Geyik Muhabbeti�ne Yan�t


Bilgi sahibi olamadan fikir sahibi olmu� mimar arkada��m�za yan�t�md�r.

Bir a��dan ben de onun gibiyim, ��nk� baz� sorunlar nedeniyle s�z konusu program� izleyemedim. S�z konusu �ah�slar�n nas�l bir �slupla konu�tuklar�n� bilemem. Bo� nostalji balonlar�n�n beni de rahats�z etti�ini s�ylemeliyim.

�nce kendimi tan�tay�m: ODT� Mimarl�k mezunuyum. Ayn� �niversitede Restorasyon y�ksek lisans e�itimimin tez a�amas�nday�m. �zmir'in Yeni Fo�a Beldesinde Geleneksel konutlara y�nelik bak�m, onar�m, restorasyon el kitap���� haz�rlamak i�in �al��maktay�m.

Arkada��n depremlerde y�k�lan Yunan �ehirlerinden s�z etmesi, bu ba�lamda bence olduk�a komiktir. Tarz�m� ba���lay�n, ama, s�yleyecek ba�ka bir �ey bulam�yorum. Ah�ap ba�lay�c� elemanlar, yap�n�n in�a edildi�i d�nemde (dikkat ediniz, burada y��ma ta� yap�lardan s�z etmekteyim) depreme kar�� dayan�m� artt�rmakta idi. Bu elemanlardan ba�ka, demir ba�lay�c� elemanlar da kullan�lmaktayd�. Bunlar�n paslanmas�n� �nlemek i�in demir i�in a��lan yuvalara kur�un d�k�l�rd�. Zaman i�inde ah�ap elemanlar�n "bak�ms�zl�k nedeni ile" ��r�mesi, �zelliklerini yitirmesi, �stelik ilerleyen zamanla bulunduklar� yerden kaybolmalar� ile duvarlar ��kme tehlikesi ile kar��la�maktad�rlar. Yine de bilinmelidir ki depreme kar�� geli�tirilmi� bu gibi �zel yap�m tekniklerini ve �zel ta� �rg� tekniklerini kullanan Sel�uklu ve �zellikle Osmanl� yap�lar�, pek �ok b�y�k depreme kar��n halen ayaktad�r, �stelik sa�lamd�r. Ancak anlad���m kadar� ile konu�mac�lar�n s�z�n� ettikleri yap� tekni�i kesinlikle bu de�ildir. ��nk� bu teknik geleneksel Anadolu konutlar�nda kullan�lmamaktad�r.

Her �eyden �nce arkada�a s�ylemeliyim ki, merak edip �e�itli kent tarihlerini inceler ise, geleneksel Anadolu kentlerinin d��man�n�n zaman ve depremler de�il, ilgisizlik ve yang�nlar oldu�unu g�recektir. San�r�m listedeki �o�u mimar �zmirli. �zmir ile ilgili kaynaklar �stanbul ve Bursa �zerinde yaz�lanlar kadar �e�itli olmasa da, �zellikle �zmir'in ticaret tarihi ile ilgili ara�t�rmalarda ve 16.yy'dan 20.yy'a kadar yaz�lm�� olan seyahatnamelerde, �zellikle yang�n ve deprem ile ilgili ilgin� an�lara ve ger�eklere rastlayabilirsiniz. 1850'li y�llardaki b�y�k depremde (Necmi �lk�er) �zmir �ehri neredeyse tamamen y�k�lm��t�r. Ancak bunun en b�y�k nedeni deprem sonras� ��kan yang�nlard�r.

Ah�ap iskelet sistem san�r�m ki konu�mac�lar�n s�z�n� ettikleri sistemdir. Sevgili meslekta�lar�m, yap� derslerinizde yap� malzemesi olarak ah�ap ile ilgili bilgilendirilip bilgilendirilmedi�inizi bilemiyorum. Ancak bize ��retilen, ah�ab�n hem �ekme, hem de germe kuvvetlerine dayan�m� olan, ger�ekten �nemli bir yap� eleman� oldu�udur. �zellikle eski yap�larda kullan�lan sert ah�aplar ve son derece dayan�kl� olan lamine ah�aplar�n bu �zellikleri olduk�a kayda de�erdir. �zg�n�m, �u anda bu konuda teknik bilgi
veremiyorum. Ayr�ca sert ah�ap b�ceklere ve mantarlara kar�� dayan�m� y�ksek bir malzemedir. uygun emprenye teknikleri ile bu dayan�m� y�ksek boyutlara ula�abilmektedir. Fo�a'da yapt���m �al��malarda, y�llarca �at�s�z kalm�� ya da s�rekli �at�s� akan en yenisi 90 y�ll�k yap�lar�n ah�aplar�nda ancak �ok k���k b�ceklere, yaln�zca y�zeyde olmak �zere, rastlad�m. Muhtemel mantar�n yol a�t��� yumu�ama ise ancak y�zeyde idi ve ufak bir m�dahale ile eleman yerinden kald�r�lmadan sa�lamla�t�r�lacak durumda idi.

Yap� sistemine gelince, (bu arada belirtmeliyim ki, y��ma tas olarak bilinen �zmir y�resi yap�lar�nda ah�ap iskelet sistem, zemin katta bile g�r�lmektedir. Sistemli ve ciddi bir ara�t�rma yap�lmad���ndan bu konuda istatistiki bilgi veremeyece�im, ne yaz�k!) bu konuda pek �ok yay�n oldu�unu biliyorum. �lgilenenlerin bu yay�nlardan doyurucu bilgi alabileceklerini d���n�yorum. Ancak belirtmeliyim ki, diyagonal kullan�lan ah�ap elemanlar, �zel ge�me sistemleri, hafiflikleri, bu yap�lar�n deprem dayan�mlar�n� artt�rmaktad�r. Sistem olduk�a esnektir. Olduk�a sallan�r, e�ilmeler de olabilir ancak y�k�lmaz, bozulma durumunda eski duruma d�nd�r�lebilir. �n�aat M�hendislerimiz bu konuyu �nemseyip ara�t�rma yaparlarsa e�er, yap�n�n davran��� konusunda ben de daha �ok bilgi sahibi olabilirim. Ancak tek bildi�im yap�lar�n, e�er elemanlar sa�lam ise depremlerde y�k�lmad�klar�, yaln�zca s�valarda �atlaklar ve dolgularda d�k�lmeler, ayr�lmalar olabildi�idir.

N�fus h�zla artmaktad�r. Elimizde olduk�a fazla bir eski yap� stoku vard�r. Bunlar�n onar�lmas�, y�k�l�p yeni yap� yap�lmas�ndan �ok daha ekonomiktir. (Yeni Fo�a'daki yakla��k 400 geleneksel yap�n�n 150 kadar� tamamen bostur). �ddia ediyorum, ancak kan�tlayam�yorum. ��nk� bilin�li restorasyon ile elemanlar�n pek �o�u de�i�tirilmeden oldu�u yerde onar�labilir... Betonarme yap�lar�n aksine.

N�fus h�zla artmaktad�r bahanesi ile tarihi y�relerimiz ve deniz kenarlar�m�z, ormanlar�m�z yap�la�maya a��lmaktad�r. Bilin�siz yap�la�ma her �e�it altyap� sorununu beraberinde getirmektedir. Bu gibi b�lgeler yo�un yap�la�may� kald�rmamaktad�r, sizlerin de bildi�iniz gibi. �zmir'e geldi�imde benim �ocuklu�umun bile mavi olan denizinin an�s�na sayg�s�zl�k etmemek i�in deniz kenar�na gidemiyorum, ne ac� ki.

Ve m�teahhitler... Eminim ki hepimiz ayni fikirdeyiz. Eminim ki konu�mac�lar da bu kurum i�in sevgi dolu s�zc�kler sarf etmemi�lerdir. Ancak herkes elindeki diplomaya kar�� sorumluluk duysa bu durumda olmazd�k diyorum. Mezun olur olmaz paras� daha fazla diye kontrol�rl�k yapan ka� gen� mimar var. Fason proje �izen ka� mimar var. Bu b�yle uzar gider.

Geleneksel yap� sisteminin kesintiye u�ramas�, birden bire gelene�in �ok d���nda bir malzeme ile kar�� kar��ya kalmam�z, �stelik bu yeni sistemin, geleneksel yap� malzemelerinin aksine, e�er hatal� yap�l�rsa hemen ��kmemesi, dolay�s� ile geleneksel deneme yan�lma y�ntemlerine uymamas�, geleneksel yap� malzemelerinin do�al geometrisinden ��kan esteti�in betonarme ile uygulanamaz olusu. Betonarmenin kendine �zg� de�erlerinin kullan�lmamas�. �nsanlar kendi yap�lar�n�, zanaatlar�na ve sanatlar�na sayg� duyan ustalarla birlikte yaparlard� bir zaman. Ne de�i�ti. Artik birleri bizim yasam tarzlar�m�z�n ve dolay�s� ile ya�ama mekanlar�m�z�n nas�l olaca��n� dikte ediyor. �st�ste dizilmi� ev olan ancak asla yuva olamayacak olan mekanlarda her bireyin be�enileri bilinemez, kabul ediyorum. Ve en k�t�s� bu yap�lar�n art�k �n�ne gelen taraf�ndan, paradan, daha fazla paradan ba�ka hi�bir�eye sayg� duyulmadan yap�l�yor olmas�. Ve sonra... Ne oldu bu �ehirlere. Kim dikiyor bu beton y���nlar�n�? Ve bu beton y���nlar� neden mezar oluyor bunca insana?.. Bunlar�n hepsinin sorumlusu bizleriz, evet, beton ve demir y���nlar� alt�nda yatan binlerce insan da sorumlu. Ancak olanlar� g�renler, ya�ayanlar biraz daha sorumlu olmal�lar, de�il mi? Hani ya�ayarak ��rendik ya. Peki ya 17 A�ustostan k�sa bir sure sonra, �zmir�in birinci derece tar�m arazileri neden imara acildi? �stelik yo�un yap�la�maya izin verilerek. �stelik zemini elveri�siz bir alanda. �stelik hepimiz art�k T�rkiye�de tar�m�n �lmeye ba�lad���n� bilirken...

Yine de sevgili meslekta�lar�m, biz korumac�lar �ok oluyoruz, de�il mi? Belki de ald���m�z ��-d�rt y�ll�k zorlu e�itimde sizin bilmedi�iniz bir�eyler ��renmi�izdir. Belki �ok daha �nce bir�eyleri g�rm���zd�r de bu kadar zorlu (maddi/manevi) bir alanda bilerek ve isteyerek uzmanla�maya soyunmu�uzdur. Ne dersiniz? Bizim ne g�rd���m�z� merak etmiyor musunuz ger�ekten...

Sayg�lar ve sevgiler

Deniz G�ndo�du