People Ways
วิถีประชา : ทางแห่งอิสระภาพสายใหม่

ภก.ประชาสรรณ์ แสนภักดี M.P.H. CMU
ผู้ประสานงานเครือข่ายองค์กรผู้บริโภคจังหวัดขอนแก่น(NGO)
วันที่ 27 มกราคม 2544 ณ บ้านหนองโจด ต.บ้านเป็ด อ.เมือง ขอนแก่น

      
 เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2544 ผมมีโอกาสได้ไปร่วมงานเลี้ยง รับประทานอาหารมื้อเย็นกับพี่ๆ ชาว สสม. ภาคอีสาน ที่ RTC (ศูนย์ฝึกอบรมและพัฒนาการสาธารณสุขมูลฐาน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) ซึ่งท่านอาจารย์ ถวิล ผู้รับผิดชอบโครงการอบรมการพัฒนา Web เป็นเจ้าภาพจัดงาน ผมมีโอกาสได้ฟังท่าน อาจารย์ประยุทธ แสงสุรินทร์ ผู้อำนวยการศูนย์ RTC ได้กล่าวต้อนรับผู้เข้าร่วมอบรม จาก 19 จังหวัดภาคอีสาน ในการกล่าวของท่าน มีคำหนึ่งที่น่า สนใจเป็นอย่างมากคือคำว่า people ways ทางอิสระสายใหม่ ในอนาคตของสังคมไทย ได้ฟังแล้วทำให้เกิดความ คิดว่า น่าจะนำคำว่า people ways มาขยายความให้ท่านได้อ่านกันว่า อย่างไร? จึงจะเรียกว่า people ways หรือทางสายประชาชน โดยเฉพาะในการยุคของการกระจายอำนาจ(Decentralization)
             การจะเป็น people ways อย่างแท้จริงจะต้องประกอบด้วย องค์ประกอบต่างๆ ที่แยกย่อยได้ดังนี้
P+E+O+P+L+E      W+A+Y+S     รวมกันจึงจะกลายเป็น people ways แต่ละตัวหมายถึง

Participation การมีส่วนร่วม ทางสายอิสระสายใหม่จะต้องเป็นไปในทิศทางแห่งการมีส่วนร่วม ประชาชน ซึ่งเป็นเจ้าของ ทรัพยากร เจ้าของภูมิปัญหา จะมีส่วนร่วมในขบวนการพัฒนาต่างๆ ของประเทศมากขึ้น องค์กรภาครัฐจะต้องเข้าใจ ในเรื่องนี้ วิธีการแรกที่รัฐควรจะทำคือ การปรับกระบวนทัศน์ (paradigm) เสียใหม่ และเมื่อลงดูในรายละเอียด จะเห็นว่า ในอนาคต ไม่มีใครไปบังคับให้ใครไปทำอะไรได้ มันจะเป็นไปด้วยอิสระภาพแห่งปัจเจก(individual) แต่ละตัวตนหรือ บุคคล จะเป็นผู้ประเมินศักยภาพแห่งตน ดังนั้นแล้ว participation หรือการมีส่วนร่วมอย่างอิสระจึงควรจะเป็นสิ่งแรก ของ people ways

Equity ความเสมอภาคทางสายใหม่ของประชาชน จะเป็นทางแห่งความเสมอภาค ไม่ว่าจะอยู่แห่งหนตำบลใด จะมีคำว่าเสมอภาคเป็นตัวทำลายกำแพงแห่งความแตกต่าง ระบบข้อมูลข่าวสาร จะเป็นประสาทที่สำคัญของสังคม ในการเชื่อมโยงข้อมูลข่าวสารของ ทุกระดับในทุกมิติของสังคมเข้าหากัน ยายสี ตามี นางมา ในชนบท จะเข้าถึง ข้อมูล ที่ตนเองเลือกอย่างอิสระ (freedom to choose) ได้อย่างเท่าเทียมกันกับคุณนายส่งศรีเขตพญาไท หรือ Ms Missy ที่ NY นี่คือความน่าสนใจของ people ways วันนี้ถ้าใครจะคิดอะไร ต้องการจะทำอะไร จึงต้องยืนอยู่บนฐานคิอของ ความเสมอภาคและเท่าเทียมกัน

Opportunity โอกาส ทางสายใหม่สายนี้จะเป็นทางแห่งโอกาสให้กับสมาชิกทุกคนของสังคม ชุมชน ประเทศชาติ คนเล็กจะมีโอกาสทำสิ่งใหญ่ (small can do big) เทคโนโลยีสารสนเทศ Internet จะเป็นทางเลือกในการสร้างโอกาส ต่างๆ ให้กับสมาชิกของสังคม โอกาสใหม่ๆ จะเกิดขึ้น ซึ่งทุกคนมีความเสมอภาคในการจะใช้ประโยชน์ โอกาสที่สำคัญ ที่สุดอันหนึ่งของวิถีใหม่ คือโอกาสแห่งการเรียนรู้ โอกาสแห่งการพัฒนาตนเอง คนที่ด้อยโอกาสเขาจะมีสิทธิในการ ฉก ฉวยโอกาสมากกว่าเดิมถึงจะไม่เท่า เพียงแต่วันนี้ผู้เกี่ยวข้องได้สร้างเวทีแห่งโอกาสหรือยัง เวทีที่กล่าวถึงนี้คือ เวทีแห่งการเรียนรู้ ในอนาคต จะมีเครือข่ายแห่งการสร้างโอกาสร่วมกัน (ถ้าอ่านแล้วงงก็กลับไปอ่านบรรทัดแรกใหม่)

Partnership ความเป็นหุ้นส่วน ทางสายใหม่จะเป็นเส้นทางของมิตรภาพ ความเอื้ออาทร จะทุกคนจะช่วยกันเติมเต็ม ส่วนขาด ของกันและกัน ทางสายใหม่จะเกิดหุ้นส่วนในรูปแบบใหม่เกิดขึ้น เช่น หุ้นส่วนทางความคิด หุ้นส่วนในการพัฒนา หุ้นส่วนในการสร้างสรรค์ ดังนั้น การทำงานในยุคสมัยหน้าจะเป็นการเกี่ยวก้อยร้อยรัด กันเกิดเป็น เครือข่าย (network) การมีส่วนร่วมอย่างเดียวจะไม่เพียงพอ ต้องร่วมมือกันเป็น partnership ด้วย ภาครัฐต้องเป็น partnership กับประชาชน เมื่อเป็น partnership กันแล้วจะไม่มีใครใหญ่กว่าใคร อยู่กันอย่างเท่าเทียม

Learning การเรียนรู้ ทางสาย people ways จะเป็นสายแห่งการเรียนรู้ ประชาชนทุกคนจะได้เรียนรู้ หรือมีการเรียน รุ้ บทเรียนทางด้านการบริหารการพัฒนา ในอดีตที่ผ่านมา โดยไม่ต้องรอให้หน่วยงานราชการเข้าไปจัดอบรม (training) ซึ่งเป็นการสรุปผิดป็นอย่างยิ่งที่บอกว่า การอบรมคือการเรียนรู้ (training is learning) ประชาชน กลุ่มต่างๆ จะเข้าไป มีส่วนร่วมในกิจกรรมของภาคีสมาชิกในรูปแบบต่างๆ การเรียนรู้ ลองผิดลองถูก สั่งสมเกิดเป็นประสบการณ์ ประชาชน จะเรียนรู้การมองอดีต เรียนรู้การคิดถึงปัจจุบัน และจะเรียนรู้วิธีการสร้างภาพฝันอนาคต คนในยุคต่องไป จะเรียนรู้ ตลอดชีวิต จะไม่สิ้นสุดเพียงใบปริญญา หรือ จบ course อบรมเท่านั้น การเรียนรู้จะเป็นลมหายใจของการเปลี่ยนแปลง

Ethics จริยธรรม ทางสายอิสระสายใหม่ จะเป็นทางแห่ง คุณธรรม จริยธรรม ความดี คุณค่า ไม่ว่าจะเป็นองค์กรภาครัฐ เอกชน จะปรับตัว ปรับวิธีการบริหารแบบ good governance มีคุณธรรม นำหน้า วัตถุ การทรุจริต ในหน่วยงาน ระดับต่างๆ จะลดลง เพราะประชาชน จะมีส่วนในการตรวจสอบมากขึ้น ทางสายใหม่จะเป็นทาง แห่งสิ่งแวดล้อม (environment ) เป็นทางแห่งการ เพิ่มอำนาจ ให้กับประชาชน (Empowerment) แต่ก็ต้องเป็นอำนาจที่อยู่บนฐานของ คุณธรรม จริยธรรม

       แต่อย่างไรก็ตาม เราจะไม่ไปถึงเป้าหมาย ที่ตั้งไว้ Participation +Equity +Opportunity+Partnership + Learning +Ethics ถ้าเราขาดความจัดเจนในกการคิดหรือ วิเคราะห์ สังเคราะห์ หา มรรควิธีในการบรรลุเป้าหมาย people ways จึงต้องมาพิจารณาในส่วนที่เหลือ ในมิติของเส้นทางที่จะก้าวเดิน W+A+Y+S

Wisdom ภูมิปัญญา เป็นคำตอบสุดท้ายที่จะไปถึง people ways ต้องเน้นความเป็นท้องถิ่น ในลักษณะของ วิญญาณไทย ใจสากล ให้โอกาสแต่ละท้องถิ่นตัดสินอนาคตของตัวเอง โดยยืนอยู่บนหลักการแห่งภูมิปัญญา เช่น การแพทย์แผนไทย การดูแลตนเอง การเรียนรู้จากธรรมชาติ ระบบการออม การพึ่งตนเองของชุมชน ย้ำอีกครั้ง ว่า ภูมิปัญญา คือทางออกแห่งการพัฒนา ในยุคหน้าเพื่อบรรลุ people ways

Attitude ทัศนะคติ จะต้องปรับเปลี่ยนทัศนะคติ ใหม่ของคนทั้งชาติ โดยเฉพาะประชาชนจะต้องปรับเปลี่ยนจากการ รอพึ่งภาครัฐ เป็นการพึ่งตนเอง และพึ่งพากันเอง รัฐเองจะต้องลดระบบ (dependency) ให้น้อยลง ให้โอกาสประชาชน เขาดูแลชีวิตตัวเอง บนฐานของความเท่าเทียม เราไม่สามารถเปลี่ยนแปลงคนได้มากนัก ถึงเปลี่ยนได้ก็เป็นการชั่ว ครั้งชั่วคราว แต่ถ้าเราเปลี่ยนทัศนะคติ เขาได้ การเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้นอย่างยั่งยืน วัฒนาสถาพร

Y-Theory ทฤษฎี Y การทำงานร่วมกันของพหุภาคี จะเป็นไปในทิศทางของการเสริมแรง(synergize) ไม่หักล้าง แบบ zero sum เหมือในสมัยก่อน ทุกคนในสังคม ทุกหน่วยงาน จะประสานร่วมมือกันเหมือนหลักการบริหาร Theory -Y ถ้ายังคงใช้ ระบบกลัวกันได้หน้า กลัวกันได้ดี ทางแห่งอิสระวิถีประชา people ways จะไม่เกิดขึ้นอย่างแน่นอน ดังนั้น ในทุกรดับของสังคม ตั้งแต่ปัจจเก ครอบครัว ชุมชน สังคม จึงต้อง อยู่กันแบบ theory -Y

Share Vision การสร้างวิสัยทัศน์ร่วม ทางอิสระ people ways จะขาดความเป็นเอกภาพทันที ถ้าขาดการสร้าง วิสัยทัศน์ ร่วมในแต่ละท้องถิ่น ทุนจะต้องก้าวออกมานำเสนอความต้องการ อันหลากหลายผ่านเวทีประชาคม ทั้งใระดับ ท้องถิ่น ประชาคมเสมือน (Virtual civic) ของคนเล่น Internet ทุกคนต้องสร้างความต้องการร่วม (share common gaols) ให้ได้

          ถ้าผนวก Wisdom+Attitude+Y-Theory+Share Vision เข้าเป็นมรรควิธี เพื่อก้าวสู่ทางแห่ง People ways ผู้เขียนเชื่อมั่นว่าเราจะมีสังคมที่เข้มแข็ง พร้อมจะร่วมแรงเปลี่ยนสังคมใหม่ เพื่อความยั่งยืน วัฒนาสถาพร ของประเทศไทย ต่อไป
          บทความฉบับนี้ ต้องการเป็นจุดเริ่มต้นในการประจุไฟให้กับนักคิดนักพัฒนา ได้นำไปสู่การวิพากษ์ (critique) ในเรื่องของ people ways ซึ่งเป็นทางที่เราจะก้าวเดินในวันข้างหน้า

สู้ต่อไปไอ้มดแดง อย่างยอมแพ้ เราจะอยู่ข้างท่านตลอด

บทความฉบับนี้ยินดีให้นำไปเผยแพร่ได้ no copyright©
contact : [email protected]