4. İLERİ DÜZEY VERİ TABANI GELİŞTİRME

4.1. VERİ BÜTÜNLÜĞÜNÜ SAĞLAMA.

Visual Basic ile veritabanı geliştirirken sağlanan önemli bir özellik de veri bütünlüğünü koruma özelliğidir. Bu ilişkisel veritabanı kullanımının temel bir gereğidir.

Visual Basic ile veritabanının veri bütünlüğünü korumak ve sağlamak için veritabanı tabloları arasında tanımlanabilen ilişkiler kullanılır. İlişki tanımlama kavramına daha önce değinilmişti. İlişki yukarıda da bahsedildiği gibi birbiriyle ilişkili alanlar barındıran iki farklı tabloya girilecek verilerin tutarlılığını sağlar. Veritabanı üzerinde bir ilişki tanımlandıktan sonra, ilişkiyi ihlal eden veri girişi DAO nesnesinin ele alınabilir hatalı bir duruma girmesini sağlar. Böylece hem veri bütünlüğü ve tutarlılığı sağlanmış olur, hem de kullanıcı böyle bir ihlalin açığa çıktığından haberdar edilir.

Veritabanı bütünlüğünü sağlamanın bir diğer yolu da bazı kurallar tanımlayarak kullanıcının belirli alanlara yanlış veriler girmesine engel olmaktır.

Veritabanı üzerinde tablolara ve alanlara uygulanabilecek birçok kural vardır.

• Alanlara girilebilecek değerler bir liste ile sınırlanabilir.
• Alanlara veri girilmesi zorunlu hale getirilebilir.
• Alanlara girilen değerler başka alanlara girilen değerlere bağlı olabilir.

Kuralları uygulamanın iki yolu vardır.

• Ekleme, silme ve değiştirme yapmadan önce verilerin kurallara uyup uymadığını kontrol etmek.
• Veritabanı tablolarına kuralları ekleyerek veritabanı motorunun kuralları uygulamasını sağlamak.

Veritabanı üzerinde tanımlanabilecek kuralların hepsini veritabanı motoruna bırakmak pek mümkün değildir, fakat amaç olabildiğince çok kuralı veritabanı tanımına eklemek ve kuralları veritabanı motorunun uygulamasını sağlamak olmalıdır.

Şu ana kadar veritabanı üzerinde bütünlüğünü sağlamaya yönelik bir çok kural tanımladık bunlar;

• Bir alanın veri türünü belirleme (Yanlış türden veri girişini engeller),
• Primary Key ve Uniqe indeks tanımlama (verilerin tekrarını engeller),
• Tablolar arasında ilişki tanımlama (tutarsız veri girişini engeller) kurallarıdır.

Bu kuralların yanısıra aşağıdaki kuralları da veritabanına eklemek mümkündür.

• Required özelliği bir alanın boş bırakılarak geçilmesini engeller.
• Bir alanın veya bir tablonun ValidationRule özelliği alana veya tabloya girilecek olan değerleri belirli bir koşulla sınırlar. Bu özellik kullanıldığında ValidationText özelliği de kullanılır. Bu özellik de bu kural ihlal edildiğinde verilecek hata mesajını belirtir.
• AllowZeroLength özelliği metin türünde tanımlanmış bir alanın boş bir değer alabilmesine izin verilmesini sağlar.

Yukarıda belirtilen özelliklerden Required ve AllowZeroLength özellikleri Boolean türünden özelliklerdir.

ValidationRule özelliği geçerli bir Visual Basic ifadesini belirtir. Bu ifadede kullanıcının tanımladığı fonksiyonlar, SQL kümeleme fonksiyonları, bir sorgu, başka bir tablonun alanı yer alamaz.

Şimdi veritabanı bütünlüğünü korumak için kural tanımlarını örneklemek için daha önce kullanmış olduğumuz PERSONEL veritabanı üzerinde bazı kurallar tanımlayalım ve bunları veritabanı üzerine uygulayalım.

1. Önce kuralları bir tablo halinde gösterelim.

 

Tablolar	Alanlar	Özellik	Değer
Personel_bil	sicno	Required	True
	ad_soyad	Required	True
	dtar	Required	True
	dtar	ValidationRule	Koşul1*
	dyer	Required	True
personel_gorev	sicno	Required	True
	CYIL	Required	True
	CYIL	ValidationRule	Koşul2*
	gno	Required	True
	mno	Required	True
	derece	Required	True
gorevler	gno	Required	True
	GADI	Required	True
meslekler	mno	Required	True
	MADI	Required	True

Koşul1: IIf(Year(dtar)>1930, Year(dtar)<1976, False)

Koşul2: IIf(CYIL>=0, CYIL<68, False)

2. Yeni bir proje yaratın. Aşağıdaki nesneleri ekleyin.

 

Form	Name	frmKurallar
	Caption	KURAL EKLEME  PROGRAMI
	BorderStyle	3-FixedDialog
	CommonDialog Name	dlg
CommandButton	Name	cmdKural
	Caption	&Kural Ekle
CommandButton	Name	cmdVT
	Caption	&Veritabanı aç
Label	Name	lblSonuc
	Autosize	True

Forma aşağıdaki kodu girin.

Private db As Database

Private Sub cmdKural_Click()

On Error GoTo phata:

KuralEkle

lblSonuc.Caption = "KURALLAR EKLENDİ"

Exit Sub

phata:

MsgBox Err.Description, vbExclamation

End Sub

Private Sub cmdVT_Click()

Dim dosya As String

dlg.InitDir = App.Path

dlg.DefaultExt = "mdb"

dlg.DialogTitle = "Veri Tabani Aç"

dlg.Filter = "VB Veritabani(*.mdb)|*.mdb"

dlg.FilterIndex = 1

dlg.Flags = cdlOFNHideReadOnly Or cdlOFNFileMustExist _

Or cdlOFNPathMustExist

dlg.CancelError = True

dlg.ShowOpen

dosya = dlg.filename

Set db = DBEngine.Workspaces(0).OpenDatabase(dosya)

cmdKural.Enabled = True

cmdVT.Enabled = False

Exit Sub

phata:

dosya = ""

End Sub
 
 

Private Sub KuralEkle()

Dim td As TableDef

Dim fld As Field

For Each fld In db.TableDefs("personel_bil").Fields

fld.Required = True

Next

For Each fld In db.TableDefs("personel_gorev").Fields

fld.Required = True

Next

For Each fld In db.TableDefs("gorevler").Fields

fld.Required = True

Next

For Each fld In db.TableDefs("meslekler").Fields

fld.Required = True

Next

Set fld = db.TableDefs("personel_bil").Fields("dtar")

fld.ValidationRule = "IIf(Year(dtar)>1930, Year(dtar)<1976, False)"

fld.ValidationText = "Dogum tarihi 1930-1976 arasinda olmali"

Set fld = Nothing

Set fld = db.TableDefs("personel_gorev").Fields("CYIL")

fld.ValidationRule = "IIf(CYIL>=0, CYIL<68, False)"

fld.ValidationText = "Çalistigi yil 0-68 arasi olmali"

Set fld = Nothing

cmdKural.Enabled = False

End Sub

Yukarıdaki kodda önemli olan KuralEkle fonksiyonudur. Burada, kural tanımlarımızın gereği tabloların bütün alanlarının Required özellikleri True yapılmıştır. Bunun anlamı, ‘veritabanının hiç bir tablosundaki hiç bir alan boş geçilemez’ dir.

Bu kuraldan başka iki tane de farklı kural tanımlanmıştır. Bu kurallar doğum tarihinin yılını ve kişinin kurumda çalıştığı yıl sayısını sınırlayan kurallardır.

Program çalıştığında aşağıdaki form çıkar. Başlangıçta bu formun üstündeki “KURALLAR EKLENDİ” yazısı yoktur ve sadece veritabanı aç butonu aktif haldedir. Bu butona basıldığı anda standart Windows95 Open Dialog kutusu çıkar ve buradan veritabanının adının bulunmasına olanak tanınır. Daha sonra veri tabanı açılır, veritabanı açma butonu gri hale getirilir, kural ekleme butonu aktif hale gelir. Kurallar eklendikten sonra bu buton da gri hale gelir.

4.2. ÇOK KULLANICILI VERİTABANLARI VE GÜVENLİK

Eğer bir ağ üzerinde, birden fazla kullanıcıya hizmet veren uygulamalar geliştirilecekse, bu uygulamanın verileri kullanıcılar arasında etkin bir biçimde paylaştırması gerekir. Bu bölümde, çok kullanıcılı uygulamalar geliştirilirken dikkat edilmesi gereken konuları içermektedir. Çok kullanıcılı sistemlerde verilere erişimin denetlenmesi için gerekli olan kilitleme stratejileri ve bu kilitlemelerin çok kullanıcılı bir ortamda ele alınışına değinilecektir.

Bu bölümde Microsoft Jet veritabanı motoru bağlamında çok kullanıcılı veritabanı kavramı ele elınacaktır, ODBCDirect bağlamında değil. ODBCDirect yöntemi ile uygulamalar doğrudan ODBC veritabanlarına erişebilir. Bu erişim için Jet veritabanı motoruna ihtiyaç yoktur. Bu konuya daha sonra değinilecektir.

Bir programın çok kullanıcılı olabilmesi için;

1. Uygulamanın tamamını bir ağ sunucusu üzerine yerleştirmek
2. Uygulamayı iki parçaya bölmek (geri uç kısmı, tabloları içeren kısım ve ön uç kısmı, nesneleri, makroları ve modülleri içeren kısım) ve daha sonra geri uç kısmını bir ağ sunucusuna yerleştirmek ve on uç kısmını da kullanıcılara dağıtmak

olmak üzere iki yaklaşım sözkonusudur.

Bu yaklaşımlardan ilki ağ trafiğinde bir artışa neden olur.

Ağ üzerinden erişim daha yavaş olduğu için uygulamanın bazı kısımlarını kullanıcı bilgisayarında tutmak her zaman için hız avantajı sağlar. Bu bağlamda uygulamanın kesimleri iki kategori altında toplanabilir.

Statik kesimler : Programın çalışmasını sağlayan .dll ve .exe dosyalarıdır. Uygulamadaki, formlar, raporlar, program kodları da statik kesimlerdir.

Aktif kesimler : Çok kullanıcılı bir ortamda kullanıcıların erişeceği gerçek verilerin tutulduğu dosyalardır. Bunlar Jet veritabanları veya dış veritabanları olabilir.

Statik kesimlerin özellikleri:

• Kullanıcı bilgisayarında kurulu ve çalışır halde olmalıdırlar.
• Uygulamanın tasarımı değiştiğinde bu kısımlar da değişmelidir.
• Uygulamanın nesne yapısındaki değişklikler anında kullanıcı bilgisayarına yansımak zorundadır. Jet veritabanı motoru bu özelliği sağlayacak bir kopyalama (replication) mekanizmasında sahiptir. Gerekiyorsa bu mekanizma da nesnelerin son biçimlerini elde etmek için kullanılabilir.

Aktif kesimlerin özellikleri:

• Veri erişimi etkin olmalı, indeks yapıları kullanılmalıdır. Aksi takdirde ağ trafiği artacağından uygulamaların performansı düşer.
• Sık değişmeyen verilerin kullanıcı bilgisayarlarında tutulması ağ trafiğini azaltacaktır.

İki düzeyli veritabanı yaklaşımı sözkonusu olduğunda, her kullanıcının kendi bilgisayarında;

• Bir wokgroup bilgi dosyası ve
• Her bir veritabanı için bir kilitleme bilgi dosyası(.ldb) olması gerekir.

Microsoft Jet veritabanının çok kullanıcılı modeli aşağıdaki gibidir.

Workgroup bilgi dosyası, kullanıcı, grup ve password bilgilerini ve kullanıcı ile ilgili başka bilgileri tutan bir veritabanıdır. Bu dosya ağ sunucusunda veya her bir kullanıcı bilgisayarında tutulabilir. Herbir kullanıcı bilgisayarında tutulduğunda güvenlik bilgileri değiştiğinde değişiklikleri anında güncelleme gerekliliği vardır.

Kilitleme bilgi dosyası, kilitlenmiş olan tutanaklarla ilgili bilgileri tutar. Veri tabanı açıldığında bu kütük yoksa jet veritabanı motoru bu dosyayı yaratır. Paylaşımlı olarak açılan herbir veritabanı dosyası için bir kilitleme dosyası tutulur. Bu dosyaya verilen isim veritabanı dosyasının ismiyle aynıdır. Bu dosya veritabanı dosyası ile aynı dizinde tutulur.

Microsoft Jet tarafından desteklenen ağ-sunucuları şunlardır:

Microsoft Windows NT and Windows 95 networks

Banyan VINES 5.52

DECnet 4.1

LANtastic 5.0

Novell NetWare 3.x and 4.x

OS/2 LAN Manager, 2.1 and 2.2

Tek kullanıcılı bir ortamda çalışırken veriler tamamen kullanıcıya ait olduğundan hiç bir sorun yoktur. Fakat çok kullanıcılı ortama geçildiğinde çatışmalar sözkonusudur.

Bu çatışmalar kilitleme olanakları sayesinde engellenmektedir. Bu olanaklar birçok kullanıcının aynı anda veritabanı üzerinde işlem yapmasına olanak tanır.

Paylaşımlı bir veritabanı üzerinde işlem yapılırken, değişiklik yapılacağı zaman veri kilitlenir. Bu sırada başka kullanıcılar bu veriyi okuyabilir fakat değişiklikler yapamaz. Jet veritabanı motoru üç düzeyde kilitleme olanağı sağlamaktadır.

Dışlayan mod : Tüm kullanıcıların veritabanına erişimlerini engeller.

  Bu en kısıtlayıcı moddur.

RecordSet kilitleme : Bir Recordset nesnesinin belirttiği bir tabloyu table-read

veya table-write kilitlerini kullanarak kilitler.

Sayfa kilitleme : Üzerinde değişiklik yapılmakta olan 2048 byte(2K)

uzunluğundaki veriyi kilitler.

Hangi tür kilitlemeyi kullanacağımızı belirlemek için, sağlanacak olan paralellik düzeyi dikkate alınmalıdır. En yüksek paralellik için en düşük kısıtlamaya sahip kilitlenme kullanılmalıdır. Bunun yanısıra tüm verilere çabuk bir şekilde erişim için ise dışlayan kilitleme tercih edilmelidir.

Veritabanı üzerinde büyük değişiklikler yapılacaksa dışlayan mod tercih edilmelidir.

Tek kullanıcılı bir ortamda veritabanı erişimleri dışlayan modda olur, çünkü veritabanını kullanacak başka kimse zaten yoktur. Çok kullanıcılı sistemlerde veritabanı paylaşımlı modda kullanılmak üzere düzenlenmelidir. Bu tür ortamlarda kullanıcıların veritabanını dışlayan modda açmaları engellenmelidir. Bunun için kullanıcılara veritabanı üzerinde haklar tanımlanır. Bir kullanıcı bu haklar çerçevesinde veritabanına erişir.

Tutanak bazında kilitleme sözkonusu ise, veritabanı paylaşımlı modda açılır. Veritabanı paylaşımlı modda açıldığında Jet veritabanı motoru çatışmaları ele alır ve tutarsız durumlara girilmesini engeller.

Aşağıdaki kod parçası, veritabanının paylaşımlı modda açılmasını örneklemektedir.

Function VTac(vt As Database, dosya As String, dislayan as Boolean) As Integer

On Error Resume Next

Set vt = OpenDatabase(dosya, dislayan)

Select Case Err

Case 0: VTac = 0 'Başarılı

Case 3033: VTac = 1 'Erişim Hakkı yok

Case 3343: VTac = 2 'Hatalı Veritabanı

Case 3044: VTac = 3 'Hatalı Dizin Adı

Case 3024: VTac = 4 'Hatalı Dosya Adı

Case Else: VTac = 5 'Başarısız

End Select

Err = 0

End Function

Bu kod sayesinde veritabanı verilen parametreye göre paylaşımlı veya paylaşımsız açılmakta ve bu açma işleminin sonucu çağrıldığı ortama 0-5 arasında bir sayı olarak döndürülmektedir. Bu fonksiyonun kullanımı şu şekilde olabilir.

Dim Sonuc As Integer

Dim db as Database

Sonuc = VTac(db,"PERSONEL.MDB", False)

Bazen bir veritabanını sadece okunabilir modda açmak gerekebilir. Bu mod paylaşımlı modun değiştirilmiş biçimidir. Bir veritabanını sadece okunabilir modda açmak için şu kod kullanılır.

Vt = OpenDatabase("PERSONEL.MDB", False, True)

Veritabanı sadece okunabilir modda açıldığı zaman hiç bir çatışmaya neden olunmadan veritabanı dolaşılabilir.

Recordset kilitleme yöntemiyle, Recordset nesnesinin ilgili olduğu tutanakların kilitlenmesi sağlanabilir. Bu tür kilitleme ancak Dynaset türü Recordset nesnelerinde mümkündür. Veritabanı paylaşımlı modda açıldıktan sonra Recordset kilitlemeyi sağlamak için OpenRecordset metodu birkaç parametre daha eklenerek çağrılır.

Kilitlemeyi sağlamak için,

1. Veritabanı paylaşımlı modda açılır,
2. OpenRecordset metodu, kilitleme biçimi parametre olarak verilerek çağrılır.
3. Recordset nesnesi ile yapılacak işlemler bittiğinde Close metodu çağrılarak kilitlemenin iptal edilmesi sağlanır.

Aşağıdaki kod kesiminde bir Recordset Yapısının dışlayan modda nasıl açılabileceğini görmek mümkündür.

Function TabloAc(vt As Database, rs As Recordset, Tablo As String) As Integer

Set rst = dbs.OpenRecordset(Tablo, _

dbOpenTable, dbDenyRead + dbDenyWrite)

Select Case Err

Case 0: OpenTableExclusive = 0 'Başarılı

Case Else: OpenTableExclusive = 1 'Başarısız

End Select

Err = 0

End Function

Burada Recorset yapısı verilen 3. Parametre ile hem yazmaya hem okumaya karşı kilitlenmiştir. Bu parametre belirtilmezse Sayfa Kilitleme yöntemi kullanılır. Bu yöntemle başka kullanıcıların veriyi okumaları engellenmez.

Recordset açılırken eğer başka kullanıcılar tarafından kullanılan tutanaklara kilitleme yapılmaya çalışılıyorsa aşağıdaki hata oluşur.

error 3262:"Couldn't lock table <a>; currently in use by user <b> on machine <c>."

Bu hatada a, bir tablo ismi, b, bir kullanıcı ismi, c, ağdaki bir makinenin ismidir. Bu hatayı ele almak için bir süre beklyip kilitlemeyi tekrar denemek gerekir.

Sayfa Kilitleme yöntemiyle, değiştirilecek tutanakların kilitlenmesi mümkündür. Bir seferde 2048 byte uzunluğundaki veri bu yöntemle kilitlenebilir. Bu yöntemle veriler kilitlendiğinde diğer kullanıcılar veriyi okuyabilir fakat değiştiremez. Sayfa kilitlemeyi denetlemek için Recordset nesnesinin LockEdits özelliği kullanılır. Sayfa kilitleme modları iki tanedir. Bunlar Pesimistic ve Optimistic olarak adlandırılır.

Pessimistic Kilitleme ile, şu anda değiştirilecek olan tutanağın bulunduğu sayfa, Edit metodu kullanıldığı anda kilitlenir. Bu kilitleme değişiklikler tamamlanıncaya kadar devam eder.

Bu kilitleme yönteminin temel avantajı, kilitleme işlemi yapıldıktan sonra kilitlenen sayfadaki tutanaklarla yapılan işlemlerde çatışma olmayacağının garanti edilmesidir. Ayrıca, pessimistic kilitleme veritabanındaki tutanakların en son durumunu elde etmenin en emin yoludur. Çünkü bir kere kilitleme yapıldıktan sonra hiç bir kullanıcı bu verileri değiştiremez.

Dezavantajı ise, sayfanın uzun süre kilitli kalma riskidir. Örneğin bir kullanıcı sayfayı kilitler ve uzun süre bilgisayarı boş bırakırsa bu sayfada uzun bir süre boyunca kimse değişiklik yapamaz.

Optimistic Kilitleme yöntemiyle, sayfa sadece değişiklikler kaydedileceği zaman kilitleme yapılır. Böylece sayfanın kilitli kaldığı süre önemli ölçüde azalmış olur.

Bu kilitleme yönteminin dezavantajı da, yapılan değişikliklerin kaydedilebileceğinden emin olamamaktır. Çünkü değişikliğe başlandığında gerçek bir kilitleme yapılmaz. Bu esnada başka bir kullanıcı tutanağı pesimistic kilitleme yöntemiyle kilitlerse, yapılan değişiklikler kaydedilmeye çalışıldığında erişim hakkı olmadığı için bu işlem başarısız olacaktır.

Optimistic Kilitlemeyi kullanmak için;

1. Tablo veya Dynaset türünde bir Recordset açın.
2. Belirli bir tutanağı aktif tutanak yapın.
3. Recordset nesnesinin LockEdits özelliğine False aktarın.
4. Edit metodunu kullanarak değişikliğe başlayın.
5. Update metodunu kullanarak değişiklikleri kaydedin
6. Başarısızlık durumunda tekrar deneyin.

Değişiklikler kaydedileceği zaman veritabanı üzerinde Pesimistic kilitleme otomatik olarak yapılır.

Sayfa Kilitleme sırasında çıkan hatalar:

3188. Daha önce kilitlenmiş sayfa, kaydetme yapılamaz.

3197. Aynı anda değişiklik yapmaya kalkışma sonucu oluşan çatışma.

3260. Daha önce kilitlenmiş sayfa, kilitleme yapılamaz.

Örnek : Sayfa kilitlemeyi örneklemek için daha önce kullanılan PERSONEL

veritabanının PERSONEL_BIL tablosunu kullanalım.

1. Yeni bir proje yaratın ve içindeki formu silin. Projeye frmPBil formunu ekleyin.
2. Formun kodunu tamamen silin.
3. Formun üzerindeki, SIL butonunu YENILE, EKLE butonunu DEGISTIR olarak


değiştirin. İsimlerini de buna uygun hale getirin.

4. Form üzerindeki BUL butonunu silip yerine aşağıdaki nesneleri ekleyin.

Frame Name Frame1

OptionButton Name Option1

Caption Pessimistic Kilitleme

OptionButton Name Option2

Caption Optimistic Kilitleme

5. Formun kod kısmına aşağıdaki kodu ekleyin.

 

Option Explicit

Private db As Database

Private rs As Recordset

Private degisiyor As Boolean

Private Const PESSIMISTIC = True

Private Const OPTIMISTIC = False

Private Sub cmdDeg_Click()

Dim i As Integer

On Error GoTo phata

If degisiyor Then TutanakGunle

rs.Edit

degisiyor = True

cmdDeg.Enabled = False

cmdKaydet.Enabled = True

For i = 0 To 3

Text1(i).Enabled = True

Next i

Exit Sub

phata:

Select Case Err.Number

Case 3260: MsgBox "Tutanak Kilitli", vbExclamation, "degistirme"

Case Else: MsgBox Err.Description, vbExclamation, "degistirme"

End Select

End Sub

Private Sub cmdKaydet_Click()

TutanakGunle

End Sub

Private Sub cmdYenile_Click()

If degisiyor Then TutanakGunle

rs.Requery

rs.MoveNext

rs.MovePrevious

VeriAl

End Sub

Private Sub Form_Load()

Dim dosya As String

On Error GoTo phata

dosya = App.Path & "\PERSONEL.MDB"

Set db = DBEngine.Workspaces(0).OpenDatabase(dosya)

Set rs = db.OpenRecordset("personel_bil", dbOpenDynaset)

If rs.EOF And rs.BOF Then

MsgBox "Bos Tablo", vbExclamation, "HATA"

Unload Me

Else

rs.MoveFirst

VeriAl

End If

Option1 = True

pcik: Exit Sub

phata:

MsgBox Err.Description, vbExclamation

Unload Me

Resume pcik

End Sub

Private Sub Form_Unload(Cancel As Integer)

Set db = Nothing

Set rs = Nothing

End Sub

Private Sub Command1_Click(Index As Integer)

On Error GoTo phata

If degisiyor Then TutanakGunle

Select Case Index

Case 0: rs.MoveFirst

Case 1:

rs.MovePrevious

If rs.BOF Then rs.MoveFirst

Case 2:

rs.MoveNext

If rs.EOF Then rs.MoveLast

Case 3: rs.MoveLast

End Select

VeriAl

pcik: Exit Sub

phata:

MsgBox Err.Description, vbExclamation

Resume pcik

End Sub

Private Sub Option1_Click()

If degisiyor Then TutanakGunle

rs.LockEdits = PESSIMISTIC

End Sub

Private Sub Option2_Click()

If degisiyor Then TutanakGunle

rs.LockEdits = OPTIMISTIC

End Sub

Private Sub VeriAl()

Dim i As Integer

Text1(0).Text = rs!sicno

Text1(1).Text = rs!ad_soyad

Text1(2).Text = rs!dyer

Text1(3).Text = rs!dtar

For i = 0 To 3

Text1(i).Enabled = False

Next i

cmdDeg.Enabled = True

cmdKaydet.Enabled = False

degisiyor = False

End Sub

Private Sub TutanakGunle()

On Error GoTo phata:

rs!sicno = Text1(0)

rs!ad_soyad = Text1(1)

rs!dyer = Text1(2)

rs!dtar = Text1(3)

VeriAl

Exit Sub

phata:

Select Case Err.Number

Case 3260: MsgBox "Tutanak Kilitli", vbExclamation, "Kaydetme"

Case Else: MsgBox Err.Description, vbExclamation, "Kaydetme"

End Select

End Sub

Programın çalışması aşağıdaki gibi olacaktır.

Kodu açıklayacak olursak; form yüklenirken veritabanı Recordset yapısı açılıyor. Değiştir butonuna basıldığında veritabanı üzerinde değişiklik yapma başlatılıyor. Bu durumda tutanak kilitleme önem kazanmaktadır.

Yenile butonuyla aktif tutanak yeniden gösteriliyor. Böylece son yapılan değişikliklerin görülmesi sağlanabilir.

VeriAl yordamında veriler metin kutularına alınıyor. TutanakGunle yordamında ise değiştirilmiş olan veriler veritabanı üzerine kaydediliyor.

Şimdi yukarıda anlatılan kilitleme mekanizmasını denemek için bir program hazırlanmış oldu. Bu program kullanılarak optimistic ve pesimistic kilitleme arasındaki fark görülebilir.

Bu programın başka kopyalarını çalıştırarak çok kullanıcı ortam benzetimi yapılabilir.

4.3. DIŞ (EXTERNAL) VERİTABANLARINA ERİŞİM

Microsoft Jet veritabanı motoru Microsoft Access veritabanları üzerinde çalışır. Bunun örneklerini şimdiye kadar gördük. Bu veritabanlarından başka bir çok veritabanının da Jet veritabanı motoru tarafından desteklendiği daha önce belirtilmişti. Bu bölümde bunun gerçekleştirimi örneklenecektir.

Microsoft Access veritabanı olmayan tüm veritabanları burada Dış(External) veritabanı olarak adlandırılmaktadır. Bu veritabanları üzerinde işlem yapılırken bazı kısıtlamalar olmasına rağmen yine de bir çok kullanışlı metot ve özellik sunulmaktadır.

Dış veritabanları iki sınıfta toplanır. Bunlar ISAM ve ODBC veritabanlarıdır.

ISAM veritabanlarına erişim için üç yol vardır.

1. Bound Control ve Data Control nesnelerini kullanmak (bunun Access veritabanlarına erişmekten farkı yoktur, sadece Connect özelliğini belirtmek yeterlidir).
2. DAO kullanmak
3. Bir tabloyu Access veritabanına bağlayıp Recordset yapısıyla tabloya erişmek.

Örnek. DAO kullanarak Microsoft Excel veritabanlarına erişim.

Excel vritabanlarına DAO kullanarak erişim yapılırken bazı kısıtlamalar sözkonusudur. Bunlar;

• Satırlar silinemez
• Formül içeren hücreler silinemez ve değiştirilemez
• Indeks yaratılamaz
• Şifrelenmiş excel veritabanları kullanılamaz.

Bunların dışında Excel veritabanları tıpkı Access veritabanıymış gibi kullanılır. (Dış veritabanları için var olan bazı temel kısıtlamalar dışında)

Örnek :

1. Yeni bir proje yaratın ve ismini ExcelDAO olarak değiştirin. Bu proje için PERSONEL veritabanının PERSONEL_BIL tablosunun excelde yaratılmış hali kullanılacaktır.
2. Aşağıdaki nesneleri bir formun üzerine ekleyin ve özelliklerini belirtildiği gibi değiştirin.

 

Form	Name	frmPBil
	Caption	EXCEL VERITABANI
ListView	Name	ListView1
	View	3-lvwReport
CommandButton	Name	cmdEkle
	Caption	&Ekle
CommandButton	Name	cmdDeg
	Caption	&Değiştir
CommandButton	Name	cmdYenile
	Caption	&Yenile
CommandButton	Name	cmdBak
	Caption	E&xcel’de Bak
CommandButton	Name	cmdKapat
	Caption	&Kapat
CommandButton	Name	cmdTamam
	Caption	&Tamam
CommandButton	Name	cmdIptal
	Caption	İ&ptal
Textbox	Name	Text1 (Control array)

 

Formun tasarım esnasındaki görünüşü aşağıdaki gibi olmalıdır.

Aşağıdaki kodu formun kod kesimine yazın.

Option Explicit

Private db As Database

Private rs As Recordset

Private durum As Integer

Private Const EKLEME = 0

Private Const DEGISTIRME = 1

Private aktifHucre As ComctlLib.ListItem

Private Sub cmdBak_Click()

Set rs = Nothing

Set db = Nothing

Shell "d:\msoffice\office\excel.exe " & App.Path & "\personel.xls", _

vbNormalFocus

End Sub

Private Sub cmdDeg_Click()

Dim i As Integer

rs.MoveFirst

For i = 1 To ListView1.SelectedItem.Index - 1

rs.MoveNext

Next i

Text1(0) = rs!sicno

Text1(1) = rs!ad_soyad

Text1(2) = rs!dtar

Text1(3) = rs!dyer

EkleGoster

durum = DEGISTIRME

End Sub

Private Sub cmdEkle_Click()

Dim i As Integer

For i = 0 To 3

Text1(i) = ""

Next

EkleGoster

durum = EKLEME

End Sub

Private Sub cmdIptal_Click()

EkleSakla

End Sub

Private Sub cmdKapat_Click()

Unload Me

End Sub

Private Sub cmdTamam_Click()

If durum = EKLEME Then rs.AddNew Else rs.Edit

rs!sicno = Text1(0)

rs!ad_soyad = Text1(1)

rs!dtar = Text1(2)

rs!dyer = Text1(3)

rs.Update

ListeDoldur

EkleSakla

End Sub

Private Sub cmdYenile_Click()

ListeDoldur

End Sub

Private Sub Form_Activate()

DoEvents

ListeDoldur

End Sub

Private Sub Form_Unload(Cancel As Integer)

Set db = Nothing

Set rs = Nothing

End Sub

Private Sub EkleSakla()

Me.Height = 3700

NesneGunle True

End Sub

Private Sub EkleGoster()

Me.Height = 5265

NesneGunle False

End Sub

Private Sub NesneGunle(idurum As Boolean)

Dim i As Integer

cmdEkle.Enabled = idurum

cmdDeg.Enabled = idurum

cmdYenile.Enabled = idurum

cmdBak.Enabled = idurum

cmdKapat.Enabled = idurum

For i = 0 To 3

Text1(i).Enabled = Not idurum

Next

cmdTamam.Enabled = Not idurum

cmdIptal.Enabled = Not idurum

End Sub

Private Sub ListeDoldur()

Dim fld As Field

Dim alanSay As Integer

Dim alanGen As Single

Dim listeEl As ListItem

EkleSakla

Set db = OpenDatabase(App.Path & "\personel.xls", False, False, _

"Excel 8.0;HDR=YES;")

Set rs = db.OpenRecordset("personel_bil$")

With ListView1

.ColumnHeaders.Clear

.ListItems.Clear

For Each fld In db.TableDefs("personel_bil$").Fields

alanGen = TextWidth(fld.Name) + 500

.ColumnHeaders.Add , , fld.Name, alanGen, vbLeftJustify

Next fld

.ColumnHeaders.Item(4).Width = .ColumnHeaders.Item(4).Width + 400

.ColumnHeaders.Item(2).Width = .ColumnHeaders.Item(2).Width + 400

End With

rs.MoveFirst

While (Not rs.EOF)

Set listeEl = ListView1.ListItems.Add(, , CStr(rs.Fields(0)))

For alanSay = 1 To rs.Fields.Count - 1

listeEl.SubItems(alanSay) = rs.Fields(alanSay)

Next alanSay

rs.MoveNext

Wend

Set aktifHucre = listeEl

Set listeEl = Nothing

End Sub

Program biraz incelendiğinde görülecektir ki erişimin daha önceki veritabanı erişimlerden hiç farkı yoktur. Tek fark veritabanını açma aşamasındadır. Excel için bir diğer fark da Tablo isimlerinin sonuna “$” işaretinin konması gerekliliğidir. Programın çalışması aşağıdaki gibi olacaktır.
 
 

Program ilk çalıştığında formun alt kısmı görülmez. Bu özellik formun Height özelliği çalışma esnasında değiştirilerek sağlanmıştır. Ekle ve Değiştir butonlarına basıldığında alt taraf görünür. Bu kısım veri girişi yapmaya yardımcı olur. Değişiklik veya ekleme yapıldıktan sonra alt taraf tekrar görünmez hale getirilir.

4.4. ODBC VERİTABANLARINA ERİŞİM

Microsoft Jet veritabanı motoru ve DAO kullanarak ODBC verilerine erişim için iki yol vardır. Bunlar;

1. Microsoft Jet veritabanı motoru
2. ODBCDirect

Microsoft Jet önemli bir işlevselliğe sahiptir. Bağlantıların kurulması ve yönetilmesi, sorguların Veritabanı Sunucusu tarafından kabul edilebilir biçimlere dönüştürülmesi ve geri döndürülen verinin işlenmesi gibi önemli özellikler sağlar.

Bazı durumlarda Jet motorunu devreden çıkarıp DAO nesnelerinin doğrudan ODBC sürücüsüyle ilişki kurması gerekebilir. Bu ODBCDirect aracılığıyla gerçekleştirilir.

Jet veritabanı motorunun ve ODBCDirect yöntemlerinden herbirinin kendi çapında sağladığı avantajlar vardır. Aynı anda her ikisini birden kullanmak da mümkündür.

Microsoft Jet tarafından sağlanan ve ODBCDirect ile yapılamayacak olanlar:

• Değiştirilebilir birleştirme işlemleri. Birleştirme(Join) işlemi kullanılarak yaratılan Recordset nesneleri üzerinde değişiklik yapmak mümkündür.

• Bağlı tablo kullanabilme. Ağ üzerindeki bir tablo ile bağ kurmak bu tablonun genel bilgilerini bir yapı içinde tutmak demektir. Bu özellik sayesinde tabloya erişim daha hızlı sağlanabilir.

• FindFirst, FindNext, FindPrevious ve FindLast arama özelliklerini kullanabilme.

• Değiştirme sorguları için kısmı hata. Bu özellik hatanın oluştuğu yere kadar olan değişiklikleri kaydedebilme olanağı sağlar.

• Kullanıcı tarafından tanımlanabilen özellikler. Kullanıcı veritabanı nesnelerine yeni özellikler ekleyebilir.

• Veri özetleme için kullanılabilen SQL TRANSFORM sorgularını kullanabilme olanağı.

• Heterojen veri erişimi. Farklı veritabanlarından tabloları aynı anda kullanabilme.

• Program tabanlı DDL. ODBCDirect TableDef nesnesini sağlamadığı için tablo yaratmak mümkün değildir. Ancak SQL DDL kullanarak veritabanı yaratmak mümkündür.

• Bağlı kontrol nesneleri. ODBCDirect ile bağlı kontrol nesneleri kullanmak mümkün değildir. Jet motoru kullanarak bazı kontrol nesnelerini veritabanındaki alanlara bağlamak mümkündür.

Eğer bütün bu özelliklere ihtiyaç duyulmuyorsa ODBCDirect kullanılabilir. Ayrıca her iki yöntemin aynı anda kullanılabileceği de unutulmamalıdır.

ODBCDirect, ODBC API kullanarak DAO nesneleri aracılığıyla veritabanına doğrudan erişimi sağlar. ODBCDirect kullanarak kullanıcı bilgisayarında en az işlemler yapılarak veritabanı erişimi yapmak mümkündür. Sağladığı avantajlar:

• Doğrudan erişim. Sorgular doğrudan ODBC sunucusuna gönderilir.
• Düşük kaynak gereksinimi. Jet motoru yüklenmediği için kullanıcı bilgisayarındaki kaynak gereksinimi çok azdır.
• Sunucuya özel işlevselliği kullanabilme.
• Zamanuyumsuz sorgular. Bir sorgu bitmeden bir başkasını başlatabilmek mümkündür. Bu paralelliği arttırır.
• Toplu halde değişiklik yapma olanağı. Değişikliklerin biriktirilip bir anda sunucuya gönderilmesi mümkündür.
• Daha esnek yordam çalıştırma.

4.4.1. ODBC VERİLERİNE MİCROSOFT JET KULLANARAK ERİŞİM

ODBC veritabanlarına erişim için kullanılan bu iki yöntemin Visual Basic ile nasıl gerçekleştiğini görelim.

Sunucuya bağlanma.

ODBC sunucusuna bağlanmak için 3 yol vardır.

• Tablolara bağ oluşturma
• SQL sorgularını doğrudan sunucuya gönderme
• DAO kullanarak sunucuya doğrudan erişim.

Tablolara Bağ Oluşturma

Veritabanını açmaktan daha etkin bir yöntemdir. Böylece bu tablolar üzerinde Jet veritabanında yapılıyormuş gibi sorgu yapmak mümkündür. Veri tabanını açmak ilk bakışta daha hızlı gibi görünebilir, fakat tablolara her erişim için veritabanına tekrar erişim gerekir. Bu yöntem tabloların genel bilgilerini bir yerde saklar ve veritabanına erişim miktarını azaltır.

Dikkat edilmesi gereken bir konu ise sunucu tarafından tablo yapısında yapılan değişikliklerin tutarsızlığa neden olabileceğidir. Çünkü bu yöntemle tablo yapısının bir kopyası kullanıcı bilgisayarında tutulur ve sorgularda tutulan bu yapı kullanılır. Değişiklik olduğunda tekrar bağ oluşturmak gerekir.

SQL sorgu sonuclarına (view) bağ kurma ve yapay indeks oluşturma

Eğer sunucu SQL sorgu sonuclarını tutan tablo yapılarını destekliyorsa bu yapılara bağ kurmak mümkündür. Bu tablo yapıları için yapılan işlemler sunucuya aittir. Eğer sunucu bu yapılarda değişiklik yapmaya izin veriyorsa bu yapılar üzerinde indeks tanımlama da yapılabilir. Böylece sorgu sonuçlarına, herhangi bir satırı belirleyici özelliğe sahip bir alan kullanarak kolayca erişim sağlanır.

Örneğin PERSONEL veritabanı üzerinde “Yüksekokul mezunu personelin SicilNo, Ad ve Soyad, Görevi bilgilerinin listesi” sorgusunun sonucu Yuksek adıyla bir tablo yapısında tutulsun. Bu yapıya kurulan bağ ise Yıksek1 olsun. Burada SicilNo hala tutanağı belirleyen bir alan olduğundan bunu bir indeks olarak kullanabiliriz. Bunun için aşağıdaki SQL deyimi kullanılabilir.

CREATE UNIQUE INDEX Index1 ON Yuksek1(sicno)

Bu sunucuya gönderilen bir sorgu olmadığı için indeks sadece yapay bir indeks olarak kullanılır. Sunucu üzerinde böyle bir indeks yoktur.

DAO kullanarak ODBC verilerine erişim

DAO kullanarak ODBC verilerine erişmek için;

1. Windows Control Penel penceresinden 32bit ODBC seçeneğini kullanarak ODBC veri kaynağı ile ilgili ayarları yapın ve bir veri kaynağı ismi (DSN) atayın

2. Veri kaynağını temsil eden bir bağlantı (connect) metnı tanımlayın.

3. Yukarıda tanımlanan bağlantı metnini kullanarak TableDef nesnesi yaratın.

4. Bu TableDef nesnesini TableDefs kümesine ekleyin.

5. Bu bağlı tablo üzerinde bit Recorset açın. Bu Recorset yapısı ODBC veri kaynağının verilerini barındırır. Recordset nesnesinin özellikleri kullanılarak bu veriler üzerinde işlem yapmak mümkündür.

Şimdi bu adımları açıklayalım.

1. ODBC Data Source Menager kullanımı:

• Control panel penceresinden 32bit-ODBC seçeneğini seçin.
• Add düğmesine basıp bir ODBC sürücüsü seçin.(Ms SQL server)
• Bir DSN adı yazın(Personel)
• Veritabanı ile ilgili bir açıklama yazın.(abc kurumunun personeli)
• Sunucunun adını yazın.(vtSunucu)
• Veritabanının ağ adresini yazın.

1. Bağlantı metnini hazırlama

Bu metin birbirinden noktalı virgülle ayrılmış ODBC sürücüsünün bağlantıyı sağlaması için kullanılan birtakım değerlerden oluşan bir satırdır. Ilk değer “ODBC;” şeklinde olmalıdır. Örneğin;

ODBC;UID=mustafa;pwd=mmtt12;DSN=Personel

Bu satırda bazı bilgiler eksik kalırsa ODBC sürücüsü eksik bilgilerin girişi için bir dialog kutusu çıkarır.

3,4,5. Bağlı tablo oluşturma.

Aşağıdaki fonksiyon bağlı tablo oluşturarak personel veritabanında “Ankara” doğumlu personel sayısını döndürür.

Public Function ankSay() As Long

Dim db As Database, rs As Recordset

Dim strBag As String, tdf As TableDef

Dim say As Long

strBag = "ODBC;DSN=Personel;UID=mustafa;" & _

"PWD=mmtt12;DATABASE=Personel"

Set db = OpenDatabase(App.Path & "\Personel.mdb")

On Error Resume Next

db.TableDefs.Delete "bPers"

db.TableDefs.Refresh

On Error GoTo phata

Set tdf = db.CreateTableDef("bPers")

tdf.Connect = strBag

tdf.SourceTableName = "personel_bil"

db.TableDefs.Append tdf

db.TableDefs.Refresh

Set rs = db.OpenRecordset("bPers", dbOpenForwardOnly)

Do Until rs.EOF

If Trim$(rs!dyer) = "Ankara" Then say = say + 1

rs.MoveNext

Loop

rs.Close

db.Close

ankSay = say

Exit Function

phata:

MsgBox "Error " & Err & ": " & Error

Exit Function

End Function

Bu örnekte PERSONEL_BIL tablosu forward-only bir Recordset yapısıyla açılmıştır. Bağlı ODBC tablolarının kullanım açısından daha önce kullanılmış olan Jet veritabanı motoru tablolarından bir farkı yoktur. Örneğin aşağıdaki sorgu bağlı bir tablo üzerinde çalıştırılabilir.

Dim db As Database, qdf As QueryDef

Set db = db1 'Kullanılmakta olan bir veritabanı

Set qdf = db.CreateQueryDef("bPers")

qdf.SQL = "DELETE FROM bPers WHERE dyer = ' Ankara'"

qdf.Execute

Bu kod daha önce yaratmış olduğumuz bağlı tablodan “Ankara” doğumlu olan personeli siler.

SQL sorgularını doğrudan sunucuya gönderme

ODBC veritabanı üzerinde SQL sorguları Jet veritabanı motoru kullanılarak da gerçekleştirilebilir fakat doğrudan sunucu üzerinde çalıştırılmaları işlemlerini daha hızlı yapılmasını sağlar.

Bu sorgular herhangi bir yorumlama yapılmadan doğrudan sunucuya gönderilir. Sorgular iki kesimden oluşur, SQL sorgu deyimi ve ODBC bağlantı metni. SQL deyimleri sunucunun kabul ettiği türden olmalıdır, Visual Basic deyimleri içermemelidir.

Avantaj ve dezavantajları:

• Sunucunun işlem miktarı artar, ağ trafiği azalır.
• Sunucu tarafından sağlanan özel işlevleri kullanabilirler.
• Sunucudan gelen mesajların listesini tutarlar.
• Sunucu üzerindeki farklı veritabanlarını birleştirmenin tek yolu bu tür sorgular kullanmaktır.
• Çok sayıda silme ve değiştirme yapan bu tür sorgular normal sorgulardan çok daha hızlıdır.
• Geri döndürülen Recordset yapısı ancak Snaphot olabilir.
• Değişiklik yapan bir sorgunun başarısızlığı kısmi olamaz.

Bu tür sorgular aşağıdaki gibi bir kodla çalıştırılabilir.

Dim db As Database, qdf As QueryDef

strBag = "ODBC;DSN=Personel;UID=mustafa;" & _

"PWD=mmtt12;DATABASE=Personel"

Set db = db1 'Kullanılmakta olan bir veritabanı

Set qdf = db.CreateQueryDef("")

qdf.SQL = "DELETE FROM bPers WHERE dyer = ' Ankara'"

qdf.Connect = strBag

qdf.Execute

Burada verilen Connect özelliği sorgunun doğrudan ODBC sunucusuna gönderilmesini sağlar.

Doğrudan sunucuya gönderilen sorgular aşağıdaki şekilde de çalıştırılabilir.

strBag = "ODBC;DSN=Personel;UID=mustafa;" & _

"PWD=mmtt12;DATABASE=Personel"

Set db = OpenDatabase(App.Path & "\Personel.mdb")

db.Execute "DELETE FROM bPers WHERE dyer = ' Ankara'"

db.Close

4.4.2. ODBC VERİLERİNE ODBCDIRECT KULLANARAK ERİŞİM

ODBCDirect kullanmak için önce bir ODBC Workspace yaratmak gerekir. Bu CreateWorkSpace metodu kullanılarak yapılabilir. Bu işlem aşağıdaki gibi yapılabilir.

Dim wks As Workspace

Set wks = DBEngine.CreateWorkspace("ODBCWks", "mustafa", "mmtt12", _

dbUseODBC)

ODBC Workspace yaratıldıktan sonra yapılması gereken ODBC veri kaynağıyla bağlantı kurmaktır. Bağlantı OpenDatabase metodu ile yapılır. Parametre olarak uygun bir bağlantı metni verilir. Veri kaynağına bağlanmak için iki yol vardır. Bunlar Database nesnesi yaratmak ve Connection nesnesi yaratmaktır. Connection nesnesi ODBC verilerine erişimde sağladığı bazı olanaklar sayesinde verimlilik sağlar. Bu olanaklar;

• Zamanuyumsuz bağlantı. Bir uygulama bağlantının kurulmasını beklemek zorunda değildir.
• Zamanuyumsuz sorgu işleme. Bir sorgunun bitmesini beklemeden başka bir sorgu işletebilme olanağı.
• QueryDef nesnesi. ODBC veri kaynağı üzerinde yapılan sorguları bir yapı içinde tutmayı sağlar. Böyle bir olanak Database nesnesi kullandığında yoktur.

Bu olanaklardan yararlanmak için kullanılan Connection nesnesi aşağıdaki gibi kullanılır.

Set variable = workspace.OpenConnection (dsName, prompt, readonly, connect)

Bu metodun kullanışı şu şekilde örneklenebilir.

Dim cnn As Connection, strCn as String

strCn = "ODBC;dsn=Pubs;database=Pubs;uid=sa;pwd=;"

Set cnn = OpenConnection("", dbDriverNoPrompt, False, strCn)

Connection nesnesi yaratıldıktan sonra bu nesne üzerinde Recordset yapısı tanımlamak ve üzerinde sorgu yapmak mümkündür.

ODBCDirect yöntemiyle aynı ODBC veri kaynağı üzerinde hem Connection hem de Database nesnesi tanımlamak mümkündür. Database nesnesi ancak Microsoft Jet veritabanı motorundan yararlanılacaksa kullanılmalıdır.

4.5. VERİTABANI PERFORMANSINI ENİYİLEŞTİRME

Yerel ve uzak veritabanı sistemleri arasında önemli farklar olduğundan dolayı performansları da farklıdır. Yanlış tasarlanmış bir Client/Server veritabanı ihtiyaçlara cevap vermez. Bu sebepten dolayı client/server yapısında veritabanı tasarlanırken çok dikkatli olunmalıdır.

Sorguların hızlandırılması

Uzak bir sistemdeki sorguların performansını artırmak için yapılabilecek en iyi şey sorguların olabildiğince fazla kısmını sunucu üzerinde çalıştırmayı sağlamaktır.

Microsoft Jet veritabanı motoru verilen bir sorgu için ön işlemleri yaparak bunu ODBC veri kaynağının desteklediği türden sorgular haline getirir. Eğer bir sorgu bir çok deyim içeriyorsa bir ön işlemeye ihtiyaç vardır. Bu ön işleme yerel olarak yapılır. Sorguları iyileştirmek için sorgularda genel olarak sağlanan işlevler kullanılmalıdır.

Genel olarak sağlanmayan işlevler şunlardır.

• Basit bir SQL deyimi ile açıklanamayan işlemler.
• Microsoft Jet motorunun sorgular için getirdiği ekler.
• Microsoft ürünlerine has fonksiyon ve işleçler.
• Kullanıcı tarafından tanımlanan fonksiyonlar.
• Farklı veri türlerini bir arada kullanan deyimler.
• Yerel ve uzak tablolar arasında birleştirme işlemleri.

Eğer işlem sunucu tarafından destekleniyorsa, doğrudan sunucuya gönderilir, desteklenmiyorsa yerel olarak işlenir.

Daha az veri istemek

Ne kadar çok veri istenirse ağ trafiği o kadar artacağından erişim hızı gittikçe düşer. Artan ağ trafiği sunucunun işlem yükünü de artırır. Bu istenmeyen durumlara engel olmak için;

• Olabildiğince az tutanak istenmelidir.
• Uzak tutanaklardaki alanlardan olabildiğince azı seçilmelidir.
• Olabildiğince az bağlı kontrol nesnesi kuıllanılmalıdır.

Alanları sadece istendiğinde gösterme

Form içinde veritabanı tablosunun alanları gösterilirken bazen sadec bir alanın tüm değerleri kullanılırken, bazen de bir tutanağın tüm alanlarına ihtiyaç duyulur. Bu tür durumları ele almak için şu yöntemler kullanılabilir.

• Form üzerinde sık kullanılmayan alanlara bağlı nesnelerin Visible özelliklerini gerekmediği zaman False yaparak kullanılmaz hale getirmek
• En önemli alanları bir forma yerleştirip daha az önemsiz alanları başka bir forma eklemek ve bu formu göstermek için asıl forma bir buton yerleştirmek.

Verileri birden fazla form için kullanılmak üzere istemek

Genellikle uygulamalar, birden fazla form kullanır ve bu formlar uzak sistemlerdeki aynı verilere erişir. Bu tür durumlarda performans iyileştirmek için şunlar yapılabilir.

• Eğer bir tablo hiç değişmeyen birtakım bilgiler içeriyorsa bunlar yerel bir veritabanı üzerine kaydedilmelidir.
• Sık değişmeyen veriler için de yine yerel bir kopya tutulmalı, verilerde değişiklik olduğunda bu veriler güncellenmelidir.
• Sık değişen verilerin de bir kopyası yerel veritabanı üzerinde tutulmalı ancak verilerin güncellenmesi için otomatikleştirilmiş bir mekanizma kullanılmalıdır.

İşlevselliği daha az kullanma

Veritabanının performansının iyileştirilmesi için, Microsoft Jet veritabanı motoru tarafından sağlanan bazı işlevlerin kullanılmasından sakınmak gerekir.

• Eğer veriler değiştirilmeyecekse, Dynaset türü Recordset yerine Snapshot türü Recordset tercih edilmelidir. Doğrudan sunucuya gönderilen sorgular için forward-only türü Recordset yapılarını kullanmak hızı artırır. Tutanak boyları uzun olduğunda dynaset türünü kullanmak daha elverişlidir. Çünkü bu durumda dynaset yapısı sadece birincil anahtarları getirirken, diğerleri tüm tutanağı getirir.

• Birden fazla tablodan verileri içeren bilgileri form üzerinde göstermenin iki yolu vardır. Sonuçların hepsi tek bir form üzerinde gösterilir, veya başka formlar kullanılır. Birden çok tabloyu içeren bir sorgu için tek bir form kullanılırsa sorgu bir defada sunucuya gönderilir. Alt formlar kullanılırsa her bir alt form için başka bir sorgu gönderilir. Alt formlar veri günleme yapılırken avantaj sağlar. Veri günlemenin yapılmadığı durumlarda alt form kullanılmamalıdır.

Uzak verilerin geçici Recordset yapılarında tutulması

Gunleme ve silme işlemleri için performansını artırmanın en basit yolu, uzaktaki tabloya tablonun ne zaman değiştiğini belirten bir alan yerleştirmektir. Bu alan sunucu tarafından yönetilir ve tutanak günlendiği anda günlenir. Bu alanı doğrudan okumak mümkün olmasa bileMicrosoft Jet bu alan sayesinde tutanağın değişip değişmediğini algılayabilir. Böyle bir alanın olmadığı durumlarda bir tutanağın değişip değişmediğini anlamak için tüm tutanağın karşılaştırılması gerekir. Bir tabloya böyle bir alan aşağıdaki SQL deyimiyle eklenebilir.

ALTER TABLE UzakTablo ADD SonDegZ TIMESTAMP

Bu deyimle UzakTablo adlı tabloya SonDegZ adlı, tablonun son değiştiği zamanı belirten bir alan eklenir.

Uygulama performansını artırmanın bir diğer yolu da uzaktaki veriyi geçici bellek alanlarında tutmaktır.

Bir Recordset tanımlayıp bunu yerel bilgisayara kopyalamak için Recordset yapısının CacheStart, CacheSize özellikleri ve FillCache metodu kullanılabilir. Verilerin bir kopyasını yerel bilgisayara almak bu Recordset yapısı üzerinde yapılacak sorguların hızını artırır.
 
 

Ana Sayfa