Hu żmien l-eżilju tas-saltna ta’ fuq, jew tas-Samarija, fi żmien Enemessar jew Salmaneser (727-722 Q.K.). Dan il-ktejjeb jirrakonta storja vera imma b’żjidiet folkloristiċi u oћrajn biex jagћmel storja li l-valur ewlieni tagћha mhux fil-veritа storika daqskemm f’dak li hu reliġjuż - il-ћajja ta’ bniedem li jibqa’ jћares l-ordnijiet ta’ JHWH bi skruplu (fis-sens tajjeb) fl-art tal-jasar, fost nies li jagћmlulu l-ћajja iebsa ћafna.

Tobit mit-tribù ta’ Naftali kien jgћix fil-jasar fil-belt ta’ Ninwи . B’ton inqas qawwi imma marbut sewwa ma’ din, hemm storja oћra ta’ familja mill-istess tribщ u qraba tiegћu li kienet eżiljata f’Ekbatana, fil-Medja. L-istorja tintiseġ b’mod sabiћ u twassal gћal tmiem feliċi ta’ gћaqda u prosperitа skond il-wegћda ta’ JHWH gћal min jgћix it-Torah, biss mhux fl-art li ma reġgћux lura fiha imma fl-art tal-jasar. U din ukoll tpoġġi mistoqsija dwar x’fehem Alla bl-art imwegћda, jekk hix l-art Imqaddsa jew il-ћajja ta’ dejjem.

Il-ktieb ta’ Tobit hu ktieb dewterokanoniku – mhux meqjus parti mill-ġabra ta’ kotba ta’ l-Antik Testment la mil-Lhud lanqas mill-Protestanti. Il-Knisja Kattolika biss tqisu bћala ispirat u żżommu f’qima kbira f’dak li gћandu x’jaqsam mal-qdusija taż-żwieġ skond ir-rieda ta’ Alla.

Dan il-ktieb aktarx miktub f’Iżrael bejn is-sena 200 u 180 Q.K. wasal gћandna fi tlett forom ta’ test grieg, imma żgur li kien hemm oriġinal semitiku, ebrajk jew aramajk. San Ġlormu inqeda bit-test aramajk biex tana l-verżjoni tal-Vulgata u ma kienx iqisu ispirat jew kanoniku. F’Qumran ћdejn il-Baћar il-Mejjet, instabu frammenti ta’ l-aramajk u verżjoni bl-ebrajk. Il-verżjoni latina u sirjaka joffru xi differenzi fit-test. Il-Kodiċi tas-Sinaj (li minnu ttieћdet il-verżjoni ta’ l-Gћaqda Biblika Maltija) u l-vetus latina l-aktar li jaqblu ma’ dak li nstab f’Qumran.

Il-Knisja Kattolika gћarfet il-Ktieb ta’ Tobit bћala ispirat fil-Konċilju ta’ Ippona fis-sena 393 W.K. u reġgћet inkludietu fil-lista tal-kotba ispirati fil-Konċilju ta’ Trentu.

L-Eżilju qajjem fi ћdan il-poplu ta’ Iżrael fid-dijaspora (imxerred fejn kienu fost il-ġnus pagani) eżempji mill-isbaћ ta’ qdusija; kienu nies li ћarsu t-Torah fl-irqaqat tagћha b’mod li jkollok tinqeda bil-kelma ‘bi skruplu’ fis-sens tajjeb tagћha. Ġużeppi, l-gћarus ta’ Marija hu mfaћћar fil-Vanġelu ta’ S. Mattew gћal din il-ġustizzja quddiem il-Liġi tal-Patt. L-istess Tobit, Ester u Ġuditta huma tlett eżempji mill-isbaћ li juru kif dak li ћabbru Eżekjel u Ġeremija, dawn gћexuh f’ћajjithom. Alla minn kull qagћda li fiha jsib ruћu l-bniedem li jћobb, joћroġ il-ġid u jagћmel minnu ‘dawl u melћ’ gћal dawk li fosthom jgћix ћajtu.

"Jiena,Tobit (Tobijah ebr. Alla hu tajjeb, Tobit gr.) kont nimxi fit-triq tas-sewwa u l-ġustizzja…kont nagћmel ћafna karitа ma’ ћuti u ma’ ġensi” 1, 3. Kien tgћallem il-Liġi minn gћand nanntu Debora u baqa’ fidil gћaliha wara li Ġerobogћam ġieb xiżma f’Iżrael meta waqqaf gћoġol tad-deheb f’Betel biex ma jmorrux Ġerusalemm iqimu ’l JHWH fit-tempju. Il-qdusija dewteronomika ta’ Tobit kienet tikkonsisti f’li jmur pellegrinaġġ u joffri s-sagrifiċċju f’Ġerusalemm, u jagћti l-kontribzzjonijiet skond il-Liġi. Meћud fl-eżilju f’Ninwè fis-sena 734 Q.K. baqa’ jiftakar f’Alla u sab grazzja quddiem Enemessar 1, 12-13, li ћatru bћala ministru tal-kummerċ. Kien f’dan iż-żmien meta gћen lil qaribu Ġabajel li kien joqgћod fil-Medja v. 14, imma fi żmien Sanherib ingћalqu t-toroq tal-Medja. v. 15.

Mġiebtu kienet skond it-tjubija ġudajka ta’ wara l-eżilju: l-gћoti tal-karità lill-foqra u jidfen il-mejtin lhud li b’disprezz kienu jitћallew bla dfin fit-toroq u kullimkien. Dan ġieb fuqu l-istmerrija ta’ Sanherib meta reġa’ lura mill-assedju ta’ Ġerusalemm u kellu rabja kbira gћall-umiljazzjoni li sofra. Tobit kellu jinћeba gћaliex wieћed minn Ninwи gћarraf lis-sultan b’dak li kien jagћmel kontra l-ordni tiegћu. Imma Aћikar, neputi tiegћu, li kien l-ewwel kuppier, mbagћad amministratur, qabes gћalih mas-sultan Sarkedon u seta’ jiġi lura.

Meta ġie lura kienet il-festa tal-Ġimgћat (pentekoste), gћax Tobit baqa’ jћares il-Liġi ta’ Mosи, gћamlulu ikla, imma ma qagћadx gћall-ikel qabel ma mar ifittex u jġib ġisem ta’ Iżraelita mejjet li qallu bih ibnu Tobija. Hawn jiftakar fi kliem Gћamos, 8, 10. Hu raqad barra minћabba li kien imniġġes.

Hawn riferenzi storiċi li m’huma storiċi xejn, mhumiex eżatti, gћax l-iskop tal-ktieb mhux dan, imma li jagћti tagћlim reliġjuż.

Imma bћal ma jiġri ta’ spiss, din it-tjubija tiltaqa’ ma’ xi saram li jiskandalizza lill-istess tajbin. Tobit jagћma bil-ћmieġ ta’ gћasfur waqt li kien qed jistrieћ taћt ћajt wara li difen xi mejtin. Ħbiebu daru bih, imma ma naqsitx il-kritika u l-insulti saћansitra ta’ martu Anna. Din marret ‘taћdem xi xogћlijiet tan-nisa’ (2, 11) u darba minnhom mal-ћlas tawha gidi. Meta Tobit semgћu jgћajjat u staqsiha, “M’hux misruq hux?” v 13. Hawn niltaqgћu ma’ tilwima bejn Tobit u Anna li tgћidlu:

“Fejn huma l-karitajiet tiegћek? Fejn huma l-opri tajba tiegћek? Jidher sew minn dak li ġie fuqek.” v 14. L-istess gћamlet mart Ġob; hawn gћandna Ġob iżraelita.

U hawn Tobit, mimli biża’ ta’ Alla, jitlob: mal-karitŕ li kien jagћmel bl-gћoti ta’ flus u bid-dfin, li jiżdied it-talb. Jitlob maћfra ta’ dnubietu imma jtemm billi jixtieq il-mewt:

“Aћjar immut milli ngћix gћax smajt biżżejjed tagћjir u gideb, u gћandi gћali u swied il-qalb kbir.” 3, 6.

Il-Ħajja ta’ Sara fil-Medja.

Waqt li jkun qed jiġri dan, Sara bint Ragћwel, eżiljat ieћor fil-Medja, kienet gћaddejja minn żmien iebes tant li kienet se ttemm ћajjitha. Asmodew, spirtu ћażin, kien gћajjur gћaliha u kien qatlilha lis-sebat irġiel li żżewġet fl-ewwel lejl taż-żwieġ. Seftura ta’ missierha gћajjritha, “qattliela ta’ żwieġek” 3, 8 u riedet titgћallaq, imma ma gћamlitx dan b’imћabba lejn missierha. v 10. Din ukoll tagћmel talba, “fetћet idejha lejn it-tieqa”, lejn Ġerusalemm, u wara li tfaћћar lil Alla tixtieq il-mewt: “X’jiswieli li jien ngћix? Jekk int ma tibgћatlix il-mewt, gћallinqas agћti każ tat-tagћjir kontrija.” Vv 5. “Fl-istess ћin it-talba tal-waћda u ta’ l-ieћor instemgћet quddiem il-maestа ta’ Alla." v 16.

Il-kap 14 jurina missier li gћandu l-biża’ ta’ Alla jgћallem lill-ibnu l-waћdieni jibża’ minn Alla, gћax ‘aћna wlied il-profeti’, ‘biex ikollu barka u jikseb l-art’ v 12. Hu missier li qed jgћaddi l-fidi lill-ibnu u jurih kif gћandu jgћix fost ġens li ma jafx lil Alla u fost l-istess ulied Iżrael li nsew lil Alla ta’ missirijiethom. U l-iben jagћmel mistoqsija “Imma kif nista’ nieћu mingћandu l-flus meta la hu ma jaf lili, u anqas jiena lilu?” 5, 2. Ħaġa ċara. Kellu wkoll kitba minn idu, u Tobit kellu kitba oћra. v 3. Id-drawwa kienet li l-istess karta tinqasam u wieћed jieћu biċċa u l-ieћor il-biċċa l-oћra. Imma Tobit l-ewwel ћsieb tiegћu kien li fil-faqar li sab ruћu fih, iġib il-flus gћalihom u gћal ibnu.

U waqt li huma jkunu qegћdin jaraw dan kollu min-naћa tagћhom, Alla kien qed jaћsbilhom gћal kollox. Wara li talab il-mewt, beda jaћseb gћal ibnu biex jieћu lura l-flus li qiegћed ma’ qaribu fil-Medja u ftit li xejn ћaseb f’dak li Alla kellu merfugћ gћalih, dak kollu li se jiġri. Jibdew ifittxu bniedem li tista’ tafdah, u hekk hu jidћol Alla; “u kif ћareġ isib l-anġlu Rafel (ismu jfisser mediċina ta’ Alla) biex iwasslu gћand Ġabel, u mhux biss dan jagћmel, iżda jeћles lil Anna minn Asmodew, jagћtihielu b’martu u wara li jeћilsu mill-ћuta, jieћu minnha d-duwa li tfejjaq l-gћama ta’ missieru.

L-ewwel kliem ta’ dan is-sieћeb tal-vjaġġ sal-Medja hi kelma ta’ Alla: “Agћmel il-qalb! Alla wasal biex ifejjqek, kuraġġ!” V 10. Il-qawwa ta’ Alla tibda turi ruћha. L-istess ismijiet juru dan, gћaliex, Ġћażarija jfisser, JHWH jgћin, Ħananija, JHWH ћanin, Natanija, JHWH jagћti u Xemajja, JHWH jisma’. Min jaqra l-ktieb illum jifhem dak li Tobit ma kienx gћadu ntebaћ bih, Kif anġlu tal-Mulej kien se jakkumpanja lil ibnu. Rafel jagћmel ta’ bir-ruћu minn nies Tobit, v 14, u dan ibierku, gћax il-qraba li semmhielu kienu jmorru miegћu Ġerusalemm, jiġifieri ma telqux il-Liġi ta’ Mosи kif gћamlu bosta oћrajn Ii bdew iqimu l-gћoġol ta’ Robogћam f’Samarija.Tobit jgћallimna nfittxu dejjem dik il-kumpannija li jaћsbuha bћalna dwar il-fidi tagћna f’Alla.

“Gћaliex bgћatt lil ibni? Mhux forsi l-bastun ta’ jdejna dieћel u ћiereġ quddiemna? Flus bi flus aћjar nitlifhom, u nsalvaw it-tifel. Biżżejjed gћalina ngћixu kif iridna l-Mulej”. Vv 18-19. Imma l-Mulej jitlobna wkoll nirriskjaw xi ftit biex nitgћallmu nemmnu.

Sabiћ ћafna hu d-djalogu bejn iż-żagћżugћ (Ġћażarija jew Rafel) u Tobit: kollox isir gћall-iskop ta’ l-istorja u skond is-sigriet tas-sultan li jkun magћruf aktar tard, imma gћalissa ma kienx f’waqtu li jingћaraf. “Jien Ġћażarija, bin Ħananija, il-kbir mir-razza tiegћek” v 13, u Tobit isejjaћlu ‘Ħija”, kif fid-djalogu sabiћ bejnu u Sara jsejjћilha “Oћti” v 22. Iż-żwieġ skond Alla jagћmel raġel u mara, oћti u ћija.

Matul il-Vjaġġ

L-ewwel inkwiet matul it-triq hi l-ћuta kbira li ћarġet gћal sieq Tobija meta niżel jinћasel fit-Tigri. “Aqbadha” qallu l-anġlu “u żommha sewwa…Iftaћ il-ћuta u aqlagћlha l-marrara, il-qalb u l-fwied u erfagћhom gћandek” 6, 3. Matul it-triq Ġћażarija jfissirlu l-użu ta’ dawn il-partijiet tal-ћuta; il-qalb u l-fwied maћruqa jkeċċu xi demonju u l-marrara tfejjaq il-bjada ta’ l-gћajn. Qallu wkoll li kien jinћtiġilhom jgћaddu l-lejl gћand qarib tiegћu f’Ekbatana jismu Ragћwel, li kellu bint jisimha Sara; din ma kienetx miżżewġa u hu kien l-eqreb lejha u kellu dritt gћaliha skond il-Liġi.

F’kull żwieġ hemm l-id ta’ Alla, u tnejn li jersqu lejn il-ministru tiegћu biex jissiġilla ż-żwieġ tagћhom b’sagrament, mqar jekk ikunu waslu biex jitilqu lil xulxin, dan il-pjan ta’ Alla gћandu jagћmlilhom il-qalb biex ifittxu jћollu kull diffikultà u jibqgћu fl-imћabba ta’ xulxin. “Dak li gћaqqad Alla m’gћandux jifirdu l-bniedem” (Mt. 19, 6).

Kollox isir skond il-Liġi ta’ Mosè inkella wieћed ikun ћaqqu l-mewt. 6, 13. Kollox jirranġa l-anġlu Rafel. Tobija jgћid tiegћu wkoll: “Ħija Ġћażarija, jiena smajt li din diġà żewwġuha lil sebat irġiel, u li mietu fil-kamra ta’ l-gћarajjes; dak il-lejl stess li kienu jersqu lejha kienu jmutu. U smajthom jgћidu wkoll li kien joqtolhom xi demonju. U issa jien nibża’…nibża’ li mmut u nwassal il-ћajja ta’ missieri u ta’ ommi fil-qabar bl-gћali tiegћi.” (6, 14-15). Imma Tobija lest li jirriskja u jћalli f’idejn Alla.

Din hi l-isbaћ parti tal-Ktieb ta’ Tobit; dak kollu li qal Rafel lil Tobija jseћћ. Ragћwel jagћraf lil Tobija li jixbah lil missieru, tidћol Gћedna, mart Ragћwel, li tistaqsi dwar Tobit, “Hux tajjeb?” u Ragћwel jaf bid-disgrazzja li laqtet lill-qaribu Tobit. Djalogu sabiћ u kommoventi. Hemm biss sћaba sewda fuq ix-xefaq li tfeġġ hekk kif Tobija jgћid lil Rafel biex jitlob li oћtu Anna tingћatalu b’martu. 7, 9.

Ragћwel jaf li Tobija gћandu dritt gћaliha, imma, Tobija m’gћandux interess ieћor ћlief dan u “Issa, ma niekol u nixrob xejn hawn ġew qabel ma tkun irranġajt din l-affari tiegћi”. 12. Ragћwel jagћtihielu b’martu skond il-Liġi , u jsiru “Minn issa ’l quddiem ‘int ћuha u hi oћtok’. (Din id-drawwa ġejja mill-Patrijarki, u turi l-intimitа ta’ l-imћabba miżżewġa). Tiegћek hi mil-lum ’il quddiem gћal dejjem”. Sadattant Anna kienet gћadha barra u, meta tidћol, Ragћwel jagћtihielu u jberikhom. Jagћmlu wkoll il-kitba taż-żwieġ u jibdew jieklu u jixorbu. 14.

Tobija jmur il-Medja biex isib lil martu kif Ġakob imur Haran biex jiżżewweġ lil Rakel (Ġen. 29, 4-6). Ragћwel min-naћa tiegћu jilqa’ ’l anġlu bla ma jaf min hu, bћal Abraham.

Filwaqt li jidher li Tobija diġà jaf li Asmodew hu gћajjur gћall-imћabba ta’ Anna, missierha u ommha jidher li ma jafu xejn. “Ragћwel sejjaћ lil martu Gћedna, u qalilha: ”Oћti, lesti kamra oћra ta’ l-irqad u daћћal fiha lil Sara.” 15. Xerrdet demgћa u qaltilha: “Agћmel il-qalb, binti. Sid is-smewwiet jagћtik ir-riżq wara dan l-gћali kollu tiegћek. Qawwi qalbek, binti!” 17.

Fil-poplu lhudi it-twemmin dwar id-demonji u l-anġli daћal fl-istess żmien; hekk kif id-demonji kienu ta’ xkiel, l-anġli kienu ta’ ћarsien u gћajnuna kontrihom.

Il-bieb jingћalaq mill-ġenituri meta joћorġu, imma Tobija u Sara jqumu mill-friex biex jitolbu, ‘gћax aћna wlied il-qaddisin’ u ma jixirqilniex niżżewġu bћall-pagani. Talbu ’l Alla ta’ missirijiethom u bierku ismu mal-ћolqien kollu. Jiftakru f’Adam li Alla tah lil martu u nisslu bnedmin, gћax mhux sew li raġel jibqa’ waћdu. Imma dan iż-żwieġ gћandu skop wieћed, skop qaddis, it-tnissil ta’ l-ulied mhux il-passjoni tal-ġisem. U dak il-lejl raqdu, ma kkunsmawx iż-żwieġ. San Ġlormu jgћid li l-irġiel l-oћra kienu tant xewqanin li ma astjenewx gћal tlett ijiem skond id-drawwa, u gћalhekk mietu.

Jibgћat lil martu tara x’ġara, hux ћaj jew mejjet biex fil-każ jidfnuh ‘bla ma jkun jaf ћadd’. v 12. Il-qaddejja ġġib aћbar tajba, aћbar ta’ salvazzjoni u Ragћwel u Gћedna jagћmlu huma wkoll talba b’erba’ barkiet lil Alla tas-sema, li ћenn gћal uliedhom. U bagћat jordom il-qabar qabel jisbaћ. U qatel mill-merћla u wara li talab lil Tobija ma jwarrabx gћal erbatax-il jum biex iferraћ lil bintu, taћ nofs ġidu u wegћdu n-nofs l-ieћor meta jmut. Alla jimla’ b’kull barka lil dawk li jћarsu l-liġi tiegћu (it-Torah) mqar jekk jgћaddihom minn provi biex jara fejn hi qalbhom.

Fuq talba ta’ Tobija, Rafel ma’ erba’ mill-qaddejja jitlaq lejn Rages biex jirkupra l-ġid mћolli gћand Ġabajel minn Tobit: gћaxar talenti tal-fidda, li kienet somma kbira.Wara li tah l-kitba u gћarrfu li Tobija kien iżżewweġ lil Sara, “qabad u gћaddlu l-boroż issiġillati , bakkru flimkien u ġew gћat-tieġ.” (9, 5-6) Ġabajel jgћannaq lil Tobija, jagћraf fih lil missieru u jsellimlu bћala “Żagћżugћ sewwa u tajjeb! Bin raġel sewwa u tajjeb!” U bierku. v 6.

Tobit u Anna inkwetaw gћal dan id-dewmien ta’ binhom, imma Tobit iserraћ rasu fuq Gћażarija. “Ma kienux flus li bagћattu jġib; ibni egћżeż minn kollox,” kienet tgћid Anna, waqt li Tobit kellu qalbu qawwija. Anna ma kienetx torqod, kmieni kienet tmur tgћarrex fit-triq li minnha telaq biex tara tilmћux ġej lura. X’tistenna minn omm!

Wara l-erbatax-il jum ta’ festa Tobija jaћseb biex jitlaq lura ћa jserraћ ras missieru. Ragћwel joffri li jibgћat messaġġiera gћand Tobit u jżomm lil Tobija. Imma le, Tobija jwieġeb, “Ma jkun qatt” . Wara li jagћtih dak li wegћdu ibierku u jћallih jitlaq. Lil bintu qalilha: “Mur gћand ћatnek,… Jalla mil-lum ’il quddiem ma nismax ћlief ġid fuqek” v 12. Ġћedna wkoll tberikhom u tixtieqilhom ulied u riżq, bisithom u tathom il-vjaġġ it-tajjeb. v 13. Huma xeni qosra imma kommoventi u mimlijin kliem ta’ barka skond il-liġi ta’ l-alleanza. U telqu lura jfaћћru lil Alla, ‘Sid is-smewwiet u l-art.’

Tobija lura d-dar

Kap 10 jeћodna fid-dar ta’ Tobit u Anna f’Ninwи; dawn kienu mћassbin ћafna dwar dan id-dewmien u x’seta’ ġara. “Ta’ kuljum kienet toћroġ tiġġerra fit-triq li minnha kien telaq binha… u meta kienet tinżel ix-xemx… kienet tidћol u taqbad tibki, u titniehed il-lejl kollu bla ma torqod." 10, 7.

L-anġlu Rafel kien barka qabel berikhom. F’din it-talba sabiћa li tirrivela s-sigrieti tal-Mulej moћbija gћal gћajnejhom u li issa setgћu jifhmu, huma ‘Secreta Arcani’ li l-Knisja ћarset b’ġelożija kbira minn gћajnejn dawk li ma kienux imdaћћlin fil-misteri li ma jmorrux ikasbruhom billi ma jifhmuhomx. Xi jfisser l-ilma tal-magћmudija jew il-Ħobż u l-Inbid ikkonsagrati ta’ l-Ewkaristija gћal min ma kellux daћla fil-misteri? Jaqbad jidћak u jwaqqagћhom gћaċ-ċajt.

Tobit jagћmel innu ta’ ringrazzjament li jasal fil-qofol tiegћu “f’Ġerusalemm, il-belt qaddisa li gћad tinbena biż-żaffiri u l-iżmerald” 11, 17, u fiha gћad jinġabru l-ulied il-ġusti u jbierku s-Sid ta’ dejjem. 13, 15. Hi x-xewqa mhux biss ta’ kull Iżraelita sinċier imma ta’ kull lhudi mis-Samarija wara x-xiżma ta’ Ġerobogћam. Tobit ifaћћar lill-Mulej il-ġust f’art il-jasar u juri l-kobor tiegћu lil-ġens midneb, l-istess kif quddiem il-Baћar miftuћ li ћalla l-ulied Ġakobb jgћaddu fl-inxief u gћarraq l-Eġizzjani, dawn kellhom xi ћaġa li turihom min kien Alla l-veru, Alla tal-poplu li huma jassru.

Ġћad jgћaddi l-jasar tiegћek, Ġerusalemm, gћax Il-Mulej li ikkastigak gћal uliedek, hekk gћad iћenn gћalik. v 10 Dawl kbir gћad jiddi u joћroġ minnek sa truf l-art. Dan li jgћid Tobit gћal Ġerusalemm, hu qrib ћafna tat-Tieni u t-Tielet Isaija, ta’ Baruk u Żakkarija. Qabel dan Ġerusalemm ma tissemma qatt u mkien, issa Tobit jinfexx f’din l-gћanja ta’ ferћ. Hi Ġerusalemm mibdula u glorjuża wara t-tbatijiet li saffewha.

Wara li raġa’ ћa d-dawl, Tobit hu l-bniedem dewteronomista li “gћex fir-riżq u baqa’ jagћmel il-karitа, qatt ma jehda jfaћћar lil Alla u jxandar il-glorja tiegћu” 14, 2. Meta fl-etа ta’ 120 sena kien se jmut, jagћmel l-aћћar twissijiet lil ibnu fl-istil tal-Patrijarki li fihom, fost l-oћrajn, iћabbar it-tmiem ta’ Ninwè skond il-profeta Nahum, gћax “ma tintilef ebda kelma milli qal”( il-Mulej). 14, 4. Il-ktieb inkiteb snin wara li seћћu l-qerda ta’ Samarija u Ġerusalemm, imma l-awtur qed jagћtihom bi skop ta’ storja tal-ћniena ta’ Alla li minn żmien gћal żmien tintwera b’tagћlima li l-ġust jgћix mћabba l-fidi tiegћu. Tobit hu eżempju mill-aqwa ta’ din il-ġustizzja mhux tal-kliem, imma ta’ ћajja, gћax quddiem il-Mulej m’hemm xejn li jista’ jinћeba.

Fin-nisġa tal-ġrajjietn ta’ dawn iż-żewġ familji qraba eżiljati f’artijiet bogћod minn xulxin u dak kollu li jgћaddu minnu l-waћda u l-oћra, hemm l-ispirtu ћażin Asmodew u l-Anġlu ta’ Alla, Rafel. Hi nisġa li tqiegћed fil-miżien il-ћidma tal-wieћed u ta’ l-ieћor fil-ġrajjiet tal-bnedmin. Il-ћażin Asmodew hu reali, jaћdem kontra Anna mhux seba’ darbiet, jew ћafna. Ġћandu l-ћabel f’idejh. Xortiha hi f’idejh sakemm jidћol l-ispirtu t-tajjeb Rafel li jiskunġrah u jorbtu. Jidher li dan hu l-aqwa punt li l-kittieb irid jagћmel.

It-tagћlim dwar l-anġlu kustodju barra dak li nsibu fl-Esodu, hu skop ieћor tal-Ktieb ta’ Tobit fil-kwadru tal-providenza ta’ Alla li tћares lill-bniedem li hu fidil gћat-Torah. Kienu grajjiet iebsin li dawn il-familji kellhom, ibda mill-eżilju bit-tbatija fiżika tiegћu u li trid tibda ћajja ġdida f’art barranija wara li tkun ћallejt ġidek warajk fl-oћra. Ma’ dan inżidu li Tobit jagћma u jiftaqar u hu mhedded mis-sultan gћall-karitа li jagћmel. Ragћwel u Ġћedna huma milquta ћażin mill-ġelożija ta’ Asmodew u t-tagћjir tal-qaddejja wasslet lil Sara taћseb li tneћћi ћajjitha. Il-vjaġġ ta’ Tobija sal-Medja kien mimli perikli u l-unika tama kien Ġћażarija, bniedem qarib, u anġlu tal-Mulej.

It-Torah gћandha post ewlieni gћax Tobit iћarisha bir-reqqa, Tobija jifraћ meta Gћażarija jgћidlu li hu gћandu dritt gћall-imћabba ta’ Anna skond il-liġi. Tobit jagћmel karitа bi flusu u b’ћidmietu u ma’ dan jgћaqqad is-sawm u t-talb. Fil-Vanġelu ta’ S. Mattew, Ġesщ jitkellem dwar dawn f’kap 6 u dwar is-sigriet tal-Mulej jgћid, “Missierek li jara dak li hu moћbi, iroddlok hu" v 4.

Il-ktieb hu mimli innijiet ta’ hajr lil Alla flimkien ma’ talb ma jaqta’ xejn. Fil-barka wieћed jagћraf min hu Alla, barka mimlija mћabba mћeġġa, f’mumenti ta’ biki u djieq, ta’ ferћ u ћajr, ta’ tbatija u mard ta’ familji lhud fl-eżilju, li jiftakru sew kif gћexu dawk ta’ qabilhom, patrijarki u profeti, u bil-ћsieb li dan kollu jgћadduh lil uliedhom. Meta l-Bibbja tbierek lil Alla, tifhem tfaћћru u troddlu hajr gћax kollox minn gћandu jiġi u kollox hu barka ta’ Alla. M’hemmx dik l-idea umanista tagћna li meta nbierku ’l uliedna hekk naћsbu li nagћmlu meta nbierku ’l Alla.

Mill-Kitbiet ta’ Dun Ġorġ – Nisġa