Veshtrim historik
Eshte vene re nga studiuesit qe nje pjese e madhe e territorit te banuar nga fisi ilir Penesteve (midis Matit te sotem e drinit te zi)nga historianet e4 lashtesise emertohej Iliri (Yllyri) .
Sic dihet benda ketyre territoreve perfshihet edhe zona e lures.
Emertimi I pergjigjet natyres se ashper te kesaj zone me male te larte dhe dimmer te gjate me zona te zhveshura e klime alpine.
Nga te gjitha makrotoponimet e gjalla te vendit tone,emri I lures eshte me prane emrit te lashte te ilirise. Lidhjet e fonetikes historike te shqipes shpjegojne bindshem ndryshimet tingullore qe kane ndodhur gjate kalimit nga emri etnik Iliri ne toponimin Lure.
Iliria- Yllyria- Hilluria- Luri- Lurja- Lura
Muret e trasha, si ne Murest ne Koldoce, ne Perrnaje(Pregje) ne Livadhxhare (Borie-Lure), ne Qafe Qyteze(Fushe-Lure) Ne Troje (Krej-Lure)
Kisha ne Fusha te Pelave, shenjat e rruges se kalldramuar te karroces qe kalon nga Pllau I Gjur Lures ne Borie-Lure-Qafe-Qyteze-Perrnaje-Perbate (Arrmalle) gati 35 km e gjate;
Tjetra Livadhxhare-Troje 15 km e gjate
Megjithese Lura eshte vete fortifikater ne te gjenden vende te fortifikuara si: Karakolli ne Xhaxhaj, Qafeqyteza, Karakolli I Skenderbeut ne Pllajeapo toponiomet : trojet, Perrnajte, Maja Rohese, Qafa e Ladiskaut, Kepi si lue, Kujraku, etj, vertetojne me se miri qe Lura eshte banuar qe ne lashtesi nga Iliret.
Ne Luren e sotme kane banuar fisi I ilireve Penestet
Lurasit kane dhene ndihmese te vecante per konsolidimin e shtetit Shqipetar nen udheheqjen e Skenderbeut. Gjate kesaj periudhe, Lura per vete poziten gjeografike te pafavorshme per pushtuesit ka sherbyer si barriere e pakapercyeshme nga armiqte dhe si vendstrehimi I sigurte per ushtrine e Skenderbeut.
Kjo del ne pah sidomos ne ndihmen qe ka dhene Lura gjate rrethimit te kalase se Qidhnes me 1452, ku te gjithe ata qe shpetuan aga masakrat u strehuan ne Lure. Gjithashtu Skenderbeu per te maskuar ushtrine zgjodhi si vendstrehim Luren, kur sulmoi ushtrine turke ne Albulene ku u zu rob Hamza Kastrioti
Ne kohen e pashalleqevene shek.17 krahas dibraneve, matjaneve edhe lurasit moren pjese ne mbrojtjen e principates se Ali pasge Tepelenes.
Lurasit u dalluan edhe ne lufte kunder Tanzimatit ku u shqua Staf Ajazi. Kontributi I lurasve qe I madh edhe ne lidjjen shqipetare te prizerenit, ku moren pjese shume perfaqesues te saj si:
Kole Bibe Doci,
Hasan Kaci
Halil Mena
Ali Mena
Ali Han Vladi etj
Edhe Urrjetin Lurianet e priten me pushke (1908-1909)
Krahas te tjereve me Ramadan Zaskocinu dalluan edhe lurasit me Hasan Kacin ne krye kunder Xhavit Pashes
Edhe ne Betejen e Qafeprushit Kane qene mbi 70 luras (Bush Vladi, Mud Vladi, Bib Vladi, Kol Bib Doci, Ali Sinan Murati) Me 1910 ne drejtimin e Isuf Karahasanit
Rezistenca e lurasve qe e madhe kunder eksperditave ndeshkimore te Dergut Pashes me 1910-1911 Shume Luras qe nuk shkuan Ushtar ne Turqi qe nuk paguan te dhjetetat e gjelep dolen malit ed nder ta:
Hasan Kaci,
Suf Islam Kaci,
Bush Vladi,
Mud Ded Vladi,
Isen Het Murati etj.
Ndaj Urrjeti u dogji kullat.
Keto qe dolen malit I vune pushken Urrjetit ne Krajs te Shkekes dhe ne Maje te Gjeme.
Per tju kundervene aneksimit te shteteve ballkanike lurasit rroken armet dhe moren pjese ne lufte kunder serbo-malazeze ne kakarric te Lezhes me 17 nentor te 1912.
Ne kete lufte te pergjakshme krahas matianeve e qafemurrasve, u vrane per mbrojtjen e kufinjeve:
Ali Mena
Sul Buci
Suf Mena
Dem Perleka
Lura pati perfaqesuesit e vet dhe ne ngritjen e flamurit ne Vlore ne shpalljen e Pavaresise ku Nikoll Kacorri u zgjodh nen kryetar I qeverise.
Me fillimin e luftes se pare boterore shtetet nder luftuese pushtuan Shqiperine. Rezistenca e lurasve kunder pushtuesve Austriake Qe nder me te pergjakshmet. Ushtaret Austro-Hungarez per tu hakmarre vrane 46 luras dhe rreth 60 te tjere I interrnuan ne kampet e Kotorrit si dhe ne vendet e tjera.
Ne vitet 20-21 Serbet djegin Dibren, Lura u be vendqendrim I muhagjerreve dibrane ku te bashkuar luftojne heroikisht dhe e nxjerrin sebin heroikisht jashte Dibres. Nen udheheqjen e ElezIsufit dhe te Ibrahim Gjocit
Rreth 30 luras moren pjese ne kryengritjen e marsit ne krah te Fan Nolit kundra Zogut.
Me ardhjen e Zogut nr fuqi lurasit u inkuadruan ne sherbim te qeverise se tij totalisht, pjesa derrmuese e tyre marrin pjese ne garden mbreterore. Sume luras ishin me grada ne ushtrine e Zogut si:
Bajraktari
Doci etj
Me 7 prill 1939 pati dhe luras ne Durres si Sali Cupi qe ndodhej ne burg,I cili u rreshtua krahas Mujo Ulqinakut
Ne rradhet e ushtrise nacional clirimtare u vrane
Gjoke Doci
Dylejman Skana
Ali Cupi.
Por nga Lura ne rradhet e nacionanalisteve duke mos u pajtuar me idete komuniste gjate luftes dhe pas saj u vrane 34 vete martire te demokracise
Tahir Selman Mena
Selman Ali Mena
Hasan Selman Mena
Bajram Selman Mena
Lam Selman Mena
Man Selman Mena
Qazim Selman Mena
Ali Hakik Mena
Isa Hakik Mena
Prenge Gjergj Rajta
Gjon Mark Rajta
Gjergj Keq Rajta
Llesh Bibe Doci
Hasan Haziz Doci
Ali Ibrahim Gjoci
Deme Nezir Gjoci
Gani Liman Bruci
Isuf Han Buci
Baftiar hasan Koceku
Abaz Dulle Kaci
Misim Dulle Vladi
Sule Dulle Vladi
Osman Gjetan Ajazi
Hajredin Sule Buci
Sule Hajredin Buci
Bajram Hajredin Buci
Vesel Abaz Buci
Mete Rrem Hoti
Sali Hakik Hoti
Hebib Ahmet Gjogjegja
Qazim Ahmet Gjogjegja
Ibrahim Ahmet Nezha
Xheladin Ali Murati
Deme Dali Murati
U interrnuan ne Berat
Familja Mena
Familja Preng Gjergj Rajta
Familja Sule Gjoci
Familja Hasan Ali Koceku
Familja Haziz Koceku
Familja Man Haziz Tollja
Familja Mete Hoti
Reprezaljet vazhduan. Nga Lura jane denuar me burg politik 28 vete:
Ali Hakik Mena
Isa Hakik Mena
Rramiz Mena
Mexhit Mena
Sule Gjoci
Xhetan Gjoci
Ali Ibrahim Gjoci
Ibrahim Hebib Koceku
Halim Hoti
Baftiar Hoti
Sabri Gjolgjegja
Dalip Ali Murati
Ramadan Zog Nezha
Elez Osman Nezha
Ndue Rajta
Gjergj Keq Rajta
Mark Gjergj Rajta
Nezir Selman Gjoci
Gjon Mark Rajta
Bush Llesh Rajta
Can Ahmet Gjoci
Selman Kacorri
Hajredin Sule Buci
Bajram Hajredin Buci
Vesel Abaz Buci
Osman Murat Ajazi
Stafe Sule Ajazi
Sule Stafe Ajazi
Te cilesuar Kulake
Familja Mena
Familja Gani Bruci
Familja Sule Gjoci
U gogjen shtepite e
Tahir Menes
Prenge Gjergj Rajtes
Ibrahim Gjocit
Sule Gjocit etj
U konfiskuan 4 kuaj 6 mushka 70 lope dhe 1290 koke bageti te imeta
Me 10 Shkurt 1991 u krijua pluralizmi Politik me kete rast u krijua dhe partia demokratike me kryetar Ali Dodgjini