Mimar�n G�revi Rant Yaratmakt�r

Planc� Mimar�n Ranta Kar�� ��kmas�
M�hendisin Yer�ekimini Yads�mas� Kadar Bilim D��� Bir Tutumdur
ve
Marmara Deprem B�lgesi ��in Baz� ��z�m �nerileri

Ra�it G�k�eli
Y. B�lge Planc�s�, mimar
(Ocak 2000)


�lkemizde Mimarl�k mesle�inin bir kriz i�inde oldu�u g�r�l�yor. Son Bolu � D�zce depreminde 80.000 n�fusluk iki kentin neredeyse t�m yap�lar� kullan�lamaz duruma d��t�. 1968�lerde bu kentlerin herbirinin nufusu 20.000 civar�ndayd�. Demek oluyor ki her ki kentin son otuz y�ldaki nufus art��� 60.000�er oldu. Bu ek n�fusun bar�nd��� yap�lar, e�itim yap�lar�, ticari yap�lar, resmi yap�lar topyekun kullan�lamaz hale geldi. Yaln�zca Bolu�dan 35.000 ki�i g�� etti.

�imdi sormak gerekiyor: Tum bu yap�lar �lkemizin �niversitelerinden mezun olmu� m�hendis ve mimarlar taraf�ndan projelendirilmedi mi? T�m bu yap�lar Belediyelerimizden ruhsat almad� m�? M�hendis ve Mimar Odalar� yap�lan bu projeleri vize edip bir bak�ma teknik onay vermedi mi?

1992 �1996  d�neminde y�r�rl�kte olan yap� �retim sistemimiz sorguland���nda, Odalar�m�z�n ve Belediyelerimizin yap� �retimindeki teknik ve hukuki rolleri ele�tirildi�inde, bir an �nce meslek sorumlulu�u sigortas� ve yap� sigortas� sistemlerine ge�ilmesi gerekti�i i�aret edildi�inde, kulaklar�n� s�z konusu �nerilere t�kay�p, yap� �retimindeki modernle�meyi, yap� sekt�r�ndeki modernle�meyi es ge�ip, vurguyu yaln�zca koruma sorunlar�na veren Meslek Odalar��n�n �zellikle Mimarlar Odas��n�n Mimarl�k mesle�inin bug�n i�ine d��t��� �teknik �z�rl�l�k� konumunda paylar� yok mu?

Korkulur ki Mimarlar Odas��n�n Y�netimi s�z konusu hatalar�n� bir an �nce d�zeltmesi gerekirken yine ayn� hatal� ve bilim d��� yolda y�r�meye devam etmektedir.

�Rant Demokrasisinin ��kmekte� oldu�unu iddia etmektedir. Oysa Mimarl�k alan�nda, yap� s�kt�r� alan�nda olu�agelen ve �lkemizde de art�k egemenli�ini hissettirmeye ba�layan sermayele�me ve teknik geli�me �izgilerinin d���nda ideolojik dogmalar pe�inde bilim d��� tutumunu s�rd�rmeyi ye�lemektedir.

�lkemizde �Rant Demokrasisi ��kerken� Gayrimenkul Yat�r�m Ortakl�klar��n�n dolar baz�ndaki kapitalizasyonlar� son birka� ay i�erisinde iki ya da ��e katland�! Yeni Gayrimenkul Yat�r�m Ortakl�klar� kurulma safhas�na ge�ildi. Uzun erimde �mortgage� sistemi ile konut edinme sistemlerine ya ge�ildi ya da Yap� End�strisi s�z konusu sistemlere ge�i� y�n�nde haz�rl�klar� h�zland�rd�. Zorunlu Yap� Sigortas� h�k�met taraf�ndan ��ok yerinde bir kararla, ve yasa ��kart�larak- mecburi k�l�nd�. Neredeyse her b�y�k in�aat �irketi yeni in�aat teknolojileri ithal etti, know-how�lar ile ilgili yat�r�mlar�n� yapt�. Uluslararas� ihalelerde Almanya gibi geli�mi� �lkeleri ge�erek Rusya Federasyonu�nda �nemli ihaleler al�nd�, prestij binalar� Moskova�n�n ortas�nda T�rk in�aat firmalar� taraf�ndan ihaleleri kazan�larak in�a edildi. Yap� sekt�r�n�n yan kollar� geli�ti, her nevi in�aat malzemesi �lke i�inde imal edilir ya da ithal edilir oldu.

T�m bu geli�meler s�rerken kentle�me ve yap�la�ma alan�nda s�regelen sorunlar ile ilgili olarak odalar�m�zdan, �bizlere yetki verin� isteminden �teye ge�en, somut ��z�m �nerileri geli�tiren bir katk�n�n topluma sunulamad���n� m��ahade etmekteyiz.

�rne�in son derece k�t� kalitede bir yap�la�man�n mevcut  oldu�u ve muhtemel bir deprem afetinde zarar g�recek kentlerimizle ilgili mesleki alanda somut �neriler de �retilememektedir.

Oysa m�hendisin ve mimar�n toplumsal g�revlerinden en �nemlisinin �rant �retmek� oldu�u iktisadi ger�e�i es ge�ilirse �nerilecek tedbirler mesleki �zellik kazanamaz, oysa ��i�i�leri Bakanl���ndan kaynaklanan belki yararl� fakat do�rudan in�aat mesle�i ile ilgili olmayan �neriler demeti i�erisinde hapsolunur kal�n�r.

�Ola�an�st� Hal �lan�� gibi  in�aat ve mimarl�k ile ilgisi bulunmayan �neriler, bizzat Meslek Odas� Ba�kanlar� taraf�ndan �nerilir. Oysa bu �neriler pekala m�lkiye formasyonlu bir b�rokrat taraf�ndan da geli�tirilebilirdi. Mimarl�k ve planlama disiplini alm�� olan teknisyenlerden beklenen mesle�e daha yatk�n ve �zg�n ��z�m �nerileri sunmak olmal�d�r.

Nitekim Marmara Depremi alan�nda kalan yerle�imler i�in yap�lacak �nerilerden biri, mevcut hasarl� ya da sorunlu yap� stokunun yenilenmesi sonucunu do�urabilecek kent planlamas� y�ntemleri geli�tirmek olmal�d�r.

Yo�unluk Art��� �nerisi

Bunlardan biri ilk bak��ta ters gelebilecek olan yo�unluk art��� �nerisidir. Bu �neri rant kavram� �z�msenmedik�e kolayca benimsenemez. Mevcut yap� stoku hasarl� ya da tamir edilemeyecek kadar sorunlu oldu�undan ve �o�u kez yap� sahipleri ya da kullananlar gerekli maddi olanaklara haiz olmad�klar�ndan gerekli tedbirler al�namamaktad�r. Oysa yo�unluk art��� beraberinde yeni rant olanaklar� sa�layaca��ndan, �z�rl� yap� stoku kolayca y�k�l�p yenilenebilecektir.

Kentsel ��levlerde De�i�iklik �nerisi

�kinci bir yakla��m kent plan�ndaki baz� b�lgelerde ya da ada baz�nda i�levsel plan de�i�ikliklerine gidilmesi olabilir. Kent merkezine yak�n olan ya da kent i�erisinde de�er kazanan bir b�lgede bulunan konut ya da imalathane gibi yap�lar�n bulundu�u alanlara daha fazla rant getirecek yeni i�levlerin plan de�i�iklikleriyle getirilmesi durumunda da hasarl� yap� stoku yenilenebilir. B�ylesi bir altenatifin bir yarar� da rant de�erleri y�kselece�inden kamu maliyesinin elde edece�i vergilerin artmas� olacakt�r. (�rne�in eskimi� ve hasarl� bir konut b�lgesinde otopark, e�itim, sa�l�k v.b i�levler getirilmesi.)

Sonu� Olarak

Sonu� olarak, insan�n ya�am �evresini olu�turan yap�l� ortam�n, mimar ve kent planc�lar� taraf�ndan olu�turulmas�nda dikkat edilecek olan husus, toplumsal yarar� optimize etmek olacak ise, kapitalist bir sistemde s�z konusu hedefin rant� artt�rmadan ger�ekle�tirilemeyece�i a��kt�r.

Bu nedenle rant ile kavga eden bir planc�, e�er toplumsal sistemde k�ktenci de�i�iklikler �nermiyor ise, yap�l� �evre �retiminde rant ile kavga edece�i yerde tam tersine, yap�l� �evrenin rant�n� art�ran ��z�mler �retmek zorundad�r.