|
Sultan Üçüncü Mustafa orta
boylu, iri gözlü, yassı burunlu ve siyah sakallı idi. Heybetli ve
kuvvetli bir vücuda sahipti. Çok iyi bir tahsil yaptı. Astroloji ile meşgul
oldu. İslam ve Osmanlı tarihlerini inceledi.
Sultan Üçüncü Mustafa son
derece dindar, tutumlu, müşfik, çalışkan ve cömert bir insandı. İki dakika süren ve İstanbul'un hemen hemen
yarıdan fazlasını yıkan büyük
depremde evlerini, yakınlarını kaybeden halka kendi kesesinden yardim etti. Adaletle hükmeder
haksızlıklara asla göz yummazdı. Yalandan,
riyadan ve rüşvetten nefret ederdi. Asla gurura kapılmaz, büyüklük
taslamaz, yapamayacağı işleri vaadetmezdi.
Sultan Üçüncü Mustafa, yenileşmenin
gerektiği fikrindeydi ve Islahat yapmak istiyordu. Prusya Kralı İkinci
Frederik'in ıslahat hareketlerini duymuş, Ahmed Resmi Efendi'yi ona göndermişti.
Prusya Kralı İkinci Frederik, Sultan Üçüncü Mustafa'ya Ahmed Resmi
Efendi aracılığı ile başarısının üç altın anahtarı dediği öğütlerini
gönderdi.
- Bol bol
tarih okuyun, eski tecrübelerden faydalanın.
- Güçlü
bir orduya
sahip olmaya çalışın ve barış zamanında askerlerinizi sürekli
eğitime tabii tutun.
- Hazineniz
daima parayla dolu bulunsun, ekonomiye önem verin.
Sultan Üçüncü Mustafa, bu öğütleri
dinledikten sonra acı acı güldü. Sonra da "Biz de bunları yapmak niyetindeyiz,
lakin yolu nedir?" diye mırıldandı. Memleketine en büyük felaketin Rusya'dan
geleceğini düşünüyordu. Müdafaa için geceli gündüzlü çalışarak
her türlü hazırlığı yaptı. Savaşlarda kullanılmak üzere
hazineyi altınla doldurdu.
Süveyş Kanalını bile açtırmayı
düşünüyordu. Fakat iş başına getireceği yetenekli devlet adamlarının
olmaması onu üzüyordu. Rus Savaşı sırasında üzüntüsünden hastalandı
ve kalp yetmezliğinden dolayı 21 Ocak 1774 günü vefat etti.
Sultan Üçüncü Mustafa orduda bir
yenileşme gerektiği fikriyle hareket ediyordu. Askerlere eğitim kuralları
getirdi. İtirazlara aldırmadan tüfeklere süngü taktırdı. Yeni
bir tophane kurdurup güçlü toplar döktürdü. Bahriye, istihkam
ve topçu okulları açtı. Yaşlı başlı subaylara bile eğitim mecburiyeti getirdi.
Ordudaki ıslahat konusunda Baron
de Tott adli Macar uyruklu Fransız'dan çok yararlandı. Baron Tott, Osmanlı
topçu sınıfını yeniden ele alıp modernize etti ve askere
Avrupa usulü eğitim yaptırdı.
Sultan Üçüncü Mustafa şair bir
padişahtı. Cihangir mahlasıyla yazdığı şiirler çok meşhurdur. Şiirlere
"El
fakir Mustafa Han Salis" seklinde imza atardı. Şiirlerinden birisinde
söyle der:
"Yıkılupdur
bu cihan sanmaki bizde düzele
Devlet-i cerh-i deni verdi
kamu müptezele
Simdi ebvab-i saadetle gezen
hep hezele
İsimiz kaldı heman merhamet-i Lem
Yezel'e."
|
