Murat Belge, "tarih, hele yasanirken, cok karmasiktir" derken, tarih kavramina iliskin uzun, karanlik koridora dogru pek cok kapiyi acmis, ama baska bir kapiyi da yuzumuze kapamistir; ulkelerin tarihi karmasiktir. "Sur'at", her durumda oldugu gibi "felākettir" ve ulkelerin yuce tarihi kaosa donusur. Felāketler, siradanliklar kadar uzun sureli ve derin sancilarla tarih yazamadiklari halde, karmasikliklari ve gozkamastirici yikimlariyla siradanliklarin varligini hice sayarak tum dikkatleri ustlerine cekerler. Bireyin agir kanli tarihi, ulkelerin sur'atli tarihinin karmasasi altinda -hep- ezilir.

Yavasligin tarihi ezik buzuktur. Milan Kundera, altta kalanin cani tamamen cikmasin diye, romanlariyla bu ezilmisligin suyunu bardaklara doldurur. Yapitlarinin edebi degeri bir yana, yillardir dikkatleri yalnizca tanklarin degil armutlarin da yazilmaya deger tarihleri olduguna cekmesiyle bile, "Yavaslik" adini verdigi ve beklentilerin cok altinda kalan keciboynuzu tadindaki romanini aklayabiliyor. Kundera'nin bakisi, karelere bolunmus renkli oyun kartonu ustunde sur'at ve felāketle ilerleyen ulkelerin tarihinin karsisina, o tarihin hic umursamadigi, basit hamlelerle kolayca koseye sikistirdigi yavasligin bayragini tasiyan bireyi cikarir. Bastan kaybedilmis bir oyundur bu: Bireyin tarihi ne kadar yavas olursa olsun, ulkelerle carpistiklari anda carpma hizi her ikisinin de hizlarinin toplamina esit olacagindan, sag kurtulana pek rastlanmayan kan revan icinde bir tabloyla oyunlar sona erer.

Herkesin icinde bir cocuk yasadigi soylemi, komik bir yalandir. Sur'at cocuklari oldurur. Richard Brautigan ve ne yazik ki Balkan kulturu populer olmadan once bu dunyadan gocen Danilo Kis, yavasligi yakalayabildikleri icin birer cocukluk ansiklopedisi yazabilmislerdir (*) (yavasligin yakalanmasi celiskili degildir; herkes sur'atli olabilir ama yavas olan ancak yavasligina karsin onu gorebilen tarafindan ele gecirilir). Anne babalarin profesor doktorlar tarafindan yazilmis kitap raflari onunde oyalanmalari ironiktir. Kendi ellerinden kacan yavasligi, cocuk yetistirme sansini ele gecirmis olmanin araciligiyla bu ansiklopedilerde bulacaklari aciktir. Iki yazar da sur'ate kurban edilmemis yas donemi olan cocuklugun sirrinin yavaslik oldugunu gizlemeden, ince ince, agir agir, sizim sizim romanlarini kurgulamislardir.

Brautigan ve Kis cocuklugun ansiklopedilerini yazmislardir ama su da bir gercektir ki, Marcel Proust, 1800'lerin sonunda yavasligin ansiklopedisini yazmistir. Proust'un, dunya sur'at ve felāketle dolu bir donemece girmeden once ama tam da kazanin geliyorum dedigi yillarda yazdigi, bir olumlunun elinden ciktigi konusunda ciddi kaygilar duyulacak denli yetkin bir yapit olan Kayip Zamanin Izinde serisi, cocukluktan yetiskinlige dogru elini uzatan Marcel'in, yavasligin basina taktigi gorkemli bir tactir. Bu gorkem, ikinci dunya savasi oncesi kipir kipir Avrupa'da, kakaolu coregini, akdikenleri, sevgililerini dusunerek prens ve prenseslerin salonlarina girip cikan Marcel'e kucumsenemeyecek bir zafer kazandirsa da, oyunun galibi Hitler olmustur, Marcel degil.