|
291
|
พุทธคุณ 9 | คุณของพระพุทธเจ้า | Buddhaguna | virtues or attributes of the Buddha |
|
อิติปิ
โส ภควา
|
แม้เพราะอย่างนี้
ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้านั้น
|
Thus
indeed is he,the Blessed One,
|
|
1.
|
อรหํ
|
Araham
|
เป็นพระอรหันต์
คือเป็นผู้บริสุทธิ์ ไกลจากกิเลส ทำลายกำแห่งสังสารจักรได้แล้วเป็นผู้ควรแนะนำสั่งสอนผู้อื่น
ควรได้รับความเคารพบูชา เป็นต้น
|
holy
; worthy ; accomplished
|
|
2.
|
สมฺมาสมฺพุทโธ
.
|
Sammasambudhho
|
เป็นผู้ตรัสรู้ชอบเอง
|
fully
seft-enlightened
|
|
3.
|
วิชฺชาจรณสมฺปปนฺโน
|
Vijjacarana-sampanno
|
เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชา
คือความรู้ และจรณะ คือ ความประพฤติ
|
perfect
in knowledge and conduct
|
|
4.
|
สุคโต
|
Sugato
|
เป็นผู้เสด็จไปดีแล้ว
คือ ทรงดำเนินพระพุทธจริยาให้เป็นไปโดยสำเร็จผลด้วยดี พระองค์เองก็ได้ตรัสรู้สำเร็จเป็นพระพุทธเจ้า
ทรงบำเพ็ญพุทธกิจก็สำเร็จประโยชน์ยิ่งใหญ่แก่ชนทั้งหลายในที่ที่เสด็จไป
และแม้ปรินิพพานแล้ว ก็ได้ประดิษฐานพระศาสนาไว้เป็นประโยชน์แก่มหาชนสืบมา
|
well-
gone ; well-farer ; sublime
|
|
5.
|
โลกวิทู
|
Lokavidu
|
เป็นผู้แจ้งโลก
คือ ทรงรู้แจ้งสภาวะอันเป็นคติธรรมแห่งโลกคือ สังขารทั้งหลาย ทรงหยั่งทราบอัธยาศัยสันดานปห่งสัตว์โลกทั้งปวง
ผู้เป็นไปตามอำนาจแห่งคติธรรมโดยถ่องแท้ เป็นเหตุให้ทรงดำเนินพระองค์เป็นอิสระ
พ้นจากอำนาจครอบงำแห่งคติธรรมนั้น และทรงเป็นที่พึ่งสัตว์ทั้งหลายผู้ยังจมอยู่ในกระแสโลกได้
|
knower
of the words
|
|
6.
|
อนุตฺตโร
ปุริสทมฺมสารถิ
|
Anuttaro
purisadammasarathi
|
เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ฝึกได้
ไม่มีใครยิ่งไปกว่า คือทรงเป็นผู้ฝึกคนได้ดีเยี่ยม ไม่มีผู้ใดเทียมเท่า
|
the
incomparable leader of men to be tamed
|
|
7.
|
สตฺถา
เทวมนุสฺสานํ
|
Sattha
devamanussanam
|
เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
|
the
teacher of gods and men
|
|
8.
|
พุทโธ
|
Buddho
|
เป็นผู้ตื่นและเบิกบานแล้ว
คือ ทรงตื่นเองจากความเชื่อถือและข้อปฏิบัติทั้งหลายที่ถือกันมาผิดๆ ด้วย
ทรงปลุกผู้อื่นให้พ้นจากความหลงงมงายด้วย อนึ่ง เพราะไม่ติดไม่หลง ไม่ห่วงกังวลในสิ่งใด
ๆ มีการคำนึงประโยชน์ส่วนตน เป็นต้น จึงมีพระทัยเบิกบานบำเพ็ญพุทธกิจได้ถูกต้องบริบูรณ์
โดยถือธรรมเป็นประมาณ การที่ทรงพระคุณสมบูรณืเช่นนี้และทรงบำเพ็ญพุทธกิจได้เรียบร้อยบริบูรณ์ |
awakened
|
|
9.
|
ภควา
|
Bhagava
|
ทรงเป็นผู้มีโชค
คือ จะทรงกระทำการใด ก็ลุล่วงปลอดภัยทุกประการ หรือเป็นผู้จำแนกธรรม
|
blessed
; analyst
|
| พุทธคุณ 9 นี้ เรียกอีกอย่างว่า นวารหาทิคุณ (คุณของพระพุทธเจ้า 9 ประการ มี อรหํ เป็นต้น) บางที่เลือนมาเป็น นวรหคุณ หรือ นวารหคุณ แปลว่า คุณของพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระอรหันต์ 9 ปรพการ | ||||
|
M.I.37
; A.III.285
|
ม.มู.12/95/67;
องฺ.ฉกฺก.22/281/317.
|
|
|
จากหนังสือ
พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม = Dictionary of BUDDHISM
|
||
|
โดย
พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)
|
||
|
292
|
พุทธคุณ
2
|
Buddaguna
|
virtues'
qualities or attributes of the Buddha
|
|||||||
|
1
|
อตฺตหิตสมบัติ
|
Attahitasampatti
|
ความถึงพร้อมแห่งประโยชน์ตน,
ทรงบำเพ็ญประโยชน์ส่วนพระองค์เองเสร็จสิ้นสมบูรณ์แล้ว
|
to
have achieved one's own good ; accomplishment of one's own welfare
|
||||||
|
พระคุณข้อนี้มุ่งเอาพระปัญญาเป็นหลัก
เพราะเป็นเครื่องให้สำเร็จพุทธภาวะ คือ ความเป็นพระพุทธเจ้า และความเป็น
อัตตนาถะ คือ พึ่งตนเองได้
|
||||||||||
|
2
|
ปรหิตปฏิบัติ
|
Parahitapatipatti
|
การปฏิบัติเพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น,
ทรงบำเพ็ญพุทธจริยาเพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น
|
practice
for the good or welfare of others
|
||||||
|
พระคุณข้อนี้มุ่งเอาพระกรุณาเป็นหลัก
เพราะเป็นเครื่องให้สำเร็จพุทธกิจ คือหน้าที่ของพระพุทธเจ้า และความเป็น
โลกนาถ คือ เป็นที่พึ่งของชาวโลกได้
|
||||||||||
|
พระคุณ
9 ในข้อก่อน [291] ย่อลงแล้วเป็นสองอย่าง ดังแสดงมานี้ คือ ข้อ 1-2-3-5
เป็นส่วน อัตตหิตสมบัติ ข้อ 6-7 เป็นส่วน ปรหิตปฏิบัติ ข้อ 4-8-9 เป็นทั้ง
อัตตหิตสมบัติ และปรหิตปฏิบัติ
|
||||||||||
|
||||||||||
| 293 | พุทธคุณ 3 | Buddhaguna | virtues, qualities or attributes of the Buddha | |
| 1 | ปัญญาคุณ | Panna | พระคุณคือพระปัญญา | wisdom |
| 2 | วิสุทธิคุณ | Visuddhi | พระคุณคือความบริสุทธิ์ | purity |
| 3 | กรุณาคุณ | Karuna | พระคุณคือพระมหากรุณา | compassion |
| ในพระคุณสามข้อนี้ ข้อที่เป็นหลักและกล่าวถึงทั่วไปในคัมภีร์ต่าง ๆ มี 2 คือ ปัญญาและกรุณา ส่วนวิสุทธิ เป็นพระคุณเนื่องอยู่ในพระปัญญาอยู่แล้ว เพราะเป็นผลเกิดเองจากการตรัสรู้ คัมภีร์ทั้งหลายจึงไม่แยกไว้เป็นข้อหนึ่งต่างหาก | ||||
| นัย วิสุทธิ.ฎีกา 1/1 | ||||
