HISTORY OF IMPASUGONG

(Ang Kasaysayan sa Impasugong)

 

Ang sinugdanan sa ngalan sa lungsod nga "Impasugong " mao ang higaonon nga pulong nga nagpasabot nga "ipabalik ang kuryente sa tubig pasaka". Ang kasamtangang lugar sa Poblacion diin mahimutang ang sentro sa pangagamhanan sa Munisipalidad sa Impasugong gikan sa ngalan sa usa ka tubod nga makit-an sa Habagatang-Kasagpan sa Barangay Poblacion. Ginaingon nga ang tubig nga nagagikan niining maong tubod nagaagas ug gapabalik ngadto sa iyang gigikanan kung kini makatagbo ug laing tubig gikan sa suba nga nagadagan diha sa iyang kiliran. Mao nga ang mga naunang nanimuyo dinhing dapita nagtawag sa maong tubod nga "Impasugong". Ang dapit nga ginganlan ug Impasugong nagalangkob sa grupo sa mga kabukiran. Sa dihang nahimo kining dapita nga usa ka munisipalidad ang mga tawo nagtawag niini nga Impasugong nga gikan sa ngalan sa baryo nga sa pagkakaron mao ang Poblacion.

Ang lungsod nahimo tungod sa pagdeklarar sa usa ka katsila nga Kora Paroko nga si Fray Mateo Bernard sa Tagoloan niadtong Hunyo 1877. Ang maong Pari nagdeklarar sa Impasugong kauban sa iyang mga kasilinganan nga sentro sa populasyon ngadto sa usa ka lungsod ubos Probinsya sa Misamis. Ang lungsod naorganisa ubos sa pangalan sa hari sa Espanya nga si Don Domingo Moriones Y. Murillo ug mingalan sa maong lugar nga VILABIETA, usa ka lungsod sa Probinsiya sa Misamis.

Ang deklarasyon ni Fray Mateo Bernard naaprobahan sa labaw sa ikaduhang Politiko Militar nga Distrito sa Mindanao (Misamis) niadtong Setyembre 6, 1877. Apan ang mga tawo sa siyam ka mga puy-anan sa kabukiran mipadayon gihapon sa pagtawag sa maong dapit nga Impasugong.

Sa dihang ang Agusan nahimulag sa Probinsya sa Misamis ug nahimo nga regular nga Probinsya, ang Bukidnon nahimo nag iyang sakop nga probinsya ug ang Impasugong isip iyang lungsod.

Inubanan sa pag-aprobar sa Kodigo Administrado sa Departamento sa Mindanao ug sa Sulu niadtong Mil Nueve Sientos Decisais, ang Bukidnon nahimong usa ka regular nga probinsya ug and Impasugong nagpabilin nga usa sa iyang mga lungsod.

Diin ang munisipyo sa Impasugong gikalangkuban sa napulo sa napulo'g tulo ka mga barangay. Una niini ang Barangay Poblacion diin maoy sentro sa pangagamhanan sa tibuok munisipalidad ug dinhi usab makita ang usa ka tubod nga maoy gigikanan sa pangalan sa Impasugong. Ang barangay sa pagkakaron gipanguluhan ni Punong Barangay Allan Chiu.

 

Kalabugao - Ang Kalabugao nga ikaduha sa Poblacion sa gidak-on sa populasyon ug maoy pinakaluag ug sakop nga kayutaan sa tibuok munisipyo adunay daghang natural resources sulod sa barangay. Ang ngalan nga kalbugao nagagikan sa duha ka pulong , ang 'Kala" maoy unang tawag sa lider sa komunidad ug ang "bugaw" nga nagpasabot sa pag-abog pahilayo. Ang kasamtangang namunuan sa maong barangay mao si Punong Barangay George Robles nga napili kaniadtong 2001 nga piniliay sa barangay.

 

Dumalaguing Ang Dumalaguing nga nagagikan sa duha ka Higaonon nga terminolohiya, "duma" nagpasabot nga mag-uban ug usab paryente ug ang "lagging" nga nagpasabot nga tingog ug usab kini ka pangalan sa usa ka babaye nga maoy unang nanimuyo sa barangay, si Bai Inay Laging. Ang Barangay Dumalaguing maoy gibalhinan sa municipal nga nga pangagamhanan sa panahon sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan ug diin gipanguluhan kini sa kasamtangang ni Punong Barangay Amado Surahan.

 

Guihean Ang Guihean nga gikuha sa usa ka tubod sa dakong bato dapit sa Mt. Tago ang iyang pangalan nahimong usa ka Barangay kaniadtong 1916 pinaagi sa usa ka "Provincial Board Resolution". Ang barangay sa pagkakaron gipanguluhan ni Punong Barangay Barsabas Guinontao.

 

Hagpa Unang nasaksihan sa mga mag-uuma nila ug kaingin, adunay mutobo niining maong lugar nga sagbot nga makaon nga mao usab ang ilang gikuha nga ingalan sa ilang barangay, ang Hagpa. Usa lamang ka sitio sa Barangay Kalabugao ang Barangay Hagpa kaniadtong 1950 ug nahimo kining usa ka hingpit nga barangay ubos sa maayo nga panagsabot sa mga datu nga pinanguluhan ni Datu Man-Ibda ug namuno si Datu Manbatingan sa barangay sa tuig 1965. Sa kasamtangan si Punong Barangay Agulio Nanolan kun Datu Mandidlayin ang naghugpot sa renda sa pangagamhanan sa Barangay Hagpa.

 

Sayawan Ang Barangay Sayawan diin nahimong regular nga barangay niadtong Oktobre 27, 1959 ubos sa Provincial Board Resolution ginganlan kaniadto ug Salampungan ug giilisan kini sa ngalan nga Sinayawan tungod sa usa ka pagpahinungod sa kasal sa anak nga dalaga ni Datu Antonio Linhay nga gihimo pinaagi sa pagsayaw nga milungtad sugod sa sayong gabii hangtod na sa kabuntagon. Ang barangay gipanguluhan ni Punong Barangay Rolando Dante.

 

Bontongon Ang barangay Bontongon nahimong usa ka regular nga barangay pinaagi sa usa ka Provincial Board Resolution niadtong 1972. Kini nga barangay sulod sa sa Munisipalidad sa Impasugong tungod kay ang mga lumulupyo dinhi nagkahiusa ubos sa usa lamang ka relihiyon ang Fundamental Baptist ubos sa pagdumala ni Punong Barangay Francisco Dante.

 

Bulonay Ang Bulonay mao ang pinakalayo nga barangay sa lungsod sa Impasugong ug nahimutang sa taliwala sa kalasangan haduol sa utlanan sa Agusan del Sur ug Bukidnon diin 99% ang netibo nga nanimuyo sa maong lugar. Kini nahimong usa ka regular nga barangay ubos sa usa ka resolusyon ngadto sa Provincial Board niadtong Pebrero 23, 1970 ug gipamunuan ni Punong Barangay Celestino Sante sa kasamtangan.

 

La Fortuna ang barangay La Fortuna anaa mahimutang ubos sa tiilan sa Mt. Kitanglad nga maoy unang barangay nga nahiabtan sa mga katsila dinhi sa Impasugong. Ginganlan kining maong lugar ug La Fortuna ni Don Manolo Fortich tungod kay giswerte man ang iyang bakahan nga dinhi niyang dapita gimugna. Ang barangay sa pagkakaron gipanguluhan ni Punong Barangay Adriano Bactol.

 

Impalutao ang Impalutao nga ang buot ipasabot mao ang "nagpabilin paglutao" nabunyagan sa maong pangalan tungod sa usa ka panghitabo sa unang panahon diin ang barangay nahiabtan ug usa ka dakong baha nga maoy nakapaaghat sa mga lumulupyo sa pagtungas sa bukid aron makalikay sa maong katalagman. Ang balete nga kahoy ang nag-inusara nga ilang nakita nga naglutaw taliwala sa dakong baha busa sila mibunyag sa maong lugar nga Impalutao. Sa kasamtangan si Punong Barangay Paterno Quirong ang namunuan sa pangagamhanan sa Barangay Impalutao.

 

Kibenton ang Kibenton nagagikan sa pangalan sa usa ka magtiayon nga nanimuyo dinhing maong lugar sa una pa nga panahon, sila si "Kibe" ug "Enton". Sa pagkakaron, ang nangulo sa barangay mao si Punong Barangay Antonio Dao-on.

 

Capitan Bayong ang Barangay Capitan Bayong, gilangkuban sa duha ka mga sitio, ang Macopa nga kanhi sitio sa Poblacion ug ang Patulangan nga kanhi sakop sa Impalutaonatawag sa mao nga pangalan kaniadtong Pebrero 23, 1969 ubos sa usa ka Provincial Board Resolution. Ang barangay sa kasamtangan gipadagan ubos sa liderato ni Punong Barangay Delfin Mandong.

 

Tuig 1890, sa dihang ang mga Amerikano mao nay mikontrolar sa nasud gikan sa Espanya, si Don Manolo Fortich ang gitudlo nga Teneinte Gobernador sa Probinsya sa Bukidnon. Si Datu Dernan Anloday gitudlo nga Presidente Munisipal nga gisundan ni Datu Salvador Manhura ug ni Mr. Anastacio Ateo nga nialagad gikan sa 1929 ngadto sa 1937.

 

Sa dihang ang Gobyerno nga Komonwelt sa Pilipinas na-establisar sa 1938, ang titulo nga Presidente napulihan sa Mayor o Alkalde. Ang pinakauna nga gitudlo isip usa ka Mayor mao si Vicente Abante nga nag-alagad nagtud sa pag-ulbo sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan. Sa mga panahon sa giyera, ang Pangagamhanan sa Munisipyogibalhin ngadto sa Baryo Dumalaguing ug si Vicente nagpabilin nga maoy amahan sa lungsod. Sa pagkahuman sa kagubot, si Mayor Abante natudlo ra pag-usab isip usa ka Alkalde ni kanhi Presidente Manuel A. Roxas ug ang iyang termino milungtad hangtud sa 1947.

 

Si Mr. Jacinto Pace ang napili isip Mayor sa tuig 1948 ngadto sa 1951. Nakabalik ra sa pangatungdanan si Mr. Vicente Abante sa dihang napili ra siya pag-usab isip usa ka Mayor sa piniliay niadtong tuig 1951 ug miserbisyo pag-usab gikan sa 1952 ngadto sa 1955. Sa tuig 1956 - 1959 milingkod si Mr. Cirilo Pihohan isip pangulo sa lungsod. Nasundan siya ni Mr. Molab Pitonang dayon misunod usab si Mr. Candido Gayon ug nasundan pa dayon ni Mayor Antonio P. Tortola nga nangatungdanan sulod sa napulo ug walo ka mga katuigan. Si Remee B. Baula nahimong OIC Mayor sa tuig 1988 hangtod nga siya napili nga Mayor sa Lungsod sa tuig 1988 ngadto na sa Marso 23, 1998 ug ang Halangdun nga Bise Mayor Mario T. Okinlay nangatungdanan isip amahan sa lungsod sa pagka Marso 24, 1998 ug nagpabilin sa maong katungdanan tungod sa kabubut-on sa katawhan sa Mayo 2001 nga piniliay.

 

 

Republic of the Philippines, Province of Bukidnon - Municipality of Impasugong

Hosted by www.Geocities.ws

1