapannAnAM prasAdaM kuru kezavaH ||224 || 60 -- atha zrI-mUrter-anghri-sevane prItiH, yathA Adi-purANe -- mama nAma-sadAgrAhI mama sevA-priyaH sadA | bhaktis tasmai pradAtavyA na tu muktiH kadAcana ||225|| 61 -- atha zrI-bhAgavatArthAsvAdo, yathA prathame (1.1.3) -- nigama-kalpa-taror-galitaM phalaM zuka-mukhAd amRta-drava-saMyutam | pibata bhAgavataM rasam AlayaM muhur aho rasikA bhuvi bhAvukAH ||226|| tathA dvitIye (2.1.9) ca -- pariniSThito’pi nairguNye uttamaHzloka-lIlayA | gRhita-cetA rAjarSe AkhyAnaM yad adhItavAn ||227|| 62 --atha sa-jAtIyAzaya-snigdha-zrI-bhagavad-bhakta-saGgo, yathA prathame (1.18.13) -- tulayAma lavenApi na svargaM nApunar-bhavam | bhagavat-saGgi-saGgasya martyAnAM kimutAziSaH ||228|| hari-bhakti-sudhodaye ca -- yasya yat-saGgatiH puMso maNivat syAt sa tad-guNaH | sva-kUlarddhyai tato dhImAn sva-yUthyAn eva saMzrayet ||229 || 63 -- atha zrI-nAma saMkIrtanaM, yathA dvitIye (2.1.11) etan nirvidyamAnAnAm icchatAm akuto-bhayam | yoginAM nRpa nirNItaM harer nAmAnukIrtanaM ||230|| Adi-purANe ca -- gItvA ca mama nAmAni vicaren mama sannidhau | iti bravImi te satyaM krIto’haM tasya cArjuna ||231 || pAdme ca -- yena janma-sahasrANi vAsudevo niSevitaH | tan-mukhe hari-nAmAni sadA tiSThanti bhArata ||232 || yatas tatraiva ca -- nAma cintAmaNiH kRSNaz caitanya-rasa-vigrahaH | pUrNaH zuddho nitya-mukto’bhinnatvAn nAma-nAminoH ||233 || ataH zrI-kRSNa-nAmAdi na bhaved grAhyaM indriyaiH | sevonmukhe hi jihvAdau svayam eva sphuraty adaH ||234 || 64 - atha zrI-mathurA-maNDale sthitiH, yathA pAdme -- anyeSu puNya-tIrtheSu muktir eva mahA-phalam | muktaiH prArthyA harer bhaktir mathurAyAM tu labhyate ||235|| tri-vargadA kAminAM yA mumukSUNAM ca mokSadA | bhaktIcchor bhaktidA kas tAM mathurAM nAzrayed budhaH ||236|| aho madhu-purI dhanyA vaikuNThAc ca garIyasI | dinam ekaM nivAsena harau bhaktiH prajAyate ||237|| durUhAdbhuta-vIrye’smin zraddhA dUre’stu paJcake | yatra svalpo’pi sambandhaH sad-dhiyAM bhAva-janmane ||238|| tatra zrI-murtiH yathA -- smerAM bhaGgI-traya-paricitAM sAci-vistIrNa-dRSTiM vaMzI-nyastAdhara-kizalayAm ujjvalAM candrakeNa | govindAkhyAM hari-tanum itaH kezi-tIrthopakaNThe mA prekSiSThAs tava yadi sakhe bandhu-sange’sti raGgaH ||239 || zrI-bhAgavataM yathA -- zaGke nItAH sapadi dazama-skandha-padyAvalInAM varNAH karNAdhvani pathi katAmAnupurvyAd bhavadbhiH | haMho dimbhAH parama-zubhadAn hanta dharmArtha-kAmAn yad garhantaH sukhamayam amI mokSam apy AkSipanti ||240|| kRSNa-bhakto yathA -- dRg-ambhobhir dhautaH pulaka-patalI maNDita-tanuH skhalann antaH-phullo dadhad atipRthuM vepathum api | dRzoH kakSAM yAvan mama sa puruSaH ko’py upayayau na jAte kiM tAvan matir iha gRhe nAbhiramate ||241 || nAma yathA -- yadavadhi mama zItA vaiNikenAnugItA zruti-patham agha-zatror nAmA-gAthA prayAtA | anavakalita-pUrvAM hanta kAm apy avasthAM tadavadhi dadhad-antar-mAnasaM zAmyatIva ||242 || zrI mathurA-maNDalaM yathA taTa-bhuvi kRta-kAntiH zyAmalA yAs taTinyAH sphuTita-nava-kadambAlambi-kUjad-dvirephA | niravadhi-madhurimNA maNDiteyaM kathaM me manasi kam api bhAvaM kAnana-zrIs tanoti ||243 || alaukika-padArthAnAm acintyA zaktir IdRzI | bhAvaM tad-viSayaM cApi yA sahaiva prakAzayet ||244 || keSAMcit kvacid aGgAnAM yat kSudraM zrUyate phalaM | bahir-mukha-pravRttyaitat kintu mukhyaM phalaM ratiH ||245|| saMmataM bhakti-vijJAnAM bhakty-aGgatvaM na karmaNAm ||246|| yatha caikAdaze (11.20.9) tAvat karmANi kurvIta na nirvidyeta yAvatA | mat-kathA-zravaNAdau vA zraddhA yAvan na jAyate ||247|| jJAna-vairAgyayor bhakti-pravezAyopayogitA | ISat prathamam eveti nAGgatvam ucitaM tayoH ||248|| yad ubhe citta-kAThinya-hetU prAyaH satAM mate | sukumAra-svabhAveyaM bhaktis tad-dhetur IritA ||249 || yathA tatraiva (11.20.31) -- tasmAn mad-bhakti-yuktasya yogino vai mad-AtmanaH | na jJAnaM na ca vairAgyaM prAyaH zreyo bhaved iha ||250|| kintu jJAna-virakty-Adi-sAdhyaM bhaktyaiva sidhyati ||251 || yathA tatraiva (11.20.32-33) -- yat karmabhir yat tapasA jJAna-vairAgya taz ca yat | yogena dAna dharmeNa zreyobhir itarair api ||252 || sarvaM mad-bhakti-yogena mad-bhakto labhate’njasA | svargApavargaM mad-dhAma kathaJcid yadi vAJchati ||253 || rucim udvahatas tatra janasya bhajane hareH | viSayeSu gariSTho’pi rAgaH prAyo vilIyate ||254 || anAsaktasya viSayAn yathArham upayuJjataH | nirbandhaH kRSNa-sambandhe yuktaM vairAgyam ucyate ||255|| prApaJcikatayA buddhyA hari-sambandhi-vastunaH | mumukSubhiH parityAgo vairAgyaM phalgu kathyate ||256|| proktena lakSaNenaiva bhaktir adhikRtasya ca | aGgatve suniraste’pi nityAdy-akhila-karmaNAM ||257|| jnAnasyAdhyAtmikasyApi vairagyasya ca phalgunaH | spaSTatArthaM punar api tad evedaM nirAkRtaM ||258|| dhana-ziSyAdibhir dvArair yA bhaktir upapAdyate | vidUratvAd uttamatA-hAnyA tasyAz ca nAGgatA ||259 || vizeSaNatvam evaiSAM saMzrayanty adhikAriNAm | vivekAdIny ato’mISAm api nAGgatvam ucyate ||260|| kRSNonmukhaM svayaM yAnti yamAH zaucAdayas tathA | ity eSAM ca na yuktA syAd bhakty-aGgAntara-pAtitA ||261 || yathA skAnde -- ete na hy adbhutA vyAdha tavAhiMsAdayo guNAH | hari-bhaktau pravRttA ye na te syuH para-tApinaH ||262 || tatraiva -- antaH-zuddhir bahiH-zuddhis tapaH-zAnty-adayas tathA | amI guNAH prapadyante hari-sevAbhikAminAm ||263 || sA bhaktir eka-mukhyANgAzritAnaikAGgi kAtha vA | svavAsanAnusAreNa niSThAtaH siddhi-kRd bhavet ||264 || tatra ekAGgA, yathA granthAntare -- zrI viSNoH zravaNe parIkSid abhavad vaiyAsakiH kIrtane prahlAdaH smaraNe tad-aGghri-bhajane lakSmIH pRthuH pUjane | akrUras tv abhivandane kapi-patir dAsye’tha sakhye’rjunaH sarvasvAtma-nivedane balir abhUt kRSNAptir eSAM parA ||265|| anekAGgA, yathA navame (9.4.18-20) -- sa vai manaH kRSNa-padAravindayor vacAMsi vaikuNTha-guNAnuvarNane | karau harer mandira-mArjanAdiSu zrutiM cakArAcyuta-sat-kathodaye ||266|| mukunda-liGgAlaya-darzane dRzau tad-bhRtya-gAtra-sparze’Gga-saGgamaM | ghrANaM ca tat-pAda-saroja-saurabhe zrImat-tulasyA rasanAM tad-arpite ||267|| pAdau hareH kSetra-padAnusarpaNe ziro hRSIkeza-padAbhivandane | kAmaM ca dAsye na tu kAma-kAmyayA yathottamaHzloka-janAzraya ratiH ||268|| zAstroktayA prabalayA tat-tan-maryAdayAnvitA | vaidhi bhaktir iyaM kaizcan maryAdA-mArga ucyate ||269 || atha rAgAnugA – virAjantIm abhivyaktAM vraja-vAsI janAdiSu | rAgAtmikAm anusRtA yA sA rAgAnugocyate ||270|| rAgAnugA-vivekArtham Adau rAgAtmikocyate ||271 || iSTe svArasikI rAgaH paramAviSTatA bhavet | tan-mayI yA bhaved bhaktiH sAtra rAgAtmikoditA ||272 || sA kAmarUpA sambandha-rUpA ceti bhaved dvidhA ||273 || tathA hi saptame (7.1.29-30) -- kAmAd dveSAd bhayAt snehAd yathA bhaktyezvare manaH | Avezya tad aghaM hitvA bahavas tad-gatiM gatAH ||274 || gopyaH kAmAd bhayAt kaMso dveSAc caidyAdayo nRpAH | sambandhAd vRSNayaH snehAd yUyaM bhaktyA vayaM vibho ||275||iti || AnukUlya-viparyAsAd bhIti-dveSau parAhatau | snehasya sakhya-vAcitvAd vaidha-bhakty-anuvartitA ||276|| kiM vA premAbhidhAyitvAn nopayogo’tra sAdhane | bhaktyA vayam iti vyaktaM vaidhI bhaktir udIritA ||277|| yad-arINAM priyANAM ca prApyam ekam ivoditam | tad brahma-kRSNayor aikyAt kiraNArkopamA-juSoH ||278|| brahmaNy eva layaM yAnti prAyeNa ripavo hareH | kecit prApyApi sArUpyAbhAsaM majjanti tat-sukhe ||279 || tathA ca brahmANDa purANe – siddha-lokas tu tamasaH pAre yatra vasanti hi | siddhA brahma-sukhe magnA daityAz ca hariNa hatAH ||280|| rAga-bandhena kenApi taM bhajanto vrajanty amI | aGghri-padma-sudhAH prema-rUpAs tasya priyA janAH ||281 || tathA hi zrI-dazame (10.87.23) – nibhRta-marun-mano’kSa-dRDha-yoga-yujo hRdi yan munaya upAsate tad-arayo’pi yayuH smaraNAt | striya uragendra-bhoga-bhuja-daNDa-viSakta-dhiyo vayam api te samAH sama-dRzo’Gghri-saroja-sudhAH ||282 || tatra rUpA – sA kAmarUpA sambhoga-tRSNAM yA nayati svatAm | yad asyAM kRSNa-saukhyArtham eva kevalam udyamaH ||283 || iyaM tu vraja-devISu suprasiddhA virAjate | AsAM prema-vizeSo’yaM prAptaH kAm api mAdhurIM | tat-tat-krIDA-nidAnatvAt kAma ity ucyate budhaiH ||284 || tathA ca tantre – premaiva gopa-rAmANAM kAma ity agamat prathAm ||285|| ity uddhavAdayo’py etaM vAJchati bhagavat-priyAH ||286|| kAma-prAyA ratiH kintu kubjAyAm eva sammatA ||287|| tatra sambandha-rUpA – sambandha-rUpA govinde pitRtvAdy-AbhimAnitA | atropalakSaNatayA vRSNInAM vallavA matAH | yadaizya-jJAna-zUnyatvAd eSAM rAge pradhAnatA ||288|| kAma-sambandha-rUpe te prema-mAtra-svarUpake | nitya-siddhAzrayatayA nAtra samyag vicArite ||289 || rAgAtmikAyA dvaividhyAd dvidhA rAgAnugA ca sA | kAmAnugA ca sambandhAnugA ceti nigadyate ||290|| tatra adhikArI – rAgAtmikAika-niSThA ye vraja-vAsi-janAdayaH | teSAM bhAvAptaye lubdho bhaved atrAdhikAravAn ||291 || tat-tad-bhAvAdi-mAdhurye zrute dhIr yad apekSate | nAtra zAstraM na yuktiM ca tal-lobhotpatti-lakSaNaM ||292 || vaidha-bhakty-adhikArI tu bhAvAvirbhavanAvadhi | atra zAstraM tathA tarkam anukUlam apekSate ||293 || kRSNaM smaran janaM cAsya preSThaM nija-samIhitam | tat-tat-kathA-rataz cAsau kuryAd vAsaM vraje sadA ||294 || sevA sAdhaka-rUpeNa siddha-rUpeNa cAtra hi | tad-bhAva-lipsunA kAryA vraja-lokAnusArataH ||295|| zravaNotkIrtanAdIni vaidha-bhakty-uditAni tu | yAny aGgAni ca tAny atra vijJeyAni manISibhiH ||296|| tatra kAmAnugA – kAmAnugA bhavet tRSNA kAma-rUpAnugAminI ||297|| sambhogecchA-mayI tat-tad-bhAvecchAtmeti sA dvidhA ||298|| keli-tAtparyavaty eva sambhogecchA-mayI bhavet | tad-bhAvecchAtmikA tAsAm bhAva-mAdhurya-kAmitA ||299 || zrI-mUrter mAdhurIM prekSya tat-tal-lIlAM nizamya vA | tad-bhAvAkANkSiNo ye syus teSu sAdhanatAnayoH | purANe zruyate pAdme puMsam api bhaved iyam ||300|| yathA – purA maharSayaH sarve daNDakAraNya-vAsinaH | dRSTvA rAmaM hariM tatra bhoktum aicchan suvigraham ||301 || te sarve strItvam ApannAH samudbhUtAz ca gokule | hariM samprApya kAmena tato muktA bhavArNavAt ||302 || riraMsAM suSThu kurvan yo vidhi-mArgeNa sevate | kevalenaiva sa tadA mahiSItvam iyAt pure ||303 || tathA ca mahA-kaurme – agni-putrA mahAtmAnas tapasA strItvam Apire | bhartAraM ca jagad-yoniM vAsudevam ajaM vibhum ||304 || atha sambandhAnugA -- sA sambandhAnugA bhaktiH procyate sadbhir Atmani | yA pitRtvAdi-sambandha-mananAropanAtmikA ||305|| lubdhair vAtsalya-sakhyAdau bhaktiH kAryAtra sAdhakaiH | vrajendra-subalAdInAM bhAva-ceSTita-mudrayA ||306|| tathA hi zruyate zAstre kazcit kurupurI-sthitaH | nanda-sUnor adhiSThAnaM tatra putratayA bhajan | nAradasyopadezena siddho’bhUd vRddha-vardhakiH ||307|| ataeva nArAyaNa-vyUha-stave – pati-putra-suhRd-bhrAtR-pitRvan maitravad dharim | ye dhyAyanti sadodyuktAs tebhyo’pIha namo namaH ||308|| kRSNa-tad-bhakta-kAruNya-mAtra-lAbhaika-hetukA | puSTi-mArgatayA kaizcid iyaM rAgAnugocyate ||309 || iti zrI-zrI-bhakti-rasAmRta-sindhau purva-vibhAge sAdhana-bhakti-laharI-dvitiyA || atha bhAvaH zuddha-sattva-vizeSAtmA prema-sUryAMzu-sAmya-bhAk | rucibhiz citta-mAsRNya-kRd asau bhAva ucyate ||1 || tathA hi tantre -- premNas tu prathamAvasthA bhAva ity abhidhIyate | sAttvikAH svalpa-mAtrAH syur atrAzru-pulakAdayaH ||2 || sa yathA padma-purANe -- dhyAyaM dhyAyaM bhagavataH pAdAmbuja-yugaM tadA | ISad-vikriyamANAtmA sArdra-dRStir abhUd asau ||3 || AvirbhUya mano-vRttau vrajanti tat-svarUpatAM | svayaM-prakAza-rUpApi bhAsamAnA prAkAzyavat ||4 || vastutaH svayam AsvAda-svarUpaiva ratis tv asau | kRSNAdi-karmakAsvAda-hetutvaM pratipadyate ||5|| sAdhanAbhinivezena kRSNa-tad-bhaktayos tathA | prasAdenAtidhanyAnAM bhAvo dvedhAbhijAyate | Adyas tu prAyikas tatra dvitIyo viralodayaH ||6|| tatra sAdhanAbhiniveza-jaH vaidhI-rAgAnugA-mArga-bhedena parikIrtitaH | dvividhaH khalu bhAvo'tra sAdhanAbhinivezajaH ||7|| sAdhanAbhinivezas tu tatra niSpAdayan rucim | harAv Asaktim utpAdya ratiM saMjanayaty asau ||8|| tatra Adyo (1.5.26) -- tatrAnvahaM kRSNa-kathAH pragAyatAm anugraheNAzRNavaM manoharAH | tAH zraddhayA me’nupadaM vizRNvataH priya-zravasy aGga mamAbhavad ratiH ||9 ||iti | ratyA tu bhAva evAtra na tu premAbhidhIyate | mama bhaktiH pravRtteti vakSyate sa yad agrataH ||10|| yathA tatraiva (1.5.28) -- itthaM zarat-prAvRSikAv RtU harer vizRNvato me’nusavaM yazo’malam | saGkIrtyamAnaM munibhir mahAtmabhir bhaktiH pravRttAtma rajas-tamopahA ||11 || tRtIye ca (3.25.25) -- satAM prasaGgAn mama vIrya-saMvido bhavanti hRt-karNa-rasAyanAH kathAH | taj-joSaNAd Azv apavarga-vartmani zraddhA ratir bhaktir anukramiSyati ||12 || purANe nAtya-zAstre ca dvayos tu rati-bhAvayoH | samAnArthatayA hy atra dvayam aikyena lakSitam ||13 || dvitIyo, yathA pAdme -- itthaM manorathaM bAlA kurvatI nRtya utsukA | hari-prItyA ca tAM sarvAM rAtrim evAtyavAhayat ||14 || atha zri-kRSNa-tad-bhakta-prasAdajaH sAdhanena vinA yas tu sahasaivAbhijAyate | sa bhAvaH kRSNa-tad-bhakta-prasAdaja itIyate ||15|| atha zrI-kRSNa-prasAdajaH -- prasAdA vAcikAloka-dAna-hArdAdayo hareH ||16|| tatra vAcika-prasAdajaH, yathA nAradIye -- sarva-maNgala-mUrdhanyA pUrNAnanda-mayI sadA | dvijendra tava mayy astu bhaktir avyAbhicAriNI ||17|| Aloka-dAnajaH, yathA skAnde -- adRSTa-pUrvam Alokya kRSNaM jAGgala-vAsinaH | viklidyad-antarAtmano dRSTiM nAkraSTum Izire ||18|| hArdaH -- prasAda Antaro yaH syAt sa hArda iti kathyate ||19 || yathA zuka-saMhitAyAM -- mahAbhAgavato jAtaH putras te bAdarAyaNa | vinopAyair upeyAbhUd viSNu-bhaktir ihoditA ||20|| atha tad-bhakta-prasAdajaH, yathA saptame (7.4.36) guNair alam asaGkhyeyair mahAtmyaM tasya sUcyate | vAsudeve bhagavati yasya naisargikI ratiH ||21 || nAradasya prasAdena prahlAde zudha-vAsanA | nisargaH saiva tenAtra ratir naisargikI matA ||22 || skAnde ca -- aho dhanyo’si devarSe kRpayA yasya tat-kSaNAt | nIco’py utpulako lebhe lubdhako ratim acyute ||23 || bhaktAnAM bhedataH seyaM ratiH paJca-vidhA matA | agre vivicya vaktavyA tena nAtra prapaJcyate ||24 || kSAntir avyartha-kAlatvaM viraktir mAna-zunyatA | AzA-bandhaH samutkaNThA nAma-gAne sadA ruciH ||25|| Asaktis tad-guNAkhyAne prItis tad-vasati-sthale | ity Adayo’nubhAvAH syur jAta-bhAvAGkure jane ||26|| tatra kSAntiH -- kSobha-hetAv api prApte kSAntir akSubhitAtmatA ||27|| yathA prathame (1.19.15) -- taM mopayAtaM pratiyantu viprA gaGgA ca devI dhRta-cittam Ize | dvijopasRSTaH kuhakas takSako vA dazatv alaM gAyata viSNu-gAthAH ||28|| atha avyArtha-kAlatvaM, yathA hari-bhakti-sudhodaye vAgbhiH stuvanto manasA smarantas tanvA namanto’py anizaM na tRptAH | bhaktAH sravan-netra-jalAH samagram Ayur harer eva samarpayanti ||29 || atha viraktiH -- viraktir indriyArthAnAM syAd arocakatA svayaM ||30|| yathA paJcame (5.14.43) -- yo dustyajAn dAra-sutAn suhRd rAjyaM hRdi-spRzaH | jahau yuvaiva malavad uttamaHzloka-lAlasaH ||31 || atha mAna-zUnyatA -- utkRSTatve’py amAnitvaM kathitA mAna-zUnyatA ||32 || yathA pAdme -- harau ratiM vahann eSa narendrANAM zikhA-maNiH | bhikSAm aTann ari-pure zvapAkam api vandate ||33 || atha AzA-bandhaH -- AzA-bandho bhagavataH prApti-sambhAvanA dRDhA ||34 || yathA zrImat-prabhupAdAnAM -- na premA zravaNAdi-bhaktir api vA yogo’thavA vaiSNavo jJAnaM vA zubha-karma vA kiyad aho saj-jAtir apy asti vA | hInArthAdhika-sAdhake tvayi tathApy acchedya-mUlA satI he gopI-jana-vallabha vyathayate hA hA mad-Azaiva mAm ||35|| atha samutkaNThA -- samutkaNThA nijAbhISTa-lAbhAya guru-lubdhatA ||36|| atha kRSNa-karNAmRte (54) -- AnamrAm asita-bhruvor upacitam akSINa-pakSmAGkureSv AlolAm anurAgiNor nayanayor ArdrAM mRdau jalpite | AtAmrAm adharAmRte mada-kalAm amlAna vaMzI-svaneSv AzAste mama locanaM vraja-zizor-mUrtiM jagan-mohinIm ||37|| atha nAma-gAne sadA ruciH, yathA -- rodana-bindu-maranda-syandi-dRg-indIvarAdya govinda | tava madhura-svara-kaNThI gAyati nAmAvalIM bAlA ||38|| tad-guNAkhyAne AsAktiH, yathA kRSNa-karNAmRte (88) -- mAdhuryAd api madhuraM manmathatA tasya kim api kaizoram | capalyAd api capalaM ceto bata harati hanta kiM kurmaH ||39 || tad vasati-sthale prItiH, yathA padyAvalyAm -- atrAsIt kila nanda-sadma zakaTasyAtrAbhavad bhaJjanaM bandha-ccheda-karo’pi dAmabhir abhUd baddho’tra dAmodaraH | itthaM mAthura-vRddha-vaktra-vigalat-pIyUSa-dhArAM pibann AnandAzru-dharaH kadA madhu-purIM dhanyaz cariSyAmy aham ||40|| api ca -- vyaktaM masRNitevAntar lakSyate rati-lakSaNam | mumukSu-prabhRtInAM ced bhaved eSA ratir na hi ||41 || vimuktAkhila-tarSair yA muktir api vimRgyate | yA kRSNenAtigopyAzu bhajadbhyo’pi na dIyate ||42 || sA bhukti-mukti-kAmatvAc chuddhAM bhaktim akurvatAm | hRdaye sambhavaty eSAM kathaM bhAgavatI ratiH ||43 || kintu bAla-camatkAra-karI tac-cihna-vIkSayA | abhijJena subodho’yaM raty-AbhAsaH prakIrtitaH ||44 || pratibimbas tathA cchAyA raty-AbhAso dvidhA mataH ||45|| tatra pratibimbaH -- azramAbhISTa-nirvAhI rati-lakSaNa-lakSitaH | bhogApavarga-saukhyAMza-vyaJjakaH pratibimbakaH ||46|| daivAt sad-bhakta-saGgena kIrtanAdy-anusAriNAm | prAyaH prasanna-manasAM bhoga-mokSAdi rAgiNAm ||47|| keSAMcit hRdi bhAvendoH pratibimba udaJcati | tad-bhakta-hRn-nabhaH-sthasya tat-saMsarga-prabhAvataH ||48|| atha chAyA -- kSudra-kautUhala-mayI caJcalA duHkha-hAriNI | ratez chAyA bhavet kiMcit tat-sAdRzyAvalambinI ||49 || hari-priya-kriyA-kAla-deza-pAtrAdi-saGgamAt | apy AnuSaGgikAd eSa kvacid ajJeSv apIkSyate ||50|| kintu bhAgyaM vinA nAsau bhAva-cchAyApy udaJcati | yad abhyudayataH kSemaM tatra syAd uttarottaram ||51 || hari-priya-janasyaiva prasAda-bhara-lAbhataH | bhAvAbhAso’pi sahasA bhAvatvam upagacchati ||52 || tasminn evAparAdhena bhAvAbhAso’py anuttamaH | krameNa kSayam Apnoti kha-sthaH pUrNa-zazI yathA ||53 || kiM ca -- bhAvo’py abhAvam AyAti kRSNa-preSThAparAdhataH | AbhAsatAM ca zanakair nyUna-jAtIyatAm api ||54 || gADhAsaGgAt sadAyAti mumukSau supratiSThite | AbhAsatAm asau kiMvA bhajanIyeza-bhAvatAm ||55|| ataeva kvacit teSu navya-bhakteSu dRzyate | kSaNam Izvara-bhAvo’yaM nRtyAdau mukti-pakSagaH ||56|| sAdhanekSAM vinA yasminn akasmAd bhAva IkSyate | vighna-sthagitam atrohyaM prAg-bhavIyaM susAdhanaM ||57|| lokottara-camatkAra-kArakaH sarva-zaktidaH | yaH prathIyAn bhaved bhAvaH sa tu kRSNa-prasAdajaH ||58|| jane cej jAta-bhAve’pi vaiguNyam iva dRzyate | kAryA tathApi nAsUyA kRtArthaH sarvathaiva saH ||59 || yathA nArasiMhe -- bhagavati ca harAv ananya-cetA bhRzam alino’pi virAjate manuSyaH | na hi zaza-kaluSa-cchaviH kadAcit timira-parAbhavatAm upaiti candraH ||60|| ratir aniza-nisargoSNa-prabalatarAnanda-pUra-rUpaiva | uSmANam api vamantI sudhAMzu-koTer api svAdvI ||61 || iti zrI-zrI bhakti-rasAmRta-sindhau purva-vibhAge bhAva-bhakti-laharI tRtIyA || atha premA samyaG-masRNita-svAnto mamatvAtizayAGkitaH | bhAvaH sa eva sAndrAtmA budhaiH premA nigadyate ||1 || yathA paJcarAtre— ananya-mamatA viSNau mamatA prema-saGgatA | bhaktir ity ucyate bhISma-prahlAdoddhava-nAradaiH ||2 || bhaktiH premocyate bhISma-mukhyair yatra tu saGgatA | mamatAnya-mamatvena varjitety atra yojanA ||3 || bhAvottho’ti-prasAdotthaH zrI-harer iti sa dvidhA ||4 || tatra bhAvotthaH -- bhAva evAntar-aGgANam-aGgAnAm-anusevayA | ArUDhaH parama-utkarSam bhAva-uttaH parikIrtitaH ||5|| tatra vaidha-bhAvottho, yathaikAdaze (11.2.40) evaM-vrataH sva-priya-nAma-kIrtyA jAtAnurAgo druta-citta uccaiH | hasaty atho roditi rauti gAyaty unmAdavan nRtyati loka-bAhyaH ||6|| rAgAnugIya-bhAvottho, yathA pAdme na patiM kAmayet kaJcid brahmacarya-sthitA sadA | tam-eva mUrtiM dhyAyantI candrakantir-varAnanA ||7|| zrI-kRSNa-gAthAM gAyantI romANcodbheda-lakSaNA | asmin-manvantare snigdhA zrI-kRSNa-priya-vartayA ||8|| atha harer atiprasAdotthaH -- harer atiprasAdo’yaM saGga-dAnAdir AtmanaH ||9 || yathaikAdaze (11.12.7) -- te nAdhIta-zruti-gaNA nopAsita-mahattamAH | avratAtapta-tapasaH mat-saGgAn mAm upAgatAH ||10|| mAhAtmya-jJAna-yuktaz ca kevalaz ceti sa dvidhA ||11 || atha Adyo, yathA paJcarAtre -- mAhAtmya-jJAna-yuktas tu sudRDhaH sarvato’dhikaH | sneho bhaktir iti proktas tayA sArSTyAdinAnyathA ||12 || kevalo, yathA tatraiva -- manogatir avicchinnA harau prema-pariplutA | abhisandhi-vinirmuktA bhaktir-viSNu-vazaGkarI ||13 ||iti | mahima-jJAna-yuktaH syAd vidhi-mArgAnusAriNAm | rAgAnugAzritAnAM tu prAyazaH kevalo bhavet ||14 || Adau zraddhA tataH sAdhu-saGgo’tha bhajana-kriyA | tato’nartha-nivRttiH syAt tato niSThA rucis tataH ||15|| athAsaktis tato bhAvas tataH premAbhyudaJcati | sAdhakAnAm ayaM premnaH prAdurbhAve bhavet kramaH ||16|| dhanyasyAyaM navaH premA yasyonmIlati cetasi | antarvANIbhir apy asya mudrA suSThu sudurgamA ||17|| ataeva zrI-nArada-paJcarAtre, yathA -- bhAvonmatto hareH kiJcin na veda sukham AtmanaH | dukhaM ceti mahezAni paramAnanda AplutaH ||18|| premNa eva vilAsatvAd vairalyAt sAdhakeSv api | atra snehAdayo bhedA vivicya na hi zaMsitAH ||19 || zrImat-prabhupadAmbhojaiH sarvA bhAgavatAmRte | vyaktIkRtAsti gUDhApi bhakti-siddhAnta-mAdhurI ||20|| gopAla-rUpa-zobhAM dadhad api raghunAtha-bhAva-vistArI | tuSyatu sanAtanAtmA prathama-vibhAge sudhAmbu-nidheH ||21 || iti zrI-zrI-bhakti-rasAmRta-sindhau pUrva-vibhAge prema-bhakti-laharI-caturthI iti zrI-zrI-bhakti-rasAmRta-sindhau rasopayogi-sthAyi-bhAvopapAdano nAma pUrvavibhAgaH samAptaH