De bijdrage over "Wambeek-lez-Ternath" verschijnt in Le Peuple van 17 januari 1898.
Oppervlakte: ongeveer 1400 ha
Bevolking: 1790 inwoners
Gemeenteraad: 5 katholieken, 4 democraten
Arbeid in de landbouw: Huispersoneel: 15 frank per maand plus eten
Dienstmeid: 10 frank per maand plus eten
Dagloners: 80 centimes in de zomer en 50 in de winter. Voor de vrouwen respectievelijk 70 en 45 centimes
De wedden worden doorgaans elke maand in speciën uitbetaald. Daarenboven huren de dienstboden, het huispersoneel en de dagloners nog een stukje grond waar ze hun aardappelen verbouwen.
Hun dagelijks eten bestaat uit : ’s morgens één of meer sneden roggebrood, ’s middags aardappelen en een snede spek, ’s avonds groentesoep met roggebrood.
De laatste vijf jaar zijn de lonen gestegen met 9 centimes per dag als gevolg van de arbeiders die wegtrekken uit de landbouw om hun boterham te gaan verdienen in de stad.
Sommige boeren geven bij de oogst elke 25ste hoop aan hun arbeiders. Die hoop bestaat uit 10 schoven.
Men werkt van 5 uur ’s ochtends tot 8 uur ’s avonds in de zomer, en van 6 uur ’s ochtends tot 6 uur ’s avonds in de winter.
Het werk van de vrouwen bestaat uit het verzorgen en voederen van het vee, het melken van de koeien en naar de markt gaan. De kinderen werken vanaf 12 jaar mee op het veld. Meer en meer mensen die in de landbouw werkten trekken naar de stad om er werk te zoeken in de industrie. Dat is een gevolg van de hoge huurprijzen voor de grond in vergelijking met de opbrengst. Bovendien zijn de daglonen zeer laag.
Sinds enkele maanden heeft een coöperatieve maatschappij een melkerij met stoommachine gevestigd in het dorp. Iedereen verwacht er goede resultaten van.
Teelten. - De landbouwers verbouwen hoofdzakelijk hop, tarwe, rogge, bieten, boekweit, klaver. Er wordt veel kunstmest gebruikt.
De grondeigenaars van de gemeente bezitten globaal 200 ha grond, als volgt verdeeld:
30 eigenaars hebben minder dan 5 are
100 eigenaars hebben tussen 5 en 20 are
30 eigenaars hebben tussen 20 en 50 are
20 eigenaars hebben tussen 50 are en 1 ha
8 eigenaars hebben tussen 1 en 5 ha
3 eigenaars hebben tussen 5 en 10 ha
1 eigenaar heeft tussen 10 en 20 ha
2 eigenaars hebben tussen 20 en 50 ha
Dat maakt in totaal zo’n 200 eigenaars die het grootste gedeelte van hun grond verhuren. 120 onder hen zijn zelf landbouwers. De plaatselijke brouwerijen maken tot 80 percent winst.
De gemeente bezit geen enkele eigendom.
De landbouwers klagen heel erg over de jagers. Zij klagen over het vernielen van hun gewassen. Zij wensen ook dat het wild, dat zich gevoed heeft met de door hun gezaaide gewassen, hen van rechtswege zou toekomen.
Ongeveer 200 boeren – eigenaars bezitten ieder 2 à 3 ha grond, verbouwen zelf hun velden en maken hier hun beroep van.
De grond wordt verhuurd voor 200 frank per ha. Jammer genoeg brengt hij minder op. De huurovereenkomst, die gewoonlijk geschreven is, wordt afgesloten voor 3, 6 of 9 jaar. Als er op de vervaldag niet betaald wordt laat de eigenaar de opbrengsten van de verhuurde grond verkopen. De rijken nemen hypotheek op de grond aan 5 percent interest.. Er wordt een krediet van een jaar toegekend voor de aankoop van mest maar de verkoper vraagt een belangrijke waarborg.
Er is een melkerij en een brouwerij in de gemeente. Alle arbeiders komen uit de gemeente.
De lonen worden maandelijks uitbetaald: twintig frank per maand plus eten, voor de bedienden van de brouwerij en twee frank per dag plus eten voor de bedienden van de melkerij. ……….;
De dagelijkse arbeid duurt 12 uur. Daarbuiten verdienen de arbeiders iets bij met een veld dat ze pachten.
Weldadigheid. - Twintig gezinnen van gemiddeld 5 personen worden gesteund door het Weldadigheidsbureel. In de winter krujgen zij kleren en kolen. Elk jaar zijn er meer armen. De weldadigheidsdienst is spijtig genoeg slecht georganiseerd.
Begroting en belastingen. - De belastingen zijn als omgeslagen: ongeveer 10 frank voor de kleine landbouwer, 40 tot 60 frank voor een gegoede boer en 120 frank voor de grootgrondbezitters.
Ziehier een overzicht van de gemeentelijke begroting:
Onderwijs, 4000 frank, Wegen, 4.390, Weldadigheid, 2.000 frank, Bestuur, 2.000 frank, Belastingen, 2.000 frank, ….recht, 300 frank, …., 200 frank.
Op 100 geboortes zijn er drie doodgeboren kinderen.
Voeding. - De voeding bestaat uit brood, aardappelen en varkensvlees
Huisvesting. - De inwoners huren voor 150 tot 200 frank per jaar kleine huisjes die elk gezin apart bewoond. Bij sommigen laat de netheid te wensen.
Scholen. - Er bestaat een bewaarschool, gehouden door nonnen. Ze telt 50 meisjes en 35 jongens. De lokalen voldoen aan de hygiënische eisen..
De gemeente heeft ook een school die wordt geleid door een onderwijzer van de staat. Bijna 90 leerlingen volgen er les. Ze blijven er tot hun 12 à 14 jaar, waarna ze op de boerderij gaan werken. Het onderwijs is volledig gratis. Slechts heel weinig kinderen genieten helemaal geen onderwijs. Er is geen volwassenenonderwijs en geen gemeentelijke bibliotheek.
Morele en religieuze … . - De dorpelingen lezen Het Nieuws van den Dag, de Patriote, de Etoile Belge, en enkelen de V…
Ze missen nooit de zondagsmis. Maar toch zegt de pastoor zelf dat het geloof achteruit gaat.
Wambeek telt 45 herbergen.
De bedelarij is zeer groot.