EBEVEYN TUTUMLARININ ÇOCUĞUN 

OKUL BAŞARISINA ETKİSİ 

Osman HATUN

 ÖZET

          Bu araştırmanın amacı, ebeveyn tutumları değişkenine göre çocuğun okul başarısının ana babanın tutumlarına göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Araştırmaya çocuğu 6, 7ve 8. sınıfta olan 60 ana baba katılmaktadır. Araştırmacı tarafından geliştirilen Ebeveyn Tutum Ölçeri (ETÖ) 40 itemden oluşmaktadır ETÖ’nin 60 ebeveyne uygulanması sonucu ebeveyn tutumları ile kul başarısı arasında olumlu ve .05 düzeyinde anlamlı bir ilişkinin olduğu bulunmuştur 

GİRİŞ 

Çocuğun öğrenmeye dönük tutumunu belirlemede ailenin tutumu ve değerleri son derece önemlidir. Ebeveynlerden birinin veya her ikisinin öğrenmeye veya okula karşı olumsuz tutumu, çocuğun da okula karşı olumsuz duygular geliştirmesine neden olmaktadır (Butler, 1985: 75-85).  

Farklı ana baba tutumlarını 6 ana başlıkta toplayabiliriz:   

ü       Baskılı ve otoriter tutum: Çocuğun kendine olan güvenini hiçe sayan tutumdur. Bu tip bir ailenin çocuğun okul başarısına etkisi daha bebeklik yıllarından başlayarak çocuğa kurala uyma alışkanlığını kazandırmasından gelmektedir. 

ü       Gevşek tutum: Bu tip tutum sergileyen ailelerin çocukları, ailede insiyatif sahibi tek kişidir ve onun isteklerine diğer aile bireyleri kayıtsız şartsız uyar (Yavuzer, 1998:30). Bu çocuklar okulda kurallara pek ayak uyduramazlar ve uyumsuz davranışlar gösterir.  

ü       Dengesiz tutum: Bu dengesizlik ana-baba arasındaki görüş ayrılığından olabileceği gibi, ana veya babanın gösterdiği değişken davranış biçiminden de kaynaklanabilir. Dengesiz ve kararsız tutuma sahip ebeveynlerin çocukları hangi davranışın ardından hangi tepkinin geleceğini kestiremezler. Dengesiz ve kararsız ortamda çocuğun ders çalışması güçleşir. 

ü       Koruyucu tutum: Çocuğu aşırı koruma gerektiğinden fazla özen gösterme, çocuğun otonom bir birey olmasını önler. Ne öğretmeniyle nede arkadaşlarıyla konuşabilir. Derste aktif değildir ve öğretmenin sorusuna bilse de parmak kaldırmaya cesaret edemez. Çünkü kendine güveni yoktur. 

ü       İlgisiz kayıtsız tutum: Ebeveynin çocuğu yalnız bırakması, görmezlikten gelme şeklinde dışlaması anlamına gelmektedir. Bu ilgisizlik sonucu çocuk duygusal yoksunluk yaşar. Bu yoksunluğu çevreye zarar vererek, okulda arkadaşlarını ve öğretmenini rahatsız ederek, ders çalışmayarak gidermeye çalışır. 

ü       Güven verici destekleyici tutum: Destekleyici tutumda ebeveyn çocuğun okul faaliyetlerine ilgi duyar, destekler, teşvik eder. Teşvik edici tutum çocuğu yeni araştırmalara yeni şeyler öğrenmeye iter. 

Haider (1971: 6402), başarılı çocukların ebeveynlerinin başarısız çocukların ebeveynlerinden daha fazla kontrol edici olmaya çalıştığını göstermiştir. Başarılı çocukların anneleri çocuk eğitiminde daha az sınırlayıcı olmaktadır ve dayağa daha az başvurmaktadır.

YÖNTEM 

Araştırmanın evreni İstanbul ildir. Araştırmanın örneklemi ise İstanbul’daki mevcut okullardan küme örnekleme yöntemi ile seçilen Bağcılar İlköğretim Okulu’nun 6, 7ve 8. sınıflarında çocuğu okuyan ebeveynlerdir. Uygulamada seçilen 38 ebeveyn araştırmanın örneklemini oluşturmuştur, ancak ölçekleri eksik dolduran 8 ebeveyn  örneklemden çıkartılarak örneklem grubu 30 olarak belirlenmiştir. 

VERİ TOPLAMA ARAÇLARI 

Ebeveyn Tutum Ölçeri (ETÖ): Araştırmada ebeveyn tutumları, araştırmacı tarafından geliştirilen ETÖ kullanılarak ölçülmeye çalışılmıştır. Ölçekte ebeveyn tutumları ile ilgili 40 ifade bulunmakta her bir tutum ifadesi 4’lü likert tipi derecelendirme ölçeği ile değerlendirilmektedir.  

            Anket: Ebeveyn tutumlarının başarıya etkisini ölçmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen anket kullanılmıştır. Ankette;ailenin demografik özellikleri, çocuğun demografik özellikleri, ebeveynin eğitim geçmişi, ebeveyn tutumları ile ilgili özellikler çocuğun okul başarısı ile ilişkisi incelenmiştir 

         Verilerin Analizi ve Kullanılan İstatistiksel Yöntemler: Veriler frekans dağılımı ve yüzdeler şeklinde ifade edilmiştir. Ebeveyn tutumları ile çocuğun okul başarısı arasındaki ilişkiyi belirlemede korelasyon tekniği kullanılmıştır. İstatistiklerin manidarlığını saptamada, .05 anlamlılık düzeyi benimsenmiştir. 

BULGULAR VE YORUM        

         Çocuğun öğrenmeye dönük tutumunu belirlemede ailenin tutumu ve değerleri son derece önemlidir. Ebeveynlerden birinin veya her ikisinin öğrenmeye veya okula karşı olumsuz tutumu çocuğun da okula karşı olumsuz duygular geliştirmesine neden olmaktadır.  

         Ebeveyn tutumlarının çocuğun okul başarısına etkisi ebeveynin cinsiyetinden etkilenmektedir. Babaların çocuğun okul başarısına etkisi (m=54,25), annelere (m=49,95) oranla daha yüksektir. Bundan dolayı özellikle babalar çocuklarına karşı tutumlarında çok dikkatli olmalıdırlar. Babaların demokratik ve destekleyici tutumu çocuğun okul başarısının artmasında önemli rol oynayacaktır.  

         Ebeveynin çocuklarına karşı tutumları eğitim hayatlarında kendi ebeveynleri tarafından desteklenmesinden etkilenmektedir. 

Tablo1. Ebeveynin Kendi Eğitim Hayatında Desteklenip Desteklenmemesi İle Ebeveynin Tutumları Arasındaki İlişki İçin rç Analizi 

          Kendi ebeveyni tarafından eğitim hayatında desteklenenlerin (m=56,95), desteklenmeyenlere (m=37,44) göre, tutumları ile çocuklarının okul başarısını etkileme oranı daha yüksek düzeydedir. Yani ebeveynin çocuğuna karşı olumlu tutumu, çocuğunun da kendi çocuklarına karşı olumlu tutumlar geliştirmesine neden olacaktır. Bu durum bağlantılı olarak sonraki nesilleri de etkileyebilir. Buradan hareketle ebeveynlerin olumsuz tutumlarının bir kısır döngü halinde sonraki nesilleri de olumsuz etkileyebileceği söylenebilir. Ebeveynler bu durumun bilincinde olarak çocuklarına karşı tutumlarında dikkatli olmalıdırlar. 

Ebeveyn tutumlarının çocuğun okul başarısına etkisi çocuğun güzel sanatlara ilgi duyup duymamasına göre farklılaşmaktadır. 

Tablo2. Çocuğun Güzel Sanatlara İlgi Duyması İle Ebeveyn Tutumları Arasındaki İlişki  İçin rç Analizi 

 Ebeveyn tutumlarının çocuğun okul başarısına etkisi, güzel sanatlara ilgi duyan çocuklarda (m=57,95), duymayanlara (m=37,4), oranla daha yüksek düzeydedir. Güzel sanatlara ilgi duyan çocukların ebeveynleri çocuklarına karşı tutumlarında daha dikkatli olmalıdırlar. Ana-baba çocuğa karşı sergilemiş olduğu tutumların hangi etkenlerin etkisinde kaldığını  bilmeli ve bunların olumsuz sonuçlarından sakınmak için gereken önlemleri almalıdır.

Tablo3. Çocuğun Cinsiyeti Değişkenine Göre Güzel Sanatlara İlgi Duyması arasındaki İlişki  İçin Kay kare Çözümlemesi 

Yapılan araştırmalar şunu göstermiştir ki güzel sanatlar dersi kızların (%85) yoğun bir şekilde ilgi gösterdiği bir derstir. Buradan hareketle kızların bu ilgisi dikkate alınarak gerek okulda gerekse okul dışı ortamlarda bu ilgilerini karşılayacak ortamlar sağlanmalıdır. 

Tablo4. Çocuğun Kaçıncı Sınıfta Okuduğu Değişkenine Göre Güzel Sanatlara İlgi Duyması Arasındaki İlişki İçin Kay kare Çözümlemesi 

          Güzel sanatlara duyulan ilgi çocuğun kaçıncı sınıfta okuduğu ile de ilişkili bir durumdur. Sınıf düzeyi arttıkça güzel sanatlara duyulan ilgi de artmaktadır. Orta 3’lerin %88,89’u, güzel sanatlara ilgi duyarken orta 1’lerin sadece %20’si güzel sanatlara ilgi duymaktadır. Orta 2’lerde ise güzel sanatlara ilgi duyan ve duymayanların oranı eşittir. Çocukların orta 3 düzeyindeki yoğun ilgisi dikkate alınarak; 

• Orta 3 düzeyinde güzel sanatlar derslerine daha yoğun bir şekilde yer verilebilir.

• Okulda ders dışında güzel sanatlarla ilgili birtakım etkinlikler düzenlenebilir (resim yarışması vb.)

• Çocuklar güzel sanatlarla ilgili sergilere götürülebilirler.