bibloteka

Deklarata islame

DEKLARATA ISLAME

* * *

ISLAMI SOT DHE NES�R

N� em�r t� All-llahut, t� Gjithm�shirmit, M�shirplotit!
Deklerat�n t� cil�n sot po ia dor�zojm� opinionit nuk �sht� kurrfar� lektyre, e cila t� huajve ose atyre t� cil�t dyshojn� duhet d�shmuar superioritetin e Islamit ndaj k�tij apo atij sistemi, k�saj apo asaj grupe t� ideve.
Ajo iu �sht� drejtuar musliman�ve t� cil�t din� ku b�jn� pjes� dhe t� cil�t n� zemr�n e tyre qart� ndiejn� n� cil�n an� q�ndrojn�. P�r t� k�till�t kjo deklarat� paraqet thirrje t'i nxjerrin konsekuencat e domosdoshme mbi at� n� �ka ajo dashuri dhe p�rkat�si i obligon.
T�r� bota muslimane gjendet n� situat�n e vlimeve dhe ndryshimeve. Si do q� t� duket kjo bot� pasi k�to ndryshime ta b�jn� xhiron e par� ngjit�se, nj� �sht� e sigurt: ajo m� nuk do t� jet� bota nga gjysma e par� e k�tij shekulli. Epoka e pasivitetit dhe qet�sis� kaloi p�rgjithmon�.
K�t� �ast t� nd�rrimit dhe l�vizjes po p�rpiqen ta shfryt�zojn� t� gjith� e sidomos t� huat e fuqish�m nga Lindja dhe Per�ndimi. N� vend t� ushtrive t� tyre ata tash i fusin idet� e tyre dhe kapitalin e tyre, dhe me k�t� form� t� re t� ndikimit orvaten s�rish ta arrijn� q�llimin e nj�jt�: ta sigurojn� pranin� e tyre dhe q� popujt musliman� t'i mbajn� edhe m� tej n� gjendjen e dob�sis� shpirt�rore dhe varshm�ris� materiale dhe politike.
Kina, Rusia dhe vendet per�ndimore grinden rreth asaj se cil�n prej tyre dhe mbi cil�n pjes� t� bot�s muslimane u takon patronati. Grindja e tyre �sht� e pakuptimt�. Bota Islamike nuk u p�rket atyre, por popujve musliman�.
Sepse, nj� bot� me nj� miliard� njer�z dhe me burime t� m�dha natyrale dhe n� rendin e par� t� pozit�s gjeografike, e cila �sht� trash�gimtare e traditave kolosale kulturore dhe politike dhe e cila �sht� bart�se e mendimit t� gjall� islamik, kjo bot� nuk mundet shum� koh� t� mbetet n� pozit�n e qiradh�n�sit. Nuk ekziston fuqi e cila do t� mund ta pengonte gjenerat�n e re muslimane q� ta nd�rprej� k�t� gjendje jonormale.
Me k�t� bindje ne u shpallim miq�ve dhe armiq�ve se musliman�t kan� vendosur q� fatin e bot�s muslimane ta marrin n� duart e vetadhe k�t� bot� ta rregullojn� sipas bot�kuptimeve t� tyre.
N� k�t� pik�pamje deklerata nuk p�rmban ide t� cilat do t� mund t� konsideroheshin plot�sisht t� reja. Ajo m� par� �sht� sintez� e ideve t� cilat gjithnj� e m� shpesh po d�gjohen n� vendet e ndryshme dhe t� cilat kan� p�raf�rsisht r�nd�sin� e p�rgjithshme n� t� gjitha pjes�t e bot�s muslimane. Megjithat�, risia e saj �sht� n� at� q� k�rkon q� nga idet� dhe planet t� kalohet n� aksion t� organizuar p�r send�rtimin e tyre.
Lufta p�r q�llimet e reja nuk fillon sot. P�rkundrazi historia e k�saj lufte tashm� i njeh shehid�t e vet dhe faqet e shkruara mbi vuajtjet dhe sakrificat. Megjithat�, ky �sht� flijim vetjak i individ�ve t� pikasur ose i grupeve t� vogla guximtare n� ballafaqim me fuqit� e fuqishme t� xhahilietit. Madh�sia e problemit dhe e vuajtjeve, nd�rkaq k�rkon aksion t� organizuar t� milionave.
Porosin� ton� ia p�rkushtojm� kujtimit t� shok�ve ton� t� cil�t kan� r�n� p�r Islamin.
-A duam q� popujt musliman� t� dalin nga t� l�vizurit n� rreth, nga varshm�ria, prapambeturia dhe varf�ria.
-A duam q� s�rish me hapa t� sigurt� t� ecin n� shtigjet e denj�sis� dhe arsimit dhe t� b�hen zot�ri t� fatit t� tyre;
-A duam q� s�rish me t�r� forc�n t� gufojn� burimet e trim�ris�, gjenive dhe t� virtyt�ve;
At�her� qart t� tregojm� n� rrug�n e cila shpie deri t� ai synim;
Send�rtimi i Islamit n� t� gjitha fushat n� jet�n vetjake t� individ�ve, n� familje dhe shoq�ri, n�p�rmjet p�rt�rtjes s� mendimit fetar Islam dhe krijimit t� bashk�sis� unike Islame prej Marokus deri n� Indonezi.
Ky synim mund t� duket edhe i pamundur edhe i larg�t, por ai �sht� real, sepse vet�m ai gjendet n� suazat e s� mundshmes. P�rkundrazi. �do program joislamik n� sy mund t� duket i af�rt dhe n� prag t� cakut, por ai p�r bot�n islame �sht� utopi e past�rt, sepse q�ndron n� suazat e s� pamundshmes.
Historia tregon faktin e qart�: Islami �sht� m�ndimi i vet�m i cili ka mund ta mall�ngjej� imagjinat�n e popujve musliman� dhe t� arrij� te ata mas�n e domosdoshme t� disiplin�s, frym�zimit dhe energjis�. Asnj� ideal tjet�r, i huaj p�r Islamin, kurr� nuk ka arritur t� realizoj� �far�do efekti me r�nd�si as n� fush�n e kultur�s e as n� fush�n e shtetit. N� t� v�rtet�, �do gj� q� n� historin� e popujve musliman� �sht� e madhe dhe me vler� t� p�rmendet, �sht� krijuar n�n shenj�n e Islamit. Vet�m disa mij�ra luft�tar� t� mir�fillt� islamik e kan� detyruar Anglin� q� viteve t� p�s�dhjeta t� k�tij shekulli t� t�rhiqet nga Suezi, kurse ushtrit� e bashkuara t� regjimeve nacionaliste arabe tash p�r her� t� tret� po e humbin betej�n kund�r Izraelit. Turqia si vend islam e ka sunduar bot�n. Turqia si plagjiat evropjan paraqet vend t� dor�s s� tret�, �far� n� bot� ka me qindra.
Populkli sikur edhe individi, i cili e ka pranuar Islamin �sht� i paaft� q� pas k�saj t� jetoj� dhe vdes� p�r �far�do ideali tjet�r. S��sht� e marrur me mend q� muslimani t� sakrifikohet p�r ndonj� mbret ose sundues, si do q� t� quhet ai, ose p�r lavdi t� ndonj� kombi, partie ose di� t� ngjajshme, sepse sipas instinktit m� t� fort� islam ai n� k�t� e njeh� nj� lloj t� jobesimit dhe idhujtaris�. Muslimani mund t� vdes� vet�m me emrin e All-llahut dhe p�r lavdi t� Islamit ose � t� ik nga fush�beteja.
Sandejmi, periodatat e pasivitetit dhe stagnimit n� t� v�rtet� dmth. Mungesa e alternativ�s Islame ose pap�rgatitshm�ris� s� mjedisit musliman� q� t� drejtohet kah ky shteg i p�rjetsh�m. Ato jan� shprehje negative e monopolit shpirt�ror� t� cilin Islami e ka mbi bot�n muslimane.
Duke e pranuar k�t� gjendje si shprehje t� vullnetit t� Allahut, ne pohojm� qart� se bota Islame nuk mund t� rim�k�mb�t pa dhe kund�r Islamit. Islami dhe parimet e tij mbi vendin e njeriut n� bot�, q�llimit t� jet�s s� njeriut dhe raporteve nd�rmjet njeriut njeriut dhe Zotit dhe njeriut dhe njeriut vmbesin fundament i p�rhersh�m dhe i pa z�v�nd�suesh�m etik, fillozofik, ideor dhe politik i �do aksioni t� mir�fillt� n� drejtim t� rim�k�mbjes dhe p�rmir�simit t� gjendjes s� popujve muslimn�.
Alternativa �sht� e qart�:
ose l�vizja n� drejtim t� rim�k�mbjes Islame
ose pasiviteti dhe stagnimi
P�r popujt muslliman� mund�si e tret� nuk ekziston.
PRAPAMBETURIA E POPUJVE MUSLIMAN�

KONSERVATOR�T DHE MODERNIST�T

Ideja e rim�k�mbjes islame, me bot�kuptimin e saj mbi aft�sit� e Islamit q� jo vet�m ta edukoj� njeriun por edhe ta rregulloj� bot�n, do t� ket� giithnj� armiq� n� dy grupe njer�zish: konservator�t d�shirojn� modelet e vjetra, modernist�t d�shirojn� modelet e huaja. T� par�t Islamin e t�rheqin n� t� kaluar�n, t� dyt�t ia p�rgatisin ardhm�rin� e huaj. 
Pa marr� parasysh n� dallimet mjaft t� m�dha reciproke, k�to dy kategori njer�zish kan� di� t� p�rbashk�t: edhe t� par�t edhe t� dyt�t n� Islam shohin vet�m religjionin, duke e kuptuar k�t� shprehje n� kuptimin evropian t� k�saj fjale. Mungesa e caktuar e prirjes p�r holl�sit� e gjuh�s dhe logjik�s, kurse m� shum� t� moskuptuarit e thelbit t� Islamit dhe rolit t� tij n� histori dhe bot�, i shpie q� dinin islam ta p�rkthejn� me religion �ka p�r shkak t� nj� arsyeje t� ve�ant �sht� krcjt�sisht e gabueshme. 
Edhe pse paraqet p�rs�ritje dhe konrirmim t� t� v�rtetave fondamentale mt)i prejardhjen dhe misionin e njeriut, t� hyr�t Islamit n� nj� gj� �sht� plot�sisht e re: n� k�rkes�n q� t� bashkohet feja dhe shkenca, morali dhe politika, ideali dhe interesi. Duke i pranuar t� ekzistuarit e dy bot�rave, natyrale dhe t� brendshme, Islami m�son se pik�risht njeriu paraqet kalim t� humner�s nd�rmiet k�tyre dy bot�rave. Jasht� k�tij uniteti rcligiioni fillon t� t�rhcq n� prapambeturi (rcfuzimi i �do jete vcprucse), kurse shkenca n� ateiz�m. 
Duke u nisur nga q�ndrimi se Islami �sht� vct�m religion, konservator�t vijn� n� p�rfundim se Islami nuk duhet, kurse progrcsist�t se Islami nuk mundet ta rregulloj� bot�n e jashtme. Rezultati praktik �sht� i nj�jt�. 
Bart�si kryesor, ndon�se jo edhc i vetmi, i bot�kuptimit konservativ n� bot�n muslimane sot �sht� klasa e hoxh�ve dhe shejh�ve, t� cil�t p�rkund�r q�ndrimcve t� qarta mbi mosekzistimin e klerit (prift�ris�) n� Islam, jan� organizuar si klas� e ve�ant, i cili p�r vcte e ka monopolizuar t� komentuarit e Islamit dhe �sht� v�n� si nd�rmjet�sues nd�rmjct Kur'anit dhc njer�zve. Si prift�rinj ata jan� teolog�, si tcolog� ata jan� pashmangsh�m dogmatik� dhe, pasi q� fcja p�rgjithmon� edhe �sht� komentuar, dhe m� s� miri �sht� t� lihr-t t�r�sisht si �sht� dh�n� dhe definuar dhe para nj�mij� c m� shum� viteve. Sipas k�saj logjike t� pashmangshme t� dogmatik�ve, tcolog�t b�hen armiq� t� rrept� kund�r �do gj�je t� re. Nd�rtimi i m�tejsh�m i sheriatit si ligj n� kuptim t� aplikimit t� parimeve t� Kur'anit p�r situatat gjithnj� e m� t� reja t� cilat i sjell zhvillimi i bot�s barazohct nie atakun n� integritetin e fcs�. Mbase n� k�t� ka cdhe dashuri patologjike e njer�zve shpirtngusht dhe t� prapainbetur, p�rqarimi i vdekjes i s� cilit pothuaj e ka asriksuar mendimin edhe m� t� gjall� islam. 
Do t� ishte nd�rkaq gabim t� mendohet q� n� duart e tcolog�ve Islami ka mbetur liber i mbyllur. Gjithnj� �do her� e m� shum� e mbyllur ndaj shkenc�s dhe gjithnj� �do her� e m� shum� e hapur ndaj mistik�s, teologiia ka lejuar q� n� k�t� lib�r t� regjistrohen gjera irracionale, p�r m�simin islam plot�sisht t� huaja e madje edhe bestytni t� qarta. Kush e njeh natyr�n e teologjis� do t'i b�hct e qart� pse ajo nuk ka mund t'i kund�rvihet sprov�s s� mitologiis� dhe p�rse madje n� k�t� ka shikuar n� t� pasuruarit e caktuar t� mendimit fetar. Monoteizmi i Kur'anit, m� i past�rti dhe m� i p�rkryeri n� historin� c m�simeve fetaie, ka qen� shkall�risht i komprometuar, kurse n� praktik� �sht� paraqitur tregtia neverit�se me fen�. Ata t� cil�t veten e kan� quajtur komentues dhe mbrojt�s t� fcs�, nga ajo kan� b�r� profesion, p�rndryshe mjaft i k�ndsh�m dhe i leverdish�m, dhe pa shum� brcjtje t� nd�rgjegjes kan� pranuar gjendjen n� t� cil�n porosit� e sai fare nuk jan� aplikuar. 
Teolog�t k�shtu jan� b�r� njcr�z t� gabuesh�m n� vendin e gabuesh�m. Edhe tash kur bota muslimanc po tregon t� gjitha shenjat e zgjimit, kjo shtres� po b�het shprehje e �do gj�je t� kobshme dhe sklerotike n� at� bot�. Ajo �sht� treguar plot�sisht e paaft� ta err� �far�do hapi konstruktiv q� bota islame t� ballafaqohet me v�shtir�sit� t� cilat po e shtr�ngojn�. 
Sa u p�rket ta ashtuquajtur�ve progresist�ve, per�ndimor�ve, modernist�ve dhe si m� nuk quhen, ata kudo n� bot�n muslimane paraqesin mjerim t� v�rtet�, sepse jan� mjaft t� num�rt dhe me ndikim, sidomos n� pushtet, arsim dhe jet�n publike p�rgjith�sisht. Duke shikuar Islamin te hoxh�t dhe konservator�t dhe duke i bindur t� tjer�t n� k�t�, modernist�t frontalisht ngriten kund�r �do �j�je �ka e prezenton k�t� mendim. K�ta reformator� t� vct�thirrur n� vendet e sotme muslimane do t'i njihni sipas asaj q� r�ndom mburren me at� prej s� cil�s do t� duhej t� turp�roheshin dhe turp�rohen prej asaj me t� cil�n do t� duhej t� mburreshin. N� rastct e shumta k�ta jan� "bijt� e babajvc", t� cil�t shkollohen n� Evrop� dhe nga aty kthehen me ndjenj�n e inferioritetit t� thell� ndaj Per�ndimit t� pasur dhe superioritetit t� ve�ant ndaj mjedisit t� varf�r e t� prapambetur nga i cili kan� lindur. Pa edukat� islame dhe pa lidhjen shpirt�rore dhe morale me popullin, ata shpejt i humbin kriteret elementare, dhe imaginons se me rr�nimin e bot�kuptimeve, traditave dhe bindjeve t� vendit, kurse me futjen e t� huajave, n� k�t� vend gjat� nat�s do ta krijojn� Amerik�n, s� cil�s p�rndryshe p�r s� tep�rn� i admirohen. N� vend t� standardit ata sjellin kultin e standardit, n� vend t� zhvillimit t� mund�sive t� asaj bote, ata i zhvihojn� d�shirat dhe k�shtu ia hapin rrug�n korrupcionit, primitivizmit dhe kaosit moral. Atyre s'u �sht� e qart� q� fuqia e bot�s per�ndimore nuk �sht� n� at� si jeton ai, por n� at� si e punon ai, q� ajo fuqi nuk �sht� n� mod�, jobesim, klubet e nat�s, brezin e ri t� shkap�rderdhur, por n� aktivitetin, zellshm�rin�, diturin� dhe p�rgiegj�sin� e jasht�zakonshme t� njer�zve t� tij. 
Nuk �sht�, pra, fatkeq�sia kryesore n� at� q� per�ndiinor�t ton� i kan� shfryt�zuar moduset e huaja, por n� at� q� nuk kan� ditur t'i shfryt�zojn� ose - th�n� m� mir� - q� giat� k�saj nuk e kan� zhvilluar sa duhet ndjenj�n e fuqishme p�r at� �ka lvlen�. Ata nuk e kan� marr� prodhimin e dobish�m, por mosproduktin e d�msh�m, asfiksues t� nj� procesi t� civilizimit. 
Nd�r rekuizitet e vler�s s� dyshimt� t� cilat pcr�ndimori yn� i fut� n� sht�pi, gjenden r�ndom edhe idet� e ndryshme "revolucionare", programet e reform�s dhe "doktrina shp�tuese" t� ngiashme t� cilat i "zgjidhin t� gjitha problemet". Nd�r k�to reformat ka shembuj te shkurtpam�sis� dhe improvizimit t� pabesuesh�m. K�shtu, p�r shembull, Mustafa Kemali, i cili qart� ka qen� komandant lufte m� i madh se sa reformator kulturor dhe meritat e t� cilit p�r Turqin� duhet shpjer� n� mas�n e duhur, me nj� nga reformat e tij ndalon bajtjen e fesit. U tregua shum� shpejt� se me nd�rrimin e form�s s� kapel�s nuk mund t� nd�rrohet ajo q� �sht� n� kokat ose shprchit� e njer�zve, e edhe m� pak ajo �ka e p�rb�n� pozit�n e tyre t� v�rtet�, prandaj t� giitha problemct e Turq�ve, t� djeshme n� les dhe t� sotme n� sheshir, kan� mbetur plot�sisht t� nj�jta. 
Tashm� m� shum� se nj� shekull para shum� popuive jasht� sfer�s s� civilizimit pcr�ndimor, shtrohet problemi i mar�dh�nieve ndaj k�tij civilizimi. A t� merret n� k�t� ballafaqim q�ndrimi i refuzimit t� plot�, p�rshtatjes duke pasur kujdes apo t� pranuarit e t� gjitha aspekteve t� k�tij civilizimi pa zgjidhje?- Tragjedia apo triumfi i shum� popujve ka qen� var�sisht nga ajo se si jan� p�rgjigjur ata n� k�t� pyetje vendimtare. 
Ekzistojn� reforma nga t� cilat shk�lqcu urt�sia e nj� populli dhe ato t� cilat dtth. tradh�ti t� vct�vetes. Shembulli i Japonis� dhe Turqis� n� k�t� aspekt mbetet klasik n� historin� bashk�kohore. 
Kah fundi i shekullit t� shkuar dhe fillimi i k�tij shekulli k�to dy vende kan� ofruar fotografin� e vendeve mjaft t� ngiashme "t� krahasueshme". Te dyja kan� qen� mbret�ri t� vjetra, me fizionomi vetjake dhe me vendin e tyre n� histori. T� dyja jan� gjendur n� af�rsisht shkall�n e nj�jt� t� zhvillimit edhe me t� kaluar�ti e lavdishme e cila ka mund t� ket� dometh�nien edhe privilegi i madh edhe barr� e madhe. Me nj� fjal�, ato p�r ardhm�rin� kan� pasur pothuaj gjasa t� barabarta. 
Pastaj kan� pasuar reformat e njohu ,a n� t� dy vendet. Q� t� vazhdoj� tajetoj� jet�n e vet, ejo t� huaj. Japonia ka tentuar t'i unj�soj� traditat dhe progresin. P�r Turqin� modernist�t e saj e kan� zgjedhur rrug�n e kund�rt. Sot Turqia �sht� vend i dor�s s� tret�, nd�rsa Japonia ka hipur m'u n� kulm t� popujve t� bot�s. 
Dallimi n� filozorin� e reformator�ve j aponez� dhe turq� mbase nuk ka qen� askund aq i qart� dhe karakteristik sikur n� pyetjen e alfabetit. 
Deri sa Turqia e ka alfabetin arab, i cili p�r shkak t� thjesht�sis� s� tij dhe v�t�m me 28 shenja, b�n� pjes� n� alfabetet m� t� p�rkryera dhe m� t� zgjeruara bot�rore, Japonia refuzon k�rkes�n e "romaj�ve" t� vet ta fus� alfabetin latin. Ajo mbajti alfabetin e vet t� komplikuar i cifi pas reform�s �rve 46 she 'ave p�rmban� edhe 880 ideograme kineze. N� Japoni sot nuk ka analfabet�, kurse n� Turqi - dyzet vjet pas futjes s� latinis�tes - analfabet� jan� m� shum� se giysma e popull�sis�, nj� rezultat nga i cili, pra, edhe t� verb�rit do t� duhej t� shikonin. 
Dhe jo vet�m kjo. S� shpejti u b� e qart� se nuk ka qen� n� pyetje vet�m alfabeti si mjet i that� i regjistrimit. Shkaqet e v�rteta, e pastaj edhe pasojat, jan� shum� m� t� thella dhe m� t� r�nd�sishme. Esenca e t�r� civilizimit dhe progresit njer�zor �sht� n� vazhdimin, e jo n� shkat�rrim dhe mohim. Alfabeti �sht� m�nyr� n� t� cilin populli "mban� mend" dhe jeton n� histori. Me heqjen e alfabetit arab t�r� pasuria e t� katuar�s, e ruajtur me fjal�n e shkruar p�r Turqin� ka qen� kryesisht e humbur dhe ajo me k�t� nj� t� vetmin potez �sht� n�n�muar deri te kufinjt e barbaritetit. Pran� nj� s�r� reformash tjera "paralele", gjenerata e re turke u gjet� , pa mb�shtetje shpirt�rore dhe n� nj� Iloj vakumi shpirt�ror - Turqia i ka humbur "kujtimet" e saja, t� kaluar�n e saj. Kujt i �sht� nevojitur kjo? 
Ithtar�t e modernizmit n� bot�n islame nuk, kan� qen�, pra, ai Hoj i njer�zve t� urt� popullor, t� cil�t kan� ditur n� rrethanat e nd�rruara dhe n� m�nyr� t� re t'i realizojn� idealet dhe vlerat e %jetra. Ata jan� ngritur kund�r vet� vlerave dhe shpesh me cinizmin e ftoht� dhe shkurt�pam�sin� e tmerrshme i kan� shkelur shenjt�rit� popullore dhe e kan� shkat�rruar jet�n reale, q� n� vend t� saj ta transplantojn� imitimin ejet�s. Si pasoj� e k�tij eg�rsimi n� Turqi dhe ri� vende t� tjera jan� krijuar, ose jan� n� rrug� t� krijohen, popujtrplagjiate: vendet shpirt�risht t� tollovitura pa fizionomi vetjake dhe pa ndjenj� p�r jet�n e vet vetjake. N� ta �do gj� �sht� joautentike dh� artificialisht pa entuziaz�m dhe fuqi t� v�rtet�, sipas shembullit t� shk�lqimit t� rrejsh�m t� qyteteve t� tyre t� evropeizuara. 
A mundet vendi i cili nuk di �'�sht� dhe prej kah i t�rheq rr�nj�t, ta ket� pasqyr�n e past�rt mbi at� ku po shkon� dhe kah duhet t� synoj�? 
Shembulli i disa reformave t� Kemalit mund t� duket drastik, por sidoqoft� k�to reforma paraqesin model p�r �do hyrje t� per�ndimorit problemeve t� bot�s islame dhe m�nyr�s n� t� cil�n ata mendojn� ta "riparojn�" k�t� bot�. Kjo gjithnj� �sht� tjet�rsim, ikje nga problemet e v�rteta, prej pun�s s� mundimshme n� ngritjen e v�rtet� morale dhe arsimore t� popullit dhe orientimi n� gj�rat e jashtme, sip�rfaq�sore. �'kuptim ka pasur pavar�sia e nj� vendi musliman n� t� cil�n udh�heqja e pun�ve publike ka ardhur n� duart e k�tij Iloji t� njer�zve? Si e kan� p�rdor� ata k�t� liri? 
Me t� pranuarit e shembujve t� huaj ideor dhe me t� k�rkuarit e mb�shtetjes politike tek t� huajt, atyre n� Per�ndim ose atyre n� Lindje - nj�jt�, �donj�ra nga k�to vendet vullnetarisht n� goj�n e sunduesve t� vet t� rinj, ka pranuar n� rob�rimin e s�rish�m. �sht� krijuar nj� lloj i varshm�ris� shpirt�rore dhe materiale, p�rmbajtja e s� cil�s �sht�: filozofia e huaj, m�nyra e huaj e jet�s, ndihma e huaj, kapitali i huaj, mb�shtetja e huaj. K�to vende kan� arritur pavar�sin� formale, por nuk e kan� arritur lirin� e v�rtet�, sepse �do liri pik� s� pari �sht� liri shpirt�rore. Pavar�sia e popujve i cili s� pari nuk e ka arritur k�t� liri shpirt�rore, s� shpejti do t� shpjeret n� himn� dhe flamur, kurse k�to dy gjera jan� shum� pak p�r pavar�sin� e v�rtet�. 
Lufta p�r pavar�sin� e v�rtet� t� popujve musliman� duhet pa tjet�r p�r k�t� shkak �dokund t� filloj� s�rish.

SHKAQET E DOB�SIS�

K�to dy Ilojet e njer�zve - konservator�t dhe modernist�t, paraqesin �el�s p�r t� kuptuarit e gjendjes s� tashme t� popujve musliman�. Megjithat�, ata nuk jan� shkaku i v�rtet� dhe i fundit i k�saj gjendjeje. N� analiz�n e m�tejme, edhe ajo edhe kjo giendje tregohen vet�m si shprehje dhe manifestim i nj� shkaku m� t� thell�: degradimit apo refuzimit t� mendimit islam. 
Historia e Islamit nuk �sht�, e madje as n� pjes�n e vet m� t� madhe, vet�m histori e realizimit progresiv t� Islamit n� jet�n e nj�mend�t. Ajo po aq �sht� edhe kall�zim mbi t� moskuptuarit, mosp�rrillurit, mashtrimit dhe t� keqp�rdorurit t� k�tij mendimi. Sandeimi edhe historia e �do populli musliman� nj�koh�sisht �sht� edhe kronologiia e t� arriturave dhe fitoreve t� sh�ndritshme, sa edhe e lajthitjeve dhe humbjeve pik�lluese. T� gjitha sukseset dhe mosukseset tona, politike sikur edhe morale, n� t� v�rtet�jan� vet�m shprehje e pranimit ton� t� Islamit dhe aplikimit t� tij n� jet�. Dob�simi i ndikimit t� Islamit n� jet�n praktike t� popullit, gjithmon� ka qen� i p�rcjellur me degradimin e njeriut dhe institucioneve shoq�rore dhe politike. 
T�r� historia e Islamit, prejm fillimeve t� para deri n� dit�t tona, �sht� zhvilluar n�n ndikimin -e paepur t� k�saj koincidence. N� k�t� "paraieliz�m" gjendet di� nga fati i pandryshuesh�m i popujve musliman� dhe nj� nga ligjet e historis� islame. 
Dy �astet karakteristike nga historia e Islamit - nj�ri nga perioda e ngritjes, tjetri nga perioda e dekadenc�s - munden mjaft qart� ta ilustrojn� veprimin e k�tij ligji. 
Muhammedi a.s. vdiq n� vitin 632, kurse jo plot� 100 pas k�saj pushteti shpirt�ror dhe politik i Islamit ka p�rfshir� territor t� madh prej Oqeanit Atlantik deri te lumi Ind dhe Kina, dhe prej liqenit Aral deri te uj�varet e poshtme t� Nilit. Siria �sht� pushtuar m� 634, Damasku ka r�n� m� 635, Ktesifoni m� 637, India dhe Egjipti m� 641, Kartagiena m� 647, Samerkandi m� 676, Spanja m� 710. Para Carigradit musliman�t kan� qen� m� 717, kurse m� 720 n� Franc�n Jugore. Duke filluar nga viti 700 n� Shantung tashm� ekzistojn� xhamit�, kurse rreth vitit 830 Islami arriti n� Jav�. 
... Ky ekspansion unik, me t� cilin nuk mund t� krahasohet asnje, as m� her�t as m� von�, ka krijuar pastaj hap�sir� p�r zhvillimin e civilizimit islam nga tri qarqe kulturore: n� Spanj�, n� Lindien e Mesme dhe n� Indi, t� cilat n� histori mbulojn� epok�n prej gati nj�mij� vjet. 
�' r�nd�si kan� sot n� bot� musliman�t? 
Pyetja do t� mund t� shtrohej edhe n� m�nyr� tjet�r: Sa jemi ne musliman�? 
P�rgjigjjet n� k�to pyetje jan� t� lidhura reciprokisht.
Ne jemi rob�ruar: n� nj� �ast t� vitit 1919 nuk ka ekzistuar asnje vend i pavarur musliman�, gjendje e cil� nuk �sht� sh�nuar asnj�her� as m� her�t as pas k�saj. 
Ne jemi t� paarsimuar: n� asnj� vend musliman� arsimimi nd�rmjet dy luft�rave t� m�dha bot�rore nuk ka qen� m� shum� se 50%. Pakistani e ka pritur pavar�sin� me 75% analfabet�, Algieria me 80%, kurse Nigjeria me plot� 90%. (P�rkund�r k�saj, n� Spanj�n muslimane t� shekullit X dhe XI - sipas Dreperit - nuk ka pasur analfabet�). 
Ne jemi t� varf�r: t� ardhurat nationale p�r banor� jan�: n� Iran 220 dollar�, n� Turqi 240, n� Malajzi 250, n� Pakistan 90, n� Afganistan 85, n� Indonezi 70, kundruall 3000- n� USA (gjendja m� 1966). Pjesa e sektorit industriel n� t� ardhurat nationale t� shumic�s s� vendeve muslimane �sht� nd�rmjet 10 e 20%. Numri i kalorive n� ushqimin e p�rditsh�m mesatarisht �sht� 2000 kundruall 3000-3500 n� vendet e Evrop�s Per�ndimore. 
Ne jemi bashk�si e ndar�: n� vend q� t� jet� shoq�ri pa mjerim dhe pa luks, shoq�ria muslimane �sht� shnd�rruar n� kund�rshtin� e vet. Kund�r urdh�rit kur'anor: "... q� kjo pasuri (e mir�) mos t� mbetet n� rrethin e t� pasurve midis jush" (Kur'an, 39,7) pasurit� shkall�risht jan� akumuluar n� duart e pakic�s nga ata. Para reform�s agrare n� Irak n� vitin 1958, prej milion� dynym� t� tok�s s� ' punueshme, rreth 18 milion� dynym� ose 82% e kan� mbajtur pronar�t e m�dhenj. Nj�koh�sisht 1.4 milion� fshatar� kan� qen� krejt�sisht pa tok�. 
Kjo �sht� ajo gjendje t� cil�n disa me t� gjitha shkaqet e kan� quajtur "nata e Islamit". N� t� v�rtet�, ajo nat� ka filluar si muzg� n� zemrat tona. T�r� ajo q� na ka ndodhur ose sot po na ndodh, �sht� vet�m jehon� dhe p�rs�ritje e asaj q� para k�saj ka ndodhur n� vet� ne. (Kur'an�, 13, 12). 
Sepse, ne si musliman� nuk mund t� jemi n�n zgjedh�, t� paarsimuar t� ngat�rruar. Ne k�t� mund t� jemi vet�m si heretik� nga Islami. T� gjitha humbjet tona, prej asaj t� par�s n� Uhud e der� te ky i fundit n� Sinaj, barabart� e konfirmojn� k�t� q�ndrim. 
Fenomeni i l�shimit t� Islamit, m� s� shpeshti i shprehur n� t� sht�m�ngurit e mendimit islam nga sfera e jet�s vepruese dhe t� zgjuar n� sfer�n e �astit dhe pasivitetit, m� s� qarti mund t� p�rcillet pik�risht n� shembullin e Kur'anit, si faktin qendror t� ideologjis� dhe praktik�s islame. 
Duhet v�rejtur, se si �do ngritje e popujve islam, �do period� e dinjitetit, ka filluar me afirmimin e Kur'anit. Ekspansioni i islamit t� hersh�m, zhvillimin e �uditsh�m t� t� cilit k�tu e kemi p�rmendur dhe i cili giat� dy brezeve Islamin e solli deri te brigjet e oqeanit Ailantik n� per�ndim dhe der� te Kina n� lindje, nuk, paraqet shembullin e vet�m, por vet�m m� t� lavdish�m. T� gjitha l�vizjet e m�dha n� rrjedh�n e historis� islame e konfirmojn� k�t� ligj t� paralclizmit. 
�far� ka qen� pozita e Kur'anit n� koh�n e cila i ka paraprir� period�s s� �tagnimit dhe t�rheqjes? 
Lojaliteti ndaj k�tij libri nuk �sht� nd�rprer�, por e ka humbur karakterin aktiv, kurse e ka mbajtur at� irracional, mistik. Kur'ani e ka humb autor�tetin e ligj it, kurse e ka pranuar "shenjtshm�rin�" e l�nd�s. N� t� hulumtuarit dhe t� komentuarit e tij urt�sia ia ka l�shuar vendin t� k�rkuarit hal� n� p�rpeq, esenca form�s, kurse mendimet e m�dha shkatht�sis� s� t� recituarit. N�n ndikimin e p�rhersh�m t� formalizimit teologjik Kur'ani gjithnj� e m� pak lexohej, kurse gjithnj� e m� shum� k�ndohej (recitohej), kurse urdh�rat mbi luft�n, korrekt�sin� dhe mbi sakrifikimin personal dhe material, t� vathta dhe jo t� k�ndshme p�r inercionin ton�, jan� tretur dhe jan� zhdukur n� z�rin e k�ndsh�m t� tekstit t� lexuar t� Kur'anit. Kjo gjendjejo e natyrshme shkall�risht �sht� pranuar si normale, sepse i p�rgiigiei atii grupit giithnj� e m� t� num�rt t� musliman�ve, i cili as q� ka mundur t� ndahet me Kur'anin, as q� ka pasur fuqi q� jet�n e tij ta rregulloj� sipas k�rkesave t� tij. 
N� k�t� fakt duhet k�rkuar shpjegim psikologjik p�r shfaqien e t� recituarit t� tepruar t� Kur'anit. Kur'anin e recitojn�, e komentojn� dhe e recitojn�, e studiojn� dhe s�rish e recitojn�. E p�rs�risin nga nj�my� her� nj� rjal ' i t� tij, q� mos t� munden as nj� t� vetmen ber� ta aplikojn�. Kan� krijuar dituri t� gier� e pedante mbi at� se si shqiptohet Kur'ani, q� t� shmangen nga pyetja se si ta aplikojn� n� jet�. N� fund, Kur'anin e kan� shnd�rruar n� z� t� zhveshurr pa dometh�nie dhe p�rmbajtje t� kuptueshme. 
T�r� nj�mend�sia e bot�s muslimane me mospajtimin e vet nd�rmjet fjal�s dhe vepr�s- me �orodin�, ndyt�sin�, padrejt�sin� dhe polltronerin� e vet, me xhamit� e veta monumentale, por t� zbraz�ta: me ahmedit� e veta t� m�dha pa ideal dhe guxim; me fraz�n hipokrite islame dhe me poz�n fetare; me k�t� le pa le, �sht� vet�m shprehje e jashtme e k�saj kund�rth�nie bazore n� t� cil�n �sht� gjetur Kur'ani dhe n� t� cil�n lojaliteti i flakt� ndaj k�t�j libri shkall�risht �sht� kombinuar me t� mohuarit absolut t� pariineve t� tij n� praktik�. 
Ja, n� k�t� situat� me Kur'anin gjendet shkaku i par� dhe m� i r�nd�sish�m i mir�fiut� i zbrapjes dhe paaft�sis� se popujve musliman�. Shkaku i dyt� i k�till�, i cili ka r�nd�si univerzale, �sht� shkollimi, respektivisht sistemi edukativ n� kuptimin m� t� gjer�. 
Me shekuj popujt ton� edhe nuk kan� njer�z t� shkofluar. N� vend t� tyre i kan� dy kategori tjera, barabart� t� pad�shirueshme: t� pashkolluar dhe gabimisht t� shkolluar. N� asnj� vend musliman� ne nuk kemi shkollim i cili do t� jet� mjaft i zhvilluar dhe i cili gjat� k�saj i p�rgjigjej bot�kuptimeve morale t� Islamit dhe nevojave t� popujve. K�t� institucion m� t� ndijsh�m t� �do shoq�rie pushtetmbajt�sit ton� ose nuk e kan� mosp�rfdlur, ose ia kan� l�n� t� huajve. Shkollave t� cilave t� huajt u kan� dh�n� para dhe kuad�r, e me k�t� edhe program edhe ideologji, nuk kan� arsimuar muslitnan�, e madje as nacionalist�. N� to intelektual�ve ton� t� ardhsh�m ua kan� injektuar "virtytet" e d�gjueshm�ris�, n�nshtrueshm�ris� dhe admirimit ndaj fuqis� dhe pasuris� s� t� huajve; n� to edukator�t e huaj krijojn� k�t� inteligjenc�n me mentalitet vazalist, e cita nes�r mrekulluesh�m do t'i nd�rroj�, sepse edhe do t� ndibet edhe do t� sillet si i huaj i v�rtet� n� vendin e tij vetjak. Do t� isbte mjaft instruktive t� konfirmohet sa �sht� numri i shkollave dhe kolegjeve t� cilat, drejtp�rdrejt apo t�rthorazi, i mbajn� t� huajt, dhe t� kujtohemi mbi shkaqet e k�saj bujarie t� jasht�zakonshme. Do t� duhej thelluar n� programet e k�tyre institucioneve, n� at� q� ata e p�rmbajn� e edhe m� shum� n� at� q� ata nuk e p�rmbajn�. Do t� b�hej e qart� q� pyetja e mir�fillt� edhe nuk �sht� n� at� se a don dhe a ka d�shir� inteligjencia yn� ta gjej� rrug�n deri te populli i vet, deri te synimet dhe intereset e tij t� mir�fillta, por, ashtu �far� �sht�, a mundet ajo assesi ta gjej� at� rrug�. Ka t� b�j� me shkau�n e vlerave dhe idealeve, e cita �sht� imponuar dhe mbi jazin psikologjik i cili �sht� krijuar. Nuk nevojiten m� zingjir�t e hekurt q� popujt ton� t� mbahen t� p�rkulur. Fuqin� e nj�jt� e kan� edhe pej�zat e m�ndafsht� t� k�tij "arsimimi" t� huaj, i cili e paralizon vufinetin dhe vt�dijen e pjes�s s� arsimuar t� nj� populli. Deri sa �sht� nj� shkohim i tih� pushtetmbajt�sit e huaj dhe vazal�t e tyre n� vendet e tyre nuk duhet frik�suar p�r pozicionet e tyre. N� vend q� t� jet� burim i kryengritjes dhe rezistenc�s kund�r tyre, sistemi i tih� shkollor �sht� aleati i tyre m� i mir�. 
Ky jaz tragjik nd�rmjet inteligjenc�s dhe popullit, i cili paraqet nj� nd�r karakteristikat m� t� zymta t� pozit�s son� t� rgjithshme, thellohet edhe nga ana tjet�r. Duke e ndier karakterin e huaj dhe joislam t� shkoll�s e cita u ofrohet, populli instinktivisht e refuzon, kurse largimi b�het i dyansh�m. Konstruktohet akuza absurde mbi antipatin� e mjedisit musliman� kundruall shkoll�s dhe arsimit. N� t� v�rtet�, �sht� e qart� se nuk ka t� b�j� me refuzimin e shkoll�s si t� till�, por me t� refuzuarit e shkoll�s s� huaj, e cita me Islamin dhe popullin e ka humb �do lidhje shpirt�rore. 
INDIFERENDITETI I MAS�S MUSLIMANE

Kthes�n t� cil�n modernist�t e kan� kryer n� nj� varg vendesh muslimane pothuaj ka qen�, sipas rregullit, antifetarisht e orientuar dhe �sht� udh�hequr n�n parollat e laicizmit t� jet�s politike dhe shoq�rore. N� k�t� pik�pamje ai ka p�rkujtuar n� luft�n nd�rmjet shtetit t� zgjuar nacional dhe kish�s n� Evrop� n� prag t� shekullit t� Ri. 
Por ajo q� p�r Per�ndimin ka mundur t� thot� ligj�si dhe p�rparim n� bot�n muslimane ka paraqitur proces jo t� natyrsh�m, i cili nuk ka mund t� send�rtoj� kurr�far� nd�rrimesh konstruktive. Laicizmi dhe nacionalizmi k�tu nuk kan� pasur kurrfar� p�rmbajtje pozitive dhe n� t� v�rtet� kan� qen� vet�m negacion i di�kahit. T� huaj sipas prejardhjes dhe p�rmbajtjes, ata kan� qen� shprehje e plot� e mjerimit shpirt�ror e cila dominante. Me ata praktikisht ka filluar akti i fundit i dram�s s� bot�s muslimane. Sipas situat�s e cila �sht� krijuar, k�t� akt do t� mund ta quajm� "absurd dual". P�r �ka �sht� fjala?
�do rilindje krijohet si rezultat i kontaktit kreativ, simpatis� dhe pajtueshm�ris� s� brendshme nd�rmjet elementeve t� vet�dijshme, udh�heq�se t� nj� shoq�rie dhe shtresave t� gjera t� popullit. Grupa udh�heq�se �sht� vullneti dhe mendimi, kurse populli zemra dhe giaku i �do l�vizjeje t� thell�. Pa pjes�marrjen ose s� paku pa pranimin e njeriut t� r�ndomt� �do aksion mbahet n� sip�rfaq� dhe pa forc�n e v�rtet� godit�se. Ngatht�sia e masave �sht� e mundur t� ngadhnjehet n�se ajo �sht� pasoj� vet�m e rezistenc�s natyrale kund�r p�rpjekjes, rrezikut dhe luft�s. Kjo ngatht�si �sht� e pamundur t� ngadhnjehet n�se ajo paraqet refuzim t� vet idealit t� luft�s p�r shkak se ky ideal �sht� i kund�rt me vullnetin m� intim dhe ndjenjat e masave.
Pik�risht k�t� rastin e dyt�, n� form�n m� pak apo m� shum� t� shprehur, e shohim n� t� giitha vendet muslimane n� t� cilat modernist�t p�rpiqen t'i send�rtojn� programet e tyre. Ata lajkatojn� dhe k�rc�noben, lusin dhe detyrojn�, organizojn� dhe riorganizojn�, i nd�rrojn� em�rtirnet dhe personalitetet, por hasin n� rezistenc�n dhe indiferenditetin e fuqish�m t� njeriut t� r�ndomt�, t� cil�t e p�rb�jn� pjes�n m� t� madhe t� popullit. Habib Burgiba - kurse ky k�tu p�rmendet vet�m si shembuli dhe reprezentues i nj� tendence t� zgjeruar - mban� rroba evropiane, n� sht�pi flet� frengjisht, e izolon Tunisin jo vet�m nga bota islame, por edhe nga bota arabe, e kufizon m�simin fetar, apelon q� t� l�het anash agj�rimi gjat� ramazanit "sepse agj�rimi e zvoglon produktivitetin e pun�s, edhe vet� n� vend publik pi l�ng portokalli q� t� ofroj� shembull p�rkat�s, e pastaj pas gjith� k�saj habitet nga pasiviteti dhe mungesa e p�rkrahjes nga ana e masave tunisiane n� reformat e tij "t� ditura". Modernist�t nuk do t� ishin ata �far�jan� sikur mos ta tregonin k�t� lloj verb�rie. Popujt musliman� kurr� nuk do t� pranojn� asgj� �ka �sht� shprehimisht kund�r Islamit, sepse Islami nuk �sht� k�tu vet�m idqdhe ligi, Islami �sht� b�r� dashuri dhe ndjenj�. Kush ngritet kund�r Islamit, nuk do t� korr� asgj� p�rve� urrejtje dhe rezistenc�. 
Me aksionin e tyre modernist�t kan� krijuar gjendjen e p�rleshjeve t� brendshme dhe konfuzionit n� t� cil�n b�het i pamundsh�m �do program, barabart ai islam sikur edhe ai i buaj. Masat d�shirojn� aksion islam, por pa inteligienc�n e vet nuk mund ta bart�. Inteligienca e jet�suar e imponon programin e vet, por nuk gjen� mjaft t� atill� t� cil�t do t� jen� t� gatsh�m t� japin giak, djers� dhe entuziaz�m p�r at� idealin e letr�s. Vie deri te d�rmimi reciprok i fuqive, deri te gjendja e vfflnt e pafuqis� dhe paraliz�s. 
Ekziston nj� rend, nj� dinamik, nj� begati, nj� p�rparim i cili mund t� nd�rtohet n� k�t� vend dhe n� k�t� n�nqien, por kjo s'�sht� rend, progres dhe prosperitet i Evrop�s dhe Amerik�s Indiferenditeti i masave muslimane nuk �sht� indiferenditet n� p�rgiith�si. Kjo �sht� m�nyr� n� t� cil�n Islami popullor �sht� mbrojtur nga sulmet e jashtme, t� huaja. Kudo q� �sht� treguar perspektiva edhe m� e vog�l e luft�s islame, njeriu i r�ndomt� ka ofruar d�shmi mbi gatishm�ris� e tij q� t� luftoj�, duroj� dhe p�soj�. K�t� e ka treguar shembudi i Turqis� n� faz�n e luft�s �lirimtare kund�r Grek�ve pas humbjes n� Luft�n e par� bot�rore, rezistenc�s trim�rore n� Libi kund�r okupatorit italian dhe shembujt e paradokohsh�m t� luft�s kund�r Anglez�ve n� zon�n e Suezit, luft�n p�r �lirimin e Algjeris�, p�r ruajtjen e Indonezis� dhe p�r ndikimin islam n� Pakistan. Kur�do q� nevojitej t� v�hen n� l�vizje masat jan� shfryt�zuar, qoft edhe p�rkoh�sisht, dhe josinqerisht, parollat islame. Ku ka islam nuk ka indiferenditet.
Ndjenjave t� qarta t� masave muslimane u nevojitet mendimi i cili do t'i v�nte n� l�vizje dhe do t'i orientonte. Por ky nuk mund t� jet� asfar� mendimi. Ky duhet domosdo t� jet� mendimi i cili i p�rgjigjet k�tyre ndjenjave t� thella. Ky, pra, mund t� jet� vet�m mendimi islam.
Nuk ka kurrfar� gjasa q� masat muslimane dhe udh�heq�sia e tyre e sotme intelektuale dhe politike t� mund t� merren vesh q� dikush nga ata ta reftizoj� idealin e tij, pa marr� parasysh n� at� sa gjat� kjo gjendje e jovendosshm�ris� dhe pritjes'do t� mund t� zgiaste. N� perspektiv� shihet'vet�m nj� dalje: krijimi dhe tubimi i inteligjenc�s s� re e cila m ' endon dhe ndien n� m�nyr� islame. Kjo intelegjenci me pastaj do ta ngr�nte flamurin e rregullimit islam dhe s� bashku me masat muslimane �sht� nisur n� aksion p�r send�rtimin e tij.

II. RREGULLIMI ISLAM

FEJA DHE LIGJI

Rregullimi (rendi) islam - �'do t� thot� kjo fjal� e p�rkthyer n� gjuh�n me t� cil�n mendon, flet� dhe ndien gjenerata jon�? 
P�rkufizimi m� i shkurt�r i rregullimit islam e p�rkufizon si unitet t� fes� dhe ligiit, edukimit dhe fuqis�, idealit dhe interesit, bashk�sis� shpirt�rore dhe shtetit, vullnetaritetit dhe detyrimit. 
Si sintez� e k�tyre komponenteve, rregullimi islam ka dy parashtrime themelore: shoq�rin� islame dhe pushtetin islam. E para �sht� p�rmbajtje kurse e dyta form� e rregullimit islam. Shoq�ria islame pa pushtetin islam �sht� e pap�rkryer dhe e dob�t; pushteti islam pa shoq�rin� islame �sht� ose utopi ose dhun�. 
Muslimani kryesisht nuk ekziston si vehte. N�se d�shiron t� jetoj� dhe t� ekzistoj� si musliman, ai duhet ta krijoj� mjedisin, bashk�sin�, rregullimin. Ai medoemos duhet ta nd�rroj� bot�n ose vet� do t� jet� i nd�rruar. Historia nuk njeh asnj� l�vizje t� mir�fillt� islame e cila nj�koh�sisht nuk ka qen� edhe l�vizje politike. Kjo �sht� p�r at� arye se Islami �sht� fe, por nj�koh�sisht �sht� edhe nj� filozofi, nj� moral, nj� rregullim i gj�rave, nj� stil, nj� atmosfer� - me nj� fjal�, nj� m�nyr� integrale e jet�s. Nuk mundet n� m�nyr� islame t� besohet, kurse n� m�nyr� joislame t� punohet, fitohet arg�tohet, sundohet. Kjo gjendje e joharmonis� do t� krijoj� ose hipokrizi (ata n� xhami e lavdojn� Zotin, jasht� e mashtrojn�), ose njer�z t� pafatsh�m dhe plot� konflikte (ata as q� mund ta shk�pusin me Kur'anin, as q� mund t� gjejn� forca t� luftojn� p�r nd�rrimin e rrethanave reaie n� t� cilat jetojn�), ose nj� Iloj kallogjer�sh dhe vetjak�sh (ata t�rhiqen nga bota sepse ajo bot� nuk �sht� islame), ose, m� n� fund, ata t� cil�t n� dilem�n e atill� e shk�pusin me islamin, dhe e pranojn�jet�n dhe bot�n te ashtuj si� �sht�, respektivisht �far� e kan� b�r� t� tjer�t. 
Rregullimi islam �sht� giendje e shoq�ris� pa k�t� konflikt dhe sistem i raporteve n� t� cilat muslimani giendet n� harmoni t� plot� me mjedisin e vet. 
N� pyetjen: �'�sht� shoq�ria muslimane, ne p�rgjigiemi: kjo �sht� bashk�si e hartuar nga musliman�t, dhe konsiderojm� se me k�t� �sht� th�n� krejt� apo pothuaj krejt�. 
Dometh�nia e k�tij p�rkufizimi �sht� se nuk ekziston sistem institucionesh, marr�dh�niesh dhe ligiesh, t� cil�t do t� mund t� ve�oheshn nga njer�zit t� cil�tjan� subjekt i tyre dhe p�r t� cil�t do t� mund t� thuhej: ky �sht� sistem islam. Asnj� sistem nuk �sht� islam apojoislam vet�vetiu. Ai �sht� kyvet�m sipas njer�zve t� cil�t e p�rb�jn�. 
Evropiani beson se shoq�ria rregullohet me ndihmen e ligjeve. Oysh nga "Shteti i Platonit", e n�p�rmjet utopive t� njohura mbi rregullimin ideal t� shtetit, deri te m� e reja nga k�to utopit�, marksizmi, shpirti evropian gjurmon p�r nj� projekt, nj� skem� n� t� cil�n me nd�rrimin e thjesht� t� raporteve nd�rmjet njer�zve ose grupeve t� njer�zve, do t� konstruohej shoq�ria ideale. 
Sandejmi n� Kur'an gjenden relativ�sht pak� "ligie" t� v�rteta, kurse shum� m� tep�r "fe" dhe k�rkesa p�r veprim praktik n� harmoni me k�t� fe.

Shum�sia e ligjeve dhe nd�rtikueshm�ria e legjislatur�s r�ndom �sht� shenj� e sigurt se n� shoq�ri "di� �sht� e kalbur" dhe se duhet pushuar t� sillen ligje kurse t� fillohet t� edukohen njer�zit. Kur �oroditja e mjedisit e kalon nj�far� kufiri, ligjet b�hen t� paafta. Ata ose vijn� n� duar t� ekzekutor�ve t� �oroditur t� drejt�sis�, ose, b�hen objekt i shkeljes s� hapur apo t� fshehur nga mjedisi i �oroditur. 
Vera, bixhozi dhe falli - tri t� k�qia mjaft t� shtrira dhe t� rr�njosura n� t�r� territorin e Lindjes s� Mesme dhe t� Af�rt, jan� shmangur p�r nj� period� t� gjat� dhe n� teritor t� madh v�t�m me nj� t� vetmin shpjegim: se k�t� e ka ndaluar Zoti. Posa kjo fe u dob�sua, dehja dhe supersticioni jan� kthyer me fuqin� e nj�jt�, kurse shkalla pakrahasuesh�m m� e lart� kulturore e mjedisit nuk u paraqiste kurrfar� p�ngese. Prohibition Law (Ligji mbi ndalimin e alkohilit) Amerikan, i shpallur n� em�r t� shkenc�s s� shekullit dhe i send�rtuar me fuqin� e njeres nga bashk�sis� m� t� organizuara n� bot�, n� dekad�n e kat�rt u dasht p�rfundimisht t� t�rhiqet, pas p�rpjekjeve t� kota 13 vje�are, t� p�rmbushura me dhun� dhe krime. Orvatja e futjes s� prohibicionit n� vendet Skandinave, mori fund me mossuksesin e nj�jt�.

Ky dhe shum� shembuj t� ngjash�m flasin qart� se shoq�ria mund t� p�rmir�sohet vet�m n� em�r t� Zotit dhe me edukimin e njeriut edhe ne duhet shkuar pas asaj rruge t� vetme e cila sigurisht shpie deri n� cak. 
Duke e konfirmuar parimin e hyrjes shpirt�rore, t� brendshme n� �do manifestim t� vetin, Islami megjithat� nuk ka mbetur n� k�t�. Ai ka b�r� p�rpjekje q� nga duart e djallit t'i grabis� mjetet e tij. Sikur Islami n� relacionin njeriu - bota mos t� nisej nga njeriu, ai do t� ishte vet�m religion dhe do t� paraqiste p�rs�ritjen e thjesht� t� rn�simit t� Isusit mbi idealin dhe vepr�n e amshueshme t� qenics njer�zore. N�p�rmjet Muhammedit a.s. dhe Kur'anit Islami i �sht� kthyer njeriut t� i,,rllt�, bot�s s� jashtme, natyr�s, q� t� b�het m�sim p�r njeriun e plot� dhe jet�n totale. Fcs� i �sht� bashkuar ligji, edukat�s fuqia. Islami �sht� b�r� rregullim.

ISLAMI NUK �SHT� VET�M RELIGJION

N� k�tl� pik�, e cila sh�non kthes�n e mir�rillt� n� evoluimin e m�simeve fetare, Islami ndryshon nga t� gjitha religiionet, doktrinat dhe filozofit� e jet�s. N� pyetje �sht� nj� pik� e re e kundrimit dhe nj� hyrje e ve�ant n� t� cil�n pasqyrohet aspekti i filozolis� krejt�sisht originale islame. Boshti i k�saj filozorie �sht� k�rkesa q� nj�koh�sisht t� jetohet jeta e brendshme dhe e jashtme, morale dhe shoq�rore, shpirt�rore dhe fizike, Ose, th�n� m� sakt�, q� vet�dijsh�m dhe vullnetarisht t� pranohen k�to dy aspekte t� jet�s si p�rcaktim i njeriut n� tok� (Kur'ani 28,77). Duke e p�rkthyer k�t� k�rkes� n� gjuh�n e jet�s s� p�rditshme, do t� mund t� themi: ai kush beson se jet�n duhet rregulluar jo vet�rn me fe dhe lutje, por edhe me pun� dhe shkenc�; fotografia e bot�s e t� cilitjo vet�m q� lejon, por edhe k�rkon, q� nj�ra pran� tjetr�s t� q�ndrojn� edhe faltorja edhe fabrika; kush konsideron se duhet jo vet�m edukuar njer�zit, por edhe t� leht�sohet dhe p�rparohet jeta e tyre n� tok�, dhe se nuk ekzistojn� kurrfar� shkaqesh q� k�to dy caqe t� flijohen nj�ri pas tjetrit, - ky i p�rket Islamit. 
P�rve� besimit n� Zotin n� k�t� �sht� p�rmbajtur porosia kryesore e Kur'anit dhe n� t� �sht� t�r� Islami. �do gj� tjet�r �sht� vet�m p�rpunimi dhe shpjegimi i tij. Ky aspekt i Islamit, p�rve� asaj q� e p�rmban� vet� parimin e rregullimit islam, si unitet t� fes� dhe politik�s, shpie edhe deri te p�rfundimet tiera t� r�nd�sishme, r�nd�sia parimore dhe praktike e t� cil�ve �sht� shum� e madhe.
P�rfundimi i par� dhe m� i r�nd�sish�m i k�till� �sht� p�rfundimi mbi papajtueshm�rin� e Islainit dhe sistemeve joislame. Nuk ka paq� as koekzistenc� nd�rmjet "fes� islame" dhe institucioneve joislame shoq�rore dhe politike. Mosfunksionimi i k�tyre dy institucioneve dhe jostabiliteti i regjimit n� vendet muslimane, i cili shprehet n� nd�rrimet e shpeshta dhe grushtshtetet shtet�rore, m� s� shpeshti �sht� pasoja e opozicionit t� tyre a prior kundruall Islamit, si ndjnj�n fundamentale dhe udh�heq�se t� popullit n� k�to vende. Duke marre p�r t� drejt� q� vet� ta rregulloj� bot�n e vet, Islami qart� e p�rjashton t� drejt�n dhe mund�sin� e veprimit t� cil�s do ideologii t� huaj n� territorin e tij. Nuk ka, pra, parim laik, kurse shteti duhet t� jet� shprehje dhe t'i p�rmbaj� konceptet morale t� religjionit. 
Ky �sht� p�rfundimi i par� dhe, m� i r�nd�sishmi nga hyrja e Islamit si rregullim integral. Tri p�rfundimet tjera po ashtu t� r�nd�sishme - por m� pak p�rjashtuese - jan�: 
I pari - me vet� at� q� �sht� p�rcaktuar p�r k�t� bot�, Islami �sht� p�rcaktuar p�r bot�n m� mir� t� rregulluar. Asgj� �ka b�n� q� bota t� jet� m� e mir�, nuk mund t� refuzohet apriori si joislame. 
I dyti - �ilt�ria ndaj natyr�s do t� thot� �ilt�ria ndaj shkenc�s. �do zgjidhje q� t� jet� islame duhet pa tjet�r t'i plot�soj� dy kushte: duhet t� jet� maksimalisht efikasq dhe maksimalisht humane. Ajo duhet, pra, t� jet� shprehje m� e lart� e q�ndrimeve t� barmonizuara t� fes� dhe shkenc�s, dhe

I treti - duke treguar n� nj� form� t� lidhshm�ris� nd�rmjet fes� dhe shkenc�s, moralit dhe politik�s, individuales dhe kolektiv�s, shpirt�rores dhe materiales, n� t� cilat pyetje shpirt�risht �sht� ndar� bota e sotme, Islami s�rish fiton rolin e mendimit nd�rmjet�sues kurse bota muslimane rolin e kombit nd�rmjet�sues n� bot�n e ndar�. Duke e paraqitur premtimin e "religjionit pa mistik� dhe shkenc�s pa ateiz�m", Islanii barabart� mund t'i b�j� t� interesuar t� gjith� njer�zit pa dallim.

RREGULLIMI ISLAM I KOH�S SON� - TEZAT

Ekzistojn� parimet e pandryshueshme islame t� cil�t i p�rcaktojn� raportet nd�rmjet njeriut dhe njeriut dhe njeriut dhe bashk�sis�, por nuk ekziston kurrfar� sistemi i pandryshuesh�m islam ekonomik, shoq�ror ose politik, i cih do t�jipej qysh m� par� p�r t� gjitha koh�t. Burimet islame nuk e p�rmbajn� p�rshkrimin e sistemit t� atill�. M�nyra n� t� cil�n musliman�t do t� zhvillojn� aktivitetin ekonomik, do ta organizojn� shoq�rin� dhe do t� sundojn� n� ardhm�ri, do t� ndrysboj�, pra, nga m�nyra n� t� cil�n ata kan� zhvilluar aktivitet ekonomik, e kan� organizuar shoq�rin� dhe kan� sunduar n� t� kaluar�n. Para �do kobe dhe para �do gjencrate q�ndron detyra t� gjej� forma dhe mjete t� reja q� porosit� themelore t� Islamit, t� cilat jan� t� amshueshme dhe t� pandryshueshme t'i send�rtoj� n� nj� bot�, e cila nuk �sht� e amshueshme dhe e cila i �sht� e n�nshtruar nd�rr�nit t� p�rhersh�m.

Edhe gienerata jon� pa tjet�r duhet ta pranoj� rrezikun dhe ta b�j� k�t� p�rpjekje. 
T� vet�dijsh�m p�r pap�rkryershm�rin� giithnj�, m� t� pashmangshme t� p�rkufizimeve t� k�tij Iloji dhe duke u kufizuar n� parimet p�r t� citat na duket se n� k�t� �ast kan� r�nd�si m� t� madhe, ne po i ekspozojm� me k�t� radh�:

(NJERIU DHE BASHK�SIA)

Shoq�ria islame �sht� bashk�si e organizuar e besimtar�ve. Nuk ka shp�tirn t� past�r shkencor, revolucionar, socialiste ose �far�do shp�timi tjet�r, ekskluzivisht t� jasht�m p�r njeriun dhe shoq�rin�. Shp�timi i cili nuk do t� thot� edhe kthim i brendsh�m, nd�rrimin e njeriut, p�rt�ritjen e tij t� brendshme - kurse k�so nuk ka pa Zot - �sht� i rrejsh�m. 
Shoq�ria islame nuk mund t� themelohet vet�m n� interesin social ose ekonomik, ose n� cilin do faktor tjet�r t� jasht�m, teknik t� lidhshm�ris�. Si bashk�si e besimtar�ve, ajo n� baz�n e saj p�rmban� nj� moment religion emocional t� p�rkat�sis�. Ky element m� s� qarti �sht� i duksh�rn dhe �sht� i p�rfshir� n� xhemaat, si nj�sis� themelore t� shoq�ris� islame. 
P�r dallitn nga shoq�ria e cila �sht� bashk�si abstrakte me raportet e jashtme t� an�tar�ve, xhemaati �sht� bashk�si e brendshme, konkrete, e cila themelohet n� p�rkat�sin� shpirt�rore dhe ku lidhja nd�rmjet njer�zve mbahet me t� kontaktuarit e drejtp�rdrejt�, personal dhe me t� njohurit. N� t� gjendet njeriu kundruall njeriut, e jo an�tari anonim i shoq�ris� kundruall an�tarit po t� atill� t� shoq�ris�. Si faktor i njoftimit dhe afrimit t� njer�zve, xhemaati i kontribuon solidaritetit dhe harmonis� s� brendshme t� shoq�ris� dhe i ndihmon d�bimit t� shpirtit t� vetmis� dhe tjet�rsimit, t� cilin na sjell teknika dhe urbanizimi n� rritje. 
P�rve� k�saj, xhemaati i k�till� krijon nj� lloj t� mendimit publik i cili vepron pa dhun�, por megjithat� n� m�nyr� mjaft efikase, kund�r kund�rvajt�sve potencial t� turmave shoq�rore dhe morale. N� xhemaat askush s'�sht� vet�m dhe at� n� kuptim t� dyfisht�: nuk �sht� vet�m q� t� mund t� punoj� �'t� doj�, as �sht� vet�m, i l�n� vet�vetes, q� t'i mungoj� p�rkrahja morale dhe materiale. N�se muslimani nuk ndien pranin� e t� tjer�ve, shoq�ria muslimane s'�sht� e suksesshme. 
Islami d�shiron q� njeriu njeriut drejtp�rdrejt t'ia shtrij� dor�n. Asgi� n� kuptim - t� v�rtet� nuk �sht� b�r� deri sa kjo nuk arrihet. Islami nuk pranon q� gjendja t� p�rjet�sohet n� t� cil�n shteti do t� detyrohet q� me forc� t� nd�rmjet�soj� dhe t'i mbroj� njer�zit nga nj�ri tjetri. K�t� gjendje Islami mund ta pranoj� vet�m kushtimisht dhe p�rkoh�sisht. Forca dhe ligji jan� vet�m mjete t� drejt�sis�. Vet� drejt�sia gjendet n� zemrat e njer�zve, ose, ajo nuk ekziston. 
(BARABAR�SIA E NJER�ZVE) 
Dy fakte t� r�nd�sis� magistrale - uniteti i Zotit dhe barabar�sia e t� gjith� njer�zve - jan� t� konfirmuara me Kur'an n� m�nyr�n aq t� qart� dhe shprehimore, q� lejojn� vet�m nj� t� vetmin komentim tekstual: nuk ka hyjni p�rve� nj� Zoti; nuk ka popull t� zgjedhur, rac� t� zgjedhur ose klas� t� zgjedhur - t� giith� njer�zit jan� t� barabart�. 
Islami nuk mund ta pranoj� ndarjen ose grupimin e njer�zve sipas kriterit t� jasht�m, objektiv �far� �sht� ai klasor. P�r t� si l�vizje fetaro-morale �sht� e papranueshme �do dallim i njer�zve i cili nuk i inkuadron kriteret morale. Njer�zit duhet pa tjet�r t� dallohen - n�se tashm� dallohen - para s� gjithash sipas asaj q� ata v�rtet jan�, �ka do t� thot� sipas vler�s s� tyre shpirt�rore dhe etike (Kur'ani, 49,13). T� giith� njer�zit korrekt, pa marr� parasysh se si gjat� dit�s e fitojn� buk�n e tyre, i p�rkasin bashk�sis� s� tyre, sikur q� horr�t dhe t� �oroditurit e t� gjitha llojeve, i p�rkasin "klas�s" s� nj�jt�, pa marr� parasysh n� p�rcaktimin e tyre politik dhe vendin n� procesin e pun�s. Ndarja klasore �sht� barabart� e padrejt�, morale dhe njer�zisht e papranueshme, sikur edhe ndarja nacionale dhe t� ndryshme dhe dallimi i njer�zve. 
(V�LLAZ�RIMI I MUSLIMAN�VE) 
"Musliman�t jan� v�llez�r" (Kur'ani, 49,10). Me k�t� porosi Kur'ani e ka sh�nuar synimin, i cili p�r shkak t� larg�sis� s� tij mund t� jet� burim i frym�zimit p�r t� l�vizurit e p�rhersh�m p�rpara. Ndryshimet e m�dha tek njer�zit dhe jasht� tyre dubet t� send�rtohen, q� t� zvog�lohet larg�sia n� rrug�n derite v�llaz�rimi i proklamuar. 
N� k�t� parim ne shohim autorizimin dhe obligimin p�r bashk�sin� islame q� t� themeloj� institucione p�rkat�se dhe t� aplikoj� masa konkrete q� marr�dh�niet nd�rmjet muslimaneve n� jet�n e nj�mend�t t� ken� giithnj� e m� shum� elemente dhe karakteristika t� v�llaz�rimit. Numri dhe lloji i masave, iniciativave dhe ligjeve, t� cilat pushteti i mir�fillt� islam do t� mund t'i nxirrte duke u thirrur n� parimin e v�llaz�rimit t� t� gjith� musliman�ve, praktikisht �sht� i pakufizuar. 
T'i p�rmendim k�tu ndryshimet e m�dha pasurore dhe shoq�rore dhe feudalizmin si rastin rn� drastik. Raporti nd�rmjet bujkrobit dhe feudalistit nuk �sht� rapot v�llaz�rimi, por raport i n�nshtrueshm�ris� dhe varshm�ris� dhe, si i till�, �sht� n� kund�shtim t� drejtp�rdrejt� me Kur'anin dhe k�t� parim. 
(UNITETI I MUSLIMAN�VE) 
Islami p�rmban� parimin e ummetit, dmth. synimin p�r bashkimin e t� gjith� musliman�ve n� bashk�si unike - fetare, kulturore dhe politike. Islami nuk �sht� nacionalitet, por �sht� mbinacionalitet i k�saj bashk�sie. 
�do gj� q� i ndan� njer�zit n� k�t� bashk�si, qoft� ka t� b�j� me gjerat ideore (sektet, madhhebet, partit� politike e tjera), ose materiale (ndryshimet e m�dha pasurore, rangjet shoq�rore e t� ngjashme), �sht� e kund�rt me k�t� parim t� unitetit dhe si e till� duhet pa tjet�r t� jet� e kufizuar dhe e shmangur. 
Islami �sht� pika e par�, kurse panislamizmi pika e dyt�, me t� cil�n p�rkufizohet linja kulitare nd�rmjet tendencave islame dhe joislame n� bot�n e sotme muslimane. Nj� bashk�si �sht� po aq islame, sa m� tep�r Islami i p�rcakton raportet e saj t� brendshme, kurse panislamizmi raportet e saj t� jashtme. Islami �sht� ideologjia e saj, kurse panislamizmi politika e saj. 
(PRON�SIA) 
Edhe pse Islami e pranon pron�sin� private, shoq�ria e re islame do t� nevojitet qart� t� deklaroj� se t� giitha burimet e m�dha t� pasuris� shoq�rore, e sidomos burimet natyrore, do t� duhet pa tjet�r t� jen� n� pron�si t� bashk�sis� dhe do t'ju sh�rbej t� mirave t� t� gjith� an�tar�ve t� saj. Mbikqyrja shoq�rore mbi burimet e pasuris� �sht� e domosdoshme q�, nga nj� an�, t� pengoj� pasurimin e pabaz� dhe fuqin� e individ�ve, kurse nga ana tjet�r, q� t� sigurohet baza materiale p�r send�rtimin e programit t� zhvillimit n� sferat e ndryshme t� jet�s, t� cilat do t'i nd�rmerr� bashk�sia n� pajtim me rolin gjithnj� e m� t� madh t� shoq�ris� s� organizuar n� jet�n e popujve. Ndon�se ndrysh�m �sht� shtruar dhe zbatuar, pjes�marrja e shoq�ris� n� zgjidhjen e numrit giithnj� e m� t� madh t� pun�ve t� p�rbashk�ta, �sht� barabart� e madhe n� SHBA, Bashki min Sovjetik ose n� Suedi, �ka tregon se nuk ka t� b�j� me pyetjen e hyrjes ideore ose politike, por me domosdoshm�rin�, e cila buron nga kushtet e jet�s t� bashk�sive njer�zore n� koh�n bashk�kohore.

Pron�sia private i �sht� n�nshtruar edhe nj� her� kufizimit n� baz� t� urdh�rit shprehimor t� Kur'anit - p�rdorimit t� saj t� detyruesh�m p�r q�llime t� p�rgjithshme t� dobishme (Kur'ani, 49,34). N� Islam, pra, nuk ka pron�si private n� kuptim t� koncepteve t� t� drejt�s romake. N� krahasim me at� romake, pron�sia private e sheriatit ka nj� autorizim m� pak (iusabutendi - e drejta e p�rdorimit) dhe nj� obligim m� tep�r (obligimin e p�rdorimit p�r t� mir�n e p�rgjithshme). P�r pushtetin e mir�fillt� islam, pasojat praktike t� k�tij dallimi jan� largpam�se. N� baz� t� saj dhe urdh�rit t� cituar t� Kur'anit, legale jan� t� gjitha masat ligjore dhe praktike kund�r formave t� ndryshme t� mosp�rdorimit dhe keqp�rdorimit t� pron�s private. Eliminimi i padrejt�sis�, jobarabar�sis� e sidomos luksit dhe shkap�rderdhjes gjat� koh�s s� mjerimit, si fenomene t� cilat e shkat�rrojn� bashk�sin� dhe i ndajn� njer�zit, do t� shtrohet n� nj� �ast para rregullimit islam si pyetje e t� ekzistuarit t� tij dhe siguri provues i vler�s s� mir�fillt� t� q�ndrimeve etike dhe shoq�rore t� cilat ai i paraqet. 
(ZEKATI DHE KAMATA) 
Nd�r dispozitat Islame t� cilat kan� pesh� t� shprehur sociale, vend t� ve�ant z� nj� urdh�res� dhe nj� ndales�: urdh�resa e zekatit dhe ndalesa e kamat�s. 
N� zekat ne shohim parimin e konfirmuar t� p�rgjegj�sis� reciproke dhe kujdesit t� njer�zve p�r latin e nieri tjetrit. Ky parim, nj�her� i proklamuar, mund t� b�het baz� p�r forma t� reja t� ndryshme t� kujdesit n� pajtim me zhvillimin, nevojat dhe mund�sit� e shoq�ris�. 
N� bot�n e sotme muslimane zekati �sht� ��shtje private e �do individi dhe n� gjendjen ekzistuese t� vet�dijes shoq�rore dhe fetare, ai �sht� plot�sisht jasht� funksionit. Mosprania e zekatit �sht� e dukshme n� �do hap. Zekati �sht� institucion publiko-juridik i rregultimit islam, funksionimi i t� cilit duhet medoemos t� sigurohet n� �do m�nyr�, duke e inkuadruar p�rdorimin e fuqis�. 
Me ndalimin e kamat�s (Kur'ani, 11, 275-279) �sht� vendosur norma e p�rhershme e rregullimit publik t� shoq�ris� islame, e cila do t� thot� ndales�n dhe heqjen jasht� ligjit �do lloj t� rent�s dhe t� giitha format e t� fituarit parazitor, dtth. t� p�rvet�suarit e t� mirave n� baz� t� t� poseduarit t� that�, si fenomen i kund�rt me bot�kuptimet morale dhe me bazat n� t� cilat mb�shtetet rregullimi publik islam. 
(PARIMI REPUBLIKAN) 
P�rve� n� gjerat pasurore, Islami nuk njeh kurrfar� parimi t� trash�gimis�, as �far�do

Hosted by www.Geocities.ws