BİLİM FELSEFESİ NEDİR?

Bilim ve Bilim Felsefesi deyince, nedense işi bilim yapmak özel uzmanlık alanları olan bazı insanların meselesini anlıyoruz.  Bu yüzden bilim meselesi söz konusu olduğunda, kendimizi bir kenara çekiyor, mesele birden "Başkalarının meselesi oluveriyor.  Oysa, bilimin konusu olan kâinat hiç uzağımızda değil; bilim felsefesinin mânâ landırmaya çalıştığı mevcudatla biz de içiçe yaşıyoruz.

O halde, ilim meselesi bize bir çakıl taşı kadar yakın, bir yaprak kadar tanıdık.  Bilimsel bakış açısı, dilimizin altına sakladığımız kelimelerimiz kadar derdimiz; tâ gözümüzün ucunda, kalbimizin mahfi inkılâblarında gün yüzüne çıkabilen sürekli bir problemimizdir. 

Sözgelimi içimizde mektep görmüş olanlara bilimsel metodun nasıl bir şey olduğu şöyle bir deneyle anlatılmıştır:

İki tane küçük saksı çiçeği alırsınız.  İkisini yan yana koyar, birini düzenli olarak sular, diğerine hiç su koymazsınız.  Derken çok geçmeden deneyinizin sonucu ayân olur: Suladığınız çiçek dipdiri dururken sudan mahrum bıraktığınız çiçek solmaya yüz tutmuş hatta ölmüştür.  Eğer bilimsel metoda sadık kalacaksanız, bu deneyi yapmış biri olarak sizden şunu demeniz istenir.

Bir bitkinin hayatta kalmasının sebebi (veya sebeplerinden biri sudur.  Çünkü su olmasaydı çiçek hayatta kalmayacaktı.  Sanırım bu son cümleyi hiç de yadırgamayacaksınız.  Bu cümle, hernekadar, özel bir bilimsel yöntemin sonucu olsada gündelik hayatımızın tâ ortasında tekrarlanır durur.  Meselâ, çocuğunu kendi maddi imkanları ile büyütmüş, okullara göndermiş ve bir ölçüde fedakârlık etmiş bir baba bir gün gelip, "Oğlum ben olmasam sen bugünlere gelemezdin" derken, hükmünü hangi gözleme göre veriyor acaba?  Ya da tam ölümün eşiğinde olduğunu sandığı bir gün kendini "başarılı bir ameliyatla hayata döndüren" doktoruna minnettarlığını ifade eden hasta hangi yöntemle bu sonuca varmıştır dersiniz?

Meselâ, kendini denizde boğulmaktan kurtaran arkadaşına yıllar boyu "hayatımı sana borçluyum" diyen bir köylü delikanlı modern bilimin dilini konuşuyor olmasın?

Şimdi dilerseniz yukarıdaki küçük deneyden çıkardığımız sonucu bir inceleyelim: "Çiçeğe hayat veren sudur." Bu hüküm olumlu bir hükümdür.  Yâni, suyun varlığında, çiçeğinde hayatının olacağı varsayılır.  Oysa, bu sonuca delil olarak kullandığımız gözlemimiz daha farklı bir yapıdadır: Su verilmeyince çiçek öldü.  Bu gözlem ise olumsuz bir gözlemdir.  Yâni, suyun yokluğunda, çiçeğin de hayatının olmadığı gözlenmiştir.  Peki, her iki tarafı da olumsuz olan hükümden, her iki tarafı da olumlu olan bir başka hükme varılabilir mi?  Yâni, "su çiçeğe hayat verir"

sonucuna götürür mü?

Bir şeyin yokluğu, tek başına bir başka şeyin yokluğuna yeter sebep olabilir, doğru.  Nitekim, çiçeğin hayatını kaybetmesi için, suyun yokluğu tek başına yetmektedir.  Deneyimizde gözlemlediğimiz de buydu.  Ama, bu gözlemimizden yola çıkarak vardığımız sonuç daha farklı bir şeydir: "Su çiçeğe hayat verir."

Diğer deyişle, suyun varlığı, tek başına, bitkinin hayatının varlığı için yeter sebeptir.  Peki öyle mi?

Su gibi bir şeyden hayat vermek gibi biz akıllı insanların bile yapamadığı, yapmak bir tarafa anlayamadığı bir işi, akılsız, kör, nereye istersen oraya akan iradesiz bir şeyden, sudan bekleyebilir miyiz?

Ne dersiniz, ben olamasam bu yazıyı okuyamayacaktınız diye, şimdi size bu yazıyı ben mi okutuyorum?  Şimdi gözlerinize fer veren kim?  Şimdi hâfızanızı, aklınızı işleten kim?  Nasıl hatırlıyorsunuz harfleri?  Şimdi kalbiniz kimin elinde bir yumulup bir açılıyor?  Ama bir "ben olmasaydım ..." bir "o olmasaydı...", bir şunlar şunlar olmasaydı..." sözü, bu soruların hepsini unutturmaya yetiyor bile.

Galiba, kimi cevapları, sorusunu sormasını unuttuğumuz için bilmiyoruz.

Gerçeğe Doğru-3