�EK

Yasal unsurlar�

�ek, hukuki mahiyeti itibariyle bir �deme arac�d�r. T�rk Ticaret Kanunu'nun 692. maddesinde �ekin �ekle ait yasal unsurlar� a�a��daki gibi belirtilmi�tir.

�ek:

• "�ek" kelimesini ve e�er senet T�rk�eden ba�ka bir dille yaz�lm�� ise o dilde "�ek" kar��l��� olarak kullan�lan kelimeyi,
• kay�ts�z ve �arts�z muayyen bir bedelin �denmesi i�in havaleyi,
• �deyecek kimsenin "muhatab�n" ad ve soyad�n�,
• �deme yerini,
• ke�ide g�n�n� ve yerini,
• �eki �eken kimsenin (ke�idecinin) imzas�n�;

Ke�ide yeri g�sterilmemi� olan �ek, ke�idecinin ad ve soyad� yan�nda yaz�l� olan yerde �ekilmi� say�l�r.

�ekler, emre yaz�l�, nama yaz�l� ve hamiline yaz�l� olarak d�zenlenebilirler.

Nama yaz�l� �ek

�ek yasa gere�i emre yaz�l� senetlerden say�ld���ndan bir �ekin nama d�zenlenmesi i�in sadece lehdar�n belirtilmesi (ad�, soyad�, t�zel ki�i ise ticaret unvan�) yeterli de�ildir. Belirli bir kimse lehine olan �ekin "emre" olmad���n�n da ayr�ca belirtilmesi gerekir. �rne�in Mehmet Kiremit�iye �deyiniz (emre yaz�l� de�ildir) gibi. Bu kabil �ek ancak alaca��n temliki yoluyla devredilebilir. Bu devir alaca��n temlikinin hukuki neticelerini do�urur. Temlik beyan� "��bu �ekten do�an alaca��m� ���..'ye temlik ettim" �eklinde olaca�� gibi, temlik beyan� ayr� bir ka��da da yaz�labilir ancak, bu durumda �ekin teslimi de gerekir.

Bloke �ekler

Lehdarlar aras�nda �eklerin g�venle kar��lanmas�n�n ve ayn� �ekilde tedav�l�n�n temin edilmesi ve ekonomik zorunluluklar teyit m�essesesini ortaya ��karm��t�r.

• Teyit, "teyit edilmi�tir", "g�r�lm��t�r", "kar��l��� mevcuttur". "i�bu �ek muhteviyat� olan yaln�z ��.TL. bloke edilmi�tir" gibi muhatap banka taraf�ndan �ekin �n y�z�ne veya arkas�na bir me�ruhat yaz�lmak suretiyle yap�lmaktad�r.
• bankan�n teyidi zorunlu unsurlar� havi �ekin ibraz s�resinde ge�erlidir.
• ibraz s�resi ge�tikten sonra bloke edilen para �zerinde rehin, haciz veya tedbir gibi herhangi bir k�s�tlama yoksa para hesaba veya ke�ideciye iade edilir.

Ciro

Ciro, �eki elinde bulunduran taraf�ndan yap�l�r ve �eki devralana �ek bedelini tahsil, �eki �deyecek bankaya da �deme yetkisi verir. Ciro, emre yaz�l� senetlerde devir kolayl��� sa�lar, �ekin �n veya arka y�z�ne yap�labilir. �ek �zerinde yer kalmamas� halinde ciro alonj �zerine de yap�labilir. TTK'nun 595. madde h�km�ne g�re beyaz cironun muteber olmas� i�in cironun �ekin �n y�z�ne de�il arkas�na veya alonj �zerine yaz�lmas� gereklidir. Cironun kay�ts�z ve �arts�z olmas� ve TTK'nun 702. maddesi gere�ince bir silsile i�inde birbirini takip etmesi gerekir.

Vade

�ek g�r�ld���nde �denir. Buna ayk�r� herhangi bir kay�t (vade) yaz�lmam�� h�km�ndedir, dolay�s�yla ge�ersizdir. Ke�ide g�n� olarak g�sterilen g�nden �nce �denmek i�in ibraz olunan bir �ek ibraz g�n� �denir. Kar��l��� yok ise arkas� yaz�l�r.

�deme i�in ibraz m�ddetleri

�ek, ke�ide edildi�i yerde �denecekse (�ekin �zerinde yaz�l� muhatap banka �ubesi ile ke�ide yeri ayn� ise) on g�n, ke�ide edildi�i yerden ba�ka bir yerde �denecekse (�ek �zerindeki muhatap banka �ubesi ile ke�ide yeri farkl� ise) bir ay i�inde muhataba ibraz edilmelidir.

�denece�i memleketten ba�ka bir memlekette ke�ide edilen �ek, ke�ide yeri ile �deme yeri ayn� k�tada ise bir ay, ke�ide yeri ile �deme yeri ayr� k�talarda ise �� ay i�inde muhataba ibraz edilmelidir.

Ke�ide yeri ile �deme yeri ayr� k�t'alarda bulunsa dahi her iki yer �lkesinin Akdeniz'de k�y�lar�n�n olmas� halinde ibraz s�resi �� ay de�il, bir ay olarak kabul edilir.

Yukar�da yaz�l� m�ddetler, �ekte ke�ide g�n� olarak g�sterilen tarihten (ke�ide g�n� hari�) itibaren ba�lar. S�renin son g�n� tatile rastlad��� takdirde, s�re takip eden ilk i�g�n�ne kadar uzar. Aradaki tatil g�nleri s�re hesab�na dahildir.

�ekten cayma

Ke�idecinin �ekten caymas�, ancak ibraz m�ddeti ge�tikten sonra h�k�m ifade eder. �ekten cay�lmam��sa, muhatap ibraz m�ddetinin ge�mesinden sonra dahi �eki �deyebilir.

�ekin �demeden men edilmesi

Ke�ideci �ekin kendisinin veya ���nc� bir kimsenin elinden r�zas� olmaks�z�n ��km�� oldu�u iddias�nda ise muhatab� �eki �demekten men edebilir. �ekin r�za hilaf�na elden ��kmas�, �ald�rmak, kaybetme veya zorla al�nmas� hallerini ifade eder. Yarg�tay men nedeninin a��k�a bildirilmesi gerekti�i g�r���ndedir.

Ke�ideci taraf�ndan �demeden men talimat� verilmesi halinde, �ekin ibraz�nda arkas�na, banka taraf�ndan, ke�idecinin �demeden men talimat� bulundu�u ve bu nedenle i�lem yap�lamad��� belirtilerek kar��l��� olupolmad��� yaz�l�r ve kar��l�k veya k�smikar��l�k var ise bu miktar bloke edilir.

Muhatap bankay� ancak ke�ideci �demekten men edebilir. Hamilin buna hakk� yoktur. Hamil, ancak mahkemeden alaca�� tedbir karar� ile �demeyi durdurabilir. �ek ke�ide edilen hesap �zerinde rehin bulunmas�, haciz veya ihtiyati tedbir konulmas� halinde muhatap banka �deme yapamaz.

Ke�idecinin �l�m�

�ekin tedav�le ��kmas�ndan sonra ke�idecinin �l�m� veya medeni haklar� kullanma ehliyetini kaybetmesi yahut iflas� �ekin muteberli�ine halel getirmez.

Banka, �ekteki imza ile ke�idecinin bankaya vermi� oldu�u imza beyannamesindeki imza birbirini tuttu�u ve uygun oldu�u takdirde �deme yapacak ve Vergi Usul Kanunu'nun 150. maddesi h�km� gere�ince �l�m vakas�n� ve intikalleri ba�l� oldu�u vergi dairesine bildirecektir.

Zamana��m�

Hamilin, cirantalara, ke�ideci ve di�er �ek bor�lular�na kar�� haiz oldu�u m�racaat hakk� ibraz m�ddetinin bitiminden itibaren alt� ay ge�mekle zamana��m�na u�rar.

�ek bor�lular�ndan birinin di�erine kar�� haiz oldu�u m�racaat haklar� bu �ek bor�lusunun �eki �dedi�i veya �ekin dava yolu ile kendisine kar�� dermeyan edildi�i tarihten itibaren alt� ay ge�mekle zamana��m�na u�rar.

�ek karnesinin bankalardan al�nmas�

�ek karnesi isteminde bulunan firma ya da ki�ilerin mevduat hesaplar�nda yeterli bakiye bulundurmas�, hesap sahibinin ticari ve mali durumunun yeterli ve ahlak�n�n iyi bulunmas� gerekir. Bankalar�n kendilerine her ba�vuran ki�iye �ek karnesi verme y�k�ml�l��� yoktur. �ek karneleri, bankalar taraf�ndan bas�l�r veya bast�r�l�r. Bankalar, �ek karnesi verdikleri m��terilerinin a��k kimlik ve adresleri ile vergi kimlik numaralar�n� talep ederler.

�ekte ibraz ve �deme

�ek, bedelinin �denmesi talebiyle muhatap bankan�n herhangi bir �ubesine ibraz edilebilir. �braz�n ger�ekle�mesi i�in, �ekin hak sahibi hamil taraf�ndan ya da onun vekili veya temsilcisi taraf�ndan muhatap bankaya fiilen verilmesi gerekir. �ekin takas odas�na ibraz edilmesi muhatap bankaya ibraz say�l�r. �ekle i�leyen hesab�n bulundu�u banka �ubesi, ibraz edildi�i anda kar��l��� bulunan �eki �demek zorundad�r. �ekin kar��l���n�n k�smen bulunmas� halinde ise bu miktar �denir.

Muhatap bankan�n, hesab�n bulundu�u �ubesi d���ndaki bir �ubesine ibraz edilen �ek kar��l��� provizyon al�nmak suretiyle �denir.

T�rk Liras� hesab�na ba�l� olarak al�nm�� olan �ek karnelerine yabanc� para yaz�larak �ek ke�ide edilmesi halinde, �ekin kar��l���n�n olmas� halinde �denmesi gerekir, kar��l���n�n hesapta bulunmamas� halinde ise arkas�na kar��l��� olmad��� yaz�l�r.

M��terilere verilen hizmetin kalitesi ve dolay�s� ile maliyet farkl�l�klar� nedeniyle bankadan bankaya farkl� olmakla birlikte, bankalarca �ek karneleri ve �ek bedeli tahsilleri i�in komisyon ve �cret talep edilir.

�htar ve d�zeltme hakk�

�htar

�ek yasas�n�n ilgili maddesi gere�ince; banka �ubeleri s�resinde ibraz edilen �eklerin k�smen veya tamamen kar��l��� olmad���n� arkas�na yazmak suretiyle tespit ettiklerinde, ibraz tarihini izleyen 10 i�g�n� i�inde hesap sahibine iadeli taahh�tl� bir mektup g�ndererek,

• kendisinin veya vekil ve temsilcilerinin elinde bulunan b�t�n �ek karnelerini ald��� bankalara geri vermesini,
• d�zeltme i�lemlerini yerine getirmesini,
• aksine davran��lar�n cezai m�eyyideleri gerektirece�ini

bildirir.

Ortak hesap sahipleri, hesaplar� �zerinde m��terek imzalar� ile tasarrufta bulunuyorlar ise bu hesap i�in verilmi� �ekleri ke�ide ederken birlikte imzalamalar� gerekir, �ekin kar��l�ks�z ��kmas� halinde Bankaca d�zeltme haklar�n� kullanmalar� i�in her iki hesap sahibine de ihtarname g�nderilir.

D�zeltme hakk�

Hesap sahibi, ihtar mektubunu ald��� veya �ak Yasas�'n�n 12. maddesine g�re alm�� say�ld��� tarihten itibaren yedi i� g�n� i�inde �ek tutar�n� veya kar��l�ks�z kalan b�l�m�n� y�zde 10 tazminat� ve gecikme faizi (TC Merkez Bankas�'nca uygulanmakta olan k�sa vadeli reeskont kredi faiz oran� �zerinden) ile birlikte hamil ad�na muhatap bankaya yat�rd��� takdirde �ek ke�ide etme hakk�n� yeniden kazan�r.

D�zeltme hakk�, kar��l�ks�z �ekin ibraz tarihini takip eden bir y�l i�inde ancak iki defa kullan�labilir. Ancak 1.d�zeltme hakk�n�n kullan�lmamas� durumunda �ek yasa��na girilece�inden 2. d�zeltme hakk� s�z konusu olmayacakt�r.

Savc�l��a ihbar ve sorumluluklar

Banka taraf�ndan yap�lan ihtar� ald��� veya alm�� say�ld��� tarihten itibaren yedi i� g�n� i�inde ge�erli bir sebebe dayanmaks�z�n �ek karnelerini geri vermeyenlerin savc�l��a ihbar� zorunludur.

D�zeltme i�lemi yap�lmad��� halde bir y�ll�k m�ddet i�inde �ek ke�ide edenler fiilleri ba�ka bir su� meydana getirse bile ayr�ca �� aydan alt� aya kadar hapis ve ayr�ca a��r para cezas� ile cezaland�r�l�rlar.

Kar��l�ks�z �ek

Muhatap banka yeterli kar��l��� olmad��� i�in �ekin �denmedi�ini ve hesap sahibi hakk�nda gereken bilgileri T.C.Merkez Bankas�'na bildirir. Bildirme, hesap sahibinin d�zeltme hakk� var ise d�zeltme hakk� s�resinin bitiminden itibaren 10 i�g�n� i�inde d�zeltme hakk� yok ise �ekin ibraz tarihinden itibaren yap�l�r.

D�zeltme hakk�n� kullanan veya �ek yasakl�s� konumuna girmi� ki�iler T.C.Merkez Bankas�'nca bankalara duyurulur. �ek yasakl�s� konumuna girmi� ki�ilere (hesap sahibi) veya vekil ve m�messillerine T.C.Merkez Bankas�'n�n duyuru tarihini takip eden 15' inci g�n�n bitiminden itibaren bir y�l s�re ile bankalarca �ek karnesi verilmez ve �ekle i�leyen hesap a��lmaz.

Bir y�ll�k �ek ke�ide etme yasa��, s�renin bitiminde otomatik olarak ortadan kalkar. Ne T.C. Merkez Bankas�'n�n ne de bankalar�n, yasakl�lar listesinde yer alan ki�ileri, sonradan ki�ilerin ba�vurusu �zerine kay�tlardan silmek gibi bir g�rev ve y�k�ml�l��� bulunmamaktad�r.

�braz s�resi i�inde veya �zerinde yaz�l� ke�ide tarihinden �nce ibraz edildi�inde, yeterli kar��l��� bulunmamas� sebebiyle k�smen de olsa �denmeyen �eki ke�ide eden ki�iler bir y�ldan be� y�la kadar hapis cezas� ile cezaland�r�l�rlar. Mahkeme ayr�ca i�lenen su�un mahiyetine g�re bir y�l ile be� y�l aras�nda belirleyece�i bir m�ddet i�in failin bankalarda �ek hesab� a�mas�n�n ve �ek ke�ide etmesinin yasaklanmas�na karar verir. Yasaklama karar� b�t�n bankalara duyurulmak �zere TC Merkez Bankas�na bildirilir.

Bu fiillerinden dolay� takibat yap�lmas� �ek hamilinin �ikayetine ba�l�d�r.

�ikayet s�resi �ekin bankaya ibraz tarihinde ba�lar.

�ikayetten vazge�mekle kamu davas�n�n ve cezan�n ortadan kald�r�lmas�na karar verilece�i gibi, ke�idecinin �ek bedelinin kar��l�ks�z kalan k�sm�n� y�zde 10 tazminat� ve gecikme faizi ile birlikte muhatap bankaya veya herhangi bir �ubesine yat�rm�� bulunmas� halinde de vazge�me �art� aranmaks�z�n kamu davas�n�n ve cezan�n ortadan kald�r�lmas�na karar verilir.

Fiili i�leyenin d�zeltme hakk�n� kullanmak suretiyle hamilin zarar�n� kar��lam�� olmas� veya d�zeltme hakk� yoksa, yedi i�g�n� i�inde �ek bedelinin kar��l�ks�z kalan k�sm�n� y�zde 10 tazminat� ve gecikme faizi ile birlikte hamil ad�na muhatap bankaya veya herhangi bir �ubesine yat�rm�� olmas� halinde �ikayet hakk� do�maz.

Bankalar�n sorumlu oldu�u miktar

"3167 say�l� �ekle �demelerin D�zenlenmesi ve �ek Hamillerinin Korunmas� Hakk�ndaki Yasa" n�n 10. maddesine g�re kar��l��� bulunmasa veya yetersiz kalsa bile muhatap banka, m�ddetinde ibraz edilen be�milyon liraya kadar olan �ekler ile bu miktar �zerindeki her �ekin be�milyon liras�n� ke�idecisinin d���ndaki hamile �demeye mecburdur. �braz s�resi i�inde ibraz edilmeyen �ekler i�in bankan�n be�milyon T�rk liras� �deme zorunlulu�u ortadan kalkmaktad�r.

Bankan�n �demekle y�k�ml� oldu�u bu tutar, toptan e�ya fiyatlar� y�ll�k endeksindeki art��lar g�z�n�nde bulundurularak TC Merkez Bankas� taraf�ndan art�r�labilir.

K�smen veya tamamen kar��l�ks�z �eklerde, bankan�n be�milyon T�rk liras�na kadar �deme m�kellefiyeti ile ilgili olarak;

• �ncelikle �ek ke�idecisine, Yasan�n 8. maddesi gere�ince �ek mebla��n� veya kar��l�ks�z kalan k�sm�n� % 10 tazminat� ve gecikme faizi ile birlikte yat�rmas� i�in ihtarname g�nderilir. Ke�ideci, ihtarnameyi ald�ktan (veya al�nm�� say�laca�� tarihten) sonra 7 i�g�n� i�erisinde bu tutar� yat�rmazsa, bankan�n sorumlulu�u ba�lamaktad�r.
• �braz edilen �ek tutar� be�milyon T�rk liras�n�n �zerinde olursa ve hesapta bu tutar�n �zerinde kar��l�k varsa, bankan�n ilave �deme y�k�ml�l��� bulunmamaktad�r.