Hinagdanan Cave: Paraiso sulod sa paraiso
|
Kon ang usa ka tawo kanunayng makakita sa usa ka ordinaryong talan-awon dili na niya kini tagdon.
Mao kini ang nahitabo sa Hinagdanan Cave sa mga molupyo nga diin sa kanhiayng panahon usa lang kini ka kaligoanan ug labhanan sa mga sapot.
Napukaw kini sa dihang usa ka langyaw nga bisita nagsugod sa pagpangutana kon kinsa ang naghimo niini nga langub?
Kinsa ug giunsa kini pagdiskobre? Anaa bay nahisulat nga kasaysayan ning maong lugar?
Aduna bay mga katingalahang binuhat o espiritu sa sulod?
Kining maong mga pangutana maoy naghatag og giya aron mangita og tubag. Ang Libro sa Kahibalo nagbatbat sa detalye kon giunsa sa pagsugod ang langub.
Diha sa Hinagdanan Cave ug sa uban nga mokabat sa 30 ka langub diha sa Bingag, Dauis, wala mahibaloi ang piho nila nga edad, apan kini naporma og usa ka langub.
Milyones ka mga katuigan ang milabay, ang mga tinulo sa ulan nga nahulog nasagulan ug carbon dioxide gikan sa hangin ug sa yuta.
Kini nga carbon dioxides nag-usab sa ulan ngadto sa carbonic acid. Ang carbonic acid makita diha sa ginger ale ug sa soda.
Kon kini mahulog diha sa anapog, mokutkot kini sa puro humok nga bato hangtud mogawas ang liki nga sama og gidak-on sa buhok.
Daghang ulan mangahulog, magkadaku usab ang siak nga makakita og bag-ong dalan taliwala sa nagsapaw nga mga bato.
Ang maong agianan molapad ngadto sa usa ka langub-agianan. Ang maong langub-agianan kinuruskuros ug mitubo ngadto sa mga lawak.
Hangtud nga ang tubig mopuno sa langub-agianan ug modagayday agi sa bato nga paril sa matag lawak ug kini moanam og kadaku.
Kon walay makapaundang sa acid rain water, molamoy kini og daku nga lugar sa anapog.
Sa pag-adorno diha sa langub lain nga tahas. Usa ka tulo sa ulan motapot ngadto sa atup.
Ang usa ka tinulo sa tubig, magporma og usa ka gamay nga lingin nga apog nga kristal diha sa atup.
Ang ubang mga tinulo magapabilin gihapon sa mao nga lugar. Ang lingin nga apog moporma og usa ka gamay nga bato “nagbitay’ng yelo”.
Nag sige kini og tubo. Laing tinulo sa tubig mahulog diha sa salog sa langub. Sa kadugayan, magkadaghan ang mga tinulo nga mangahulog nga pareho og marka.
Ang patak sa apog moporma sama og usa ka bagaon nga bato nga kandila. Ang kandila maga sige og tubo.
Ang nagbitay’ng yelo nga bato diha sa atup gitawag og estalaktita (stalactite). Ug ang bagaon nga kandila diha sa salog gitawag og estalagmita (stalagmite).
Matag usa kanila magtubo sa nagkadaiyang bili, depende sa iyang gibas-on sa langub, ang temperatura sa lawak ug ang gibag-on sa anapog diha sa ibabaw.
Kon ang estalaktita ug ang estalagmita mag-abot moporma kini og usa ka lindog. Sa dihang kining tanan nahitabo diha sa ilawom sa kayutaan ug natabonan kini sa mga tanaman.
Ang katawhan niadtong panahona mipuyo ug nag-ugmad sa maong yuta. Usa niana ka adlaw sa dihang ila kining gihinloan aron umahon, ang tag-iya sa maong yuta nakadiskobre og duha ka haduul nga buho, ila kining nabantayan sa dihang ilang gikuha ang mga daut nga kahoy.
Gusto nilang mahibaw-an ang gilagmon sa mao nga bangag pinaagi sa paglabay og bato sa ilawom ug natingala sila og dako sa dihang nakadungog sila og tingog sa tubig.
Hangtud nga usa ka hagdanan ang ilang giporma, mao nga ang maong lugar ginganlan og “Hinagdanan Cave” tungod kay makasulod ka pinaagi sa hagdanan.
Ang bag-o nga agianan nadiskobrehan sa dihang ang daku nga kahoy namatay ug nadunot ug ang bangag nagsilbi nga agianan padulong sa ilawom sa langub.
Ang maga molupyo nianang lugara naggamit sa langub isip ilang kuhaanan og tubig nga mainom, pangkaligo ug panglaba.
Ang unang langyaw nga nakabisita niining maong langub mao ang mga Espanyol. Miduaw sila dili lang aron pag-inom sa bugnaw nga tubig, aron usab pagtan-aw sa maanindot nga palibot niini.
Ang mga kahimanan nga gikinahanglan niadtong panahona mao ang maayo nga hagdanan, higdaanan nga gitawag og lantay.
Kining maong lugar gidayeg sa langyawng mga bisita, kon sila makakita sa kaanindot sa palibot.
Sa kasamtangan, ang Hinagdanan Cave gidumala sa mga barangay officials sa Bingag, Dauis, Bohol, pinangulohan sa ilang maabtikon nga Barangay Kapitan Filma E. Palacio, usa ka retired teacher sa mao nga lugar.
Ang isla sa Panglao maoy giila karon
nga pagaduawon sa mga turista lokal ug langyaw, niini usab nga isla makita ang
paraiso nga sulod sa paraiso.
