Karl Marx |
| Yahudi düşmanlığından kurtulmak için
Protestanlığı benimsemiş bir Yahudi ailenin oğlu
olan Karl Marx, filozof, iktisatçı ve sosyalizm
kuramcısıdır. Bonn ve Berlin üniversitelerinde hukuk
öğrenimi görürken tarih ve felsefeyle ilgilenmiş,
Hegelci E. Gans'ın derslerini izlemiştir. 1841'de
"Demokritos'un ve Epikuros'un Doğa Felsefelerinin
Farklılıkları" adlı doktora tezinde, dinin
maddecilik açısından eleştirisini yapmış, tezinin
kabul edilmesine karşın, üniversitede öğretim görevlisi
olmayı başaramamıştır. Sol Hegelcilere katılarak
Bauer kardeşlerle dostluk kurarken, bir yandan da
Feuerbach'ın etkisinde kalıp 1842'de, muhalefetteki
radikal burjuvalar tarafından kurulan Rheinische
Zeitung gazetesinin yazı işleri yöneticiliğine
gelmiştir. İktisadi sorunları işlemeye, özellikle de
Saint-Simon, Fourier, Proudhon gibi yazarları okuyarak
Fransız sosyalizmini tanımaya koyulmuştur. 1843'te
çocukluk arkadaşı Jenny von Westphalen ile evlenen
Marx Paris'e yerleşmek zorunda kalarak, Fransız-Alman
Yıllıkları'nı yayımlamıştır (1844). Derginin
bu ilk ve tek sayısında, Yahudi Sorunu adlı
yazısıyla siyasal savaşım konusundaki görüşlerini
ilk kez açıklayarak, Hegel'in hukuk felsefesini
eleştirdiği bir yazısına yer vermiştir. Aynı yıl
Engels'le dostluk kuran Marx okurken tuttuğu notlardan
oluşan 1844 El Yazmaları'nda, ana temasını
yabancılaşmanın oluşturduğu hümanist bir felsefe
geliştirmiştir. Engels'le ortak ilk metninde (Kutsal
Aile, 1845) tarih felsefesini maddeci görüş açısından
eleştirmiş, Fransa'dan sınırdışı edilince Brüksel'e
sığınmıştır. Birkaç ay sonra Engels'in de
Brüksel'e gitmesiyle ortak eserlerinin ikincisini (Feuerbach
Üzerine Savlar, 1845) ve üçüncüsünü (Alman
İdeolojisi, 1845-1846) yayımlamıştır. Bu gençlik
yıllarında, kuramsal çalışmalarının yanısıra,
sosyalist işçilerle ve Alman göçmenlerle ilişkilerini
sıklaştırdı. Brüksel Alman İşçileri Derneği'ni
kurdu ve Engels'le birlikte bir komünist yazışma ağı
oluşturdu. Komünistler Birliği'nin isteği üzerine Komünist
Manifesto'yu yazdıkları bu yıllar, ikisi için de
"geçmişteki felsefi bilinçleri"yle hesaplaşmave
tarihsel maddeciliği geliştirme yılları oldu: Bu yüzden,
geçmişten kopuşları hem siyasal hem de kuramsal
nitelikteydi. 1848 Devrimi patlak verince, Belçika'dan sınır
dışı edilen Marx, Köln'e yerleşerek, Neue
Rheinische Zeitung gazetesini çıkarmış ve
gazetesinde işçilere yönelik birçok makale yayımlamıştır
(Ücretli Emek ve Sermaye, 1849). Almanya'dan,
hemen sonra da yeniden Fransa'dan sınırdışı
edilince, Londra'ya yerleşti. Yoksulluk içinde yaşarken
iktisat incelemelerine ağırlık vererek, iktisat ile
felsefeyi altüst eden temel eseri Kapital'i hazırlamaya
girişti. 1864'te Uluslararası İşçiler Derneği'nin
kurucuları arasında yeraldı. 1. Enternasyonal'in açılış
konuşmasını ve tüzüğünü yazdıktan sonra,
Kapital'in birinci cildini Almanya'da yayımlattı
(1867). Kızını görmek için Paris'e gitti , Paris
Komünü olaylarını yerinde görerek, İngiltere'ye dönünce
Fransa'da İç Savaş (1871) adlı eserinde bu
devrim denemesinin bir bilançosunu yaptı. Kapital'in
yazımını sürdürürken, bir yandan da işçi
partililerinin programlarının oluşturulmasına etkili
biçimde katıldı. Dühring'e karşı kalem
tartışmasında Engels'i destekleyerek, Anti-Dühring'in
(1878) bir bölümünü yazmasına katkıda bulunduktan
sonra, hastalanarak çalışmalarını büyük ölçüde
yavaşlatmak zorunda kaldı.
|