D�V�ZL� �EKLER

Tan�m

D�vizli �ekler, yabanc� para �zerinden d�zenlenmi� �eklerdir. S�z konusu �ekler �ekil, ciro ve �deme gibi konularda genel hukuk kurallar� yan�nda, nitelikleri dolay�s�yla kambiyo mevzuat�n�n d�viz idaresine ili�kin ba�lay�c� h�k�mlerine de tabidir.

��tira ve tahsil

��tira

Yabanc� bir banka veya �ek kurulu�una ait d�viz �zerinden d�zenlenmi� �eklerin ibraz� an�nda m��teriye nakden veya hesaben �denmesine "�ek i�tiras�" denir.

T.C. Merkez Bankas�'n�n 8 Kas�m 1999 tarih, 99/YB-22 say�l� genelgesi uyar�nca, d�viz �zerinden d�zenlenen;

• ibraz edilen T�rk bankas� �zerine d�zenlenenler d���ndaki banka �eklerinin,
• �ah�s �eklerinin,
• ���nc� ki�iler taraf�ndan ibraz edilen seyahat �ekleri ve eurocheque'lerin

kabili r�cu i�tira edilmesi bir kredi i�lemi olarak de�erlendirilmektedir. Ger�ek sahipleri taraf�ndan ibraz edilen seyahat �ekleri ve eurocheque'ler kredilendirme kapsam� d���ndad�r. Kredilendirilmesi gereken t�rden bir �eki i�tiraya al�nacak m��terinin banka nezdinde i�tira kredisi bulunmal�d�r.

�ek i�tira kredisi kapsam�nda al��� yap�lacak i�lemler imzalanacak taahh�tname veya s�zle�me h�k�mleri kapsam�nda sonu�land�r�l�r. �ek i�tira kredisi, banka ile m��teri aras�nda tespit edilecek faiz ve/veya komisyon kar��l��� kulland�r�l�r.

D�viz �zerinden d�zenlenen �eklerin kabili r�cu �ekilde i�tira edilmesi bankac�l�k tekni�i bak�m�ndan bir kredi i�lemi oldu�undan, bankalar�n T�rkiye'de yerle�ik ki�ilere d�viz kredisi kulland�rmalar�n�n m�mk�n bulunmamas� nedeniyle i�tira edilen �ek bedellerinin T�rk liras� olarak �denmesi ve T�rk liras� kredi hesaplar�nda izlenmesi gerekir.

Tahsil

�ekin tahsile al�nmas�, �ek bedelinin ke�ideli oldu�u bankadan tahsil edilmesinden sonra m��teriye �denmesi demektir.

D�vizli �ek t�rleri ve �zellikleri

Yabanc� paralar �zerinden d�zenlenmi� ba�l�ca �ek t�rleri; seyahat �ekleri (travellers' cheque), euro �ekler (eurocheque), banka �ekleri, �ah�s �ekleri, International money order (IMO), US treasury cheques (ABD hazine �ekleri), emekli maa� �ekleri (d�viz �zerinden d�zenlenmi�)'dir.

Seyahat �ekleri

�ngilizce "Travellers" veya "Travellers Cheque", Frans�zca "Cheque de Voyage", Almanca "Reisescheck" denilen seyahat �ekleri i�adamlar� ve turistlerin yanlar�nda para ta��malar�ndaki g��l�k ve tehlikeyi �nlemek amac�yla baz� itibarl� yabanc� banka ve kurulu�lar taraf�ndan muhtelif kup�rlerde tedav�le ��kar�lan �eklerdir. T�rkiye'deki bankalar konvertibl paralar �zerinden d�zenlenmi� seyahat �eklerini kabul etmektedirler.

Seyahat �ekleri, bu �eki sat�n al�rken �zerini imzalayan �ahs�n emrine tanzim edilmi� niteliktedir. �eki ba�ka bir �ah�s kullanamaz. Ancak �ek sahibi ikinci bir imza ile �eki �deme yetkisi bulunan banka veya ���nc� bir �ahsa ciro ederek kar��l���n� tahsil eder. �eki satan Banka veya kurulu� kurallara uygun �ekilde i�lem yap�lmas� durumunda �ekin kar��l���n� �demektedir.

Baz� banka ve kurulu�lar �ift imzal� seyahat �eki de �retmektedirler. Bu durumda iki ki�i ayn� �eki kullanma olana��na sahip bulunmaktad�r. �ekin �denebilmesi i�in iki imza sahibinden bir tanesinin �eki imzalamas� yeterlidir.

Seyahat �ekleri, bunlar� ihra� eden banka ve kurulu�lara g�re de�i�ik tip, renk ve karakterdedir. Ancak genel olarak hepsinde bulunmas� gereken ortak �zellikler a�a��da belirtilmi�tir.

Yabanc� dilde yaz�lm�� seyahat �eki ibaresi, seri numaras�, �eki ��karan banka veya kurulu�un ad�, tatbik imza (signature), kar��t imza (countersignature), ciro bo�lu�u, d�viz cinsi ve miktar�, faksimile imza (�eki ��karan kurulu�un ba�kan veya genel m�d�r�n�n imzas�), d�zenlenme yeri ve tarihi, elektronik bant, �ekin ge�erli oldu�u �lkeler (hi�bir kay�t yoksa her �lkede ge�erlidir).

Euro �ekler (Eurocheque / EC)

Avrupa ve Akdeniz �lkelerini kapsayan, �ek ve garanti kart�n�n birlikte kullan�lmas�n� gerektiren bir �deme sistemidir.

EC sisteminde, bir banka nezdinde hesab� bulunan ki�i hesab�ndan �deme yapabilmek i�in �ek ve ilgili bankaca �retilen kart� almakta, Europay taraf�ndan belirlenen ko�ullar�n tamam�na uygun olacak �ekilde d�zenleyece�i �eki kart ile birlikte ibraz ederek �deme talebinde bulunmaktad�r.

T�rkiye'de, paras� T.C.Merkez Bankas�'nca konvertibl ilan edilmi� d�viz cinslerinden olan �lkelerin bankalar� taraf�ndan �retilen EC'ler o �lkenin para cinsi �zerinden d�zenlenmelidir. (Bu �ekler USD �zerinden de d�zenlenebilir ancak bu durumda �deme s�ras�nda ilgili banka taraf�ndan ek bir masraf tahakkuk ettirilmektedir.)

Paras� konvertibl olmayan �lkelerdeki bankalar�n �eklerinin T�rkiye'de USD �zerinden d�zenlenmesi gerekmektedir. Ayr�ca AB �yesi �lkelerden Avusturya, Bel�ika, Finlandiya, Fransa, Almanya, �talya, Hollanda, �spanya, �rlanda, L�ksemburg ve Portekiz bankalar�n�n EC'leri kendi �lke para cinsleri yan�nda EURO �zerinden de d�zenlenebilecektir.

Sistem,�denmesi garanti edilen en y�ksek tutarlar� �ek ��karan �lkelere g�re ayr� ayr� belirlemi�tir.

EC'in, muhatap banka taraf�ndan �denmesi ve garanti limitinden yararlanabilmesi i�in �ekin a�a��daki �artlar�n tamam�na uygun �ekilde d�zenlenmesi gerekmektedir.

• EC kart�n�n, �zerinde yazan ge�erlilik s�resi i�inde �ek �denmek �zere ibraz edilmelidir.
• EC kart� ile �ek �zerindeki banka ad� ve hesap numaras� ayn� olmal�d�r.
• Kart numaras� �ekin arkas�ndaki ilgili b�l�me tam olarak yaz�lmal�d�r.
• �ek �zerine d�zenlenme yeri ve tarihi mutlaka yaz�lacakt�r. D�zenleme yeri T�rkiye'de bir yer olmal�d�r.
• �ekin arkas�na �deme yap�lan�n kimlik numaras� ve t�r� yaz�lmal�d�r.
• Ayn� anda en fazla 3 adet �ek �denir.
• �ek tutar� �lkeye g�re belirlenmi� garanti limitini a�mamal�d�r.
• �ekin �zerindeki para cinsi alan� doldurulacakt�r. �ek �zerinde tek bir para birimi yaz�l� olmal�d�r.

Bu kurallar�n tamam�na uygun olarak d�zenlenmi� bir �ekin kar��l��� �zerine ke�ide edildi�i hesapta para bulunmasa bile garanti limiti i�inde tahsil edilmektedir. Kurallardan birine uyulmam�� bulunulmas� halinde garanti limitinden yararlan�lamaz.

�ek as�l sahibi d���nda ���nc� ki�iler taraf�ndan ibraz edilirse eurocheque �zelli�ini kaybeder, �ah�s �eki olarak bu �ek kurallar�na uygun i�lem g�r�r.

Banka �ekleri

Bir bankan�n di�er bir banka �zerine, ���nc� bir �ah�s veya ba�ka bir banka emrine d�zenledi�i �eklerdir.

�ah�s �ekleri

Bir firma veya �ahs�n yurtd���ndaki bir bankada bulunan hesab� �zerine d�zenledi�i �eklerdir. S�z konusu �ekler herhangi bir �ekilde muhatap banka taraf�ndan garanti edilmedi�inden ve hesab�n bulundu�u bankadan provizyon alma olana�� bulunmad���ndan riski en y�ksek �ek t�r�d�r.

�ah�s �ekleri baz� �zel durumlar d���nda bankalar taraf�ndan tahsile al�nmakta, i�tira edilmemektedir.

As�l sahipleri d���ndaki ���nc� ki�ilerin ibraz etti�i eurocheque ve seyahat �ekleri de �ah�s �eki olarak i�lem g�rmektedir.

International money order (IMO)

Bankalar veya posta idareleri taraf�ndan belli bir ki�i emrine tanzim edilir ve ke�ide �eki niteli�ini ta��rlar. �lk sahipleri taraf�ndan ibraz edilmelidirler. ���nc� �ah�s ad�na ciro edilemezler.

US treasury cheques (ABD hazine �ekleri)

ABD h�k�meti taraf�ndan sosyal g�venlik harcamalar�n�, gelir vergisi �demelerini ve di�er hizmetler i�in gerekli �demeleri kar��lamak �zere ��kar�lan �eklerdir.

Hazine �ekleri y�ksek tutarl� olmalar�ndan dolay� di�er �eklere g�re daha fazla risk ta��d�klar�ndan, bankalarca i�tiraya al�n�rken �ok titiz davran�l�r.

Emekli maa� �ekleri

Yurtd���nda bulunan kurulu�lar taraf�ndan, bu kurulu�lardan emekli olan T�rk vatanda�lar�na emekli ayl�klar�na kar��l�k d�zenlenen �eklerdir.