|
ERZURUM HALK OYUNLARI
Erzurum asırlar
boyunca Asya ve Avrupa arasında önemli bir geçit ve ticaret merkezi
olmuştur.İran ve Kafkasya üzerinden gelen kavimlerle avrupadaki diğer
kavimlerlerin kültürlerinin etkisi altında kalan ilimiz,
kökü tarihin
derinliklerine kadar uzanan zengin bir kültür hazinesine sahiptir.Yöremiz
halk oyunları Türk bedii zevkini, kahramanlık mekıbelerini insan psikolojisinin
tezahürlerini bölgenin adet ve ananelerini en güzel ve etkileyici şekilde
yansıtır.Yöremiz ve çevresinde oynanan oyunlara Bar adı verilir. Moğollarda
ve Altay Türklerinde Bar, davulun adıdır. Bar sözcüğünün kökeni ve anlamı
üzerinde çok çeşitli görüşler vardır.
-
Bar, Dadaşın oyununun adıdır.
- Bar, Erzurum
dolaylarındaki toplu oyunların adıdır
- Bar, Davul
eşliğinde oynanan oyundur
- Bar, Şaman
olan Türklerin şölenlerinde, davul eşliğinde oynadıkları
oyunlardır.
Bar,Barça,Baru
söylenişleri eski metin,lugat ve diyaleklerde hep topluluk, elbirliği
anlamı ile kayıtlıdır. Eski çağda ilkel insanlar birtakım korku ve inançların
etkisi altında bulundukları için hayatlarını çeşitli
|
|
törenlerle
idame ettirir ve bu ayinlerin davulla yaparlarmış İlk zamanlarda hayvan
derileri toprağın altında kısmen çürütülür bir nevi tabaklama usulü
ile elde edilen bu derilerden davullar yapılırdı. Şaman Türkleri bunlara
Tüngür demiş, daha sonra Kös adını almıştır. Erzurum'un milli çalgıları
davulla beraber Zurna,Ney ve Zilli teftir. Erzurum davulu
hazırlanırken,
daha çok koyun ve keçi derisi kasnağa geçirilir ve sesin ayarlanmasına
özel bir önem verilir. bu bakımdan Erzurum davulu diğer davullardan
daha tok seslidir.Gurup halinde oynanan barlar en az beş kişi ile oynanır.
Bu oyunlar sonlara doğru hızlanarak sekme denilen çevik hareketlerle
oynanır. başlangıçta elele
tutan oyuncular
süratli kısımda birbirlerinin omuzlarından tutarlar. Oyunun başında
Barbaşı, sonunda da Pöççük denilen oyuncu bulunur. Barbaşı ve Pöççük
ellerinde birer beyaz mendil tutarlar. bazen barlarda kullanılan melodiler
halay oyunlarında kullanılmaktadır. Bar daha çok erkekler tarafından
oynandığından erkek
oyunu olarak
nitelenebilir.kadınlar tarafından oynanan barlarda mevcuttur bunların
yanısıra alacıbar adıyla anılan erkekli kadınlı barlarda vardır.
|
|
BARCILAR
|
|
Erzurum
barlarının efsanevi bir geçmişi olduğu herkesçe bilinmektedir.Ancek
bu barları su yüzüne çıkaran ilk insan 1934 yılında Erzurum Silah Fabrikası
Müdürlüğüne atanan Albay İhsan Yavuzer olmuştur. Erzurum barlarına özel
bir ilgi duyan Yavuzer,ilk iş olarak Erzurum Gücü adında bir spor kulübü
kurar. Bu kulübün en önemli kolu Bar Kolu olur. Bar kolunu, fabrikaya
işçi olarak aldığı Efendi,Mevlüt,Nurettin,Küçük Nurettin isimli barcılarla,Ramis
Baba isimli davulcudan oluşturur.Efendi Beyin de ekip başkanı olduğu
bu topluluk Erzurum da ilk Bar ekibidir.1949 yılında Venedikte yapılan
Uluslararası Halk Dansları yarışmasında Türkiye'yi temsil eden Erzurum
Bar ekibi katılır.bu yarışmada İhsan Ertugay'ın Çalıştırdığı,İhsan Taftalı,Nimet
Gezmiş,Nihal Demiryürek ve Şeref Uludağ'dan oluşanErzurumlu Barcılar
Dünya birincisi oldular.Aynı ekip 1951 yılında Fransa'da Biarniz,İspanya'da
Pampona şehirlerinde yapılan festivallere davet edildiler.1954 yılında
ise Almanya'da yapılan bir festivale katılırlar.Bütün bu festivallerde
büyük ilgi görürler.
1954 yılında
kurulan Erzurum Halk Oyunları ve Halk Türküleri Derneği'nin Faaliyete
geçmesi üzerinedünyaca ünlü bu bar ekibine yeni isimler katıldı.Bunlar
Arasında Muhtar Dursunoglu,Mahmut Baltacıoglu,Natık Yurtlu,Hulusi Seven
ve Bahattin Merdal vardır.daha sonraki yıllarda Brüksele gönderilen
Erkek Bar Ekibini Lütfü Aladağ,Fikri Kükürtçü,Cevat Sungur,Muammer Özkavcı,Sedat
Gezmiş Bahattim Merdal,İlhami Avcıoğlu,kız ekibinide Bilge Gürgün,Varda
Gürgün,Gülümser GÖzüm,Gülen Gözüm kardeşlerle,Nesrin Ulusoy oluştururlar.
bunlardan sonra
bar ekiplerimiz şu yarışmalara katılırlar.
1965 yılında
Tunus-Kartaca Uluslararası Halk Dansları Festivali
1970 Japonya-Osaka
Fuarı
1982 İtalya
1949 yılından
beri Erzurum Bar Ekibi değişik guruplar halinde yurt dışında uluslararası
düzeyde
zaman zaman
ülkemizi temsil etmiş ve önemli başarılar sağlamışlardır.
|
BAR TERİMLERİ
bar
oyunu : eğlenmeyi temel amaç edinen oyunlara denir
kolluk : dizilişe
göre,barbaşının hemen solunda olan oyuncuya denir
koltukaltı:
koltuk
pöççük : bar
dizisinin en sonundaki oyuncuya verilen ad
Daldaş : Dadaş
kelleler : koltukaltı
ile kolluk altı arasında kalan opyuncuların tümüne denir.
sıra oyuncular
: kelleler
sekme : bar
oyununun çabuk ve çevik hareketlerle oynanan bölümü
yelleme : iki
kısımlı barlarda ikinci kısma verilen ad.sekme ile ağırlama arasında
oynanır
ağırlama : barın
ilk bölümü,ağır,yavaş,ve titizce oynanan bölümü
bar sırası:
barların birbiri peşi sıra oynanması gerektiğinde izlenecek geleneksel
yol
bar havası:
bar oyunlarının ezgi ve müziğini anlatan bir deyimdir
bar tutmak:
bar topluluğunu para karşılığı kiralamaktır
bar tutuşmak
: bar oynayacak oyuncuların ortaya çıkmaları
bar çeken :
barbaşı
|
Erzurum Bar Oyunları ile Diğer Halk Oyunları
ağcaferikler,alacabar,aldımpram,aşırma
barı,aşşahtan gelirem,başbar,ben bir kavak olaydım,bir taş attım çeğile,Bitlis
koçerisi,daldalan barı,durna barı,erfene,Ermeni barları,ErzurumBarları,felek,güzeller
barı,hanım barı,hayvan taklit oyunları,heynare,hoş bilezik,karadüzen,Köroğlu
barı,kutkut barı,Kürdün ayavanı barı,Kürt barı,lavik barı,osman ağa,sallama,sarhoş
barı,sökme barı sıçratma,sürtme barı,tamzara barı,tatyan,tavuk barı,
tello,temirağa,tersine,tikine bar,Torurm barı,Durna barı,Uzundere,Yayla
barı,Hançer Barı
|
