TÜRKİYE  VE  İNGİLTERE'DE  ORTAOKUL  TARİH ÖĞRETMENLERİNİN  EĞİTİMİ:

KARŞILASTIRMALI  BİR ÇALIŞMA

İsmail Demircioğlu

The University of Birmingham

Yirminci yüzyılın son çeyreğinde, dünyada sosyo, ekonomik ve kültürel alanda çok hızlı bir değişim yaşanmaktadır. Bu değişim bazı ülkeleri, özellikle ekonomik açıdan gelişmiş ülkeleri, bu değişime ayak uydurabilecek iyi eğitilmiş ve yaratıcı nesiller yetiştirmeye zorlamıştır. Bu durum, öğrenci yetiştirmede en önemli faktörlerden biri olan öğretmen faktörünü daha ön plana çıkarılmıştır. İşte bu sebeple 1980'lerden itibaren dünyanın çeşitli ülkelerinde öğretmen yetiştirme alanında önemli reformlar yapılmıştır. 

Öğretmen yetiştirme alanında başlatılan bu reformlar ve araştırmalar sayesinde, gelişmiş ülkelerde bu sahada ilerlemeler kaydedilmiştir. Ekonomik açıdan gelişmiş ülkelerde başlayan bu değişime ayak uyduramayan ülkelerden birisi de Türkiye olmuştur. Bu durum 1990'lı yıllarda daha belirgin hale gelmiş ve öğretmen yetiştirme sistemimizdeki problem daha belirgin hale gelmiştir. Özellikle, "... bazı alanlarda yanlış yapılanıma ve eğilimler nedeniyle öğretmen yetiştirme kurumlarımız hızla değişen ülkemiz okullarına ayak uyduramaz hale gelmişlerdir" (YÖK, 1998, p.1). Buna ilaveten, öğretmen yetiştirme konusunda yeterli akademik çalışmaların yapılmadığı görülmüştür (Baki ve diğerleri, 1996). Bu durum farklı öğretmenlik branşlarında kendisini değişik biçimlerde göstermiştir. Özellikle ortaokul tarih öğretmenlerinin yetiştirilmesinde, Eğitim Fakülteleri'ndeki Tarih Öğretmenliği bölümlerinin dünyada bu alanda olan gelişmeleri yakalayamadığı ve geri kaldığı bizzat bazı tarih eğitimcileri tarafından dile getirilmiştir (Özbaran, 1992, 1998). 

Yukarıdaki ifadelerin ışığı altında, Türkiye'deki ortaokul tarih öğretmenlerinin yetiştirilmesine katkıda bulunabileceği ümidiyle, Türk ve İngiliz tarih öğretmeni adaylarının nasıl eğitildiklerinin karşılaştırılması, bu tezin konusu olarak seçilmiştir. 

Çalışmanın ilk aşamasında yapılan kaynak taraması neticesinde, Türkiye'de ortaokul tarih öğretmenlerinin nasıl eğitileceği konusundaki kaynakların ve araştırmaların azlığı dikkati çekerken, İngiliz ortaokul tarih öğretmenlerinin yetiştirilmesi konusunda yapılan kaynak taramasında, konuyla ilgili araştırmaların 1970'lerden itibaren yapılmaya başlandığı görülmüştür. Söz konusu araştırmalarla, ilk ve ortaöğretimde tarihin nasıl öğretileceği konusunda önemli adımlar atılmıştır. Bu araştırmaların sonucu elde edilen bulguların ışığı altında İngiltere'deki ortaokul tarih öğretmeni yetiştirme programları 1980'lerde başlayan bir süreçle yeniden yapılandırılmıştır. Bu değişim süreci, günümüzde dahi yapılan araştırmaların ışığı altında devam etmektedir. 

Araştırma soruları 

Türk ve İngiliz ortaokul tarih öğretmenlerinin nasıl yetiştirildiğinin karşılaştırılması aşağıdaki 10 adet araştırma sorusuyla sınırlandırılmıştır: 

1.      Ortaokul tarih öğretmeni adayları, tarihin nasıl öğretileceği konusunda ne tür bir eğitim almakta ve aldıkları bu eğitimi öğretmenlik uygulaması esnasında ne derece uygulayabilmektedirler?

2.      Ortaokul tarih öğretmeni adaylarına, öğretmenlik formasyonu çerçevesinde neler öğretilmekte ve öğretilen bu bilgiler öğretmenlik uygulaması esnasında ne kadar uygulanabilmektedir? 

3.      Ortaokul tarih öğretmeni adayları, staj esnasında yaptıkları çalışmaları nasıl değerlendirmekte ve bu değerlendirme onların öğrenme ve öğretmelerini nasıl etkilemektedir? 

4.      Ortaokul tarih öğretmeni adaylarının öğretmenlik uygulaması öncesi ve sonrası uygulamaya yönelik ilişkileri nelerdir? 

5.      Ortaokul tarih öğretmeni adaylarından staj öncesi ve staj esnasında öğretmenlik uygulamasına yönelik olarak ne tür yazılı çalışmalar istenmekte ve bu çalışmalar aday öğretmenlerin öğretmenlik uygulamasını nasıl etkilemektedir? 

6.      Ortaokul tarih öğretmeni adaylarının ders anlatma süresi ve çeşitliliği nedir? 

7.      Öğretmenlik uygulaması esnasında, uygulamaya yönelik olarak tarih eğitimcileriyle, ortaokul tarih öğretmeni adaylarıarasındaki ilişki nedir? 

8.      Ortaokul tarih öğretmeni adaylarının, öğretmenlik uygulaması öncesi ve uygulama esnasında uygulamaya yönelik faaliyetler hakkındaki görüşleri nedir?

9.      Ortaokul tarih öğretmeni adaylarını eğiten tarih eğitimcilerinin tarihin nasıl öğretileceği konusundaki yeterliliği ile öğretmenlik uygulamasına hazırlık ve uygulama esnasındaki görevleri nedir? 

10.  Öğretmenlik uygulamasının yapıldığı okullar ile ortaokul tarih öğretmenlerini yetiştiren kurumlar ne yakınlıkta çalışmaktadırlar? 

Yöntem 

Araştırmada `Survey yöntemi' kullanılmıştır. İlk aşamada, iki ülkede ortaokul tarih öretmeni yetiştirme ile ilgili kaynaklar incelenmiş ve daha sonraki aşamada veri toplama teknikleri olarak anket ve mülakat uygulanmıştır. 

Araştırmanın evrenini, Türkiye ve İngiltere'de ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren tarih eğitimcileriyle (Türkiye'de öğretim üyeleri ve öğretim görevlileri), 1997-1998 eğitim ve öğretim yılında iki ülkede öğretmenlik uygulamasına katılmış ortaokul tarih öğretmeni adayları oluşturmaktadır. 

Çalışmanın örneklemi, yukarıda belirtilen evren içinden seçilmiştir. İlk aşamada, yukarıda belirtilen evren içinden Türkiye ve İngiltere'de ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren tarih eğitimcileri için ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren 10 kurum seçilmiştir. Buna ilaveten, evrenin diğer kısmını oluşturan aday öğretmenler için, yukarıda belirtilen 10 tane ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren kurum arasından İngiltere ve Türkiye’de iki tane ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren kurumun 1997/98 yılında öğretmenlik uygulamasını tamamlamış olan aday öğretmenlerinin tümü seçilmiştir. 

Çalışmanın veri toplama işlemi 1997/98 yılı içinde iki ülkede gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, İngiltere'de tarih öğretmeni yetiştiren 10 tane tezsiz tarih mastır kursunda görevli tarih eğitimcilerine anket uygulanmıştır. Daha sonra, bu anketlerin ışığı altında, bu 10 tane tezsiz mastır kursundan beşinde altı tane tarih eğitimcisiyle mülakat yapılmıştır. Çalışmanın Türkiye kısmında, İngiltere'de uygulanan anket ve mülakat soruları için deneme anketi ve mülakatı yapılmıştır. Bu çalışmanın ışığı altında, anket ve mülakat için İngiltere'de sorulmuş bazı sorular, Türkçe anket ve mülakat formlarından çıkarılmış ve diğer bazı sorular üzerinde düzeltme yapılmıştır. Türkçe anketler, 10 Eğitim Fakültesinin Tarih Öğretmenliği bölümünde uygulanmıştır. Daha sonra bu 10 tane tarih öğretmenliği bölümünün beşinde 6 tane tarih eğitimcisiyle mülakat yapılmıştır. 

Çalışmanın öğretmenlik uygulamasına katılmış aday tarih öğretmenleriyle olan kısmında ise İngiltere'de bulunan iki tezsiz tarih mastır kursundaki tüm öğrencilere anket uygulanmış ve bu iki kurstan üç bayan ve dört erkek tarih öğretmeni aday ile mülakat çalışması yapılmıştır. Daha sonra, bu anket ve mülakat sorularıyla Türkiye'de deneme anketi ve mülakatı yapıldı. Bu çalışma sonucu bazı sorular Türkçe anket ve mülakat formlarından çıkarıldı ve bazı sorular üzerinde düzeltme yapıldı. Bu çalışmadan sonra, söz konusu anket iki Eğitim Fakültesi'nin Tarih Öğretmenliği bölümünden aday öğretmenlik uygulamasına katılmış olan tüm aday öğretmenlere uygulandı. Bu öğrenciler arasından üç bayan ve dört erkek öğretmen adayla mülakat yapıldı. 

Türkiye ve İngiltere'de anket ve mülakatlarda sorulan sorular arasında sayı bakımından farklılıklar bulunmaktadır. İngiltere'de tarih eğitimcilerine uygulanan ankette 26 kapalı ve 9 açık soru sorulmuştur. Türkiye’de uygulanan ankette ise 24 kapalı ve 9 açık soru sorulmuştur. Mülakatta ise, İngiltere'deki tarih eğitimcilerine 30 soru sorulmuştur. Buna karşın Türkiye'de sorulan soru sayısı 25'tir. 

Aday öğretmenlere, İngiltere'de uygulanan ankette 29 kapalı ve bir açık soru sorulurken, Türkiye'de uygulanan ankette 25 kapalı ve bir açık soru vardır. Mülakatta ise İngiltere'de sorulan soru sayısı 30 iken, bu sayı Türkiye'de yapılan mülakatlarda 26'dır. 

Çalışmanın istatistiksel analizler kısmında frekans ve yüzde kullanılacaktır. Verilerin çözümü ve yorumlanması devam etmekte olduğundan, çalışmadan elde edilen verilerden bir kaç örnek verilerek iki ülke sistemleri arasındaki bazı farklardan bahsedilecektir. 

İki ülkede uygulanan anketlerde sorulan bazı sorular ve bu sorulara verilen cevaplar şu şekildedir: Her iki ülkedeki ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren tarih eğitimcilerine tarihin nasıl öğretileceği konusunda araştırma yapıp yapmadıkları sorulmuştur. Bu soruya İngiliz tarih eğitimcilerinin 75% (n:16) evet cevabı verirken, Türk tarih eğitimcilerinin 6.3% (n:32) evet cevabı vermişlerdir. Başka bir soruda, her iki ülkedeki tarih eğitimcilerine, aday öğretmenlerin, öğretmenlik uygulaması esnasında farklı deneyimler kazanıp kazanamadıkları sorulmuştur. Bu soruya, Türk tarih eğitimcilerinin 37.5% (n:32) evet cevabı verirken, İngiliz tarih eğitimcilerinin 87.5% (n:16) evet cevabı vermişlerdir. 

İki ülkede aday öğretmenler için uygulanan anketlere verilen cevapların bir kısmı şu şekildedir: 

Staj öncesi, öğrencilerin tarihi nasıl algıladığına dair aldığım eğitim yeterlidir.  

Staj öncesi, tarih derslerinde ne çeşit öğretim teknikleri geliştirebileceğime dair aldığım eğitim yeterlidir. 

Çalışmanın şu ana kadar yapılan analizlerinden, Türk ve İngiliz ortaokul tarih öğretmenlerini yetiştirme sistemleri arasında farklılık bulunduğu görülmüştür. Bu farklılıkların bir kısmı şu şekilde sıralanabilir: 

1.      İki ülkede ortaokul tarih öğretmeni adaylarının seçilmesinde farklılıklar bulunduğu görülmüştür. İngiltere'de ortaokul tarih öğretmeni adayları tezsiz mastır programına katılmak için yetenek ve bilgilerine göre mülakat ile seçilirken, Türkiye'de tarih öğretmeni adayları merkezi sistem ile yapılan sınavlarla tarih öğretmenliği bölümlerine kabul edilmektedirler. 

2.      İki ülkede ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren kurumların müfredat programlarında farklılıklar bulunmaktadır. İngiltere'deki ortaokul tarih öğretmeni yetiştiren kurumların müfredatları genel öğretmenlik formasyonunun yanısıra, tarihin nasıl öğretileceği, ortaöğretimde bulunan öğrencilerin tarihi nasıl algıladığı ve tarih derslerinin anlatımında farklı yöntemlerin nasıl kullanılacağı doğrultusunda oluşturulmuştur. Türkiye'de ise eğitim fakültelerinin tarih öğretmenliği bölümlerinin müfredat programında genel öğretmenlik formasyonu ile ilgili derslerin bulunmasına karşın, tarihin nasıl öğretileceği, ortaokuldaki öğrencilerin tarihi nasıl algıladığı ve tarih derslerinde ne tür öğretme yöntemleri kullanılacağına dair konuların daha az olduğu görülmüştür. 

3.      Aday öğretmenleri yetiştiren kurumlar ile aday öğretmenlerin uygulama yaptıkları okullar arasındaki görev dağılımlarında iki ülke arasında farklılıklar bulunmaktadır. İngiltere'de ortaokul tarih öğretmenini yetiştiren kurumlar ile uygulama okulları arasında sıkı bir işbirliği bulunmaktadır. Aynı zamanda uygulama okulları, aday öğretmenlerin yetiştirilmesinde önemli görevler üstlenmektedirler. Türkiye'de ise, aday öğretmenlerin yetiştirilmesinde sorumluluğun büyük bölümünün eğitim fakültelerinin tarih öğretmeliği bölümlerinde olduğu görülmüştür. 

4.      Türkiye ve İngiltere'de aday öğretmenlerin uygulama okullarında yaptıkları uygulamalarda süre ve ders anlatma çeşitliliği bakımından farklılıkların olduğu görülmüştür. İngiltere'de ortaokul tarih öğretmeni adayları, öğretmenlik uygulaması çalışmalarında farklı deneyimler kazanabilme şansına sahipken, Türk tarih öğretmeni adaylarının uygulama süresinin kısa olması sebebiyle yeterli deneyim kazanma şanslarının daha düşük olduğu görülmüştür. 

5.      İki ülkede aday öğretmenlerin öğretmenlik uygulamasına hazırlanmaları esnasında yaptıkları yazılı çalışmalarda farklılıklar olduğu görülmüştür. İngiltere'de ortaokul tarih öğretmeni adayları genel öğretim konuları, tarihin nasıl öğretileceği ve teknolojinin tarih öğretiminde nasıl kullanılacağı ile ilgili seminerler hazırlamaktadırlar. Bu seminerlerin sayıları tezsiz mastır kurslarına göre değişirken, bazı tezsiz mastır kurslarında bu sayının sekize kadar çıktığı görülmüştür. Türk ortaokul tarih öğretmeni adaylarından ise bu alanlara yönelik yazılı çalışmaların istenmediği görülmüştür. 

6.      İki ülke arasında, aday öğretmenleri yetiştiren tarih eğitimcileriyle, aday öğretmenlere uygulamada rehberlik yapan rehber öğretmenler arasında uygulamaya yönelik ilişkilerinde farklılıklar görülmüştür. İngiltere'de uygulama öncesi ve esnasında tarih eğitimcileri ve rehber öretmenler arasında daha önceden planlanmış bir program dahilinde sıkı bir işbirliği bulunmaktadır. Buna karşın Türkiye'de, bu ilişkinin daha düşük seviyede olduğu görülmüştür. 

7.      İki ülke arasında, aday öğretmenleri yetiştiren tarih eğitimcilerinin akademik çalışma alanlarında farklılıklar olduğu gözlenmiştir. İngiltere'de ortaokul tarih öğretmenlerini yetiştiren tarih eğitimcilerinin büyük bir kısmının akademik çalışmalarını tarihin nasıl öğretileceği konusunda yaptığı görülmüştür. Buna karşın, tarih eğitimiyle ilgili araştırma yapan Türk ortaokul tarih adaylarını yetiştiren tarih eğitimcilerinin sayılarının düşük olduğu görülmüştür. 

8.      İki ülkede aday öğretmenlerin uygulama öncesi ve esnasında, uygulamaya yönelik olarak uygulamadan sorumlu danışman hocalarıyla ilişkilerinde farklılıklar olduğu gözlenmiştir. İngiltere'de aday öğretmenlerin, uygulama öncesi ve esnasında danışman hocaları tarafından sistemli bir biçimde desteklendiği görülmüştür. Türkiye'de ise uygulama öncesi ve esnasında danışman hocaların aday öğretmenlere desteğinin daha düşük bir seviyede olduğu görülmüştür. 

Kaynakça 

Baki, A., Çepni, S., Akdeniz, A. R., Ayaz, A., Kalkavan, A. ve Özbay, Y. (1996) Türkiye'de Eğitim Fakülteleri'nin Yeniden Yapılandırılması, Trabzon. 

Özbaran, S. (1992) Tarih ve Öğretimi, İstanbul, Cem Yayınevi. 

Özbaran, S. (1998) "From a Turkish Point of View" in Leeuw-Roord, Joke van der (ed.) The State of History Education in Europe, Korber-Stiftung, pp. 66-76. 

YÖK (1998) Eğitim Fakültelerinin Öğretmen Yetiştirme Programlarının Yeniden Düzenlenmesi, Ankara. 

Designed and Revised by    iktisada web masters group

Bu web sitesi en iyi IE 3 veya uzeri ile izlenebilir. Browser`inizin JAVA destekli veya enabled olmasi gereklidir.