คู่มือบรรเทาทุกข์
Handbook for the Relief of Suffering
โดย
by

พระอาจารย์ลี ธมฺมธโร
Ajaan Lee Dhammadharo

พระสุทธิธรรมรังสี คัมภีรเมธาจารย์
(Phra Suddhidhammaransi Gambhiramedhacariya)

หมวดที่ ๑
Part I:
คู่มือบรรเทาทุกข์
For the Relief of Suffering

---

สมุฏฐานของโรคทีจะเกิดขึ้นในร่างกายของมนุษย์ มีอยู่ ๒ ทางคือ

There are two ways in which diseases can arise in our bodies:

ก. ธาตุสมุฏฐาน คือโรคเกิดขึ้นจากความแปรปรวนของธาตุทั้งหลาย ๕ อย่างคือ

1. Physical causes: Physically caused diseases are those that come about through disorders in the five physical properties (dhatu) —

๒. ธาตุน้ำ มีน้ำลาย น้ำมูก น้ำเลือด เป็นต้น

b. Water: the liquid parts, such as saliva, mucus, blood, etc.

๓. ธาตุไฟ คือความอบอุ่นซึ่งมีอยู่ในร่างกายของเราทุกคน

c. Fire: the warmth in the body.

๔. ธาตุลม คือสิ่งที่พัดไปมาอยู่ในร่างกาย มี ลมหายใจ เป็นต้น

d. Wind: forces that move back and forth through the body, such as the breath.

๕. อากาศธาตุ คือช่องว่างทีมีอยู่ในอวัยวะสำหรับถ่ายส่วนต่าง ๆ ของร่างกายให้เชื่อมกัน มีช่องหู ช่องตา ช่องจมูก ช่องปาก และอวัยวะส่วนอื่น เช่น ขุมขน

e. Space: the empty spaces that lie throughout the body, through which the various elements of the body mingle and interact. These include such things as the ear canal, the nasal passages, the mouth, the pores of the skin, etc.

เมื่อเกิดความไม่เสมอภาค ไม่พอเหมาะพอดีในระหว่างกันและกัน จึงเป็นเหตุให้เกิดโรคขึ้นได้ทางหนึ่งเรียกวา " ธาตุสมุฏฐาน

When these properties become upset or unbalanced, they provide one sort of opening for disease to arise, called dhatu-samutthana.

"ข. กรรมสมุฏฐาน คือโรคเกิดขึ้นจากกรรมจิต ได้แก่การนึกคิดไปในอารมณ์ต่างๆ อันเป็นสิ่งไม่พึงปรารถนา คิดนึกมากเข้าเป็นเหตุให้เสียกำลังใจ หนักเข้าก็จะเกิดโรคขึ้นได้ชนิดหนึ่ง (จิตแปรปรวน)

2. Kammic causes: Kammic diseases are those that arise from kamma-citta, or acts of the mind, in which the mind becomes preoccupied with various upsetting or unwanted topics. As we think more and more of these things, our mental energy weakens, our mind gets upset or unbalanced, and ultimately disease can arise.

.วิธีการแก้ไขพยาบาลบรรเทาทุกข์มีอยู่ ๒ ทาง เรืองนี้ผู้ป่วยหรืออาพาธควรสำรวจในตนเองว่า โรคของเรามันเกิดทางไหนก่อน จะได้มีวิธีแก้ไขให้ดีขึ้น

There are two ways of curing disease — but before treating our diseases, we should first examine ourselves to see how they came about so that we'll be in a better position to cure them

วิธีการแก้ไขนั้นก็มีอยู่ ๒ ทาง

The two ways of curing disease are through —

๑. เภสัชกรรม ให้ประกอบยาขึ้นด้วยธาตุต่างๆ ให้เหมาะสมกันกับโรคที่เกิดขึ้นนั้น ๆ ก็จะได้บรรเทาทุกข์หรือหายไป

2. Dhamma medicine: depending on ourselves to improve ourselves, turning our minds to topics that are good, worthwhile, and wise.

เป็นต้นว่า ตั้งสัตย์บนบานสร้างความดีให้เกิดขึ้นโดยวิธีการต่างๆ เช่น เราจะทำบุญใส่บาตรอย่างนั้นๆ หรือเราจะบวชบำเพ็ญศีลอย่างนั้นๆ หรือเราจะสร้างพระพุทธรูปอย่างนั้นๆ บางทีมีเจตนารมณ์ดีเกิดขึ้นในดวงจิต ใจก็จะเบิกบาน เป็นการสร้างกำลังใจ ให้เกิดพลังงานขึ้นในตน ก็จะสามารถระงับโรคที่เกิดขึ้นได้อย่างหนึ่ง

For example, we may make a vow to do good in any number of ways, such as donating food to monks in such and such a manner, becoming ordained and observing precepts of such and such a sort, sponsoring the making of a Buddha image of such and such a variety, or saying our chants and meditating in such and such a way. In some cases, when a good intention arises in the heart and we feel happy and expansive, it gives energy to the heart and inner strength to the body, through which we can alleviate any diseases that have arisen.

อธิบายขยายความเพิ่มเติม เพื่อเป็นแนวทางความคิดของคนที่ปวยและนายแพทย์ผู้พยาบาลอีกตอนหนึ่ง

Some additional food for thought for sick people and the doctors who treat them:

คนป่วยนั้นมีหน้าทีจะต้องสำรวจตัวเอง

Our duty when we are sick is to examine ourselves to find out the causes of our disease.

ถ้าไม่สามารถจะทราบได้ ก็ควรแสวงหาผู้ทีมีความสามารถ ท่านจำให้คำแนะนำแก่เรา

If we aren't capable of knowing on our own, we should search out those who are and who will give us advice.

เป็นต้นว่า โรคชนิดนี้ควรรักษาด้วยยา

For example, they may tell us that the kind of disease we have should be treated with pharmaceutical medicine.

ก็ควรจะไปติดต่อกับนายแพทย์ผู้พยาบาล เพื่อจะได้มีหานทางบรรเทาทุกข์ของผู้ป่วย

We should then contact a doctor so that he or she will have a chance to relieve our pain.

เมื่อนายนแพทย์แนะนำเราด้วยประการใด เราผู้ป่วยมีหน้าที่ จะพึงรักษาอยู่ ๒ ทาง คือ

Once we've received advice from the doctor, we have two duties:

ก. ปฏิบัติตนตามระเบียบกฏเกณฑ์ของนายแพทย์ที่ตั้งไว้แล้วว่าเป็นความดี

เรื่องตายเรื่องหายเป็นหน้าทีของนายแพทย์

We shouldn't concern ourselves with whether we'll recover or die.That's the doctor's responsibility

.ผู้ป่วยไม่ควรลังเล เรามีหน้าทีอยู่อย่างเดียวคือ รักษาใจของเรา ทำใจของเราให้เป็นอิสระขึ้นในตัว น้อมนึกไปในอารมณ์ทีดีที่ชอบ เพื่อสร้างพลังงานของดวงจิตให้เข้มแข็ง เพื่อช่วยเหลือนายแพทย์ผู้พยาบาล

Our one responsibility is to look after our mind — to free our mind from the disease and to turn our thoughts to good and skillful topics so as to strengthen our morale as a way of helping the doctor who's looking after our disease.

ต่างคนต่างช่วยเหลือกันได้อย่างนี้ ก็จะเป็นทีเบาใจของกันและกัน

When doctor and patient help each other in this way, neither will be a burden to the other.

นายนแพทย์ก็มีอิสระภาพในการที่จะรักษาร่างกายของเรา ตัวเราเองก็มีอิสระภาพในทางใจ ก็เป็นเหตุให้คลายความทุกข์ที่เป็นอยู่นั้นให้คลี่คลายไปได้ ถึงแม้จะตาย ต่างคนก็ต่างพยาบาลรักษากันเต็มฝีมือ นายเพทย์รักษากาย คนป่วยรักษาใจ ถึงแม้จะตายไปก็ไม่เสียที ยังมีความดีติดตนไปด้วย

The doctor has freedom in treating our body; we have freedom in the area of the mind, and thus we'll have a chance to lessen our suffering. Even if we die, both we and the doctor will have been working to the full extent of our abilities, the doctor caring for our body while we care for the mind. Even if we die, we don't lose; we'll have our own inner goodness to take along with us.

เมื่อเป็นเช่นนี้ก็ได้ชื่อว่าเป็นผู้มียาสองขนานประจำตน คือเภสัชกรรมเป็นเรื่องของนายแพทย์ ธรรมโอสถเป็นเรื่องของผู้ป่วย จะได้ช่วยกันพยุงบำรุงขึ้นซึ่งความเป็นอยู่ของตน อันนี้เป็นหน้าที่ของคนไข้

Thus, when we treat our disease in this way, we can be said to have two types of medicine working for us: pharmaceutical medicines, which are the affair of the doctor; and dhamma medicine, which is our own affair. In this way, we and our doctor will be able to help each other in looking after the quality of our life.
These are the duties of sick people.

ส่วนหน้าที่ของแพทย์ผู้พยาบาลนั้น ก็ควรจะทราบไว้ในเรื่องสมุฏฐานของโรค ว่าเกิดขึ้นมาจากสมุฏฐานอะไร

Now for the duties of the doctor: As doctors, we should inform ourselves of the causes of disease.

ถ้าทราบว่าเกิดจากธาตุสมุฏฐาน ก็จะต้องประกอบยาให้ถูกต้อง

If we know that a particular disease comes from physical causes, we should prescribe the proper medicines.

ถ้าทราบว่าเกิดจากกรรมสมุฏฐาน ก็ควรใช้วิธีการอย่างอื่น เพื่อเป็นการบำรุงดวงจิตของผู้ป่วย

If we see that the disease comes from kammic causes, we should use other methods to improve our patient's morale.

เช่น แสดงมารยาท อัธยาศัย ใจคอ ให้เป็นทีพอใจของคนเจ็บ หรือแนะนำชักจูงให้ยินดีในทางบำเพ็ญกุศล เช่น แนะนำให้ตักบาตร แนะนำให้สวดมนต์ บนบวช เพื่อเป็นการน้อมใจของบุคคลนั้นไปในทางที่ชอบ อย่างนี้ท่านเรียกว่าเป็นธรรมโอสถ

For example, we can use a pleasing bedside manner, or get the patient to feel well-disposed toward making merit, encouraging him or her to donate food to monks, to meditate or chant, to make a vow to ordain for a period of time, etc., all as a means of turning the patient's thoughts in the proper direction. This is called dhamma-medicine.

บางคราวควรใช้ยามากๆ ก็จะใช้ยาเพียงเล็กน้อย โรคนั้นก็จะหายไป

In some cases, a disease that normally requires a great deal of medicine will disappear after using only a little medicine.

สิ่งเหล่านี้นายแพทย์ผู้ชำนาญก็คงจะได้พบผ่านมาบ้าง

Experienced doctors are sure to have met with cases like this.

ตัวอย่างเช่น โรคมากๆ ถ้ามีวิธีการปลุกปลอบบุคคลผู้นั้นให้เป็นที่พอใจ โรคที่ควรจะกำเริบเกิดขึ้นก็จะมีอาการลดลง ควรตายวันนี้ก็อาจจะยืดเวลาไปถึงวันหน้า เดือนหน้าก็เป็นได้

For example, a patient is seriously ill, but if we can find a way to console him and boost his morale, the symptoms — instead of worsening as they normally might — grow less severe; instead of dying today, the patient may live on into next week or next month.

ตัวอย่างเช่น คนบางคนเดินไปถูกหนามตำ สำคัญว่างูกัด เมื่อเข้าใจผิดเช่นนั้น อาการปวดก็จะกำเริบขึ้นได้ทันที

Some people, when they've stepped on a thorn, think that they've been bitten by a snake, and this can cause the pain to flare up immediately.

บางคราวถุกตะขาบกัด ก็สำคัญว่าหนามตำ ถ้าไปถึงนายแพทย์ผู้มีความรู้ เขาก็บอกว่าตะขาบกัด ใจคนนั้นก็เริ่มเสีย พิษทีปวดก็กำเริบ เรื่องทั้งหลายเหล่านี้เป็นข้อพิสูจน์ในเรื่องกรรมสมุฏฐาน

Other people, when they've been bitten by a poisonous centipede, think that they've stepped on a thorn, and this can keep the poison of the centipede from causing much pain. If they then go to an experienced doctor who tells them that they've been bitten by a centipede, they can then become upset and the pain will flare up. Cases like this all offer proof for the role that kamma plays in causing disease.

อธิบายเรื่องกรรม คำว่า "กรรม" นี้มีอยู่ ๒ ประเภท

The word "kamma" refers to two things —

2. Sometimes diseases can arise from new acts of the mind.

เรียกว่า กรรมจิต เช่น โกรธถึงขนาดเกลียดถึงขนาด รักถึงขนาด ฟุ้งซ่านถึงขนาด จิตดิ้นรนเต็มที่ แล้วมลทินที่หุ้มห่ออยู่ในใจก็จะกระเด็นออกมา แล้วคลุกเคล้ากับธาตุต่างๆ มีโลหิต เป็นต้น แล้วแล่นไปในส่วนต่างๆ ของร่างกาย ทำให้อ่อนเพลีย

This is called kamma-citta. For example, when we feel extreme anger, hatred, love, or restlessness, the mind is agitated in full force and the defilements that enwrap it splash into the body, where they mix with the various properties of the body — in the blood, for instance, which then flows to the various parts of the body, causing weakness and fatigue.

เมื่อโลหิตก้อนนั้นไปหยุดในส่วนใดของร่างกาย ก็จะเกิดโรคขึ้นในที่นั้นๆ

If blood of this sort stagnates in a particular part of the body, disease will arise right there.

ใจก็ขุ่นมัว ธาตุก็ขุ่นมัว

The mind becomes murky, the properties of the body are murky.

อย่างน้อยก็ไม่สบาย ต้องรีบหาทางแก้ไขเสียโดยเร็ว มิฉะนั้นจะเป็นโรคได้

At the very least, we'll feel not up to par. If we don't hurry to find a way to correct the situation, disease will arise.

ดังอุปมา จิตเหมือนปลาอยู่ในปลักหรือแอ่ง เมือคนไปกวน ปลาต้องดิ้นรนแล่นไปมา น้ำคาวหรือเมือที่เกาะอยู่ในตัวมันก็จะหลุดลอยออกมา

Here we can make an analogy: The mind is like a fish in a pond. If a person stirs up the water with a stick, the fish will have to swim around in circles, and the mucus covering its body will slough off into the water.

ตะกอนก็ฟุ้งขึ้นมา ตาปลาก็มืด นานเข้าน้ำคาวปลาก็จะเกาะละอองน้ำ แล้วก็กลายเป็นกำเนิดของสัตว์ได้ชนิดหนึ่ง

The water will become murky, the mud at the bottom of the pond will get stirred up, and the fish won't be able to see. After a while the mucus from the fish will adhere to particles in the water, providing food for algae.

มากเข้าก็จะทำให้น้ำในที่นั้นโสโครกใช้การไม่ได้เลย

As the algae multiply, the water will grow stale and unfit for use.

เหตุนั้น เมื่อสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นเต็มทีของมัน อำนาจแห่งกรรมจิตอันนั้น ก็สามารถที่จะลุกลามให้เกิดโรคทางร่างกายได้อีกอย่างหนึ่ง

In the same way, when mental defilements flare up in full strength, the power of such mental acts can spread to cause diseases in the body.

ถ้าโรคในร่างกายก็กำเริบ และโรคทางดวงจิตก็กำเริบ เมื่อเป็นเช่นนี้ ก็รักษายาก ถึงจะรักษาง่ายก็หายช้า

If the properties in the body flare up at the same time as the mind, the disease will be hard to treat — or if it's easy to treat, it will go away slowly.

ฉะนั้น เรื่องของกรรมนี้ บางคราวเกิดทางกายก่อนแล้วลามไปถึงจิต

Thus, kamma diseases in some cases arise first in the body and then spread to affect the mind.

บางคราวเกิดขึ้นในดวงจิต แล้วลามไปสู่ร่างกาย

This is called kamma-vipaka. Sometimes they arise first in the mind and spread to affect the body.

นี่คือ กรรมจิต

This is called kamma-citta.

กรรมสองชนิดนี้ เมื่อเรารู้ชัดว่าอันนี้เกิดจากกาย อันนี้เกิดจากจิต ก็ควรประกอบยาทั้งสองขนานดังกล่าวมา ก็จะเป็นทางบรรเทาทุกข์ได้เป็นอย่างดี

When a kamma disease arises and we know clearly whether it arises from the body or the mind, we should treat it with the two sorts of medicine mentioned above, which will provide effective means for relieving our suffering.

สิ่งเหล่านี้ได้ปรากฏผ่านมาแก่ผู้เขียนเรื่องนี้ แต่จะนำมาเขียนให้สิ้นสุดลงไปนั้น เป็นเรืองยืดยาวมาก

I myself have experienced the truth of these points, but to record my experiences in full would be a long, drawn-out affair.

ฉะนั้น ผู้มีปัญญาจงพิจารณาดูเอาเถิด

So I leave it to people of discernment to consider these things on their own.

"Freedom from disease is the greatest good fortune."

ปญฺจมาเร ชิเน นาโถ
ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ
อรหํ พุทฺโธ อิติปิโส ภควา นมามิหํ

pa?ca-mare jine natho
patto sambodhim-uttamam
araham buddho itipi so bhagava namamiham

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค ผู้ชนะมาร ๕ ผู้เป็นที่พึ่งของโลก บรรลุพระสัมโพธิญาณ ผู้เป็นพระอรหันต์ ผู้รู้ผู้ตืนผู้เบิกบานด้วยธรรม

"Having defeated the five forms of temptation
Our mainstay (the Buddha) attained the ultimate self-awakening.
He is worthy, awakened, and thus blessed. I pay him homage."

สวดมนต์เวลาเรานอนป่วย ให้สวดทุกวัน

Chant this every day when you are sick in bed.

---

หมวดที่ ๒
Part II:
มนุษยธรรม
Human Values

---

โลกทั้งหลายต้องการความยุติธรรม มนุษย์ทุกเหล่า บุคคลทุกประเภทผู้จะให้ความยุติธรรมแก่โลกได้ ต้องมีมนุษยธรรมจึงจะเป็นไปได้

Everyone in the world wants justice. To give the world justice, we all — no matter what race or nationality we belong to — need to have human values in our hearts.

มนุษยธรรมนั้น ไม่ใช่ลัทธิศาสนาใดๆ ทังหมด

Human values are not a creed or a religion.

เมื่อคนเกิดมาแล้วในโลก เขาย่อมปรารถนาความยุติธรรมด้วยตัวของเขาเอง บางคราวก็สำเร็จเป็นไป บางคราวก็ไม่สำเร็จอย่างความต้องการ ที่เป็นไปเช่นนั้น เพราะมีมนุษยธรรม บางขณะจิต อมนุษยธรรมก็เกิดขึ้นมาแทรก เหตุอันนี้ จึงไม่ให้เป็นไปตามปรารถนาของตนได้

When people are born into the world, they want justice by their very nature. Sometimes they receive it, sometimes they don't. This is because there are times when they let inhuman values interfere with human values. When this is the case, these inhuman values prevent them from receiving the justice they desire.

ฉะนั้น จึงขอชี้แนวทางเพื่อเป็นเครื่องประดับประคองจิตของบุคคลทั้งหลายในโลก ถึงแม้จะขาดไปบ้างก็ควรให้มีชั่วขณะยาวๆ ก็ยังเป็นการดี

For this reason I would like to point out a way that will help people throughout the world keep their minds in line with human values. Even if we may have lapses from time to time, we'll still be doing well as long as we can maintain long intervals between the lapses.

ข้อ ๒ ทำสิ่งใดที่เกี่ยวเนื่องด้วยบุคคลและวัตถุ อย่าให้มีความลุ่มหลงบังเกิดขึ้นในจิตแห่งตน แม้บุคคลเหล่านั้นจะประพฤติไม่เป็นที่พอใจแห่งตน และข้าวของทีเราได้มาก็เป็นสิ่งที่ไม่พึงปรารถนาแห่งตน ถึงอย่างนั้นก็ควรพิจารณาดูให้ดีว่า บุคคลนั้นๆ เขามีความดีติดตัวเขาอยู่บ้างหรือเปล่า และของเหล่านั้นมันจะเป็นสิ่งที่เกิดประโยชน์แก่เราได้บ้างกระมัง

2. In your interaction with people and objects, don't let yourself get carried away with anger. Even if people behave in ways that are disagreeable, or if the objects that come your way aren't what you had hoped for, you should still stop to consider whether those people have at least some good to them, and whether those objects may be of at least some use to you.

เมื่อเรายับยั้งดวงจิตของเราไว้ได้ ก็จะคลายออกจากความไม่ชอบใจและโทสะ อันจะทำให้บังเกิดเมตตาจิตขึ้นได้ในตน

When you can keep your mind in check in this way, you'll loosen yourself from the grip of anger and displeasure, so that thoughts of good will can arise within you instead.

ผลทีจะพึงได้รับ คนนั้นก็จะกลายเป็นเพือนเป็นมิตรของเรา เราได้วัตถุต่างๆ ก็จะเป็นประโยชน์อย่างอื่นได้อีก

The result will be that those people will become your friends and allies; the objects you get will be able to serve you in other ways.

เช่นเราต้องการสิ่ว แต่เราได้ตะปูมา นั้นชื่อว่าไม่สมหวัง แต่ถึงอย่างนั้นมันก็เป็นประโยชน์อย่างอื่นได้ต่อไป

For instance, suppose you want a chisel but you get a nail. This means that your hopes aren't fulfilled, but even so the nail can be of use to you in other ways in the future.

อีกอย่างหนึ่งผลของเมตตาจิต จะยังความเย็นใจให้ทรงอยู่ได้นาน

In addition, thoughts of good will can foster long-lasting composure and peace of mind.

นี่เรียกว่า มนุษยธรรม ซึ่งควรถือเป็นความประพฤติในระหว่างกันและกันทั่วโลก

This, then is a human value that should underlie our dealings with one another throughout the world.

ข้อ ๓ จะทำสิ่งใดทั้งหมดให้มีความซื่อสัตย์ ตรงไปตรงมา ต่อหน้าประพฤติตนอย่างไร ลับหลังประพฤติตนอย่างนั้น

3. Be upright and straightforward in all your dealings, behaving toward people behind their backs the same way you would behave to their faces.

แม้อำนาจใดๆ อันเป็นสิ่งน่าสะพึงกลัว ก็ควรทำใจของตนให้กล้าพอเหมาะพอควร

Even when confronted with frightening intimidation, you should make your heart audacious to the proper degree.

ถ้ากล้าเกินพอดีไปก็เป็นเหตุเสีย ถ้ากลัวเกินไปก็เป็นเหตุให้เสีย

Too much audacity can cause harm, and the same holds true for being too timid.

เช่นเราจะประกอบกิจการอันใดในระหว่างกันและกัน ถ้ามีความกลัวเข้าแล้วก็เป็นเหตุให้เสียการงาน ถ้ากล้าเกินไปก็เป็นเหตุให้ผิพพลาดจากการงานเหมือนกัน

For example, if you let yourself become intimidated in your business dealings, your business will suffer. If you're too reckless or audacious, that too can lead to missteps in your work.

ฉะนั้น จึงควรมัธยัสถ์อยุ่ในความพอดี จึงจะเป็นไปด้วยความเรียบร้อย ในระหว่างบุคคลและวัตถุต่างๆ ในโลก

Thus you should have a sense of moderation and proportion so that your relationships with people and the various objects in the world will run properly.

จึงเรียกว่า มนุษยธรรม

Only then will you count as having human values.

ข้อ ๔ เราจะทำสิ่งใดลงไปด้วยกาย วาจา ใจ ก็ตาม ที่เนื่องด้วยวัตถุและบุคคลในโลกนี้ ให้พิจารณาทบทวนดูเหตุผลเสียก่อน

4. Whatever you do in thought, word, or deed, dealing with people or objects in the world, you should first examine your motivations.

ถ้าประกอบด้วยเหตุผลแล้ว จึงเป็นสิ่งที่ควรเชือถือและประพฤติตาม จึงจะไม่ตกไปในฝ่ายทีหลง

Only if they're sound and reasonable should you listen to them and act in line with them. This will keep you from coming under the sway of delusion.

ต้องเป็นผู้ทรงไว้ซึ่งมนุษยธรรม คือมีสติรอบคอบ มีปัญญาสมบูรณ์ด้วยเหตุผล

You have to be endowed with the human values of circumspect mindfulness and reasonable discernment.

บุคคลผู้ใดประพฤติได้เช่นนี้ จะคบค้าสมาคมใดๆ ก็จะมีแต่เพื่อนมิตรสหาย ยังความเจริญให้เกิดขึ้นแก่ตนแก่ชุมนุมชน ยังวัตถุต่างๆ ให้เจริญงอกงามขึ้น ซึ่งตนปรารถนาอยู่ทุกผู้ทุกคน

Those who can behave in this way will have friends no matter what social grouping they join. They'll bring about the growth and development of the various objects they deal with, and will bring progress to themselves and to society at large — which is something that each and every one of us desires.

โลกที่เราอาศัยกันอยู่ทุกวันนี้ เป็นสิ่งทีเกิดมาก่อนพวกเรามานมนาน
The world we live in has been here since long before any of us were born.

แม้ลัทธิศาสนาใด ๆ ทั้งหมด ก็ทยอยเกิดขึ้นภายหลังทั้งสิ้น

Even our creeds and religions all gradually came into being long after the world did.

โลกทีเราอาศัยอยู่นี้ บางคราวก็เจริญทั้งวัตถุและบุคคล ย่อมเป็นได้ด้วยความสวัสดีภาพทั่วถึงกัน
บางคราวมนุษย์และวัตถุก็เสื่อมโทรมแทบจะจมลงในท้องมหาสมุทร ความเป็นมาของโลกมนุษย์ทั้งหลายก็เป็นกันมาอยู่อย่างนี้

The history of the human world is that sometimes the world is advanced in both material and spiritual terms, leading to welfare for all; sometimes humanity is so degenerate in both material and spiritual terms that it practically sinks into the belly of the sea.

บางคราวบางสมัยในด้านบุคคลก้เจริญรุ่งเรืองมีความร่มเย็นเป็นสุข แต่ในด้านวัตถุยังไม่เจริญก้าวหน้าก็มี

Sometimes the spiritual side is advanced, with people living in peace and security, while the material side is undeveloped.

ก็เพราะมนุษย์มีมนุษยธรรมประจำจิต ในด้านวัตถุจึงเจริญรุ่งเรืองให้ผลแก่มนุษย์ทีมีมนุษยธรรมได้รับความร่มเย็นเป็นสุขทั่วกัน

When human beings have human values in their hearts, material progress can bring happiness and well-being to all.

บางคราวบางสมัยใจมนุษย์ไม่มีมนุษยธรรม มนุษยธรรมเสื่อมทรามด้วยความประพฤติ ใช้อำนาจเกินควรแก่ภาวะของตน จนเป็นเหตุให้วัตถุเหล่านั้นมาทำลายความร่มเย็นเป็นสุขของประชาชนในโลก

When people lack human values — when they trample human values underfoot by going overboard in exercising their power and influence — material progress can destroy the peace and well-being of human beings throughout the world.

หลักความจริงมีอยู่ว่า เมื่อมนุษย์เป็นคนไม่ดี แม้วัตถุเหล่านั้นจะเป็นของดีก็ตาม มันก็จะต้องกลับกลายให้โทษแก่ปวงชนได้เหมือนกัน ถ้ามนุษย์มีธรรมประจำใจ สิ่งทั้งหลายทีให้โทษก้จะกลายเป็นประโยชน์

There is a basic truth that when people are bad, even good material objects can cause harm to people at large; if people are moral and just, even harmful objects can become beneficial.

ฉะนั้น เมื่อปวงชนพลโลกทั้งมวลทำตนให้ตั้งอยู่ในมนุษยธรรมด้วยดีแล้ว คนทั้งหมดในโลกนี้ก็เปรียบเสมือนหนึ่งเป็นญาติมิตรซึ่งกันและกัน

When all the people in the world establish themselves firmly in human values, then it's as if we were all friends and relatives.

ถ้าบุคคลไม่มีมนุษยธรรมประจำใจ เพื่อนมิตรสหายก็จะกลับกลายเป็นศัตรู เมื่อส่วนย่อย ๆ กลับกลายเป็นเช่นนี้ได้แล้ว ส่วนใหญ่คือมหาสงครามก็จะหลีกเลี่ยงไม่พ้น มนุษย์ทั้งหลายจะหนีไปได้อย่างไร

If people don't have human values in their hearts, even families fall apart, friends become enemies — and when relationships on the small scale are like this, war on the large scale will be unavoidable. How will we be able to escape it?

ฉะนั้น มนุษย์ทั้งหลายทั่วโลก ควรมีมนุษยธรรม จะได้เห็นว่ามนุษย์ทั้งหลายเป็นเพือนมิตรสหายของตนทั้งสิ้น จะแสดงมารยาทอัธยาศัยในระหว่างกันและกันก้เป็นไปด้วยไมตรีจิต เป็นไปเพื่อความยุติธรรมของโลก

Thus everyone in the world should develop human values so that we can all view one another as friends, expressing in our behavior an attitude of good will and kindness for the sake of justice and fairness in the world.

ที่กล่าวมานี้เป็นหลักธรรมชาติ เป็นหลักธรรมดาซึ่งมีอยู่ประจำโลก

The points I have made so far are principles of nature common to the entire world.

แม้ผู้ถือลัทธิศาสนาต่างๆ กันก็ควรทีจะช่วยเหลือสงเคราะห์ซึ่งกันและกันได้อยุ่

Even people who adhere to different religions should assist one another.

ควรระลึกถึงมนุษยธรรมช่วยเหลือกันในด้านมนุษย์

We should remember our common humanity and help one another on the human level.

แม้ในพระพุทธศาสนาเอง พระพุทธเจ้าก็สรรเสริญบุคคลผู้ช่วยเหลือกัน ในด้านมนุษยธรรม หรือลัทธิอื่นๆ เช่น โรมันคาทอลิก คริสเตียน ผู้มีมนุษยธรรมสูงบางคน ซึ่งปรากฏอยุ่ในปัจจุบันนี้ เมื่อผ่านมาในบ้านเมืองของเรา จะรู้สึกว่าเป็นคนมีมารยาทสูง มีความรู้สูง

The Buddha praised those who help others on the basis of common humanity; and as for other religions, I myself have met with a number of Roman Catholics and Protestants who, when they've come to our country, seem to be well-mannered, well-educated, and possessed of strong human values.

ตามที่สังเกตุเห็น เช่น เขาได้ช่วยบริจาคเงินช่วยสร้างวัดวาอาราม โบสถ์ วิหาร

For example, some of them have helped donate money to build temples and monasteries.

บางทีผู้เขียนก็เกิดสงสัยว่า เขานับถือศาสนาอะไร จึงถามว่า "ท่านนับถือศาสนาอะไร " เขาตอบว่า " นับถือศาสนาคริสเตียน" เราก็นึกว่า เขาเหล่านั้นมีมนุษยธรรมเต็มทีในดวงใจของเขา ฉะนั้นเขาจึงเป็นผู้เจริญ

This has made me curious as to what their religion was, and when I asked them, they said that they were Christian. It struck me then that their hearts had human values in full measure, which is why they have progressed far in life.

อนึ่ง ในทางธรรมของพระพุทธสาสนา พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เองตรัสไว้คำหนึ่งว่า" ท่านทั้งหลาย ทีจะช่วยเหลือมนุษย์ นอกจากลัทธิของตนให้ท่านนึกถึงมนุษยธรรม อย่าเอาลัทธิศาสนามาเป็นเครื่องขัดขวางจะเป็นโทษ"

As for the teachings of Buddhism, there is one point where the Buddha taught that when we deal with people outside of the religion, we should give thought to our common humanity and not make religion an obstacle. Otherwise, it will cause harm.

เมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้มีวิชาความรู้สูงในด้านมนุษยธรรม ย่อมเป็นผู้สมบูรณ์ในสังคมต่างๆ สามารถจะเชื่อมสัมพันธไมตรีในระหว่างกันและกันได้เป็นอย่างดี

When this is the case, people who are well-versed in human values can fit perfectly into any society and can create strong bonds of friendship with one another.

ฉะนั้น ขอท่านผู้อ่านจงพิจารณาดูด้วยปัญญาของตนเอง

Thus I ask all who read this to consider the matter using their own discernment.

---

หมวดที่ ๓
Part III:
แนวทางของพระพุทธสาสนา
The Buddhist Way

---

ที่จะแสดงต่อไปนี้เป็นแนวทางของพระพุทธศาสนา อันเกิดขึ้นจากบุคคลคนหนึ่ง ซึ่งปวงชนได้เคารพยกย่องว่าเป็นคนดี เป็นผู้ชี้แนวทางให้เรา

What follows is a discussion of the Buddhist way, a way discovered by a human being whom large numbers of people have respected and praised as being a worthy person who has shown us the way as well.

คนใดได้ศึกษาอบรมแล้ว จะเชื่อถือหรือไม่เชื่อถือ ท่านผู้นั้นไม่มีกฏข้อบังคับบัญชาใดๆ ทั้งหมด

When we study his teachings, we are free to believe them or not, as we see fit; the man who discovered them never laid down any rules coercing us in any way.

เมื่อประชาชนเหล่าใดเห็นวาเป็นสิ่งที่ชักนำตนให้เป็นคนดีได้ ก็ต่างคนต่างเคารพนับถือลัทธินั้นๆ เรียกว่า " ศาสนา" สำหรับพระพุทธศาสนานี้ ถ้าจะกล่าวโดยสรุปลงแล้วก็มีอยู่ ๓ อย่าง

When a group of people sees that a doctrine can lead them to become good and they give that doctrine their respect and adherence, it is said to be their religion. As for the religion or doctrine of the Buddha, it can be summarized in three points.

๒. สิ่งใดที่เป็นคุณงามความดีทั้งหมดซึ่งตนได้ทราบ อยุ่แล้ว ก็ควรสะสมก่อสร้างให้เกิดขึ้นในตน สิ่งใดที่ตนทำอยู่ก็ให้รักษาไว้ด้วยดี ทีท่านเรียกว่า " อารักขสัมปทา" อันใดที่ตนยังไม่สามารถจะทำได้ ก็ให้มุ่งไปให้ถึงจุดนั้น ๆ อยู่เสมอ

2. We should develop within ourselves all qualities that we know to be good and virtuous, maintaining the virtues we already have — this is called arakkha-sampada — and constantly aiming at developing the virtues we haven't yet been able to acquire.

๓. เราจะประกอบกิจการใดๆ ทั้งหมด ให้ทำด้วยความบริสุทธิใจ ทำใจของตนให้บริสุทธิ์สะอาด ถ้าไม่สามารถทำได้เป็นนิจ ก้ควรให้เกิดมีขึ้นเป็นครั้งคราวก็ยังดี

3. Whatever activities we may engage in, we should do so with purity of heart. We should make our hearts pure and clean. If we can't keep them that way constantly, we're still doing well if we can make them pure from time to time.

ทั้ง ๓ ข้อความนี้ เป็นจุดประสงค์ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

All three of these points are the aims of the Buddha's teachings.

พระองค๋ทรงสั่งสอนตามความเป็นจริงของโลก ทรงตรัสว่า " ขยะวยะธัมมา สังขารา อัปปมาเทนะ สัมปาเทถะ" มีใจความว่า สังขารทั้งหลายทีเกิดขึ้นแล้วย่อมเสื่อมไปเป็นธรรมดา
The Buddha taught in line with the true nature of the world. He said, "Khaya-vaya-dhamma sankhara, appamadena sampadetha," which means, "All sankharas, once they have arisen, decay by their very nature.

ท่านทั้งหลายจงอย่าได้เป็นผู้ประมาท

Don't be heedless or complacent.

จงเป็นผู้มีสติอันรอบคอบ มีสัมปชัญญะคามรู้ทั่วถึงโดยสมบูรณ์ ท่านทั้งหลายก็จะมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข

Be thoroughly mindful and completely alert, and you will attain peace and security."

โดยใจความก็คือ สิ่งทีปรากฏอยู่ในโลกนี้ อันสำเร็จมาจากกรรม เรียกว่า " สังขาร" สังขารนั้นโดยคติธรรมมี ๒ ประเภท
ก. สังขารโลก
ข. สังขารธรรม

What this means is this: All things that appear in the world arising from actions (kamma) are called sankharas — formations, fashionings, compounded things. Sankharas, by their nature, or of two sorts — sankharas on the level of the world and sankharas on the level of the Dhamma.

ก. สังขารโลก คือโลกธรรมทั้ง ๘ ประการ มียศ ลาภ สรรเสริญ สุข อันเป็นสิ่งทีเราปรารถนากัน ชึ้นชื่อว่า สังขาร เมือเกิดขึ้นแล้วย่อมปรรูป ที่เรียกว่า อนิจจัง ฉะนั้น ผลอีกอย่างหนึ่งอาจจะแทรกขึ้นได้

1. "Sankharas on the level of the world" refers to the eight ways of the world: status, fortune, praise, and pleasure, which are things to which we all aspire but — sankharas being what they are, unstable and inconstant — results of another sort may interfere:

เช่น เรามียศ เสื่อมยศ

Having had status, we may lose it.

เรามีลาภ เสื่อมลาภ

Having had fortune, we may lose it.

เรามีสรรเสริญ กลายเป็นถูกติเตียน

Having been praised, we may be criticized.

เรามีความสุขอันเกิดจากทรัพย์ กลับกลายเป็นคนทุกข์ร้อน อัตคัตขาดแคลนอย่างนี้ก็มี

Having tasted the pleasure that come from material wealth, we may become needy and destitute, afflicted with suffering and pain.

ฉะนั้น ท่านจึงสอนอย่าให้ประมาทหลงอยู่ในเรื่องเหล่านั้น ถ้าใครสำนึกไม่ได้ก็จะต้องกลายเป็นทุกข์

Therefore the Buddha taught us not to be so heedless as to be deluded by these things. If we can't keep this point in mind, we're sure to suffer.

ข. สังขารธรรม ได้แก่ธาตุ ขันธ์ อายตนะ ซึ่งอยู่ในตนอันเป็นผลเกิดขรึ้นมาจากอวิชชาและสังขารที่ปรุงอยู่ในดวงจิต จึงเกิดผลขึ้นมาเป็นสังขารธรรมส่วนหนึ่งภายนอก

2. "Sankharas on the level of the Dhamma" refers to the properties (dhatu), aggregates (khandha), and sense media (ayatana) that lie within us and that result from unawareness and the sankharas concocted by the mind giving rise to dhamma-sankharas on the outer level.

๒. ส่วนใดที่เหลว เอิบอาบ ซาบอยู่ในอวัยวะร่างกายทั้งหมด มีโลหิตเป็นต้น ท่านเรียกว่า ธาตุน้ำ

(2) The liquid aspect, such as the blood, permeating throughout all parts of the body, is called the water property.

๓. ส่วนใดที่พัดไปมาในส่วนต่างๆ ของร่างกาย มีลมหายใจเป็นต้น ท่านเรียกว่า ธาตุลม

(3) The forces, such as the in-and-out breath, that flow through the body are called the wind property.

๔. ส่วนใดทีให้ความอบอุ่นแก่อวัยวะทั้งมวล เรียกว่า ธาตุไฟ

(4) The aspect that gives warmth to all the parts of the body is called the fire property.

๕. ส่วนที่เป็นช่องว่า ทีมีอยู่ในร่างกาย เป็นสถานที่ถ่ายเข้า ถ่ายออกของธาตุทั้งปวง เช่น ช่องตา หู จมูก ปาก จนตลอดถึงช่องขุมขน ช่องเหล่านี้เป็นช่องถ่ายอากาศ ยังความเคลื่อนไหวของมนุษย์ให้เกิดได้ ท่านเรียกว่า อากาศธาตุ

(5) The empty spaces in the body, where the other properties can move, enter, and leave, the passages that permit air to enter and leave, and allow us to move — such as the ear canal, the nasal passages, and mouth, all the way to the pores — are called the space property.

๖. ส่วนต่างๆ ทั้งหมดนี้ ถ้าไม่มีวิญญาณครอบครองอยู่ ก็เสมอเหมือนถ่ายไฟฉายทีหมดไฟแล้ว ไม่สามารถยังความสว่างและเคลือนไหวให้เกิดขึ้นได้

(6) These various aspects of the body, if there's no consciousness overseeing them, are like a dead flashlight battery that can no longer produce the power to give rise to brightness or movement.

เมื่อจิตวิญญาณครอบครองอยู่ตราบใด ยังคุณภาพส่วนต่างๆ ของร่างกาย ให้เป็นประโยชน์แก่บุคคลและสัตว์

As long as consciousness is in charge, it can cause the various qualities and parts of the body to be of use to living beings.

เพราะมีตัวรู้เป็นผู้บงการ ดีชั่ว บาป บุญ

Good and evil, merit and demerit can arise only if consciousness is giving the orders.

ย่อมสำเร็จขึ้นจากตัวรู้เป็นปฐมเหตุ

Thus, good and evil come ultimately from awareness itself.

ท่านเรียกว่า จิตวิญญาณธาตุ
This is called the property of consciousness.

ทั้ง ๖ ประการนี้ เรียกว่า "สังขารธรรม"

All six of these properties are one class of sankharas on the level of the Dhamma.

ข. ขันธ์ สิ่งที่แยกออกเป็นประเภทๆ ซึ่งมีอยู่ในตัวเราทุกคน ท่านเรียกว่า ขันธ์ ๕ คือ

b. Khandha: The various categories of things that we experience are called the five aggregates —

๑. รูป คือสื่งที่เห็นได้ด้วยตาทั้งหมด ภายใน ภายนอก ท่านเรียกว่า รูปขันธ์

(1) Form: All visible sense data, both within us and without, are called the aggregate of form.

๒. เวทนา อันเกิดขึ้นจากจิตวิญญาณและรูปกระทบกัน มีผลเกิดขึ้นในระหว่าง ท่านเรียกว่า เวทนา สุขบ้าง ทุกข์บ้าง มากบ้าง น้อยบ้าง นี้คือ เวทนาขันธ์

(2) Feeling: the feelings of pleasure, pain, and neither pleasure nor pain that result when consciousness and sense data come into contact with one another are called the aggregate of feeling.

๓. สัญญา ความจำได้หมายรู้ในวัตถุและบุคคลทั่วๆ ไป ทั้งภายในและภายนอก ท ท่านเรียกว่า ืสัญญาขันธ์

(3) Perception: The act of labeling and identifying people and things, both within and without, is called the aggregate of perception.

๔. สังขาร ความคิดปรุงแต่งอันเกิดขึ้นจากดวงจิต คิดดีบ้าง ชั่วบ้าง ถูกบ้าง ผิดบ้าง ตามวิสัยของความคิด ท่านเรียกว่า สังขารขันธ์

(4) Formations: The thoughts and mental constructs that arise from the mind — good, bad, right, wrong, in line with the common nature of all thinking — are called the aggregate of formations.

๕. วิญญาณ ความรู้แจ้งในสมมติและนิยม ทั้งปวง เช่น ตาเห็นรูป หูได้ฟังเสียง จมูกถุกกลิ่น ลิ้นถุกรส กายถุกสัมผัส ใจเกิดจากอารมณ์ที่นึกคิด มีความรู้สึก รู้แจ้งในอายตนะทั้งปวง ว่าอันนั้นดี อันนี้ชั่ว นั่นประณีต นี่ละเอียด รู้ได้เช่นนี้ ท่านเรียกว่า วิญญาณขันธ์

(5) Consciousness: Distinct awareness in terms of conventional suppositions — for example, when the eye sees a visual object, the ear hears a sound, a smell comes to the nose, a taste comes to the tongue, a tactile sensation comes to the body, or an idea arises in the intellect — being clearly aware through any of the senses that, "This is good, that's bad, this is subtle, that's fine": To be able to know in this way is called the aggregate of consciousness.

ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ ท่านเรียกว่า ขันธ์ ๕ สรุปลงมาในส่วนบุคคลคือ กายกับจิต เพียงเท่านี้ สิ่งเหล่านี้ท่านเรียกว่า สังขารธรรม อันเกิดขึ้นจากอวิชชาเป็นต้นเหตุ

All five of these aggregates come down to body and mind. They are sankharas on the level of the Dhamma that arise from unawareness.

ค. อายตนะ แปลว่า บ่อเกิดแห่งความดี ความชั่วได้ทั้งมวล มีอยู่ ๖ อย่างคือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ

c. Ayatana: This term literally means the "base" or "medium" of all good and evil. Altogether there are six sense media: the senses of vision, hearing, smell, taste, feeling, and ideation.

สิ่งเหล่านี้เรียกว่าเป็นสังขารธรรม อันเกิดขึ้นจากอวิชชา

All of these things are sankharas on the level of the Dhamma.

คือความรู้ไม่ถึงความจริงเป็นต้นเหตุ

They arise as a result of unawareness, i.e., knowledge that doesn't penetrate into the truth.

สรุปแล้ว สังขารโลก อย่างหนึ่ง สังขารธรรมอย่างหนึ่ง

Thus, we have sankharas on the level of the world and sankharas on the level of the Dhamma.

สังขารทั้งหลายเหล่านี้ พระองค์ตรัสว่าเป็นของไม่แน่นอน ไม่ถาวรมั่นคง

The Buddha taught that all of these sankharas are undependable, fleeting, and unstable.

เกิดขึ้นแล้วตั้งอยู่ชั่วขณะก็เสื่อมไป

They appear, remain for a moment, and then disband.

แล้วก็เกิดขึ้นใหม่ หมุนเวียนกัน

Then they appear again, going around in circles.

นั้นแหละคือ อนิจจัง ทุกขัง คือไม่คงที่

This is inconstancy and stress.

แม้จะเป็นความดีและความชั่วก็ตาม ขึ้นชื่อว่าสังขารแล้วต้องเป็นอย่างนั้น

Whether they're good or bad, all sankharas have to behave in this way.

เราไม่สามารถจะสะกัดกั้นให้อยู่ในความนึกคิดของตนได้

We can't force them to obey our wishes.

ท่านจึงตรัสว่า นั้นคือ อนัตตา

Thus the Buddha taught that they're not-self.

เมื่อใครมีปัญญาในตนเองโดยถี่ถ้วนแล้ว จะค่อยคลี่คลายออกซึ่งความยึดถือในสังขารเหล่านั้น

Once we've developed precise powers of discernment, we'll be able gradually to loosen our attachments to these sankharas.

ถ้าใครทำจิตของตนให้ตั้งมั่นเป็นสัมมาสมาธิ ก็จะมีวิชชาเกิดขึ้นในตนเอง

And once we've stabilized our minds to the point of Right Concentration, clear cognitive skill will arise within us.

ก็จะเห็นความจริงของสังขารโลกและสังขารธรรมโดยแจ้งชัด ก็จะสลัดสิ่งเหล่านี้ออกจากตน

We'll clearly see the truth of sankharas on the level of the world and on the level of the Dhamma, and will shed them from our hearts.

จิตก็จะหลุดพ้นจากสังขารทั้งหลาย จะบรรลุถึงนิรามิสสุขอันประเสริฐในทางพระพุทธศาสนา

Our hearts will then gain release from all sankharas and attain the noblest happiness as taught by the Buddha, independent of all physical and mental objects.

ที่แสดงมาในสองหมวดนี้เป็นธรรมอันสั้นๆ แต่สามารถที่จะอมเอาคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทุกประการ

Although this discussion of these two topics has been brief, it can comprehend all aspects of the Buddha's teachings.

สรุปแล้วความไม่ประมาท คือความไม่ตายใจ

To summarize: Heedfulness.
Watchfulness. Non-complacency.

ไม่ไว้ใจ ในสังขารทั้งหลายเหล่านี้

Don't place your trust in any of these sankharas.

ส่วนใดที่เป็นความดีควรได้ควรถึง ให้มีความพยายามสร้างสรรค์ขึ้นให้มีในตน

Try to develop within yourself whatever virtues should be acquired and attained.

บุคคลนั้นชื่อว่า เป็นผู้ไม่ประมาท

That's what it means not to be heedless.

---