Hier volgt een vertaling van de bijdrage over Sint-Katherina-Lombeek die verschijnt in

"De gemeente Sint-Katherina-Lombeek, 612 ha 62 a groot, telt 2236 inwoners, hoofdzakelijk landbouwers. (1)

De wedden van de arbeiders bedragen:

10 à 15 frank per maand voor de dienstboden; 8 à 12 frank per maand voor de dienstmeisjes; 75 centimes tot 1 frank per dag in de zomer en 50 tot 75 centimes in de winter voor de mannelijke dagloners, 45 tot 55 en 40 à 50 centimes voor de vrouwen. (2)

Een groot aantal arbeiders werken in de zomer bij de (grootgrond)bezitters. Hun voedsel bestaat uit roggebrood, spek, aardappelen en bier. Vermelden we terloops dat dit slechts 4 tot 6 frank voor 180 liter kost: 2 centimes per liter! Ze eten geen boter en ook geen eieren."

"In de zomer begint de arbeid ’s morgens om 5 uur en eindigt ‘s avonds om 7 uur. In de periode van het …. en het plukken van de hop wordt er 17 tot 18 uur gewerkt. De vrouwen helpen op het veld en doen het huishouden. De kinderen helpen reeds mee van hun 9 jaar in de landbouw.

De huizen zijn meestal in goede staat maar het meubilair en het beddengoed laten veel te wensen over.

Landbouw. Men verbouwt rogge, tarwe, aardappelen en vooral hop. De boeren maken gebruik van kunstmest. In twee of drie hoeven wordt het graan machinaal gedorst.

De slechte toestand in de landbouw en meerbepaald de te lage prijs van de hop veroorzaakt een vlucht naar industriële beroepen en emigratie naar de stad.

Ik kan u niet inlichten over het budget van een familie omwille van het feit dat de meeste families het allernoodzakelijkste ontberen doordat de hop zo weinig opbrengt. Alle eigenaars van minder dan 3 ha grond bevestigen dat zij niet rond komen.

Eigendom. De verdeling van de grond kan als volgt worden vastgesteld (3) :

125. 20 tot 50 are;
150. 51 are tot 1 ha;

170 1 tot 5 ha;

De eigendommen vertonen de neiging steeds kleiner te worden als gevolg van de jarenlange slechte opbrengst van de landbouwprodukten (4).

28 are 50ca zijn eigendom van de gemeente. Ze worden verhuurd aan de inwoners voor 28 frank 50."

Kleine eigenaars en boeren. – Er zijn in de omgeving 13 boeren-eigenaars die hun eigen velden bewerken als hoofdberoep. Ze bezitten 6 tot 15 ha. Ik ken 4 grote en 6 kleine boerderijen. De huur (pacht) ligt tussen 120 en 200 frank per ha. De huurcontracten zijn afgesloten voor één, drie of zes jaar. Vele overeenkomsten zijn schriftelijk maar evenveel zijn slechts mondeling overeengekomen.

Ik weet niet of er een schadevergoeding wordt uitbetaald als de huurder de hoeve verlaat.Als gevolg van de moeilijke tijden krijgen de kleine eigenaars en boeren geen krediet van hun leveranciers van mest, landbouwwerktuigen en –machines.

Het hypothecair krediet bestaat voor de gronden met hoge waarde. De interestvoet bedraagt 4 à 41/2 percent. Ik kan het aantal hypotheken niet bepalen maar ik kan bevestigen dat er veel zijn.

Gemeentelijke Zaken – Begroting.

Onderwijs : 5.645 frank;

Weldadigheid : 3.500 frank;

Administratie : 1.335 frank;

Openbare Werken : 3.500 frank;

Wegen : 2.117 frank;

Belastingen : 4.445 frank;

Hondentaks : 150 frank;

De grote boeren betalen over het algemeen ongeveer dubbel zoveel belastingen als de kleine landbouwers.

Weldadigheid. 32 ingeschrevenen. Ze ontvangen brood, brandstof, kruidenierswaren en kledingstukken die ze moeten afhalen in de winkels der beheerders. Ze moeten in het bezit zijn van bonnen die worden afgeleverd door de pastoor. De liefdadigheidsinstellingen worden geleid door de beheerraad van het weldadigheidsbureel, samengesteld uit de pastoor en een handelaar die aan de armen levert.

Wezen worden uitbesteed aan en opgevoed door bepaalde inwoners van de gemeente, vooral arme mensen.

Gemeenteraad. Katholiek. Hij wordt geleid door een burgemeester die …

De rijke eigenaars en de bestuurders van de gemeente eisen passieve gehoorzaamheid van de inwoners anders worden deze het slachtoffer van afpersing en machtsmisbruik (exaction).

Onderwijs. Er is een bewaarschool met 115 kinderen van minder dan 6 jaar, geleid door een onderwijzer en een non. De lokalen zijn in goede staat. Ze hebben een oppervlakte van 3 are.

Er zijn …(on?)voldoende… klassen voor basisonderwijs. Ze tellen 317 leerlingen. De kinderen verlaten de school tussen hun 10 en hun 11 jaar om hun ouders te helpen. Weinig kinderen krijgen helemaal geen onderwijs. Het onderwijs is niet helemaal gratis. …

…

…

…

…

Er is noch een bibliotheek noch een school voor volwassenen. …

…

…

De gemeente telt 85 herbergen (cabarets). …

…

Enkele inwoners lezen. Verschillende soorten dagbladen worden er verkocht, vooral …

…

1 Volgens het Nationaal Instituut voor de Statistiek bedroeg het aantal inwoners in 1895: 2255, 1226 mannen en 1029 vrouwen, en in 1900: 2375, 1302 mannen en 1073 vrouwen.

2 In het boek Sint-Katherina-Lombeek van Frans Cornelis spreekt ook Petrus Van Der Cruys, °1893 op de Meersstraat, van een dagloon van 1 frank. Een brood koste volgens hem toen 20 centiemen. Eieren werden verkocht voor 5 centiemen op de markt om het schamele inkomen aan te vullen. En men kweekte ook nog wat hop en aardbeien om op de markt te verkopen.

3 (Grote boeren en grondeigenaars waren de vroegere burgemeester Philippe Caudron van het Hof ten Berg in de Vianestraat, Moens van het Hof van Lombeek in de Lindenstraat, Jacobus D’Hoe op Schepenijsel en burgemeester Carolus Claes van het Claeshof in de Meersstraat 1. Deze laatste bezat bij zijn overlijden in 1906 bijna 39 ha van Sint-Katherina-Lombeek en nog zo’n 28 ha in de buurgemeenten. Cf. Akte van verdeling notaris Stas, in F. Cornelis, Sint-Katherina-Lombeek)

4 In het boek van Cornelis vertelt P. Van der Cruys ook het verhaal van zijn moeder, die weduwe was en de eindjes niet aan elkaar kon knopen en geregeld ging aankloppen om hulp bij burgemeester Claes, tot wiens partij – De Ware Vrienden of Nieuwe partij - ze behoorden, en dan telkens met twintig frank terug kwam. Claes noteerde die "leningen" allemaal in een boek en na enkele jaren liet Claes aan de weduwe bij de notaris een akte van grondafstand doen van het stukje tuin naast het huis in ruil voor de kwijtschelding van de opgestapelde schulden. Nu moest zij het land huren om het te kunnen bewerken. De kinderen hadden al die tijd gedacht dat hun moeder financieel gesteund werd door hun burgemeester. Zij vernamen de ware toedracht pas toen zoon Louis dacht een huis te bouwen op het stukje grond en van de notaris vernam dat het reeds lang eigendom geworden was van de burgemeester. De kinderen stapten prompt over naar de Oude partij, L’Union of De Eendracht en de erbij horende gelijknamige Fanfare, van pachters Moens en Caudron.

Een gelijkaardig verhaal uit het boek van F. Cornelis is dat van Pie(ter) De Backer, een boerke van de Vianestraat die bij zijn burgemeester een lening vroeg om een stukje grond te kopen. Op de koopdag werd de grond hem inderdaad toegewezen voor een lage prijs omdat de andere boerkes niet opboden tegen hun vriend Pie. Maar toen vroeg Claes aan de notaris om de grond op zijn naam te zetten. En Pie die het geld niet in handen had moest laten begaan en achteraf de grond huren van boer Claes. Niettegenstaande alles bleef de familie in de fanfare en partij van burgemeester Claes.

Hosted by www.Geocities.ws