........................................3- Refah Partisi Gn.B.lığı (Ana muhalefet sıfatı ile)

Tespit Konusu......................................: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 16-10-1997 tarih 516 sayılı 'Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına Gaziantep Milletvekili Hikmet Çetin'in seçildiğine dâir' içtüzük niteliğindeki karar ile, Başkanlık Divanı seçimi-ne ilişkin kararın Anayasanın 6, 11, 77t 94, seçici 6 maddelerine aykırılığının T_E_S_B_İ_T_İ_N_E karar verilmesi istemidir.

24-12-1995 tarihli milletvekili genel seçim sonucu oluşan TBMM si Genel Kurulunda, TBMM'si Başkanlığına 24-01-1996 tarihinde Kütahya milletvekili Mustafa Kalemli seçilmiştir.

Başkanlık Divanı seçimleride müteakiben yapılarak tarihli .....nolu kararla Divan oluşturulmuştur.

Yine, 2949 sayılı kanunun öncesi olan ve aynı hükümleri içeren 44 sayılı kanunun gerekçesinde ".........Konacak usul hükümlerinin ihtiyaca uygunluk derecesini şimdiden kestirmenin güç olacağı, kurulacak Anayasa Mahkemesinin vasfı itibari ile karsılaçağı usul meselelerini umumi esaslar dairesinde içtihat yoluyla kolaylıkla çözebileceği düşünülerek bu sahada da kapsayıcı bir düzenlemeden kaçınılmıştır......." denilmiş, Karma komisyon raporunda da "...hüküm sevk olunmayan hususlarında içtihada terk edilmesi uygun görülmüştür." denmektedir.

Hukuk devleti, adaletli bir hukuk düzeni kuran, bunu sürdürmeyi zorunluluk sayan ve tüm etkinliklerinde hukuka uygun davranan derlettir. Yine, Hukuk devletinin, Anayasa'nın açık hükümlerinden önce hukukun bilinen ve tüm uygar ülkelerin benimseyip uyduğu ilkelere uygun olması gerekir, şarttır. Bu yöndeki Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatlarından bir kısmının numaralarını aşağıya alıyorum.

Anayasa yargısı yasamanın, yürütmenin üstün gücüne karşı 'anayasal denge aracı1 olarak getirilmiştir. Yargı yetkisinin etkinliği hukukun eksiksiz kullanılmasını gerektirir. Dava kavramı içinde yürütmenin durdurulması, tedbir, tesbit türü kararlarda vardır, îptal kararı vermeye yetkili organın, tesbit kararı veremeyeceğini düşünmek yargı yetkisinin eksiksiz kullanılması ile bağdaşmaz, iptale yetkili olan Anayasa Mahkemesi, sonuç doğurmayan yalnızca durumun tesbitine yönelik bir karar yetkisine 'evleviyetle' sahiptir. Çoğun içinde az her zaman vardır.

Aslında usulün bütün ayrıntılarının düzenlenmesi beklenemez. Uygulamada ortaya çıkacak boşlukların içtihatla doldurulması MK. 1. maddesince mümkün olduğu gibi, Türkiye de ve Dünyada yeni mevzuat olan Anayasa Yargısında zorunludur„ Kaldı ki, kanunun gerekçesinde de açıkça belirtilmiş olduğu gibi, Mahkemenin içtüzüğünün 2/2 maddesin-dede açıkça ifade edilmiştir. Nitekim Anayasa Mahkemesinin çok sayıdaki kararlarında hu yönde kararlar verilmiştir.

-01-08-1985 tarih 85/659E, 85/04 Kararı.

-Any.Mah.09-10-1984 tarih 84/440E, 84/24 kararı,

-Any.Mah.03-11-1983 tarih 83/4 E, 83/4 kararı,

Avrupa însan Hakları Divanı bir kararında sözleşmenin ihlalinin kimi durumlarda mevzuattaki boşluklardan kaynaklanabileceğini belirterek Winterwerp davasında gerekçe bölümünde bu tür kararların yerine getirilmesi ihlallerin tekrarının önlenmesi ancak mevzuattaki boşluğun giderilmesi ile mümkün olacaktır demektedir. Bir kanunun boşluğu halinde Yasama kuvvetince kanun boşluğu dolduruluncaya kadar Yargı organınca doldurularak uygulanması ihlalin kaldırılması doğal bir sonuçtur,

III- SIFAT :

Öyle ki, kanunların iptali istenirken biçim yönünden incelenmesi ve iptali talep edilmese bile, Anayasa Mahkemesince kendiliğinden biçim denetimi yapılarak iptal kararı verilebilmesi ciddi bir sorundur. Keza, itirazen kendisine gelmiş yasaların iptali davalarında bile aradan uzun yıllar geçmesine karşın ve yine talep edilmese bile Başkanlık Divanı'nın anayasaya aykırı oluşumu nedeniyle biçim denetimini Anayasa Mahkemesi kendiliğinden yapmakta ve iptal kararı verebilmektedir. Aşağıda çok sayıda Mahkeme kararı açıkça bu yöndedir.

Türk Anayasa hukukunda yer almamakla beraber, başta Federal Almanya olmak üzere, ispanya, Portekiz, Meksika, Arjantin, Kolombiya, isviçre hukuk düzenlerinde Anayasa Mahkemesine Bireysel başvuru yolu •Anayasa Şikayeti' tanımı ile bireylere müracaat hakkı tanınmıştır. Keza 1961 Anayasasının kurucu mecliste '.görüşmelerinde, iptal davası açma hakkının kişiler içinde tanınması gerektiği yolunda görüş bildirilmişse de, karşı görüşte olanlar 'dava hastası olan' yada 'reklam amacı güden' bazı kişilerce Anayasa Mahkemesinin gereksiz meşgul edileceğini ileri sürmüşler sonuçta ikinci görüş ağır basarak herkese iptal davası açma hakkı tanınmamıştır. (2)

Bir menfaatin, hakkın ihlalini. Avrupa insan Hakları Komisyonu ve Divanı bir çok kararında en geniş şekilde tanımlamıştır. Komisyon kimi durumlarda, yasanın uygulanmadan da kişiye zarar verebileceğini baskı altında tutabileceğini bu durumda da sözleşmeye aykırı olunduğu yönünde karar vermiş ve Divanca da aynı yöndeki içtihatlarında 'potansiyel mağdur1 kavramını benimseyerek somut ihlal, doğrudan mağdur kavramlarının kapsamını genişletmiştir. Kişi, yasanın doğuracağı sonuçların doğrudan etkisi altında" kalma tehlikesi ile karşı karşıya ise yasanın kendisi bir uygulama işlemi olmadan da kişinin hakkını ihlal eder niteliktedir yorumu Divan'ca yapılmıştır. (3)

Anayasa Mahkemesinde, tarafımın davacı sıfatı ile iş bu davayı açabilmem konusundaki boşluk Mahkemenizce doldurulmalıdır.

Yine bir makalede "Medeni kanunumuzdan farklı olarak T.C. Anayasasında boşlukların hakimin hukuk yaratması yolu ile doldurulacağı yolunda açık bir hüküm yoktur. Ne var ki Anayasa Mahkemesi, anayasa-

Yukarıdaki, Türk mevzuatı, Avrupa mevzuatı ve Divan kararları ile Türk donktrinin deki görüşlerden de açıkça anlaşılacağı üzere Tesbit davası talepli müracaatımın, tarafımı dolaylı olarak ilgilendirmesi nedeni ile içtihat yaratarak yorumla 'sıfat ehliyetimin' kabul edilmesi gerekmektedir.

V-DAVANIN ÎHBAR TARAFI :

Kanımca, iptal davası açmaya Anayasamızda hak verilen makamların dava açıp açmamaları takdir hakları olmakla beraber en azından anayasaya aykırılık yoktur diyemeyeceklerini düşünüyorum. Neden dava açmadıkları kuşkusuz makamlarını ilgilendirir, ancak sorun Sn. Çetin'in kişiliği veya siyasi saikle hareket edilmeyecek kadar çok boyutlu anayasa düzeyinde derinlikli, içinden çıkılamaz bir biçimsel sorun kaynağı varedilmiştir0 Bütün meclis çalışmaları ve bütün zamanları kapsar büyüklükte ve canalıcıdır.

Davanın ihbar tarafı olan makamlarında, iş bu davanın reddi değil görüşülüp, incelenip karara bağlanmasını isteyen görüş bildireceklerini umuyorum. Konu ile 'makalemi' Sn. Cumhurbaşkanlığına ve diğer siyasi partilerin grup başkanlıklarını bildirmiştim.

Bu yönden içtüzük değişikliği niteliğindeki meclis kararının da, kararın Resmi gazetede yayımlandığı günden itibaren 60 gün içerisinde açılması gerekmektedir. Bir mahkeme kararınızda (7) içtüzük ve içtüzük niteliğindeki kararların biçim ve esastan anayasaya aykırılıkları halinde 60 gün içerisinde dava açılacağı belirtilmiştir.

l- Anayasa, Anayasa Mahkemesinin Kanun, Kanun Hükmünde Kararname ve Meclis içtüzüğünün şekil ve esas bakımdan anayasaya uygunluğunu denetleyebileceğini belirtmiştir. Meclis kararlarına karşı Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma yolu kapalı tutulmasına karşın, içtüzük hükümlerini değiştirici, bir içtüzük hükmü ihdas edici veya eylemli bir içtüzük hükmü niteliğinde olan meclis kararlarının anayasaya uygunluk denetiminin yapılması Anayasa Mah .si görevi içindedir.

Başkanlık seçimi ve Divan seçimi bir meclis kararıdır. TBMM kararının niteliği, değeri, etkisi üzerinde durmadan anayasal denetimin dışında kaldığının kabul edilmesi, içtüzük hükmü etkisi doğuran meclis kararlarının anayasal denetimden kaçırılması çoğunluğu elinde bulunduran siyasi güçlerin keyfiliği neticesini doğurur. Bir yasama metnine verilen isimden önce, metnin kapsamının, özünün göz ününde bulundurulacağı açıktır.

Mahkemenizin bu konuda çok sayıda kararlı yerleşik içtihadı vardır. Örneğin, Anayasa Mahkemesi bir kararında (8) soruşturma hazırlık komisyonu çalışmalarının durdurulmasına dair önergenin meclis birleşik toplantısında kabulüne dair kararın iç'tüzük hükmü niteliğinde bulunduğuna karar vermiştir. Mahkeme bir başka kararında (9) millet meclisi üyelerinin ödenek ve yolluklarının saptanmasına ilişkin meclis kararının bir içtüzük hükmü niteliğinde olduğuna karar vermiştir. Bir kararında da (10) Başkan ve Başkan vekillerinin Senatoda tartışmalara katılamayacakları yolundaki uygulamanın Anayasa ve içtüzüğe uygun olduğunun oylanması hakkındaki önergenin kabulüne ilişkin meclis kararı içtüzük düzenlemesi niteliğinde kabul edilmiştir. Bir kararında da (11) Kültür Bakanlığının bütçesinin bölümlerine seçilmesine ilişkin oylamanın yeniden yapılmasına olanak sağlayan meclis kararının eylemli bir içtüzük kuralı niteliğinde olduğuna karar vermiştir.

Yine bir kararda (12) Senato Başkanlık Divanı'nın kuruluşuna ilişkin Genel kurulca alınan kararın içtüzük düzenlemesi niteliğinde olduğuna karar verilmiştir. Bir kararında da (13) olağanüstü halin 10 ilde uzatılmasına dair meclis kararının yeni bir içtüzük kuralı niteliğinde bulunduğuna karar verilmiştir. Bir başka kararında da (14) ülkemizde konuşlandırılan çok uluslu gücün görev süresinin uzatılmasına ilişkin Meclis kararının yeni bir içtüzük kuralı niteliğinde-olduğuna karar verilmiştir. Anayasa Mahkemesi bir kararında (15) Bakanlar Kuruluna Güven oylaması hakkındaki meclis kararının içtüzük kuralı niteliğinde olduğunu belirttikten sonra aynen "...bir işlemin denetiminin Anayasa Mahkemesinin görev alanına girip girmediği belirlenirken ...içeriğinin niteliği üzerinde durulması, değer ve etkisinin ortaya konulması ve bu metnin denetime bağlı tutulan işlemlerle eşdeğerde ve etkinlikte ise denetiminin yapılması zorunludur.

diyerek bu konudaki 1968 tarihinden bu yana uygulanan içtihatlarının halen uygulanmasına 1996 tarihli iş bu kararı ile atıf yapmıştır. Söz konusu atıf yapılan 27-2-1968 tarihli 67/6 E, 68/9 K, sayılı kararın da aynen ".......Millet Meclisi başkanlık divanına meclisteki siyasi parti gruplarının hepsinin katılmalarını, .ve bu katılmanın grupların kuvvetleri ölçüsünde olmasını engelleyen ve içtüzük hükmü niteliğinde bulunan 2-11-1966 günlü millet meclisi kararının Anayasanın 84.maddesine aykırı olduğundan iptaline..... " şeklinde karar verilmiştir.

Kararın usul yönünden tek eksiği daha önceden komisyondan geçirilmemiş olmasıdır. Ancak kararın çözümlediği konunun alınmasındaki amacın ve gördüğü işin açık ve kesinliği karşısında şekil eksikliğinin bu meclis kararını nitelemede etkisi olabileceği düşünülemez. Kararın uygulama ile içtüzüğün Başkanlık divanı ile ilgili hükümlerini değiştireceği kesindir. Bu durum dahi meclis kararının içtüzük hükmü niteliği kazandırmaya yeterlidir.

VIII- USUL AÇISINDAN TESPÎT NEDENLERİ :

Anayasada açıkça düzenlenmiş olmamasına karşın, sıradan bir devlet memurunun istifa işlemi şekil kuralına bağlanmışken, Meclis Başkanlığının boşaltılmasının şekil kuralına bağlanmadığı düşünülemez. Anayasada bir milletvekilinin istifa işleminin geçerlilik koşulu bir dizi usule bağlanmışken, Bir Başbakan'in, Bakan'in istifası şekil koşullarına bağlanmışken, Yasama kuvvetinin en yetkili organı olan, meclis faaliyetinin zorunlu makamı bulunan Başkanlık makamının boşalmasının şekil kurallarının olmaması düşünülemez. Meclisin bütün faaliyetleri ayrıntılı olarak şekil koşullarına bağlanmışken çok önemli görevleri bulunan yetkilere sahip, temsili nitelikli Cumhurbaşkanlığından sonraki bir makamın şekil koşullarının olması çok doğaldır. Açık bir kural olmamakla beraber genel kuraldan bu sonuç çıkmaktadır.

2-Sn. Kalemli makamı geçerli bir istifa işlemi ile boşal&ma-masının yanında, aslında istifa iradesi, olmayıp görevi sürdürme arzusu vardır. Sn. Kalemli, mecliste 24-01-1996 tarihinde başkan seçilmiş olması nedeniyle Anayasanın 94/3 amir hükmü gereği 2 yıl olan görev süresinin dolmadığının farkında olmasına karşın, 5-3-1973 tarih 584 karar nolu içtüzüğün yasama yılının l Ekimde başlar hükmü ile Anayasanın 93.maddesi meclisin her yıl ekim ayının ilk günü toplanacağı hükmü ile görev süresinin l ekimde sona ereceği yanılgısı ile makamını boşalt-

E-BİÇÎM YÖNÜNDEN TESBlT NEDENLERİ :

Sn. Kalemli'nin usule uygun geçerli bir istifa işlemi ve istifa iradesi olmamasına karşın, zorlama bir yorumla örtülü bir istifa şeklinde makamı boşalttığı yorumu yapıldığında bu kezde süre yönünden anayasal bir sorun çıkmaktadır.

2-24-12-1995 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimi Anayasanın 77/1 maddesi amir hükmü gereği kendiliğinden 24-12-2000 tarihinde yeniden yapılacaktır. Normal seçim dönemi süresine parelel olarak düzenlenen TBMM' si Başkanlık Divanı seçimleri de 2 ve 3 yıl olarak iki devre şeklinde anayasanın 94/3 maddesinde amir hüküm olarak düzenlenmiştir.

24-12-1997 tarihine kadar başkanlık süresi bulunan sn. Kalemli, 1-10-1997 tarihinde makamını 2 ay 24 gün önceden boşaltmış olması Anayasadaki birinci ve ikinci devre sürelerini etkilemez. Anayasanın 77 ve 94 maddeleri bütünlüğü içinde sözel olarak açıkça emredilen bu süreleri uzatmak veya kısaltmak mümkün değildir. Sn. Kalemlinin istifası ceçerli kabul edilse bile, yapılan başkanlık seçimi ikinci devre seçimi değil, birinci devrenin eksik kalan süresi içindir. Dolayısı ile Sn. Çetin'in görev süresi 24-12-1997 tarihinde birinci devre sonu nedeniyle Anayasa gereği kendiliğinden son bulacaktır.

Aksi şekilde yorum, Anayasanın sözel ifadesine, zamanlama sistemine aykırı olacağı gibi seçim tarihi olan 1-10-1997 tarihinden 3 yılın tamamlandığı l-10-2000 tarihinde başkanlık süresi son bulduğunda geriye kalan 2 ay 24 günlük dönem bitimi süresinde başkanın kim olacağı ciddi bir anayasal sorundur, îkinci devre 3 yıl olarak tamamlandıktan sonra yeniden 2 ay 24 günlük süre için seçim yapılamaz. Anayasadan kaynağını almadığı gibi açıkça anayasaya aykırı bu durum başkan vekillerinin yönetiminde geçirilemez. Bu dönemdeki Başkan ve vekillerinin yokluğu halinde adeta TBMM'si çalışamaz, hiçbir yasama faaliyetinde bulunamaz konuma düşecektir.

3-Konuyu düzenleyen Anayasanın 94. maddesinde gerekçede aynen "yasama dönemi 5 yıl olduğu için bir yıl ve iki, iki olmak üzere üç döneme ayrılmıştır. Bu nedenle bir yasama döneminde üç seçim yapılması kabul edilmiştir. Her seçimden sonra Başkanlık Divanı' nda meydana gelecek boşalmadan sonra yapılacak seçiın geride kalan süreyi tamamlamak içindir, bunlar asıl seçimden sayılmaz" demekte, MGK Anayasa Komisyonunun değişiklik gerekçesinde de aynen "...bir yasama dönemi için iki seçim yapılacağı esası kabul edilmiş ve başkan seçimine açıklık getirilerek..." denmiştir.

94.maddenin Danışma meclisi genel kurulunda, anayasa komisyonu taslağı görüşülürken, 9 önerge verilerek yasama yılı, yasama dönemi, seçim dönemi kavramları uzunca tartışılmış, genel kurulca iki önergenin kabul edilmesi, bir önergenin de dikkate alınmasına yolunda karar verilince madde komisyona iade edilmiştir. Danışma meclisi genel kuruluna tekrar gelen maddede, 94/3 fıkrası önergeler doğrultusunda hazırlanmış ve aynen "bir yasama döneminde üç seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi "bir yıl, ikinci ve üçüncü devreler için seçilenlerin görev süresi ikişer yıldır." hükmü oylanarak kabul edilmiştir.

Önerisi kabul edilen önerge sahibi üye madde görüşmelerinde aynen " maddede yasama dönemi diye ifade edilen ibareyi ben seçim dönemi olarak kabul ediyorum " demiştir. Bir üyece sorulan "yasama döneminden maksat yasama yılımıdır? yoksa bir seçimden öteki seçime uzanan süremidir ?" sorusuna karşılık Anayasa Komisyonu sözcüsü " Bir seçimden öbür seçime kadar uzanan süre yasama dönemidir. Bu yasama dönemleri kendi içinde yasama yıllarına ayrılır gayet tabi" karşılığını vermiştir.

Anayasanın 78 maddesinin meclis görüşmelerinde ara seçim, ' başkanlık divanı oluşum sürelerinin tartışmalarında bir üyece aynen "iki yıl 24 ay eder, 90. maddede —78 oldu— ara seçim en az 30 ay sonra yapılır demektedir. Demek ki bir seçim döneminden sonra birinci dönem seçilenlerin görev süresi 24 ay bittikten sonra, ikinci 3 yıl için Başkanlık Divanının teşkiline gidilir ve mecliste seçim yapılır" ifadeleri ile yasa koyucunun süreler konusundaki gerçek iradesi açıkça anlaşıldığı üzere söz konusu süreler takvim yılıdır.

"..................Anayasanın 77 maddesinin birinci fıkrasında TBMM1si seçimleri beş yılda bir yapılır denildikten sonra ikinci fıkrasında meclis bu süre dolmadan seçimin yenilenmesine karar verilebileceği hükmüne yer verilmiştir, iki fıkranın birlikte ele alınması, kullanılan sözcükler açıkça bu süre dolmadan deyişi, bu maddedeki beş yılda bir sözlerinden beş yılın dolmasının amaçlandığını ortaya koymaktadır... Esasen beş yıda bir belirlemezinin yapısına bakıldığında, beş yılda sözcüklerinden beş yılın geçmesi, tamamlanması dolması anlaşılır. Dört yıl, dört buçuk yıl, dört yıl on bir ay öngörülen beş yıl olmaz. Beş yıl tamamlanmayınca beş yıldan söz edilemez. Hukukta süreler dolan zamana göre değerlendirilir.

Bir davada (17) Senato Başkanlığına verilen önergenin, Danışma kurulu kararı olarak genel kurula götürülmesi ve genel kurulda anayasa ve içtüzüğe aykırı olarak ve oy çoğunluğunu kötüye kullanarak Başkanlık Divanı'nın ve Senato Başkanının süresinin sona erdirilmesine karar alınması ve bu yanlış karara dayanarak Senato başkanının görevi ve yetkileri hukuken devam ederken yeni bir başkan seçilmesi ve Divanın teşkiline ilişkin kararın iptali istenilmiş ve Anayasa Mahkemesi de iptali istenilen kararın içtüzük hükümlerinin zedelenmesi, bozulması, değiştirilmesi niteliğinde değil yeni bir içtüzük hükmü oluşturulması niteliğinde ele alarak esastan incelemeye almıştır.

Bir başka davada (18) Senato başkanı seçilememesi zorunlu nedeni ile eski başkanın görev süresinin uzatılmasına ilişkin kararda Anayasa Mahkemesi şimdiki sorunumuza ışık tutacak tesbitler yapmıştır. Şöyle ki, Senato başkanı 18-6-1968 yılında seçilmiş ve görev süresi iki yıl olan 18-6-1970 tarihinde sona ermesi üzerine, başkan seçimine geçilmiş ve yapılan oylamalarda çoğunluk sağlanamadığından seçim 23-6-1970 tarihine bırakılmıştır. Bu tarihte de hiçbir adaya yeter sayıda oy verilmediğinden seçimin sonuçlanmaması üzerine, Senato Danışma kurulunca 30-6-1970 tarihli 85. birleşiminde 'Cumhuriyet Senatosu başkanlığı görevinin yenisi seçilinceye kadar devam edeceği1 ne dair 6 sayılı kararla 39 oya karşı 48 oyla kabul edilmiş ve genel kurula duyurulmuştur. Bu arada başkanlık seçimlerine devam olunmuş ve nihayet 19-11-970 tarihli birleşimde başkan seçilmiştir. (tutanak D. c.59 s.364)

Bu tarihe kadar 5 ay boyunca eski başkanca görev yürütülmüştür. 1327 sayılı kanunun iptali davasında Başkanlık Divanı'nın anayasaya aykırı şekilde uzatılmasına ilişkin karar biçim yönünden incelemeye alınmıştır, îki yılı dolduran bir başkanın süresinin bitimi gününden itibaren başkanlık görev ve yetkileri de sona ermiş olacağından Anayasa hükümlerine uygun biçimde yeniden başkan seçilmedikçe başkanlık göre-Tinin sürmesi olanaksızdır. Meclislere kararla başkan veya başkan vekili atanmasına imkan yoktur. Anayasa, meclislere bu konuda yetki tanımamıştır. Eski başkan iki yıllık sürenin bittiği 18-6-1970 tarihinden itibaren başkanlık sıfatını kaybetmiş ve yeni başkanda seçilememiş olduğundan başkanlığın (münhal) boşalmış olduğunu kabul etmek zorunludur, görüşünü Anayasa Mahkemesi esastan incelemede belirtmiştir,

IX-ESAS AÇISINDAN TESBİT NEDENLERi :

2-Tesbiti istenilen 516 sayılı meclis kararı ile yapılan seçim sıradan bir toplantı hali olup, hukuki sonuç doğurmaz. Yine başkanlık divanı oluşumuna ilişkin alınan kararlarda gelişigüzel bir seçim olup hukuki değerden yoksun ve yok hükmündedir.

Başkanlık Divanı'nın oluşumuna ilişkin kurallar, yasama organınca verilen kararların geçerliliği üzerinde etkili olacak biçim kurallarıdır. Anayasaya aykırı düşen bir başkanlık divanının yönettiği birleşim alalede bir toplantı olmaktan öteye gidemez. Böyle bir toplantıda alınan kararlar hukuki geçerlilik ve değerden yoksundur. Şenel kurulu böyle bir divanının yönetmesi ile genel kurulun divansız çalışması arasında fark yoktur. Başkanlık divanı olmayınca meclis genel kurulundan söz edilemez. (19) (12)

3-Sn .Kalemli' nin yanılgısına neden olan, yasama yılının başlangıcı ile, tatilin bitimi ile meclisin çalışmaya başladığı günün karıştırılmış olmasıdır.

içtüzükteki l ekim tarihi, Anayasanın 93 maddesinin her yıl ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanır hükmü, meclis tatil süresinin l ekimde biteceğine amirdir. Bu tarihin Anayasaya göre, yasama yılı başlangıcı alınması 93 madde kapsamı dışındadır. Tatilin bittiği günün ertesi günü meclisin açıldığı tarih Anayasaya göre yasama yılının başlangıcı değildir. Aksi halde, seçim dönemi ile yasama yılı mutlaka farklı tarihler olacak veya seçimler her zaman l ekimde yapılacaktır. Burada içtüzük ve Anayasa çelişmektedir. Anayasanın hem geçici 6 maddesi gereği hem de anayasanın üstünlüğü gereği uygulanması gerekmektedir.

Tatilin bittiği gün ile yani l ekim tarihi ile yasama yılının başlangıcını anayasanın sistemi, 77 ve 94 maddeleri gereği a-yırmak zorundayız. Yasama dönemi başka ifade ile seçim dönemi 24-12-1995 tarihinden 24-12-2000 tarihi arası 5 tam yıl olup, yasama yılı her yılın 24 aralık tarihidir.

Meclis başkanlığı ve Başkanlık divanını dolduran kişilerden ziyade makamın millet iradesi, egemenlik, hukuk devleti, ilkeleri yönünden usulüne uygun şekil kuralları ile doldurulması ve boşaltılması zorunludur. Bu zorunluluk mutlak şekil kuralı, geçerlilik şartı olup anayasanın amir hükmü gereğidir.

"..........Başkanlık divanlarının kuruluş biçimi tesbit edilirken bütün siyasi parti gruplarına p-üçleri oranında üyelikler ayrılmalıdır. Bu ilkeye uyulmadan kurulan divanlar anayasaya aykırı düşer. Divanların anayasaya aykırı bulunmasına yol açan içtüzük hükümlerinin veya o nitelikteki meclis kararlarının bunlara karşı anayasa mahkemesine başvurulduğunda iptali gerekir. Nitekim bunun yakın bir örneği de vardır. ..ilgili partinin dava açması üzerine Millet Meclisi başkanlık divanının TÎP grubundan üye alınmaksızın kurulmasına ilişkin bulunan ve içtüzük hükmü niteliği taşıyan bu iki millet meclisi kararı anayasa Mahkemesinin 27-2-1968 tarihli '.E.1967/6, K.1968/9 sayılı kararı ile iptal edilmiştir..........." diyerek görüşünü tereddüte yer vermeyecek şekilde açıklamıştır.

"...............A-1327 sayılı kanunun 93 maddesinin (C) bendi hükmünün şekil yönünden incelenmesi : Davacı parti tarafından ileri sürülmemiş olmakla beraber, Anayasa Mahkemesi davacının gerekçesiyle bağlı olmadığından dava konusu hükmü ihtiva eden 31-7-1970 günlü 1327 sayılı kanunun Cumhuriyet Senatosundaki görüşmeleri bakımından Anayasaya aykırı bir durum bulunup bulunmadığı konusu üzerinde durulması gerekli görülmüştür, ..Anayasanın 84 maddesi Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu başkanlarının ikişer yıl için seçileceği kuralını koymaktadır., iki yılını dolduran bir başkanın sürenin bitimi gününden itibaren başkanlık görev ve yetkileri de sona ermiş olacağından Anayasa hükümlerine uygun biçimde yeniden başkan seçilmedikçe devam etmesi mümkün değildir............." denmektedir.

".............b) iptal davasına konu olan 1036 sayılı kanunun millet meclisinde görüşülüp kabul edildiği sıralarda görevli başkanlık ..dîvanının bünyesi içine TİP grubundan üye alınmamış olduğu görülmektedir. Bu divan : Anayasa Mahkemesince iptal edilen 1-11-1966 ve 2-11-1966 günlı" kararların benzeri bir kararla millet meclisinin 10-11-1967 günlü kararı ile kurulmuştur. Bu itibarla 10-11-1967 günlü Millet Meclisi kararının hukuki değer ve etkisi üzerinde durulması yerinde olacaktır............" diyerek mahkemeniz görüşünü açıklamıştır.

Pir davada itiraz yoluna başvuran mahkeme sıfatı ile Tarsus Sulh ceza Mahkemesi, orman kanununa bir madde eklenmesine dair 1056 sayılı kanunun anayasaya aykırılığı iddiasını ciddi bularak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Mahkemece de (19) 10-11-1967 tarihli meclis kararı ile oluşan ve anayasaya uygunluk denetiminden geçmeyen başkanlık divanı içerisine TİP grubundan üye alınmış ve bu başkanlık divanınca 4-7-1968 tarihinde itiraz konusu kanun kabul edilmiştir.

1056 sayılı kanun, iptali istenirken her ne kadar taraflardan ve Tarsus sulh ceza mahkemesinden anayasaya aykırılık gerekçelerinde, 1056 sayılı kanunun meclis genel kurulunda kabul edildiği sıradaki meclis başkanlık divanının kuruluş biçimi dolayısı ile kanunun şekil yönünden anayasaya aykırılığı iddia edilmemiş olsa da, 44 sayılı kanunun 28/1 maddesine göre Anayasa Mahkemesi aykırılık konusunda ilgililerce ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda olmadığı ve istemle bağlı kalmakla birlikte başka gerekçe ilede anayasaya aykırılık kararı verebileceği, Anayasa Mahkemesinin şekil yönünü doğrudan doğruya ele alabileceğine karar vermiştir.

7-Bir kanun tasarı v ya teklifinin görüşülmesi için anayasanın kurulmasını emrettiği bir komisyonun bile kuruluşu anayasaya aykırı ise böyle bir komisyondan geçerek kanunlaşan bir yasanın şekil eksikliği nedeni ile iptali gerekmektedir. Kıyasen Başkanlık divanına yorumlanabilir. Anayasa Mahkemesinin bir kararında (22) aynen,

"...............IV-Esasın incelenmesi A)931 sayılı kanunun şekil yönünden anayasaya aykırı olup olmadığı sorunu : Davacı, 931 sayılı kanuna ilişkin tasarının komisyonlarda görüşülme evresinde komisyonların anayasanın 85. maddesine aykırı olarak kurulmuş bulunduğunu ve bu durumun 931 sayılı kanunun şekil yönünden iptalini gerektirdiğini ileri sürmüş olduğundan ve esasen anayasa mahkemesi, anayasaya uygunluk denetimine getirilmiş bir kanunu kendiliğindende bu yönü ile ele alabileceğinden önce şekil yönünden anayasaya aykırılık sorununun çözümünü gerekli bulmuştur... V-Sonuç : 1-a) 28-7-1967 günlü 931 sayılı iş kanunu tasara halinde iken... kurulan karma komisyon bünyesinin anayasanın 85 madde hükmüne aykırı olduğuna ve bunun şekil yönünden iptali gerektirdiğine oy çokluğu ile............." karar vermiştir.

8-Meclisin çalışması anında Başkanlık divanının aynı birleşimde aynı partiden olması halinde bile anayasa Mahkemesi bu hususu incelemeye almaştır. Anayasa Mahkemesinin bir kararında (23) kanun teklifinin genel kurulda görüşülmesi sırasındaki başkanlık divanının aynı siyasi partiye mensup kişilerden oluşması halinde, birleşimi yöneten başkanlık divanının, kurulun maksatlı oluşması, tarafsız sayılamayacak davranışların varlığı, sırası gelmiş divan üyelerinin bu kurula girmelerin-in engellenmesi yönünden incelenebileceğini belirtilmiştir. Aynı yönde (İl) karardır.

10-Anayasa Mahkemesinin birçok kararında atıf yaptığı ve yorum ve kararını benimsediği yerleşim içtihadı olan 27-2-1968 tarihli kararında çok açıkça görüldüğü üzere (26) başkalık divanının meclisteki siyasi parti gruplarının hepsinin katılmalarını ve bu katılmanın grupların kuvvetleri ölçüsünde olmasını engelleyen ve içtüzük hü^mü niteliğinde bulunan 2-11-1966 tarihli Millet Meclisi kararının anayasaya aykırı olduğundan iptaline ve 44 sayılı kanunun 28/1 maddesince 1-11-1966 tarihli kararın iptaline karar verilmiştir.

Anayasanın 2, 6, 11, 77/1, 94/3 maddelerine açıkça aykırı olan 15-10-1997 tarih 516 sayılı Başkanlık seçimi ile müteakiben Başkanlık divanı oluşum seçimi işlemleri anayasaya aykırıdır. Aykırılığın tesritine karar verilmesi talep edilmektedir.

Gaziantep milletvekili Hikmet Çetin'in seçildiğine dair içtüzük niteliğindeki meclis kararı ile Başkanlık Divanı oluşumuna yönelik işlem ve seçim kararlarının Anayasanın Başlangıç, 2, 6, 11, 77, 94 maddelerine aykırı olduklarının TESBÎTİNE karar verilmesini saygılarımla talep ederim.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 16.10.1997 günlü, 516 sayılı kararının Anayasaya aykırılığının tesbiti için Anayasa Mahkemesi'ne başvuran, Anayasanın 150. ve 2949 sayılı Yasanın 20. maddesinde dava açmaya yetkili olarak gösterilenlerden değildir. Anayasa da yurttaşlara Anayasa Mahkemesi'ne doğrudan başvuru hakkı tanınmamıştır. Bu nedenler karsısında,

Dilekçe sahibinin Anayasa Mahkemesi'ne dava açma hakkı bulunmadığından BAŞVURUNUN REDDİNE, 23-12.1997 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.