Trabzon dolaylar�nda ilk d�zenli, yerle�ik devlet M.�. 298 dolaylar�nda kurulmu�tu. Bu devletin kurucusu Pers dilinde Mihr-abad, Yunan dilinde Midridades diye an�l�r. Pers dilinde anlam� "g�ne� �lkesi" demektir. Trabzon ondan �nce Kafkas boylar�, M.�. 525'ten sonra da Pers'lerin egemenli�i alt�ndayd�. "Pontos Devleti" ad�yla B�y�k �skender'in �l�m�nden sonra (M.�. 321) ba��ms�z olarak kuruldu. "Pontos" kelimesi eski Anadolu dillerindendir. Yunanca'ya sonradan ge�mi�tir. Yunanca'da deniz manas�na gelen yine Anadolu as�ll� kelime "talassa"d�r. Nitekim "Yunan" kelimesi de yine Anadolu dillerinden ge�en "�on" kelimesinin Arap�ala�m���d�r. Bu kelime de bir Anadolu tanr��as� olan "�o"dan t�retilmi�tir. �te yandan "Grek" s�zc��� de Yunanca de�ildir. Romal�lar�n, �talya'n�n do�u k�y�s�na kom�u olan boylara verdikleri "graecae/kom�ular" kelimesinden t�remi�tir. Trabzon ad� da Anadolu dillerindendir. Hitit dilinde "trias/��" kelimesiyle e� k�kenlidir. "Tirias-Tiria-Tira" geli�iminin tabii sonucudur. Bu "tiri" k�k� b�t�n Hint-Avrupa dillerinde ortakt�r. Bu a��klamalar, bize Trabzon-Ma�ka dolaylar�nda, dil bak�m�ndan, yerle�melerin �ok eskilere gitti�ini, kimi tarih�ilerin ileri s�rd�kleri gibi Yunan insanlar�yla ba�lant�l� olmad���n� g�stermek i�in buraya eklenmi�tir.
Rum kelimesi de yanl�� a��klanan, yanl�� anla��lan bir kelimedir. "Roma" kelimesinin bozulmu�udur. islam �lkelerinde "Roma" kelimesi vard�r. Tarih kavram� olarak bu kelimeyi g�ndeme getiren Araplard�r. Anadolu'ya "diyar-� Rum" demi�lerdir. Bu da Anadolu'nun, bir s�re Roma egemenli�i alt�nda kal���ndan dolay�d�r. Nitekim Erzurum ilinin eski ad� olan "Arz-� Rum" da "Roma �lkesi" demektir. Anadolu'da bulunan Hristiyan yerlilerin bir b�l�m�ne "Yunan" anlam�nda "Rum" demenin bir tarih yanl��� oldu�u tart���lmaz bir ger�ektir. ��nk� Anadolu i�lerine, �zellikle k�y�lardan saatlerce, g�nlerce uzak da�l�k b�lgelere, tarihin hi� bir d�neminde Yunanistan'dan boylar, obalar gelip yerle�memi�tir. Daha sonra g�r�lece�i gibi, Hristiyanl��� yaymak i�in ke�i�ler, din yay�c�lar� gelmi�tir ki bunlar�n say�s� da �nemsiz denecek kadar azd�r. Dahas�, Roma �mparatorlu�u egemenli�i alt�nda Anadolu'da ya�ayan insan say�s� bir ka� milyon iken, b�t�n Yunanistan halk� (Atina ile dolaylar�) bir ka� y�z bini bile ge�mezdi. Trabzon'un da�l�k, yayla b�lgelerinde ya�ayan yerlilerinden ayr�, Hz. �sa'dan bir ka� y�zy�l sonra yaln�z k�y�larda, tek t�k kimselerin Hristiyanl��� benimsemesi, yanl�� olarak b�t�n y�re insanlar�n�n Rum (Yunan) oldu�u kan�s�n� uyand�rm��t�r. Halbuki, ilk �a�da bile Karadeniz'in da�l�k b�lgelerine ayak basm�� bir Atinal� g�sterme imkan� yoktur. (Seyyahlar, komutanlar d���nda, o da sava� dolay�s�yla)
Gerek Ma�ka, gerekse Trabzon'un k�y� �izgisi �zerindeki yerle�melerde egemen olan insanlar yerlidir, ad de�i�meleri inan� sebebiyledir. Tarih a��s�ndan yanl�� yorumlara yol a�m��t�r. Bu y�zden, da�l�k b�lgelerde ya�ayan insanlar�n k�kenini bat� yazarlar�n�n dinci tutumlar�na dayanarak a��klamak sapt�r�c�d�r.
Anadolu, do�al konumu dolay�s�yla, g��lerin u�rak yeridir. Ancak bu g��ler, bat�dan do�uya de�il, do�udan bat�ya do�rudur. Trabzon'un da�l�k b�lgelerinde, g��lerle ger�ekle�en yerle�meler, �zellikle ilk �a�da, Kafkasya k�kenlidir. Bunu inan�lar�n, geleneklerin, manast�rlarda uygulanan yap� bi�imlerinin incelenmesinden ��renece�iz.
Dil, yerle�melerin a��klan���nda �nemli bir etkendir. �imdi, yeniden, Xenophon'a, M.�. 400 dolaylar�na d�nelim. Bu Yunan komutan�, ad� ge�en eserinde ��yle yaz�yor: "Burada, s�zlerine bak�l�rsa, Atina'da esir olarak �al��m��, bir Peltast, Xenophon'a gelerek, bu adamlar�n dilinden anlad���n� s�yledi. Bir engel yoksa bunlarla konu�ay�m dedi. (sf.141)" Bu al�nt� �ok ilgin�tir. Xenophon bir Yunan komutan�d�r, Yunanca konu�ur. Makronlarla, Kolklarla anla�am�yor, onlar�n dilini bilmiyor, Atina'da esir olarak kalm��, kendi ordusunda g�rev alm��, bir Peltast (m�zrakl�-kalkanl� sava���) arac�l���yla ba�lant� kurabiliyordu. Bu olay, bize bu insanlar�n Yunanca konu�mad�klar�n�, Yunan olmad�klar�n� g�steriyor. Arac� Peltast ise Yunanistan'a esir olarak gitmi�, sonra Xenophon'un ordusunda paral� asker olmu�. Yine bu al�nt�n�n bulundu�u yerde Peltast "Bunlar benim halk�mdand�r" diyor. Bu da o d�nemde, bu y�relerde ba�ka diller konu�uldu�unu kan�tlamaktad�r.
***(Ne yaz�k ki bundan sonras�n� yazamad�m... 23.... .) |
