"Melâli anlamayan nesle âsinâ degiliz"

Kuskusuz Ahmet Hasim bu sözü sarf ederken, simdi benim isaret edecegim seyi asla kasdetmiyordu ve asla böyle bir ihtimali aklinin ucundan bile geçirmiyordu. "Melâli anlamayan nesle âsinâ degiliz" demek melâli tanimayan, hüzne âsinâ olmayan nesli de biz tanimiyoruz demektir. Bir serzenîstir.
Ahmet Hâsim hüzün sairi. Hayat kaynagi günesi dahi anlatirken gurûbu tercih etmis. Aslinda bizim medeniyetimizin hüznü öne çikaran, hüznü güzel gösteren bir tarafi var. Bize göre hüzün mutlak manada olumsuz sayilamayacagi gibi, nes'e de mutlak manada olumlu sayilamaz. Hatta, bunun tam tersi bir önkabulden söz etmemiz mümkündür.  Madem ki atamiz Adem (as)'in yaratilisi sirasinda üzerine 39 gün hüzün yagmuru ve sadece bir gün nes'e yagmuru yagmistir; o halde Ahmet Hâsim hüznü teneffüs ve terennüm etmekte haklidir.
Lakin biz bedbahtlar, artik melâlin kendisini ve lezzetini tanimak söyle dursun; ona isaret eden kelimeyi ömründe bir kez bile isitmemis nesillere âsinâ oldugumuz vakitlere erdik. Hüzün kelimesi belki bir iki sarkinin himmeti sâyesinde henüz canliligini korumaya devam ediyor; fakat onun karindasi melâl lügatten düstü artik.
Bir kelime dillerden uzaklasti mi, biliniz ki hayatta onun isaret edecegi bir gerçeklik de kalmamistir. Hani bazi meslekler tarih olur ya, o meslegi icra eden yeni ustalar yetismez; çünkü artik hayat tarzi degismis, o meslege ihtiyaç kalmamistir. Kelimeler de böyle. Yalniz, mesleklerdeki bu dönüsüm neredeyse dogal bir gidis gibi görülebilirse de, dildeki onun gibi degil... Dildeki dönüsüm, bir çinarin mütemadiyen budanmak sûretiyle çomruk haline getirilmesi; leylegin "kusa benzetilmesi" biçiminde yapildi ve yapiliyor.
Melâli güzel gören, olumlayan bir yasama biçimini, hayat felsefesini terk edince melâlin adini bile duymamis nesillere âsinâ olduk. Fuzûlî ve Bâkî hatta Yunus, kulaklara garip bir tini gibi gelirken Avrupa ve Amerika'nin ecnebî lisanlariyla söylenen sarkilarin sözleri ezbere bilinmektedir. Hos, yabanci dil bilgisi de bir iki sarki sözünden, birkaç kalip ifadeden öteye gitmemektedir. Çünkü yabanci bir lisani ögrenebilmenin ön sarti bir anadile sahip ve vâkif olmaktir.
Yasadigim ülkede neye baksam Orwell'in 1984'ünü çagristirmaya basladi bana. (Doktoruma duyrulur.) Bunlardan biri de kelimeler... Kardes ve akraba kelimelerden yalnizca birinin yasamasina izin veriliyor. Sözgelimi, "hayal gücü" yerine "düs gücü"; "hayal etmek" yerine "düslemek" deniliyor israrla... Halbuki hayal, uyanikken zihni serbest birakarak vâsil olunan bir tasavvurdur. Düs ise uykuda ayân olan görüntülerdir. Düs, Arapça rüyânin esanlamlisi, Türkçe'deki mukabilidir.
Baska bir misal: Türkçemize onun öz mali olarak yerlesmis "ihtimal" kelimesini söküp atmaya ve yerine, her tarafindan takir tukur sesler gelen "olasilik"i yamamaya çalismanin bir sebebi, hikmeti, mânâsi, güzelligi, geregi var midir? 1984'teki dil kurumu "iyi" ve "kötü" kelimelerinin ikisinin birden bulunmasini zait addeder ve bunun yerine "iyi" ve "iyi olmayan" denmesini karara baglar. Bir vatandas rejim muhalifi olduguna karar verilerek yok edilirse, onunla ilgili bütün kayitlar "düzeltilir". Artik öyle bir sahsin hiç yasamamis olduguna inanilir. Büyük biraderin geçen yilki konusmasinda hedef gösterdigi üretim rakamlari gerçeklesmemisse bütün eski gazeteler yeniden basilarak, resmi kayitlar düzeltilerek konusma metni gerçek verilere uygun hale getirilir...
Aynen bu isleme benzer bir sekilde bizde de eski sarkilarin ve siirlerin kahir ekseriyetinin yok edilmesini, islahi mümkün olanlarin ise düzeltilmesini teklif ediyorum.
Mesela bazi sarkilarin "bir ihtimal daha var" yerine "bir olasilik daha var"; "bakmiyor çesm-i siyah feryâde" yerine "bakmiyor karagöz çigliga"; "sana dün bir tepeden bakdim azîz Istanbul" yerine; "sana dün bir plazadan baktim çagdas metropol" biçiminde icra edilmesi pek âlâ mümkündür. Ancak "tûtî-yi mûcize-gûyem ne desem lâf degil" veya "olmaz ilaç sîne-i sâd-pâreme" gibi sarkilarin islahi kabil olmadigindan repertuardan çikarilmasi düsünülebilir.
Edebiyat müfredatinin degismesi konusunda ise gayet iyimserim. En azindan henüz Türkçe yasaklanmamis bulunuyor. Edebiyat bölümleri kapatilmadi, elinizde Türkçe bir kitapla görülmeniz ayip sayilmiyor. Melûl olmussak da me'yus degiliz. Ne diyordu sair:
"Hazîn olma gönül zinhar, Kerîm Allahimiz var
Müdâmî eyle istigfâr, Kerîm Allahimiz var."


FATIH OKUMUS