[II. — Ad quaestionem]

	Ideo arguitur: quod non sequitur ‘ipsum contingit opinari duo 
contraria simul inesse; opiniones contrariorum sunt repugnantes; 
opiniones contrariae sunt reales in anima; ergo non possunt ibi esse 
in intellectu’. Ideo arguitur: ‘contrarias opiniones esse in mente’, 
hoc est impossibile, licet contrariae species possunt esse simul in 
mente, non opiniones. Opinio est habitus quidam realis et habens 
esse reale in anima. Scientia et virtus et tales habitus non habent esse 
rationis in anima, immo realiter sunt ibi et non alibi. Ergo si duo 
habitus reales contrarii in anima, contraria realia essent in anima; 
species autem non habet esse reale. Unde sicut impossibile est quod 
ignorantia dispositionis, quae est quidam habitus, sit in anima simul 
cum scientia, sic nec opiniones. Nec enim sunt intellectiones 
repraesentantes, sed species. 
20
 5
 10
[2]

	[Instantiae contra hanc declarationem] — Contra istam 
declarationem: eadem est scientia contrariorum; scientia habitus est; 
ergo oppositorum idem habitus est. 
21
 15

	Item, opiniones contrariorum sunt contrariae, non ergo 
contradictoriorum sunt contrariae. Antecedens patet secundum 
Philosophum, II Perihermenias, cap. ultimo1, ubi dicit: “secundum 
quod opposita, sunt opiniones”.
22
 20

	Item, videtur petitio, quia non magis videtur inconveniens, unum 
scilicet inconveniens ad quod deducit, et illud ex quo sequitur.
23

	[Responsio ad instantias] Ad primum2: circa intellectum 

24
[4]

	2  Ideo] Item CGHJ1  |  duo contraria] c. d. AM   3  inesse] ant. simul G esse E   5  in om. M  |  
arguitur] dicitur M  |  opiniones] add. simul AM   6  hoc om. AM  |  licet] sed H add. enim DF  |  
possunt] possint AG  |  simul] ant. esse AEJ vel C   7  non] add. tamen B2*DF  |  Opinio] praem. Nam 
B2*DF add. enim AM  |  realis] realiter CEL   8  Scientia] add. enim et opinio AM add. enim BDF  |  et] 
B1   9  non] add. ibi J   10  reales] E1* rationales CE’J  |  contrarii] contrariantur DF add. essent AM 
add. sunt G   11  habet] habent AM add. in anima B   12  quae] qui LM  |  quidam habitus] h. q. AM   
13  sic om. G  |  enim] add. simul H  |  intellectiones] intentiones GM   14  repraesentantes] repugnantes 
AMru  |  species] sensationes AM   16  eadem om. G  |  est] add. in L  |  habitus est] e. h. FH   
17  ergo] add. adhuc F  |  oppositorum post habitus AM  |  est] ant. habitus DF om. AM   18  sunt 
contrariae] c. s. B   19  sunt om. ABM  |  secundum] per E om. H   20  secundum quod] q. s. DF   
22  quia] quod D  |  magis videtur] v. m. E  |  unum] L2 illud AM om. H   23  scilicet om. HL  |  
inconveniens om. AFHLM  |  deducit] ducit E   24  intellectum simplicem] s. i. D

1Aristot., De interpr. c. 14 (c. 14, 23a 33-34).

2Cf. supra, n. 21.

simplicem non est assensus vel dissensus, quia si assentiret, tunc 
componeret vel divideret. Istorum incomplexorum est eadem 
scientia, id est species,a quia non ponerem habitum illorum nisi 
speciem; non enim ponerem habitum nisi ubi est dissensus vel 
assensus. Unde visus non assentit, sed intuitive fertur in obiectum. 
Unde scientia accipitur ibi pro specie. Et aliter conceditur quod 
omnium, scilicet contrariorum complexorum, est eadem scientia, 
quia scio hoc esse verum et aliud esse falsum. Non idem habitus quo 
adhaeretur et assentitur huic et illi, sed  quo assentitur huic et 
dissentitur alii. 
 5
 10

	Ad aliud3: concedo argumentum. Unde non accipio hic 
‘contrariae’ proprie, sed potest esse idem quod ‘repugnantes’, et hoc 
sufficit ad opinionis probationem. 
25

	Ad aliud4: infertur simpliciter magis impossibile, quia probatur 
hoc principium esse firmissimum, quia  non contingit dubitare. Quia 
da oppositum. Tunc sequitur quod sit falsum: ‘maius notum est 
impossibile quod sit falsum quam contingere dubitare de primo 
principio’. Quia multi dubitant utrum sit firmissimum, qui tamen 
non credunt falsum. Sed in aliis principiis, etiam communibus 
conceptionibus, ex hoc quod contingit circa ipsa dubitare, non 
sequitur ipsa esse falsa.
26
 15
 20

a	Sequitur adnotatio cancellata: Hoc  tamen falsum est nisi sicut principii et 
conclusiones, quia hoc cognoscitur ex hoc, ut habet dici alibi.

	1  est om. L   2  vel] aut B  |  Istorum om. G add. enim DF  |  incomplexorum] responsio G   3  quia 
non] non enim J  |  ponerem] poneret EF  |  illorum — habitum-1om. E   4  ponerem] poneret F   5  in] 
add. oppositum scilicet F   6  accipitur ibi] i. a. AM   7  scilicet post contrariorum AM om. BJ  |  
complexorum] L2 vel compositorum D om. CEH not. alia littera: compositorum F   8  esse] est L  |  
esse2 om. H   9  adhaeretur] adhibetur G  |  huic] hic B  |  illi] ibi B  |  sed] et G  |  sed — et-1 om. J   
10  alii] ant. dissentitur GJ illi E   11  aliud] add. similiter M  |  accipio] accipitur BF   12  potest] 
prout B2*DF  |  esse] est BDF  |  repugnantes] repugnans E  |  et om. M   13  probationem om. AM   
14  infertur] inferatur J arguitur M  |  quia] et E  |  probatur] probat A   15  quia — sequitur-1 om. E   
16  oppositum] add. et B  |  Tunc om. AM  |  falsum] add. quia B  |  maius notum] modo notius ABDFM 
magis notum J minus notius EL minus vero eius G   17  impossibile] add. esse H  |  contingere] add. 
cogitare G  |  primo principio] principio p. ABDM   19  credunt] add. hoc L2*  |  etiam] et AGM   
20  conceptionibus] conceptibus EGHL  |  circa ipsa om. E  |  ipsa] illa H   21  esse] B2*   22  Hoc] Ex 
hoc L  |   Hoc — alibi-1 om. ACDEFHMru sign. Vacat B2  |  falsum] subiectum L2  |  sicut] sint J   
23  quia] quod G  |  dici] ostendi L

3Cf. supra, n. 22.
4Cf. supra, n. 23.

	[III. — Ad argumenta principalia]

	Ad primum principale5: consequentia est bona, antecedens 
falsum. Ad probationem: regula tenet in praedicatione essentiali. Sed 
hoc non valet, quia Philosophus ponit exemplum ubi sunt 
denominationes. Aliter ‘quidquid denominatur’ etc., denominatur a 
specie vel a speciebus, et hoc vel simpliciter vel secundum quid. Sic 
est scutum non simpliciter, sed secundum quid album etc. 
27
 5

	Ad aliud6: consequentiae sunt bonae et sunt consequentiae 
Aristotelis in Praedicamentis7, ubi probat quod ‘magnum’ et 
‘parvum’ non sunt contraria, quia dicuntur de eodem, ut   mons est 
magnus et parvus in respectu ad diversa. Quando accipitur ‘relativa 
dicuntur de eodem, ergo relative opposita’, non valet. Quia non 
omnia relativa sunt opposita relative, ut iste est et pater et filius, sed 
non sunt relative opposita nisi ubi dicuntur de eodem ut inter se 
referuntur, vel respectu eiusdem tertii. Prima responsio melior. Et si 
infers aliter, erit fallacia elenchi ignorantia. 
28
 10
 15

	Ad aliud8 : eo modo quo prima consequentia est bona, et alia. Ad 
probationem ‘de contingenti’ etc., dici potest quod Philosophus 
non propter aliud negat mixtionem de necessario et de contingenti 
respectu necessarii nisi quia non potest inferri aliqua propositio 
determinata de necessario, sed una quae est consequens ad omnia de 
necessario. Modo non valet ‘si consequens sequitur ad consequens, 
antecedens ad antecedens’. Similiter ex illo syllogismo, conversio 
uniformis de contingenti non sequitur aliqua opposita determinata 

29
 20
[5]

	2  antecedens] add. est ABEHM post falsum G   3  in] de B   4  Philosophus] L2 om. CEH  |  ponit] 
ponitur G  |  ubi] M2* add. non E   6  a om. BGJ  |  vel2 om. G   7  non] add. autem AM  |  sed om. A  |  
secundum quid] ant. non AM  |  etc. om. B   10  sunt] significat AM  |  ut] quia AM  |  ut — parvus-1 
om. H  |  ut — eodem-1] L2  |  est om. GJ   11  et] vel L2  |  in om. EL2  |  ad om. L2  |  diversa] diversorum 
et L2  |  accipitur] accipiuntur CL2   12  relative] relatione C   13  relative] ant. opposita H relatione C 
|  ut] unde DF  |  iste] ille EJ  |  et om. EHM   14  sunt om. DFL  |  ubi] ut CEHL  |  dicuntur] dicunt J   
15  eiusdem om. AM  |  melior] add. est F   16  infers] inferas ABDFM  |  erit] est J  |  fallacia om. 
ABM  |  ignorantia] ant. elenchi AM ignorantiae DFGJ   17  aliud] argumentum L  |  eo] eodem H  |  
quo] quod G  |  prima] G1*   19  aliud] add. non BG  |  negat] docuit ABM om. G  |  et om. B   20  quia 
om. E   21  sed om. E  |  quae] H2*  |  consequens] communis AM  |  omnia] alia G   22  necessario] B2*  
|  si] sed FL  |  consequens2] antecedens DF add. et AM add. igitur F   23  conversio] conversivo 
AD’LM restit. D2 ostensivo E   24  uniformis] universalis CEGL add. universalis J  |  aliqua] add. 
propositio DF  |  opposita om. AM

5Cf. supra, n. 1.

6Cf. supra, n. 2.

7Aristot., Praedic. c. 6 (c. 6, 5b 34-38).

8Cf. supra, n. 3. THIS PARAGRAPH IS UNBELIEVABLY SUBTLE??? CF. ‘UNIVERSALIS’
 VS. ‘UNIFORMIS’ INFRA???

de necessario — affirmativa vel negativa —, sed  una opposita 
praecise sequitur, quae est consequens ad omnes de necessario, 
scilicet ‘non contingit omne b esse a’. Unde non negat 
Aristoteles9 conclusionem necessariam sequi, sed determinatam 
necessariam.
 5

	Ad aliud10: non est formalis consequentia, nec prima nec 
secunda11 consequentia, quia reducitur in syllogismum, sicut 
quodlibet enthymema. Et debet sumi talis minor ad hoc quod 
sequatur formaliter, scilicet quod ‘lapis habet oculos’; tamen de se 
non est manifesta, ideo non valet. Unde illa regula in 
sophismatibus: ‘Quidquid sequitur ex antecedente et consequente, 
sequitur ex antecedente per se’12 non valet. Unde dicit Boethius13: 
subticetur propositio de se manifesta.
30
 10

	Ad aliud14: similiter non valet ‘omnis homo quem tu nescis 
currit, ergo tu curris’, quia illud ad quod descendit, non continetur 
sub distributo. Similiter secunda consequentia non valet: ‘ex 
opposito’ etc.
31
 15

	Ad principale de firmissimo15: dico quod illud principium est 
affirmativum formaliter; sicut haec ‘non impossibile est hominem 
currere’ valet istam ‘possibile est hominem currere’. Similiter istud 
principium ‘impossibile est idem simul esse et non esse’ valet  
hanc ‘necesse est idem non simul esse et non esse’. Unde dictum 
negatur, non modus.
32
 20

	1  necessario] add. vel AM  |  sed — sequitur-1] rep. B2  |  una] add. quae est B add. est H  |  
opposita om. AM   2  praecise] L2* praemissae BE add. sed una H  |  consequens] L2* communis AM 
om. CE   3  omne] esse M  |  Unde] Ubi CEGHJ   7  consequentia om. AM  |  reducitur] reducuntur 
GHJ reditur C  |  in] ad E   8  quodlibet] add. est D  |  sumi] accipi AM   9  sequatur] consequatur C  |  
scilicet quod] q. s. H  |  lapis] add. non AM  |  oculos] add. quae L  |  tamen] quae ABDM cum FGJ  |  
de se] post est J   10  illa] ista F  |  regula] relativa L   11  et] B2*   12  per se om. G   13  subticetur] 
subtacetur H  |  de] per G   14  similiter non] n. s. J  |  quem] quantum C quid D  |  tu om. C  |  nescis] 
necessariis C vides H add. currere DF   15  currit] B2*  |  quia] add. quod GJ   18  principium est] e. p. 
BL   19  sicut] sic L sed M2 add. enim DL  |  haec] hic L  |  est om. DEH   20  currere] add. est H  |  
valet] add. enim AM  |  Similiter] Sed G  |  istud] illud G om. H   21  idem simul] s. i. AM  |  valet — 
esse-2] L2 om. DE  |  hanc] istam AM   22  simul esse] e. s. M

9Cf. Aristot., Anal. Priora I c. 22 (A c. 22, 40a 12 +-b 15).

10Cf. supra, n. 3 THIS PARAGRAPH IS ALSO A MESS???

11WHICH IS PRIMA, WHICH SECUNDA???

12Cf. Gualterus Burleigh, De puritate artis logicae tractatus longior (ed. Boehner in
 Franciscan Institute Publications, Text Series, IX, p. 62, 22-23).

13Boethius, De syllogismo hypothetico (PL 64 844D)???

14Cf. supra, n. 3.

15Cf. supra, n. 4.

	Ad aliud16: multi syllogismi docentur ex hypothesi, quia tali 
modo contingit arguere, non quia per illos modos contingit aliquid 
probare. Probatio istius: docet ibi de syllogismo ex falsis, et per 
illum numquam probabitur. Similiter de circulari syllogismo per 
quem non contingit probare. Immo eo ipso quod est circularis, non 
probat. Unde dico quod est notius ‘impossibile aliquid simul esse et 
non esse’, quam negatio eiusdem de se17. Unde  licet negaret quod 
idem sit ipsum, tamen numquam diceret quod idem sit ipsummet et 
non sit ipsummet. 
33
 5
[6]

	Ad aliud18: omnis deceptio quae potest fieri extra per sensum non 
falsificabit primum principium. Unde numquam aliquis sensus 
quoad hoc dicit quod hoc sensibile sit hoc et non sit hoc in eodem 
instanti. 
34
 10

	Ad aliud19: verum est. Et est causa, quia non pertractatur minor 
cum maiori. Unde vult Philosophus quod maiorem solum contingit 
prius scire tempore quam minorem et conclusionem; tamen eodem 
tempore scitur maior, et conclusio et minor, si applicentur.b Unde ad 

35
 15

b	Sequitur adnotatio interpolata: Nota quod alicui posset probatum quod non sit 
istud principium primum simpliciter in complexis ‘impossibile est idem simul esse 
et non esse’. Tum quia est propositio negativa, quod patet ex suis oppositis quae 
sunt affirmativae: ‘contingit idem simul esse et non esse’ et ‘necesse est idem simul 
esse et non esse’. Nulla autem propositio negativa est simpliciter prima, in fine II 
Perihermenias20. Sed omnis talis reducitur ad affirmativam priorem. Tum quia ista 

 20
	1  multi syllogismi] s. m. B  |  ex] et L’ restit. L2*  |  hypothesi] impossibili E   2  non quia] q. n. 
B   3  istius om. AM   4  illum] illos BGHJ  |  probabitur] probas B probabis C probabit EFG 
probabilis J add. aliquid J  |  circulari post syllogismo AEM   5  quem] quid D  |  non] G1*  |  contingit] 
add. aliquid AM  |  est] add. syllogismus AM  |  circularis] circulare CEGHJL   6  probat] probabit F 
probatur H  |  impossibile] add. est BEHJL add. et C  |  aliquid simul] s. idem G   7  negatio] actio G  |  
Unde] Valet E  |  Unde — ipsummet-1] B2  |  negaret] add. aliquis B2 add. quis DF   8  idem] add. nec 
CEGH’L add. non J add. ultra non H  |  ipsum] add. nec non ipsum CEJL add. ultra de se C  |  numquam] 
add. non L  |  idem2 om. D  |  ipsummet] ipsum FH   9  sit om. AM  |  ipsummet] ipsum H   10  aliud] 
alias C  |  deceptio] conceptio M  |  extra om. BH   11  falsificabit] falsificavit CHJ sensi-vit G  |  
aliquis] H2  |  sensus om. AJM   12  dicit] add. vel decipit AM’ del. M2  |  hoc2] possibile J   
13  instanti] subiecto GHJ   14  pertractatur] pertractabitur E   15  maiori] maiore A  |  maiorem] B2*  
|  solum contingit] c. s. G   16  prius scire] s. p. AHM  |  conclusionem] add. et M  |  tamen] add. in AC 
17  tempore] modo G  |  scitur] sciuntur M  |  et om. AM  |  conclusio] e converso J’ restit. J2*  |  et 
minor post maior DF  |  b] applicantur AM   18  Nota] adnot.: Haec est additio b’ usque in finem 
quaestionis H ADDITION FOUND ‘ONLY’ IN H NOT IN UNCOLLATED MSS OR ru EITHER

16Cf. supra, n. 5.

17Cf. Antonius Andreae, Metaph. lib. IV q. 4 (f. 20vb): “Unde licet forsan aliquis negaret quod
 idem sit ipsum, tamen numquam concederet quod idem sit ipsum et non ipsum. Unde notius est in
 falsitate quod idem sit ipsum et non ipsum quam quod idem non sit ipsum”.

18Cf. supra, n. 6.

19Cf. supra, n. 7.

20Aristot., De interp. II ???

formam: quando dicit ‘contingit ignorare in particulari et scire in 
universali’, verum est propter hoc quod nescitur istud particulare 
contineri sub universali. Si tamen scirem et applicarem, tunc non. 
Consequentia non valet. Non enim opinor contradictorium nisi 
opinarer hanc mulam esse contentam sub ‘mula’, et hoc non facio 
per positum. Nec sequitur ‘dubito hanc, ergo aliquam’, sed est 
fallacia consequentis. Certus enim sum hanc esse falsam ‘aliqua 
mula non est sterilis’, sed non oportet simul scire quod haec est 
fallacia ‘hoc21 etc.’, quia sicut antecedens verum ad veritatem 
consequentis, sic falsitas consequentis ad falsitatem antecedentis.
 5
 10

propositio potest concludi ex prioribus propositionibus syllogistice, sic: ‘ens est ens, 
et non-ens est non-ens, ergo non est idem ens et non-ens’, vel impossibile est idem 
simul esse et non esse. Tum quia est propositio hypothetica de praedicato coniuncto, 
et per consequens resolubilis in categoricas simpliciores. Tum quia non est 
notissima in veritate quia de ipsa contingit dubitare et contrarium opinari. I 
Physicorum22 dicit Philosophus quod ponentes omnia esse unum ens ponunt 
contradictoria simul. Et ita videtur quod non veniat naturaliter ad habentem sicut 
primum principium quod sicut ianua in domo. Tum quia non est primo apud 
intellectum divinum, sicut nec termini eius sunt primo intellecti, sed potius Deitas 
est primo intellecta et ratio intelligendi omnia. Non autem ens in communi de quo 
etiam bene est dubium apud intellectum nostrum, quare etc. Tum quia opposita eius 
non est falsissima, scilicet ista ‘aliquid est et non est vel potest simul esse et non 
esse’. Notior enim videtur ista in falsitate ‘ens non est ens vel nullum ens est ens’ 
quia ad istam sequuntur plures falsitates et plura impossibilia, et falsa continet cum 
sit universalis quam prima quae est particularis. Tum quia Philosophus in IV 
Metaphysicae et Commentator23 probant eam arguendo contra negantes. Aut 
igitur notioribus veris vel falsis sua opposita deducendo, et sic non est notissima nec 
primum principium. Aut non ex notioribus, et sic probatio ipsa non valet vel nihil 
valet. Sed ista ratio non est multum ponderanda. Confirmatur: quia termini sunt 
multiplices, quia ens multipliciter dicitur, I Physicorum24. Et ita non est simplex nec 
prima nec notissima.

 15
 20
 25
 30
	1  contingit] L2 om. EGHJ   2  propter hoc om. E  |  hoc quod] q. h. J  |  istud] illud G   3  sub] 
add. isto AM  |  universali] illi D  |  Si] Sed L add. talem J  |  tamen] cum E tantum L  |  scirem et 
applicarem] scire et applicare L  |  non] ideo H om. M add. ignorarem F2   4  Consequentia] praem. 
Unde B2*DF quia E  |  contradictorium] contradictoria B   5  opinarer] opinarem C opiner H  |  mula] 
add. universali F  |  facio] facit B   6  positum] positionem GHJ  |  ergo] esse GJ  |  aliquam] veram 
GJ aliam H   7  enim post sum B om. G  |  sum] H2*  |  falsam] fallaciam E   8  non] B2*  |  simul om. 
CEGJL  |  haec om. CDF   9  fallacia] falsa ABCDFM  |  hoc om. AM  |  verum] add. solum F2*   
10  consequentis] antecedentis D  |  ad] B2*  |  falsitatem] veritatem E

21WHAT DOES THIS ‘HOC’ REFER TO???
22Aristot., Physic. I ???
23Aristot., Metaph. IV ??? et Averroes, ibid. ???
24Aristot., Physic. I ???