Bu makale Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi’nin IV. Cildi ve 1-2.   sayısında yayınlanmıştır.

YENİ ALMAN ACİZ KANUNU GENEL HÜKÜMLERİ

Çev.: Yrd.Doç.Dr. Seyithan DELİDUMAN^*

I- Genel Bilgi

Alman Federal Meclisi tarafından kabul edilen 5 Ocak 1994^[1] tarihli Aciz Kanunu (Insolvenzordnung) 1 Ocak 1999’da yürürlüğe girdi. Yeni kanunu isim olarak ifade eden “Insolvenzordnung” u karşılamak üzere, hukuku­muzda teknik bir kavram bulunmamaktadır. Böyle olunca, kanun henüz yü­rürlüğe girmeden, kanunu tanıtıcı yönde verilen konferansların yapılan Türkçe çevirilerinde “Insolvenzordnung” kavramını karşılamak üzere farklı tabirler kullanılmıştır. Yapılan çevirilerde “Insolvenzordnung”u karşılamak üzere “Külli Takip Kanunu”^[2] ve  “Acz Haline İlişkin Kanun”^[3] tabirleri kulla­nılmıştır. Ancak biz “Insolvenzordnung”un, karşılığı olarak “Aciz Ka­nunu” kavramını kullanmanın daha uygun olacağını düşünmekteyiz^[4].

Yeni Aciz Kanunu, şimdiye kadar eyaletlerde (iki ayrı kanun olarak) uy­gulanmakta olan 1877 tarihli iflas Kanununu (Konkursordnung), 1935 tarihli Konkordato Kanununu (Vergleichsordnung) ve 1991 tarihinden sonra iki Almanya’nın birleşmesinden sonra uygulanmakta olan Külli Takip Kanu­nunu (Gesamtvollstreckungsordnung)^[5] ortadan kaldırmış ve tüm Federal Almanya Cumhuriyeti sınırları içerisinde uygulanacak yeknesak aciz hukuku meydana getirmiştir^[6].

Yeni aciz kanununun yürürlüğe girişinden itibaren, artık iki ayrı iflas ve konkordato^[7] davası değil, bunların yerine (Statt Konkurs und Vergleich)^[8] sadece tek bir aciz davası vardır. Bu Kanun ile amaçlanan, alacaklıların mümkün olan en iyi oranda tatmin edilmesidir. Borçlu gerçek bir kişi ise, özel tüketici aciz prosedürü ile borçlunun tüm bakiye ve borçlarından kurtu­labilmesi mümkün olmaktadır^[9]. Alman hukuk tarihinde, ilk kez, borçluya, kanunda belirtilen şartları gerçekleştirmek kaydıyla, tüketici aciz prosedürü çerçevesinde kendisini baskısı altında olduğu borçlarından kurtarmak sure­tiyle ekonomik olarak başlangıçtaki durumuna kavuşma (ekonomik olarak yeniden dirilme) şansı tanınmıştır^[10]. Daha önce, bu şekilde bir borçtan kur­tulma imkanı Alman Hukukunda tanınmamakta idi^[11].

Tüm aciz hukuku alanında köklü değişiklikler getiren^[12] yeni aciz kanunu çok yeni olmasına rağmen^[13] birtakım eleştirilere maruz kalmıştır^[14]. Yeni Kanuna yöneltilen eleştiriler, özellikle, tüketici aciz prosedürü konusunda kanunun yapıldığı sıradaki beklentilerin bugüne kadar gerçekleşmediği^[15] ve yargılama giderlerinin fazla olduğu noktalarında yoğunlaşmaktadır^[16]. Ancak her kanunun eleştirilere ve reform ihtiyaç ve taleplerine maruz kalma mu­kadderatından bu kanunun da istisna olamayacağı dikkate alınarak, yeni aciz kanunun Almanya sınırları içerisinde yeknesak bir uygulamayı gerçekleştir­miş olmasının yanında iflas ve konkordato kurumlarını bünyesinde birleş­tirmiş olmasını bir başarı, en azından bir reform, olarak nitelendirmek yanlış olmayacaktır.

II. Genel hükümler

Genel hükümler, Yeni Alman Aciz Kanununun, Kanunun Genel Hü­kümlerini düzenleyen Birinci Kısmının 1 ilâ 10. maddeleri arasında düzen­lenmiştir^[17]. Buna göre:

Birinci kısım: Genel hükümler

Madde 1. Aciz Prosedürünün Amacı

Aciz prosedürü, borçlunun mallarının paraya çevrilmesi ve elde edilen paranın paylaştırılması veya bir aciz planı çerçevesinde farklı bir düzenleme ile özellikle işletmenin ayakta kalmasını sağlanmak suretiyle, borçlunun alacaklılarının müştereken tatminine hizmet eder. Dürüst borçluya, kendisini kalan borçlarından kurtulma imkanı verilmektedir.

Madde 2. Aciz Mahkemesi Olarak Sulh Mahkemesi

(1) Aciz prosedüründe, borçlunun ikâmetgahının bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi bölgesindeki sulh mahkemesi, aciz mahkemesi olarak münhasıran yetkilidir.

(2) Eyalet hükümetleri, amaca uygun gereklerle veya prosedürün çabuk tamamlanmasını sağlamak için, yapacağı bir düzenleme ile, diğer veya ilave bir sulh mahkemesini aciz mahkemesi olarak belirlemeye ve aciz mahkeme­lerinin yetki çevresini tespit etmeye yetkilidir. Eyalet hükümetleri  bu yetkiyi eyalet adalet idarelerine bırakabilirler.

Madde 3. Yer İtibariyle Yetki

(1) Borçlu hakkındaki genel yetkili mahkeme aciz mahkemesi olarak yer itibariyle münhasıran yetkilidir. Borçlunun bağımsız ekonomik faaliyetleri­nin ağırlık noktası bir başka yerde bulunuyor ise, bu durumda o yerde bulu­nan aciz mahkemesi münhasıran yetkilidir. 

(2) Birden fazla mahkemenin yetkili olması durumunda, aciz prosedürü­nün ilk olarak açıldığı mahkeme yetkili olup, diğerleri yetkisizdir.

Madde 4. Usul Kanunu Hükümlerinin Uygulanması

Aciz prosedürü için, kanunda başkaca bir düzenleme bulunmadığı du­rumlarda Usul Kanununun uygun (ilgili) hükümleri uygulanır.

Madde 5. Yargılama Esasları

(1) Aciz mahkemesi, aciz davasıyla ilgili önemli bütün hususları resen araştırır. Bu amaca yönelik olarak tanık ve bilirkişiye başvurabilir.

(2) Mahkeme duruşma yapmaksızın karar verebilir. Duruşma yapılırsa Usul Kanunun 277, III, c. 3 hükmü uygulanmaz.

(3)  Sıra cetveli ve listeler mekanik olarak hazırlanıp düzenlenebilir.

Madde 6. Acele Şikayet

(1) Aciz mahkemesinin kararları, yalnızca bu kanunda acele şikayetin öngörüldüğü hallerde,  kanun  yoluna tabidir.

(2) Şikayet süresi kararın tefhiminden, tefhim edilmemişse tebliğinden itibaren başlar. Aciz mahkemesi şikayeti karara bağlayabilir.

(3) Asliye hukuk mahkemesinin şikayet hakkındaki kararı, kesinleşme­siyle birlikte sonuç doğurur. Bununla birlikte asliye hukuk mahkemesi kara­rın derhal sonuç doğurmasını da kararlaştırabilir.

Madde 7. Diğer Şikayetler

(1) Asliye hukuk mahkemesinin kararına karşı, eyalet yüksek mahkeme­sine, kararın kanunu ihlal etmesi ve içtihat birliğinin sağlanması için kararın yeniden incelemesi gereği halinde dilekçe ile,  diğer acele şikayette bulunu­labilir. Talebin kabulü için, Usul Kanunun  müteakip acele şikayet ileri sü­rülmesi hakkındaki kanunun ihlal edilmesinin incelenmesiyle ilgili 550, 551, 561 ve 563. maddeleri hükümleri  burada da geçerlidir.

(2) Eyalet yüksek mahkemesi, aciz hukukuna ilişkin diğer şikayetler hakkındaki kararında, başka bir  eyalet  yüksek mahkemesinin bu şikayetler hakkında verdiği kararından sapmak (ayrılmak) isterse, şikayeti federal mahkemeye sunmak zorundadır. Konuya ilişkin federal mahkemenin daha önceden verdiği bir karar varsa ve eğer eyalet yüksek mahkemesi bundan sapmak isterse, aynı durum geçerli olur. Emsal karar, şikayet edenin iddiaları da eklenerek gerekçelendirilir.

(3) Bir eyalette birden fazla eyalet yüksek mahkemesinin bulunması ha­linde, aciz konularında kaza mercilerinin görüş birliğine, özellikle, içtihat birliğini sağlamaya hizmet ettiği sürece, eyalet hükümeti yapacağı düzen­leme ile, acze ilişkin diğer şikayetler hakkında karar verme yetkisini eyalet yüksek mahkemelerinden birisine veya en yüksek eyalet mahkemesine vere­bilir. Eyalet hükümetleri bu yetkiyi eyalet adalet bakanlığına bırakabilirler. İkinci fıkra hükmü saklıdır.

Madde 8. Tebligat

(1) Tebligat resen posta aracılığıyla gerçekleştirilir. Tebliğ evrakının tas­dik edilmesine gerek yoktur.

(2) İkametgahları bilinmeyen şahıslara tebligat yapılmaz. Bu kişilerin tebligatı almaya yetkili bir temsilcisi varsa tebligat bu temsilciye yapılır.

(3) Aciz mahkemesi tebligat yapmak üzere aciz idarecisini görevlendire­bilir.

Madde 9. Resmi İlan

(1) Resmi ilan, mahkemenin resmi ilanları için tayin edilen bültende ya­yınlanma ile gerçekleşir; yayın özet olarak yapılabilir. İlanda borçlu tam olarak tanıtılmalıdır, özellikle adresi ve yaptığı iş belirtilmelidir. İlan, yayımı takip eden iki gün geçtikten sonra sonuç doğurur.

(2) Aciz mahkemesi yeni bir ilan yapabilir veya ilanı tekrarlayabilir.

(3) Kanun resmi ilanın yanında özel bir tebliğ şekli öngörmüş olsa bile, tebligatın bütün ilgililerine yapıldığının ispatı için resmi ilan yeterlidir.

Madde 10. Borçlunun dinlenmesi

(1) Bu kanunun borçlunun dinlenmesini öngördüğü hallerde, eğer borçlu yurt dışında ikamet ediyor ve dinlenmesi yargılamayı aşırı geciktirecekse veya borçlunun ikametgahı bilinmiyorsa dinlemeden sarfı nazar edilebilir. Bu durumda borçlunun temsilcisi veya yakını (aile ferdi) dinlenmelidir.

(2) Borçlunun gerçek kişi olmaması halinde borçluyu temsile yetkili olan veya ona iştirak eden şahısların dinlenmesi hakkında 1. fıkra hükmü geçerli­dir.