- ���R� OKUMADAN �NCE -
Azerbaycan gazetesinin Ekim / 1989 tarihli ilk say�s�nda Kuzey Azerbaycan'�n gen� ve co�kulu �airlerinden R�stem Behrudi'nin "Selam Dara�ac�" ba�l�kl� g�zel bir �iiri ne�redildi. T�rkiye'deki �e�itli yay�n organlar�nda k�smen Hazar dergisinin 8. say�s�nda ise tamam� yay�nlanan bu �iir �lkemizde olduk�a sevildi. Ancak �airin bu �iiri, �zbekistan olarak b�l�nen T�rkistan'�n tarihi �ehri Semerkand'da bulunan �nl� T�rk Han� Emir Timur'un kabrinin ba�ucunda yazd��� bilinmedi�inden; bu �iirde �airi h�z�nlendiren, sitemlendiren, k�zd�ran, co�turan ve kendinden ge�iren duygular�n�n sebebini anlayabilenler say�ca �ok azd�. Bu sebeple, hem Emir Timur'u bu vesileyle yad etmek, hem de R�stem Behrudi'nin �iirinin anla��lmas�na yard�mc� olmak i�in baz� hususlar� belirtme�i gerekli g�rd�k.
T�rk tarihinin en b�y�k hanlar�ndan birisi olan Emir Timur, 69 y�ll�k �mr�ne b�t�n T�rk yurtlar�n� fiilen zaptederek, trajik y�nleri olsa da, tarihte ilk kez, ' Do�u ve Bat� T�rkl���'n� h�km� alt�nda birle�tirme ba�ar�s�n� s��d�rd�. 9 Nisan 1336'da T�rkistan'�n Hoca Ilgar kentinde ba�layan hayat� 69 ya��n� ya�arken ��kt��� �in seferi yolunda Otrar'da 18 �ubat 1405 tari-hinde �an�na yak���r bir tarzda son buldu. 1370 - 1405 y�llar� aras�ndaki 35 y�l boyunca b�t�n T�rkl���n en b�y�k lideri olan Emir Timur, bu y�n�yle b�t�n T�rklerin sayg�s�na hak kazand�. Bu tarihi ger�ekleri �nceleri gizlice, �imdi a��ktan ifade eden b�t�n Do�u T�rkl���, �zellikle T�rkistan, Emir Timur'u b�y�k ve ba��ms�z T�rkistan'�n, T�rk Birli�i'nin sembol� olarak g�rmektedir. Azerbaycan T�rkleri'nden olan ve Nah��van'da 1957 y�l�nda do�an gen� �air R�stem Behrudi'nin �iiri de Emir Timur'a sesleni�i ile ayn� duygular�n Azerbaycan T�rkleri'nde de ya�ad���n� sanatkarca ifade etmektedir.
Emir Timur'un 'Do�u T�rkl���'n�n R�nesans�' ad�yla an�lan bir k�lt�r ve medeniyet zirvesi olan devrinde ilim, san'at ve din alimlerinin samimi bir himaye g�rd�kleri bilinmektedir. �hlasl� bir m�sl�man olan Emir Timur'un, ba�ta �ah-� Nak�bend Muhammed Bahaeddin Buhari (K.S.) olmak �zere �a�da�� olan b�t�n �slam alimlerine b�y�k bir sayg� ve ba�l�l�k g�sterdi�i tarihi kaynaklar�n �ahidli�i ile sabittir. Emir Timur'un bu sayg� ve ba�l�l��� b�t�n Timur hanedan�na �rnek olmu�, daha sonraki torunlar� da ayn� hassasiyeti g�stererek tarihe ge�mi�lerdir. T�rkistan'�n manevi hayat�n� yo�uran Nak�bendiyye tarikat� b�y�klerinden Hoca Ubeydullah Ahrar (K.S.), �mam-� Rabbani (K.S.) ve daha bir�ok �slam b�y���ne kar�� Timur soyundan gelen hanlar�n sergiledi�i asalet destanlar�, y�zy�llar� a�arak g�n�m�ze kadar ula�abilmi�tir.
Hazret-i T�rkistan Pir Hoca Ahmed Yesevi(k.s.)�ye duydu�u ba�l�l�k menk�be kitaplar�na kadar ge�en Emir Timur, Bat� seferinden d�nd�kten sonra Yesi'ye gelerek Ahmed Yesevi'nin makam� olan kabrini ve dergah�n� ziyaret ederek bug�n hala T�rkistan'�n en b�y�k manevi merkezi ve sanat �aheseri olan t�rbenin yap�m�n� ba�latm��t�r. 1308 tarihinde Ta�kent'te kaleme al�nan Vak�at-� Timur adl� eserde Emir Timur'un "Bat� seferine y�neldi�imde Hazret-i �eyh Yesev� Makamat'�ndan d�rtl�k �eklinde bir �iiri ezberledim.
Sava�ta bu �iiri yetmi� defa okuduktan sonra zafer has�l oldu. Her ne zaman zorlukla kar��la��rsan�z bu �iiri okuyunuz." dedi�i rivayet edilmektedir.
Allah dostlar�na g�sterdi�i bu ba�l�l�k ve muhabbet, tarihi zaferleri kadar, - hatta daha fazlas�yla - Emir Timur'un b�t�n T�rkistan halk�n�n g�nl�nde eri�ilmez bir mevki kazanmas�na vesile olmu�tur. Sovyet i�gali y�llar�nda Emir Timur'un b�t�n T�rkistan i�in birle�tirici manevi bir otorite oldu�unu farkeden Ruslar, Emir'in bu manevi otoritesini sarsabilmek i�in t�rl� yollar denemi�lerdir. Halk aras�nda halen de kutlu bir ziyaretgah olarak g�r�len Semerkand'daki Emir Timur T�rbesi [T�rkistan'da yayg�n nam�yla: Gor-� Emir] de bu sald�r�lardan nasibini alm��t�r. Halk�n bir ta�� bile al�n�p g�t�r�l�rse g�t�renin b�y�k bir felakete u�rayaca��na temiz kalblilikle inand��� Emir Timur T�rbesi, Stalin ter�r kampanyas� esnas�nda tahribata u�ram��t�r. Emir Timur ad� etraf�nda olu�an manevi atmosferi y�kmak i�in, "tarihe bir sefer esnas�nda aya��ndan yararlanarak 'Aksak Temir' diye de ge�en Emir'in ger�ekten 'aksak' olup olmad���n� anlamak �zere kemiklerinin incelenmesi" bahanesiyle 1939 y�l�nda Emir Timur'un kabri �zerindeki mermer k�r�larak kabri a��lm�� ve Rus ara�t�rmac�lar taraf�ndan kemikleri �l��lm��t�r. B�ylece Emir Timur'un kabrine dokunmakla hi�bir �ey olmayaca��, Emir Timur'un hi� bir manevi g�ce sahip olmad��� isbat edilerek Emir Timur'un T�rkistan T�rkleri aras�ndaki itibar� yokedilmek istenmi�tir. Fakat Allah'�n i�ine bak�n ki, ayn� y�l b�t�n d�nya i�in bir y�k�m olan �kinci D�nya Sava��'n�n ��kmas� b�t�n T�rkistan'da Emir Timur'un kabrine dokunuldu�u i�in harekete ge�en Allah'�n gazab� olarak de�erlendirilmi�tir. B�y�k bir hikmet sonucu. Emir Timur'un manevi g�c�n� s�f�rlama�a y�nelik bu hareket, tam tersine T�rkistan halk� aras�ndaki Emir Timur sevgisinin ve ba�l�l���n�n artmas� ile sonu�lanm��t�r.
��te R�stem Behrudi okuyaca��n�z �iiri Emir Timur'un huzurunda, Emir'in makam�nda, �irkin Rus ellerinin uzanma�a c�ret etti�i kabir ta��n�n ba��nda yazm��t�r.
�ah-� Nak�bend'e h�rmette kusur etmeyen Emir Timur'a 'B�t�n T�rklerin Han�' olma �erefini takdir eden irade, ayn� �ekilde Ak �emseddin'e h�rmette kusur etmeyen Fatih Mehmed'e �stanbul'un fethini nasib etmi�ti. G�relim ayn� irade; kimlere h�rmette kusur etmeyecek kimlere neleri nasip edecek? �mr� olan g�r�r...
Siz �imdilik R�stem Behrudi'nin �iirini okuyadurun!...
Dr. Hayati B�CE
***
� Selam Dara�ac� �
Yolumu g�zledin her seher ah�am,
Sel�m dar a�ac�.
- Aleyk�m selam!
Ecelle �lmeye do�ulmam��am...
Selam, dar a�ac�.
O hans� milletdir, taleyi s�rd�?!
Y�z adla b�l�nd�... Yene de birdi!
Meni huzuruna bu derd getirdi,
Selam, dar a�ac�...
Hazar'� Baykal'�, Aral'� g�rd�m
G�rd�m can �stedir, yaral� g�rd�m,
Tann'n� bendeden aral� g�rd�m.
Selam, dar a�ac�...
�arh� ters f�rlan�r felek gar�n�n,
Turan k�lgesinde budaglar�n�n,
Rengi bayra��mda yarpaglar�n�n,
Selam, dar a�ac�...
Evvelin ahiri, sonun evveli,
Buymu�, bilmemi�sem bunu men deli,
Gorhum yoh, ne olsun boyun g�y delir!
Selam, dar a�ac�...
Eli ya�malanan, b�l�nen, b�len,
�aylar� guruyan, g�lleri �len.
Hakk-hesap �ekmeye gelen menem, men.
Selam, dar a�ac�...
Dan��, Emir Timur, bu son neydi be?!
Boynumda a� kefen, dilimde t�vbe,
Dersini ters bilen, menimdi n�vbe,
Selam, dar a�ac�.
Seni men ekmi�em... Mene sen ganim,
Seni savurma�a helaldir gan�m.
Yarpa��n reng als�n gan�mdan menim,
Selam, dar a�ac�.
Ey dar�n a�ac�! Kimden kemem?... Kem?
Ya seni yendirrem, ya sene yennem,
Ya da buda��nda yarpa�a d�nnem.
Selam, dar a�ac�.
G�rg�z'am, �zbek'em, Gazak, T�rkmen'em,
Ba�g�rd'am, Kerk�k'em, ele g�rk menem.
Senin g�zledi�in garip T�rk menem,
Selam, dar a�ac�.
Gabul et, n�vbeti gurban�n menem,
Menim can�m sende, bil, can�n menem,
Ele gurrelenme... Her yan�n menem.
Selam, dar a�ac�.
Aleyk�m selam!
R�stem BEHRUD�
--------------
(*) Bu yorum Dr. Hayati Bice imzas� ile T�rk Yurtlar� dergisinde yay�nlanm��t�r.
