|
TMMOB Mimarlar Odas� Genel Sekreterli�i ANKARA, 8 �ubat 2001
2005 y�l�nda �stanbul�da yap�lacak Uluslararas� Mimarlar Birli�i Kongresi temas� konusundaki g�r�� ve �nerilerim a�a��dad�r.
Bilgi ve de�erlendirmenize sunar�m.
Sayg�lar�mla,
Fatih S�yler
2005 �stanbul ��in Bir �neri
Bundan bir y�l kadar �nce yazd���m ve Mimarl�k Dergisi�nde de yay�mlanan Mimarlar Odas��nda De�i�im ��in Manifesto ba�l�kl� yaz�da, mimarl���n k�resel d�zeyde i�inde bulundu�u duruma ili�kin �u de�erlendirmede bulunmu�tum:
�T�m d�nyada mimarl���n bir �kriz� i�inde oldu�u s�yleniyor, toplum i�indeki konumu ve �hayatiyeti� tart���l�yor. Ger�ekten de, kullan�c� ile mimar aras�ndaki ba��n koptu�u bir mimarl�k, toplu konut �reticilerinin, dev in�aat �irketlerinin kullan�c�lar�n taleplerini bi�imlendirdi�i bir mimarl�k, seri �retim mekan tasarlayan bir mimarl�k, mekan� bir �t�ketim mal�� haline getiren ve paketleyerek satan bir mimarl�k, bah�e i�erisinde m�stakil ev projelerinin y�zlercesini birden dergi ve bilgisayar disketlerinde pazarlayan bir mimarl�k, art�k, bizim bildi�imiz, anlad���m�z mimarl�k olmaktan ��km��t�r. Mekana kar�� b�yle bir tutum, t�ketim canavar� haline getirilmi� bir toplumun, mimarl��� da t�ketti�i anlam�na gelebilir mi?
�Se�, be�en, al� t�r� ev projesi dergi ve disketleri �lkemize de girdi, kitabevlerinde ve hipermarketlerde sat�l�yor. ��lerine bir g�z at�p be�endi�iniz bir m�stakil konutun projesinin ozalitlerini, UIA �yesi bir meslek �rg�t�ne kay�tl� bir mimar�n imzas� ile birlikte temin edebilirsiniz kolayca. Ya da katalogdan se�ti�iniz bir konutu, ��-d�rt ay gibi k�sa s�re i�inde g�sterece�iniz arsaya in�a edip teslim edebilecek firmalar t�redi. �oktand�r ilgin� olaylar ya�anmaya ba�land�, bu anlamda: Haz�r konutlar�n imar mevzuat�na uygun bir �ekilde in�a edilebilmesi sorunlu olmaya ba�lad�. �lgili belediye ve meslek odalar�ndan gerekli denetim ve onaylar�n al�nmas�nda i�inden ��k�lmaz tart��malar ya�an�r hale geldi. Yabanc� mimarlar�n tasarlad��� bu konutlar�n projelerine nas�l, ne �ekilde onay verilece�i tart��malar� var art�k.
Hizmetlerin serbest dola��m� alan�nda �lkeler aras�ndaki s�n�rlar�n kald�r�lmas� ile ilgili anla�malar, s�zle�meler y�r�rl��e giriyor yava� yava�. Yabanc� mimarlar, asl�nda �hizmetlerin serbest dola��m�� ile ilgili yasal d�zenlemeyi beklemediler. Ne zamand�r �lkemizdeler. ��imdilik� kayd� ile, �imzac�l�k� yapan meslekta�lar�m�z� ta�eron olarak kullan�yorlar. Ama bir s�re sonra onlara ihtiya�lar� kalmayacak, yerli ta�eronlar� bir kenara atacaklar. Yaln�z �lkemizde de�iller elbet, ba�ka geli�mekte olan �lkelere de hizmet ihra� ediyorlar, �rne�in L�bnan�a. Beyrutlu meslekta�lar yak�n�yorlar, bu yabanc� mimarlar�n nas�l k�lt�rel de�erleri hi� �nemsemeden, tarihi ve do�al �evreyi umursamadan ve kendileriyle i�birli�ine girmeksizin i� yapt�klar�ndan.
UIA toplant�lar�nda ve �zellikle kuzey �lkelerinin mimar �rg�tlerince yay�mlanan dergilerin sayfalar�nda kar��la��lan bir saptama var: Bu �lkelerde mimarlar, art�k i� bulmakta g��l�k �ekiyorlar. Bu �lkelerde n�fus art��� b�y�k �l��de durmu�tur. Hatta baz�lar�n�n n�fusu azalma e�ilimine girmi�tir. Mevcut konut stoklar�nda fazlal�k vard�r ve daha �tesi, gerekli iyile�tirmeler de tamamlanm��t�r. Ancak dev organizasyonlar halinde �al��an mimarl�k b�rolar�, yine dev yat�r�mlar�n proje y�neticili�ini �stlenmekte ve emek yo�un de�il, sermaye yo�un olarak b�y�meyi hedeflemektedirler... K���k b�rolar, �zellikle �tek ba��na� mimarl�k yapmaya �al��an mimarlar�n kurdu�u mimarl�k b�rolar� giderek ezilmekte, yok olmaktad�rlar. Bu b�rolar, restorasyon, renovasyon, tadilat, dekorasyon, hatta bah�e tasar�m� i�leri ile ya�amlar�n� s�rd�rmeye �al��maktad�rlar. Mimar �rg�tlerinin dergileri, art�k yurtd���nda hangi �lkede ne i�ler oldu�u, bu i�leri almak i�in kimlerle temas kurulmas� gerekti�i ve benzeri bilgiler veriyor �yelerine. �zellikle g�ney �lkelerinin y�ksek taleplerine ve geli�mekte olan �lkelerin ekonomik b�y�me potansiyellerine g�z dikmi� durumdad�rlar.�
�zetle, mimarl�k, son �eyrek y�zy�l i�inde, giderek artan bir �ekilde, kriz ya��yor. Mimarlar daha az i� buluyor. Mimarlar aras�nda i�sizlik yayg�nla��yor. Mimarlar daha az kazan�yor. Mimarl�k d��� i�ler yapan mimar say�s� art�yor. Mimarlar toplum i�inde giderek daha az �sayg�� g�r�yor.
Elbette bu krizin karakteristik �zellikleri, yaln�zca mimarl�k alan�nda g�r�lm�yor. Di�er serbest meslek alanlar�nda da b�ylesi bir sendromu g�rmek m�mk�nd�r. Hizmetler sekt�r�n�n, k�resel de�i�imden ve bu de�i�imin �zellikle �yeni d�nya d�zeni� ekseninden etkilenmesi son derece do�ald�r. ��nk�, hem uluslararas� anla�malar, hem de bu anla�malar�n yans�d��� hukuksal ve teknik d�zenlemeler, yeni d�nya d�zenine uyum i�in ilk etapta �mal ve hizmetleri�ele alm��t�r. Mal ve hizmetlerin serbest dola��m�n� kolayla�t�r�c� ve standart geli�tirici d�zenlemeler, hem D�nya Ticaret �rg�t��n�n �al��malar�nda oldu�u gibi uluslararas� d�zeyde, hem de ilgili h�k�metlerce �yerel uyum� d�zeyinde yap�lmaktad�r.
Habitat II, asl�nda, 70�li y�llar�n sonlar�ndan itibaren k�resel d�zeyde ya�anmakta olan bir toplumsal-ekonomik d�n���m�n, yeni d�nya d�zeninin, uluslararas� ortak kabul�n� il�n etmi�ti. Habitat II�nin resmi s�ylemi, art�k �sosyal devlet� anlay��� ile konut ve kentle�me sorunlar�n�n �stesinden gelinemedi�ini, art�k yeni bir t�r devletin kurulaca��n� a��k�a dile getiriyordu. Yeni d�nya d�zeni, sermayenin globalle�mesi do�rultusunda, �zelle�tirmeyi, devletin k���lt�lmesini �ng�r�yordu. E�er devlet, liberal ekonomik sisteme uyum sa�layacaksa, kamu yat�r�mlar�n� en aza indirmeli, sa�l�k, e�itim, konut gibi toplumsal ihtiya�lara b�t�eden ayr�lan pay� d���rmeliydi. Devletin kaynaklar�n�n bu alanlardan �ekilmesiyle olu�acak bo�lu�u, te�vik edilecek yerelle�me ile birlikte, sivil toplum �rg�tlerinin doldurmas� hedefleniyordu. Bireylerin, yerel y�netimlerin ve sivil toplum �rg�tlerinin yapabilir k�l�nmas�, finansman, altyap�, arsa sa�lanmas� ve �rg�tlenme kolayl�klar� ile, toplumun kendi konutunu (..okulunu, sa�l�k oca��n�, hastanesini vb.) kendinin yapmas� ve kendi kentsel �evresinin kendinin yaratmas� ama�lan�yordu.
Modernizm, eski d�nya d�zeninin, yani, �sosyal devlet�in mimari �slubuydu. Ama mimarlar yeni d�nya d�zeninin �slubunu hen�z bulamad�lar. Bulmalar� da zaman alaca�a benziyor, ��nk� �liberal devlet� b�t�n kurumlar�yla yerine yerle�emedi bir t�rl� ve rahat�a yerle�ebilece�i de h�l� ku�kulu. Mimarlar, ortak kabullerde biraraya gelemiyor, mimari ak�mlar, yazl�k moda gibi, bir anda t�ketiliyor. Mimarlar bir aray�� i�erisinde, ama, ��k�� yolu bulam�yorlar. Pragmatik toplumun pragmatik mimarl�k d�nyas�nda �eski ustalar�n� say�s� ve etkileri azal�yor, salonlar� dolduran mevsimlik �y�ld�z�lar�n say�s� ise art�yor.
Kan�mca, t�m bunlar, ger�ek hayat�m�z, ya�ad�klar�m�z, �zellikle �kuzey-g�ney� �eli�kisinin, �sosyal devlet� ilkesinden, planl� kalk�nmadan, planl� kentle�meden vazge�en bir toplumun sanc�lar�n�n en yo�un ya�and��� bir kentte, �zellikle Habitat II�nin ger�ekle�ti�i bir kentte yap�lacak olan bir UIA kongresinin �u ana temas�n�n alt ba�l�klar� olabilir: ��a��n De�i�im S�recinde Toplum ve Mimarl�k: Aray��lar�
Fatih S�yler |
|