Erasmus Stamvader: Spekulasie en Teorieë

Inleiding

Die Afrikaansprekende Erasmussa gespreksgroep het al heelwat oor die herkoms van stamvader Pieter Erasmus gesels, en daar is nog nie finale uitsluitsel hieroor nie. Daar is natuurlik heelwat bronne en heelwat omstandigheidsgetuienis, wat lei tot 'n paar hoofteorieë. Indien jy enige ander moontlikhede sien, stuur asb. 'n e-pos na [email protected], dan sluit ek dit by die webwerf in.

Wat Johan Erasmus betref sal ons, tot tyd en wyl ons meer sekerheid daaroor kry - is daar talle ander teorieë, lewensvatbaar en werd om ondersoek te word.  Alhoewel dit baie frustrerend is om so in die duister rond te tas, is dit tog ook opwindend om te weet dat die waarheid iewers lê en wag en dit net 'n kwessie van tyd is voordat ons of ons nasate dit gaan blootlê. Die goeie nuus is dat heelwat bronne in die Kaapse argief reeds deeglik gefynkam is en ons ten minste weet dit het niks opgelewer nie. Die slegte nuus is dat geheimsinnige Pieter ons steeds ontwyk en daar nie meer so baie voor die handliggende bronne oorbly om na te vors nie.

1. Pieter Erasmus uit Nederland afkomstig

Hansie Brummer se data bevat o.a. 'n Pieter Erasmus en wel soos volg:

Pieter Erasmus
* 1672 Nederland
+ 1714 Kaap, SA
x 1697 Paarl, Kaap, SA
Marie Elisabeth Jooste
* 1676 Middelburg, Nederland
+ Sept 1723 Kaap, SA

Hierdie Pieter Erasmus word ook in Colenbrander se boek "Afkomst der Boeren" genoem. Wat wel jammer is, is dat die vroeëre boeke se bronne slegs algemeen aangedui word en mens nie kan bepaal waar die inligting verkry is nie.

Helena Garner sê dat byy http://worldconnect.rootsweb.com/cgi-bin/igm.cgi?surname=erasmus&given=pieter word die volgende persone gelys:

Ouers: Pieter Erasmus x Maatje Verheecke
Pieter Erasmus * 1679-7-16, Nieuwvliet, Nederland + voor 1705-6-9, begrawe
te Nieuwvliet x Maatje Poley, Maria Poley

Ouers: Pieter Erasmus x Maatje Poley
Pieter Erasmus * 1700-2-28, Nieuwvliet + 1732-7-9, Cadzand, Nederland x
Marie Livin, Elisabeth de Vos

Hier is nog moontlikhede:

Volgens Theunis Kruger [email protected] <mailto:[email protected]> 25-8-2001
is Pieter Erasmus ongeveer 1670 gebore te Vollenhove, Overijsel, Nederland
en + 1731 in die Kaap. Sy vrou Maria Elizabeth Jooste * ongeveer 1679,
Vollenhove, Overijsel.

Volgens John Hysler [email protected] <mailto:[email protected]>
26-8-2001 is sy * ongeveer 1676 in Middelburg, Nederland en + Sept. 1723,
Kaap, Suid-Afrika. (Records in possession of J.P. Hansie Brummer) Haar van
kon Joost gewees het.

Hierdie 2 persone het nie op onlangse e-pos gereageer nie, en is welkom om tot die debat toe te tree.

2. Pieter (Den Deen) Erasmus uit Denemarke afkomstig

In die ou Kaapse rekords word daar na Pieter verwys as Pieter den Deen Erasmus.  Volgens Wendy Perry wat met 'n dame by die "Hall of Names" organisasie van 'n klein dorpie in Australie gesels het, is die van ERASMUS van Duitse of Deense afkoms.   Maar volgens die Deense ERASMUS inligting en wapen skyn dit asof dit eintlik oorgeneem is deur 'n tak ERASMUS wat later daarheen verhuis het. Daarvolgens blyk dit dat ERASMUS se oorsprong eintlik Duits is. Die familiewapens van beide lyk ook identies te wees behalwe dat die Deense wapen geel in het. Johan Erasmus skryf dat die teorie/standpunt/vermoede dat die Erasmusse oorspronklik van Duitse herkoms kon wees, is - soos enige van die 1001 ander vermoedens - nie heeltemal vreemd nie. Hy het 'n paar maande gelede 'n paar soektogte op internet onderneem en op heelwat Duitse Eramusse afgekom. Hy dink die een ding wat 'n mens nie uit die oog kan/moet verloor nie, is dat die landkaart van Europa gedurende die jare 1500 - 1700 baie anders as vandag gelyk het. Die huidige landsgrense het destyds nog nie bestaan nie en mense het nie met paspoorte gereis nie. Verder was die grense wat wel bestaan het, vaag, vloeibaar en aan verandering onderhewig. Die huidige grense van Duitsland sluit bv. dele in wat destyds nie die geval was nie. Die belangrikste van alles is m.i. dat die afstand tussen bv. die Nederlande, Duitsland en die Skandinawiese lande redelik naby en binne trefafstand (trekafstand?) was. As die Erasmusse van die Kaap deur die Karoo na die Oos-Kaap en uiteindelik tot in Natal, Origstad en Soutpansberg kon trek, kon hulle dit destyds daar ook gedoen het.  Maggie Erasmus skryf day sy het baie laat een Saterdagnag Rasmus Rasmus opgesoek op die Internet, en kry toe 'n Rasmus Rasmus moontlik *1826 in Faringtofta Kristiaanstad, Swede en dit is onbekend met wie hy getroud was. Sy pa was Pehr Rasmussen X Catharina Ch. Hageltron. Rasmus was hulle tweede kind. Hulle het ook later 'n seun gehad met die naam Lars. Op die LDS se lys kry sy toe ook 'n hele lang lys van name van Pehr, Rasmus en ook Lars. Hierdie Rasmus kon nie Pieter se pa gewees het nie omdat hy eers in 1826 gebore is. Dit is egter interessant dat die name so naby aanmekaar is.
Soos ons almal weet kon nie alle amptenare goed skryf en spel nie. Dit op sig self was al klaar 'n probleem. Wat dit nog verder gekompliseer het is die feit dat dat daar van verskeie lande mense by die Kaap aangedoen het en die arme amptenaar het maar gespel soos hy goedgedink het. Dus kon Pehr dalk verPieter het en Rasmus verander het na Erasmus. Die naam Lars laat weer so baie dink aan Elardus. Die dokument wat Mieka 'n paar jaar gelede vir haar gegee het dui aan dat Pieter se seun se naam of Laris of Elaris gespel was. Dit het later verander na Elardus. Dieselfde verandering in spelling kom in die Franse kerkregisters voor. Eers word Pieter as Pierre Rasmus aangegee en later verander na Pieter Erasmus.  

3. Pieter Erasmus het in die Kaap Grootgeword

Pieter kon moontlik in die Kaap groot geword het. Daar is egter nog nie 'n doop vir hom opgespoor nie. Sasa dink hy moes gedoop gewees het,
want hy was 'n lidmaat van die kerk. As hy 'n buite-egtelike slavinne-kind was, is hy waarskynlik net Pieter genoem op die doopregister en dan is dit
moeilik om te weet dis hy. Sy het wel gewonder oor die moontlikheid dat hy as kind saam met sy pa hierheen gekom het . . . maar dan moet 'n mens sy pa se aankoms kry en is jy terug by die skeepslyste. Helena Garner vertel vir ons van ene Pieter Erasmus x Marietje Arends.  Hy vertrek April 1693 uit Nedreland en
doen klaarblyklik op 10 Nov 1694 die Kaap aan.  Didi skryf oor hom:
"Agter in die scheepsjournaal is die volgende oor Pieter Erasmus genotuleer.

22/11/1693 dE Comp aan de ondervolgende personen 14083:15:15 soo veel "Pront" comp bedragen 34. Pieter Erasmus van Amsterdam 44 gaat op Colombo aan land 330:__:__

die woord in aanhaling tekens kan ek nie mooi ontsyfer nie. Maar die feit is dat hierdie Pieter Erasmus op 22/11/1693 op Colombo aan land
gaan en nie in die Kaap soos ons aanvanklik gedink het nie. Daarom dink ek dat ons nie verder aandag aan hierdie persoon moet spandeer nie, maar
verder soek."

Helena is egter geneig om nie hierdie persoon buite rekening te laat nie, want slegs die hoë amptenary is toegelaat om hulle gesinne saam te bring Kaap toe.   Die ander moes eers 'n lewe hier skep voordat hulle hulle gesinne kon laat kom.  Intussen het die jare verbygegaan en is ander verbintenisse aangeknoop.  Naderhand was daar gesinne in meerdere hawens wat nie van mekaar geweet het nie!  Die skeepsjoernaal dui wel aan dat hierdie Pieter Erasmus dood is en dat sy weduwee Arends ge-erf het.  MAAR is hy werklik gedurende 1698 dood of is daar drade getrek om sy sake in Nederland af te handel?  Sy vra maar net?

Sasa Malan skryf dat  Lorna Newcombe, ook 'n afstammeling van Pieter Erasmus, die ou families van voor 1700 baie goed ken. Sy - om nou maar een te noem - het die ou dope baie goed nagegaan en kon daaruit niks kry wat bewys dat Pieter of Maria hier gebore is nie. Dit lyk vir Sasa of die ou kerkrekords - en grootliks ook die opgaafrolle - eintlik uitgeput is en dat ons liewer in 'n ander rigting moet soek.
 

4. Pieter Erasmus uit Wansbek naby Hamburg Afkomstig

Ewald Erasmus het hierdie interesante spekulasie per e-pos deurgegee: Die Wansbek plaas (Robertson Area) Erasmus lyn moet in terme van tyd min of meer na Pieter Erasmus se kinders of een geslag later dateer. Die
geskiedenis van die plaas is dat dit n veepos was van oorsprong, die hoofplaas waar die huidige Botrivier vandag is. (Hierdie is alles in die
Suid Kaap.) Die Botrivier plaas was aangeskaf om onder die direkte invloed van die Engelse bewind weg te kom, die "oorspronklike plaas" was
blykbaar in die "Stellenbosch distrik" van daardie jare - "Pieter Erasmus" se plaas?.

Wansbek het die hoofplaas geword toe die Engelse se invloeds area Botrivier begin insluit het. Die Wansbek plaas dateer dus min of meer
terug na WA vd Stell se tyd. (Hy het blykbaar op die plaas geslaap).

Al bogenoemde net om 'n tydorde te gee. Die naam Wansbek is blykbaar afgelei van die afkoms plek van Pieter Erasmus - Wandsbek, huidiglik 'n
voorstad van Hamburg in Duitsland. Gedurende die tye van Pieter Erasmus se immigrasie was dit n stad op sy eie. Ook gedurende daardie tye was
Hamburg onder beheer van die Deense bewind. Kan dit die rede wees dat Pieter ook as "den Deen" bekend was? Effektief is die Erasmusse dus
moontlik Duitsers of selfs van Deense afkoms?
 Johan Erasmus voeg by dat hy die Wansbek-hipotese baie interessant vind. Hy het onlangs 'n bietjie navorsing oor Duitsland en Denemarke van 1600 plus gedoen, en tot die gevolgtrekking gekom dat die feit dat Denemarke en Duitsland geografies aanmekaar grens en die grense destyds redelik vloeibaar was beslis in gedagte gehou moet word.

Spesifieke Bronne

Ek sal later 'n lys van bronne wat reeds in die verband geraadpleeg is hier probeer weergee. Ek sal natuurlik ook waardeer as julle vir my kan laat weet watter bronne julle reeds (suksesvol of onsuksesvol) probeer raadpleeg het.
Hosted by www.Geocities.ws

1