Το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, Ινστιτούτο
Αστικής και Αγροτικής Κοινωνιολογίας και το Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα
Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, οργανώνουν ημερίδα με θέμα: “Η
σχολή του Σικάγο. Οι απαρχές της κοινωνικής έρευνας” τη Δευτέρα 25 Νοεμβρίου 2002 (09:30-21:00) στο Αμφιθέατρο
Ιωάννη Δρακοπούλου του Πανεπιστημίου Αθηνών (Κεντρικό κτίριο - Πανεπιστήμιου
30). Η ημερίδα είναι αφιερωμένη στη μνήμη της Σίσσυς Κουβέλη, ερευνήτριας του
ΕΚΚΕ.
Οι θεματικές ενότητες της ημερίδας είναι οι
ακόλουθες: α) Ιστορικές και θεωρητικές αναδρομές β) Μέθοδοι διερεύνησης του
κοινωνικού γ) Σπουδή του αστικού χώρου και δ) Μελέτη κοινωνικών προβλημάτων.
Η “σχολή του Σικάγο” δημιουργήθηκε το 1892 με τον
διορισμό του Άλ. Σμολ στη θέση του Διευθυντή. Ο Σμολ ίδρυσε την Αμερικανική
Ένωση Κοινωνιολόγων και το Περιοδικό της Αμερικανικής Κοινωνιολογίας (AJS), που το διηύθυνε επί 30ετία,
παίζοντας, κατ’ αυτό τον τρόπο, τον κεντρικό ρόλο στην καθιέρωση της
κοινωνιολογίας ως επιστημονικού κλάδου. Δεν επρόκειτο για έναν άνθρωπο και μία
ένωση τεχνοκρατικού χαρακτήρα αλλά για ενεργούς παράγοντες στους αγώνες για
κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και αλλαγές στο πλαίσιο του αγριότερου καπιταλισμού
του 20ού αιώνα, του Αμερικανικού. Συνάδελφοι και διάδοχοί του ήταν οι Ο. Τόμας,
Ρ. Παρκ, Ε. Βέργκες και Φ. Ζνανιέκι που επηρέασαν όσο λίγοι την Αμερικανική
κοινωνιολογία και τα κοινωνικά κινήματα της εποχής τους, δίνοντας έμφαση στην
πρόοδο και στην αλλαγή αντί για τις παγιωμένες κοινωνικές δομές στις πόλεις και
στους κοινωνικούς θεσμούς. Στη δεύτερη μεταπολεμική περίοδο η Σχολή ανέδειξε
τις κλασικές πλέον μεθόδους της αστεακής εθνογραφίας και της ερμηνευτικής
κοινωνιολογίας με τους Ε. Χιουζ, Λ. Ουώρνερ και Χ. Μπλούμερ. Παράλληλα οι Ο.
Ογκμπορν, Φ. Χάουζερ και Λ. Γκούντμαν ανέπτυξαν τη δημογραφία, την ανθρώπινη
οικολογία καθώς και νέες ποσοτικές μεθόδους έρευνας. Αυτός ο μεθοδολογικός
“εκλεκτικισμός” με τον οποίο πειραματίστηκε η σχολή παγιώθηκε στη δεκαετία του
’60.
Σε ένα μεγάλο βαθμό, στις θεωρητικές και μεθοδολογικές
επιλογές πολλών μελών της σχολής επέδρασε ο Τζωρτζ Μηντ που διαμόρφωσε την τάση
της “συμβολικής διάδρασης” ανοίγοντας το δρόμο για την σύνθεση φιλοσοφίας,
κοινωνιολογίας και κοινωνικής ψυχολογίας. Οι Μπλούμερ και Γκούντμαν, ο καθένας
με τον τρόπο του, συνέβαλαν στην διάδοση της τάσης.
Η κοινή δράση των ανθρώπων, τονίζουν, πρέπει πάντοτε
να διαμορφώνεται εκ νέου. Ως επί το πλείστον, η κοινή δράση διαμορφώνεται χάρη
σε ευρέως συμμεριζόμενα νοήματα, τα οποία δεν έχουν αυτόματο χαρακτήρα αλλά
είναι πάντοτε ανοιχτά σε αλλαγές και επανερμηνείες. Επίσης, η κοινή δράση, σε
μεγάλο βαθμό, παίρνει τη μορφή υλικών δικτύων, τα οποία όμως δεν αποτελούν
αναγκαστικά κάποιο πάγιο και αμετάβλητο σύστημα αλλά υπόκεινται σε κινήματα για
μεταρρυθμίσεις, αλλαγές και, ενίοτε, σε ανατροπές. Η κοινή δράση έχει
ιστορικότητα και δεν αναλαμβάνεται εν κενώ από τα κοινωνικά υποκείμενα.
Η σημερινή αναζωογόνηση της συμβολικής διάδρασης
οφείλεται εν μέρει στο σκεπτικισμό απέναντι στην αντίληψη της ύπαρξης της μίας
και μοναδικής “αληθινής αφήγησης” για κάθε τι. Η συμβολική διάδραση τόνιζε πάντοτε
ότι υπάρχουν διαφορετικές οπτικές γωνίες από τις οποίες εξετάζουμε τον κόσμο
που συνδέονται με διαφορετικές δομές διάδρασης. Αυτό σημαίνει ότι η τάση της
συμβολικής διάδρασης δυσπιστεί συχνά απέναντι στη δυνατότητα αντικειμενικής ή
προβλεπτικής κοινωνικής επιστήμης. Οι ανήκοντες στην τάση αυτή θεωρούν ότι
διαφορετικά εννοιολογικά συστήματα μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικές
ενέργειες και αφού η διάδραση μπορεί να οδηγήσει σε πολλά και διαφορετικά
μεταξύ τους εννοιολογικά συστήματα είναι δύσκολη έως αδύνατη η πρόβλεψη της
ανθρώπινης δράσης. Δείγμα στενής συγγένειας με τη θεωρία της συμβολικής
διάδρασης μπορούμε να δούμε στη διαμόρφωση και την άνοδο των θεωριών και των
κινημάτων περί ταυτότητας και πολυπολιτισμικότητας.
Η ανάλυση των θεωρητικών
της συμβολικής διάδρασης δεν αγνοεί τα “μακρο-θεωρητικά ζητήματα” όπως η
κοινωνική τάξη, η εξουσία, η κοινωνική ενσωμάτωση και κοινωνικοί θεσμοί, αλλά
τονίζει την αμφισημία τους. Η ιδιοκτησία και η τάξη είναι μεταβαλλόμενοι
κοινωνικοί θεσμοί και δεν αποτελούν μέρη της βιολογικής φύσης του ανθρώπου.
http://www.geocities.com/homo_politicus/index.html