GRAT� N� KUR'AN Muhammed IKBALL Grat� n� histori Studimi i historis� s� civilizimit t� njeriut tregon se rrall� gruas i �sht� dh�n� pozita e drejt� n� shoq�ri. Shum� filozof�, dijetar� dhe m�ndimtar� n� periudha t� ndryshme t� historis� kan� dh�n� m�ndime t� ndryshme p�r gruan. Nganj�her� ajo �sht� konsideruar si burimi i t� gjitha t� k�qijave e nganj�her� ajo �sht� adhuruar si per�ndesha e pjelluris�. Midis k�tyre dy mendimeve ekstreme gruaja n� t� v�rtet� ka humbur pozit�n natyrore t� saj. Civilizimi Grek Civilizimi Grek konsiderohet si nj� nd�r civilizimet m� fisnike n� histori. N� periudh�n e hershme t� k�tij civilizimi gruaja konsiderohej si krijes� jo njer�zore, inferiore ndaj burrit. Filozof�t Grek si Sokrati, Plato, Aristoteli, Herodoti dhe t� tjer� e konsideronin gruan t� aft� vet�m p�r t� kryer pun�t sht�piake. Plato i sjell n� nj� kategori "f�mij�t, grat� dhe sh�rb�tor�t". Gruaja �sht� mbyllur n� sht�pin� e saj� me virgj�rin� e saj si thesar i ruajtur me xhelozi. Dhomat e mashkullit dhe t� femr�s n� sht�pi ishin t� ndaranga nj�ra tjetra. At�her� erdhi periudha e �oroditjes dhe e liris� s� tepruar n� Spart� shtet-qyteti i famsh�m i Greqis�. Spartak�t donin qytetar� t� fort� dhe trima. P�r k�t� ata lan� burrat dhe grat� t� lir� nga t� gjitha ndalesat morale q� m� pas t� sjellin f�mij� t� sh�ndetsh�m. Meq� e mira supreme e shtetit ishte "prodhimi i f�mij�ve t� sh�ndetsh�m" nuk kishte asgj� jomorale n� mardh�njet midis njer�zve jasht� lidhjeve martesore, �do her� d�shmohej q� burrat dhe grat� t� cil�t plot�sonin k�naq�sit� e tyre ishin n� nivel t� latr� t� sh�ndetit fizik.. kjo dashuri e lir� ishte e pakund�rshtuar dhe jo e turpshme nd�rsa beqaria ishte m�kat dhe krim. N� periudh�n e m�vonshme plot�simi i nevojave t� trupit filloi t� njihej si art dhe estetik�. Kjo ndikoi n� m�nyr� direkte n� pozicionin e gruas n� shoq�rin� Greke. Civilizimi Romak N� faz�n e hershme t� k�tij civilizimi gjejm� gruan krejt�sisht t� mvarur nga burri. Para matres�s ajo ishte n�n autoritetin dhe mbikqyrjen e babait dhe mbas martes�s t� burrit t� saj. "E k�till�, ajo nuk mundte t� b�nte asnj� pun� publike ose civile, ajo nuk mund t� merrej si d�shmitare, t� firmoste testament, nuk mund t� b�nte kontrat� dhe nuk trashegonte pasuri nga askush." Gradualisht, megjithat�, me kalimin e koh�s gruaja filloi t� fitoj pozit� m� t� mir� n� shoq�ri. Edhepse burri ishte kryetari i familj�s autoriteti i tij ndaj saj u dob�sua shum�. Me zhvillimet e m�tejshme n� civilizim gruaja romake u b� ekonomikisht e pavarur dhe arriti pozit� t� lart� n� pushtet dhe sistemin legal. Divorci u b� m� i leht� dhe martesa mund t� prishej leht�. Burr�shteti dhe filozofi i njohur Romak Seneka ka th�n�: "Tani n� Rom� divorci nuk konsiderohet turp. Grat� llogarisin mosh�n e tyre me numrin e burrave q� ato kan� patur." Kodo e konsideronte delikuenc�n e t� rinj�ve t� justifikuar.ciceroni gjithashtu p�lqente mosp�rfilljen morale tek t� rinjt�. Kur kontrolli i moralit n� publik humbi, v�rshoi shthurja dhe, imoraliteti seksual shp�rtheu n� Rom�. Teatret u b�n� skem� t� �oroditjes. Sht�pit� ishin t� zbukuruara me vizatime lakuriqe dhe imorale. Prostitucioni u b� di�ka e zakonshme. Grat� dhe burrat laheshin bashk� n� banjot publike. Letersia p�rmbante tema jomodeste dhe amorale. T� gjitha k�to �uan n� r�nien dhe d�shtimin e P�randoris� Romake. Evropa e Krishter� Krisht�rimi filloi me vendosj�n e m�simeve morale tek njer�zit. Ai ndalonte tradh�tin� bashk�shortore. Grat� ishin t� lavd�ruara p�r d�lir�sin� e tyre. Krisht�rimi i hersh�m kishte p�r q�llim past�rtin� e moralit t� dy pal�ve, femrave dhe meshkujve dhe p�r k�t� martesa konsiderohej institucion i domosdosh�m social. Po shpejt� k�to m�sime t� shenjta u ndryshuan. Kleri shikonte femr�n si t� keqe dhe p�rgjegj�se p�r mekatin e par� t� njeriut. Prifti Tertulian (A.D. 150) ka then� p�r femrat: "A e dini se secila nga ju �sht� nj� Ev�, gjykimi i gjinis� suaj nga Zoti b�het n� k�t� koh�, faji ekziston gjithashtu, ju jeni dera e shejtanit, ju jeni q� veproi lirsh�m me pem�n, desertori i par� i ligjit t� shenjt�. Ju jeni ajo e cila ja mbushi m�ndj�n ati mbi t� cilin shejtani nuk kishte mjaft guxim t� sulmoj�. Ju shkatrruat leht� imazhin e Zotit, Njeriun." Nj� nd�r prift�rinjt� e Kish�s Greke thot�: "Ajo �sht� e keqe e paevitueshme, nj� lig�si e p�rjetshme, nj� fat�keq�si t�rheq�se, rrezik sht�piak, pafat�si josh�se dhe zbukuruese." K�to ide ndikuan d�msh�m n� statusin e gruas n� shoq�ri. Ajo u b� plot�sisht� e mvaruar nga Burri. Ajo u privua nga liria e saj me pretekst p�r ta mbrojtur nga m�kati. Ajo nuk kishte t� drejt� prone as trash�gimie. Beqaria konsiderohej e shenjt�. Martesa kuptohej vet�m si rrug�dalje e ligjeruar nga epshi.. Prishja e martes�s - divorci ishte i ndaluar. Vejusha dhe vejani t� martoheshin p�rs�ri ishte di�ka e ndyr� dhe mekat. K�shtu, pozita e femr�s n� Krisht�riz�m ishte shum� e palakmueshme. Arabia para Islamike N� arabin� para islamike konsiderohej turp p�r t� patur vajza, k�shtu tradita ishte q� ato t� vorroseshin p�r s� gjalli. Femra konsiderohej thjesht si nj� lod�r p�r tu luajtur. Ishte privilegj dhe e drejta e babait t� saj, v�llait ose mbikqyr�sit ta martonte at� me k� t� donte ai. Seid Amr Ali thot�: "N� mesin e Arab�ve pagan, femra konsiderohej thjesht pla�k�; ajo ishte pjes p�rb�r�se e pasuris� s� burrit t� saj dhe vejushat e burrit kalonin - trash�goheshin tek djali apo djemt e tij me t� drejt� trash�gimie si �do pjes� tjet�r e pasuris�." Poligamia dhe poliandria praktikoheshin nga arab�t antik�. Nuk ekzistonte ndonj� ligj konstant p�r rregullimin e martes�s dhe divorcit dhe kjo krijonte komlikime serioze n� jet�n shoq�rore t� Arab�ve. Ishte n� k�t� ambient shoq�ror ku i zbriti Porofetit Kur'ani i shenjt� me mesazhin q� t� gjith� njer�zit, meshkujt dhe femrat, jan� krijuar nga Allahu dhe Ai nuk preferon nj�rin m� shum� sesa tjetrin n� baz� t� gjinis� s� tyre. Krijimi i Njeriut Kur'ani i shenjt� nuk �sht� as lib�r shkence dhe as traktat i evolucioni por n� t� ne gjejm� referenca p�r periudha t� ndryshme gjat� se cil�s jeta kaloi n� k�t� bot�. K�to periudha mund t� rradhit�n si m� posht�: 1. "All-llahu ju krijoi prej dheu." (35:11) 2. Dhe (p�rkujto) kur Zoti yt engj�jve u tha: "Un� po krijoi njeriun nga balta e thar�, e zez� e me er�. (15:28) 3. P�r All-llahun, Ne krijuam njeriun prej nj� ajke (l�ngu), e nj� balte. (23:12) 4. Dhe Ai nga uji (fara) krijoi njeriun. (25:54) 5. "Ai �sht� q� ju krijoi (filloi) prej nj� njeriu". (6:99) 6. "Ai ju krijoi juve prej nj� njeriu, mandej prej tij e krijoi pal�n (�iftin) e tij." (39:6) 7. "Dhe Ne krijuam prej �do sendi dy lloje (mashkull e fem�r) q� ju t� p�rkujtoni (madh�shtn� e Zotit)." (51:49) 8. "Dhe Ne u krijuam juve n� �ifte." (78:8) 9. "O ju njer�z, v�rtet� Ne ju krijuam ju prej nj� mashkulli dhe nj� femre." (49:13) 10. "Ai �sht� krijues i qiejve e i tok�s. Ai nga lloji juaj krijoi p�r ju bashk�shorte, edhe nga kafsh�t krijoi �ifte, ashtu q� t'ju shumoj�." (42:11) 11. "All-llahu krijoi p�r ju bashk�shorte nga vet� loji juaj, e prej bashk�shorteve tuaja - f�mij� e nipa dhe ju furnizoi me (ushqime) t� mira." (16:72) 12. "Ai krijoi nga vet� lloji juaj pal�n (grat�), ashtu q� t� gjeni prehje te ato dhe n� mes jush krijoi dashuri dhe m�shir�." (30:21) 13. "Ne e krijuam at� prej nj� pike uji (fare)." (36:77) 14. "Le t� shikoj� njeriu se prej �kahit �sht� krijuar? Ai �sht� krijuar prej nj� uji q� hidhet fuqish�m." (86:5, 6) 15. "P�r All-llahun, Ne krijuam njeriun prej nj� ajke (l�ngu), e nj� balte. Pastaj at� (ajk� - balt�) e b�m� (e sh�ndrruam) pik� uji (far�) n� nj� vend t� sigurt�. M� pas, at� pik� uji e b�m� cop� gjaku, e at� gjak t� ngurt� e b�m� cop� mishi, e at� cop� mishi e shnd�rruam n� eshtra, dhe eshtrave ua vesh�m mishin, pastaj at� e b�m� krijes� tjet�r (me shpirt). I lart� �sht� All-llahu, m� i miri Krijues!" (23:12-14) 16. "All-llahu ju nxorri nga barqet e n�nave tuaja (si foshnje) q� nuk dinit asgj�. Ju pajisi me (shqisa p�r) t� d�gjuar, me t� par� dhe me zem�r, ashtu q� t� jeni fal�nderues." (16:78) 17. "Dhe do t'i jap� atij shpirtin q� �sht� krijesa Imja." (15:29) 18. "Ai �sht� q� krijoi vdekjen dhe jet�n, p�r t'ju sprovuar se cili prej jush �sht� m� vep�rmir�." (67:2) 19. "Ai e filloi krijimin e pastaj e p�rs�rit at� p�r t'i shp�rblyer me t� drejt� ata q� besuan dhe b�n� vepra t� mira." (10:4) Ademi dhe Havaja Rasti i shejtanit kur ngacmon Ademin dhe gruan e tij Havan� rr�fehet n� Kur'an por jo sikurse n� tregimin e rr�fyer n� Ungjill ku Eva (Havaja) ishte e para ajo q� ju dor�zua ngacmimit. Q� t� dy, Ademi dhe Havaja vepruan s�bashku,: gabuan s�bashku dhe mbasi u p�nduan u fal�n s�bashku. Nuk ekzistojn� sh�nime t� shenjta q� faj�sojn� femr�n p�r m�katet e njeriut. Prind�rve ton� t� par�ve u �sht� dhuruar aft�sia p�r t� zgjedhur q� len t� kuptoj� q� ata kishin mund�si p�r t� vepruar keq� p�r �ka edhe ishin paralajm�ruar. Ata e realizuan t� keq�n me gabimin e tyre, por Zoti me M�shir�n e Tij iu siguroi atyre mund�sin� p�r ta rikthyer pozit�n q� e kishin. Allahu nuk tregoi asnj� preferenc� apo dallim mes Ademit dhe gruas s� tij. Ajete nga Kur'ani i Shenjt� p�r Ademin dhe Havan� "(Ne i tham�) o Adem, ti dhe bashk�shortja jote zini vend n� Xhennet, hani nga t� doni, e mos iu afroni k�saj peme, pse do t� b�heni prej zulumqar�ve (t� vetvetes suaj). Shejtani i nxiti ata t� dy (i mashtroi), q� t'ua zbuloj� atyre pjes�t e turpshme q� u ishin t� muluara dhe tha: "Zoti juaj nuk ua ndaloi ju dyve at� pem� vet�m q� t� mos b�hi meleq� (engj�j), ose t� mos b�heni prej t� p�rjetshm�ve . Dhe ju b�ri be atyre (duke u th�n�) se: un� jam k�shillues p�r ju. At�her� me mashtrim i zbriti (n� nivel t� palakmuesh�m). E kur e shijuan pem�n u zbulua vendturpi i tyre dhe filluan t� mbulojn� at� (duke v�n� gjeth mbi gjeth) nga gjethet e (pem�ve t�) Xhennetit. Zoti i tyre i thirri (duke u th�n�): "A nuk ua ndalova ju dyve at� pem� dhe a nuk ju thash� ju dyve se shejtani �sht� armik i hapt� p�r ju?!" Ata t� dy than�: "Zoti yn�, ne i b�m� t� padrejt� vetvetes, n� qoft� se nuk na fal� dhe nuk na m�shiron, ne me siguri do t� jemi prej t� shkat�rruarve!" (7: 19-23) "Ne i tham�: "O Adem, ti dhe bashk�shortja juaj banoni n� Xhennet dhe hani lirisht nga frutat e tij kah t� doni, po mos iu afroni asaj bime (peme) e t� b�heni zulumqar� (t� vetvetes suaj)." (2:35) "Po djalli i b�ri q� ata t� dy t� mashtrohen n� at� (pem� ose Xhennetin) dhe i nxori ata nga ajo (e mir�) q� ishin n� te, e Ne u tham�: "Zbritni (dilni), jeni armik i nj�ri-tjetrit, e ju deri n� nj� koh� n� tok� keni vendbanim dhe d�frim." (2:36) "Ai (All-llahu) u tha: "Zbritni prej aty q� t� gjith�, do t� jeni armiq t� nj�ri-tjetrit. N�se u vjen na Un� udh�zim (lib�r e pejgamber) kush i p�rmbahet udh�imit Tim, ai nuk ka p�r t� humbur (n� dunja) e as nuk ka p�r t� d�shtuar (n� et�n tjet�r)." (20:123) Barazia e gjinive Pozita e gruas n� t� ashtuquajturat civilizimet e m�dha t� s� kaluar�s zbulon q� "gruaja n� periull�n e jet�s s� saj� nuk ka patur ekzistenc� t� pamvarur".Burri at� me raste e shikonte si p�r�ndesh�, zakonisht� si robresh� dhe rrall� her� si dhoqe apo bashk�pun�tore. Madje edhe Evropa moderne e cila pohon se gruan e liroi krejt�sisht� nga shovinizmi i burrit, d�shtoi p�r tia dh�n� asaj rolin e drejt� n� shoq�ri. ishte p�r t� par�n her� q� Islami i dhuron t� drejta t� barabarta gruas. N� Kur'anin e Madh�ruar gjindet komplet nj� kaptin� (Sure) p�r gruan (En-Nisa). K�tu, n� k�t� kaptin�, Allahu qartazi zbriti doktrin�n e barazis�. Kur'ani i madh�ruar i drejtohet gjith� njer�zimit, si burrave ashtu edhe grave. Kjo d�shmohet nga fragmente t� caktuara q� ju drejtoh�n t� dy pal�ve, burrave dhe grave. "Nuk ka dyshim se p�r mysliman�t e myslimanet, besimtar�t e besiamtaret, adhuruesit e adhurueset, t� sinqertit dhe t� sinqertat, durimtar�t dhe durimtaret, t� p�rvuajturit dhe t� p�rvuajturat, sadakdh�n�sit dhe sadakdh�n�set, agj�ruesit dhe agj�rueset, ruajt�sit e nderit dhe ruajt�set e nderit, shum� p�rmend�sit e All-llahut e shum� p�rmend�set e All-llahut , All-llahu ka p�rgatitur falje (m�katesh) dhe shp�rblim t� madh." (33: 35) Dit�n e gjykimit edhe burrat edhe grat� do t� ringjall�n dhe do t� shp�rbleh�n apo d�noh�n n� baz t� veprave q� ata i kan b�r�. "Dit�n kur hipokrit�t dhe hipokritet atyre q� besuan u thon�: �Na pritni (ose na shikoni) t� ndri�oheni prej drit�s suaj!� U thuhet: �Kthehuni prapa jush (n� dynja) e k�rkoni ndonj� drit�!� At�her� vihet nd�rmjet tyre nj�far� muri q� ka nj� der�, e brendia e tij �sht� m�shir� (Xhenneti), e ana e jashtme e tij �sht� d�nimi (zjarri). (Hipokrit�t e mbetur n� err�sir�) i th�rrasin ata (besimtar�t): �A nuk kemi qen� edhe ne s� bashku me ju!? (Besimtar�t p�rgjigjen): �Po, por ju e shkat�rruat veten (me hipokrizi), ju prisnit kob t� zi p�r besimtar�t, ju dyshonit ��shjtet e fes� dhe ju mashtruan shpresat e kota deri kur ju erdhi caktimi i All-llahut (vdekja) dhe ashtu, mashtruesi ju mashtroi." (57: 13-14) "O ju njer�z! Kinie frik� Zotin tuaj q� ju ka krijuar prej nj� veteje (njeriu) dhe nga ajo krijoi pal�n (shoq�n) e saj, e prej atyre dyve u shtuan burrra shum� e gra..." (4:1) Kjo �sht� d�shmi q� t� gjitha q�njet humane jan� t� barabarta. N� Islam nuk ka dallim race, gjinie apo ngjyre dhe t� dy, burrat dhe grat� barabart� g�zojn� t� drejtat themelore humane sepse n� fund t� fundit t� gjith� rrjedhin nga i nj�jti burim.
