Ni: Uriel Vallecera

Gula 29
Hulyo 27, 2008

Milabay ang duha ka bulan. Usa niana ka buntag, nahigmata si Teresa nga naglain ang iyang lawas. Gibati siyag kaluod.

Dihang wala na makaagwanta, midali siyag gawas sa iyang lawak sulod sa boarding house nga iyang gipuy-an.
Nagdagan siya nga mipaingon sa kosina.

Igo lang gyod siyang nakaabot sa may lababo, midigwa siya. Pulos laway ang iyang gisuka. Morag mahabwa ang iyang tinai maong midigwa siya taman sa ginhawa.

Nanggawas ang laway nga iyang gisuka sa iyang baba ug ilong. Naluya siya sa pagsinuka. Gipaningot siyag bugnaw.
“Unsa may nahitabo nimo, Teresa?” wala makapugong pagpakisayod ang iyang ka-boardmate nga si Angeli.

“Wa niy kaso,” laktod niyang tubag. “Gipanuhot lang tingali ko.” Mibalik siyag sulod sa iyang kwarto dihang medyo arang-arang na ang iyang pamatyag sa kaugalingong.

Mihigda siyag balik. Samtang nagtutok ang iyang mga mata sa kisame, dihay misantop sa iyang hunahuna. Nahinumdom siya nga duha na diay ka bulan nga wala siya tunghaa sa iyang regla.

Gikulbaan dayong siyang naghuna-huna niini. Nabalaka siya nga tingalig nagbunga ang nahitabo tali kanila ni Ronald didto sa Banlas Inn.

Apan kausa ra kadtong nahitabo kanila. Wala na masubli ang nahitabo nila ni Ronald sa Banlas Inn. Talagsa ray babaye nga momabdos bisan sa usa lang ka sexual intercourse.

Pero kon tinuod ang iyang katahap nga nagbunga ang gibuhat nila ni Ronald sulod sa mabugnawng lawak, unsaon man niya pagpasabot ang iyang mga ginikanan mahitungod niini?

Kini ang iyang gikabalak-an. Aron pagtino sa iyang katahap, nakigkita dayon si Teresa sa usa ka doktor. Tuod man, wala siya masayop.

Nasuta sa doktor nga naghiling kaniya nga nagsabak siya. Nahugno si Teresa sa maong kasayoran. Sa higayon nga masayran sa iyang mga ginikanan ang iyang kahimtang, seguradong pahunongon gayod siya sa pagpa-eskuyla.

Apan sa laing bahin, nalipay sab si Teresa. May liwat na sila si Ronald. Ang bata nga miturok sa iyang tagoangkan bunga sa ilang gugma.

Wala niya basoli ang pagtahan sa iyang kaugalingon ngadto kang Ronald kay gihigugma man kini niya. Nakahukom si Teresa nga tug-anan niya ang mga ginikanan sa iyang kahimtang.

Gula 28
Hulyo 20, 2008

Sa tuyo nga mapukan sa hingpit ang kalihokan sa insurhensiya, gihingusgan sa gobyerno ang ilang counter-insurgency program.

Ilang gipalapdan ang ilang livelihood program aron maikag ang mga rebelde pagbalik sa sabakan sa kagamhanan. Misalir ang maong pamaagi sa kagamhanan.

Tungod niini, ubay-ubay na ang mga sakop sa walhong grupo nga misurender ngadto sa gobyerno. Misurender ang mga rebelde nga wala makaantos sa kalisod sa ilang kinabuhi sa pagtago-tago sa kabukiran.

Gawas sa mga programang panginabuhian, adunay balik-baril program ang AFP. Ilawom sa maong programa, bayran sa kagamhanan ang matag armas nga madala sa matag rebel returnee atol sa ilang pagsurender.

Nakadugang kini sa kaikag sa mga rebelde sa bukid sa pagsurender. Mikabat na sa 251 ka mga sakop sa walhong grupo sa Central Visayas ang mitahan sa ilang kaugalingon ngadto sa gobyerno.

Gipaabot sa AFP nga madugangan pa ang maong figure sa umaabot nga mga adlaw kay nakadawat silag taho nga aduna pay laing hut-ong sa mga rebelde nga naglihok sa kabukiran nga gusto nang mokanaog sa patag.

Usa sa misuporta sa gihingusgang kampanya batok sa insurhensiya mao ang gobernador. Mitanyag siyag P30 mil nga hinabang pinansiyal alang sa panginabuhi sa matag rebel returnee nga ikapresentar sa iyang buhatan.

Ug gitinuod sa gobernador ang iyang saad. Nakapahimulos sa gitanyag niyang hinabang pinansiyal ang duha ka sakop sa walhong grupo nga naglihok sa sidlakang bahin sa lalawigan dihang mihukom silang mobalik na sa sabakan sa balaod.

Ang paghatag sa P30 mil matag usa kanila giatol sa pagpresentar kanila ngadto sa kapitolyo. Mapasalamaton ang duha ka rebel returnee sa maayong kabubut-on sa gobernador ug miingon nga ang kantidad nga ilang nadawat dako nag ikatabang kanila aron sila makasugod og balik sa normal nga kinabuhi.

Gibutyag usab sa maong mga returnees nga ang hinungdan nga naghinayhinay na silag biya sa walhong pundok mao nga wala tumana ang gipasalig ngadto kanila nga hatagan silag luna sa yuta ug tag P1,200 nga allowance matag bulan.

Nahigmata na kuno sila nga gigamit ug giilad lang sila aron morebelde batok sa kagamhanan. ‘Timailhan kini nga nagkahinay na ang mga rebelde sa Central Visayas,’ nagkanayon si Lt. Col. Jeffrey Andam sa Central Command.

Gula 27
Hulyo 13, 2008

Sa bukid nga gikampohan sa mga rebelde, nagpadayon sa ilang naandang kalihokan ang mga sakop sa walhong grupo nga gipangulohan ni Kumander Abay.

Gisugdan na nila ang gihingusgan nilang plano sa pagpalig-on sa ilang pundok. Gihingusgan nila ang pagpangolekta og revolutionary tax.

Nagtuo sila nga usa kini sa makatabang aron mapalig-on pagbalik ang ilang pundok. Pero dyotay ray nisanong sa gipangayo nilang revolutionary tax.

Daghang mga opisyal sa kalungsoran ug kabarangayan nga wala na mohatag sa ilang gipangayo. Niini, nahisagmuyo si Kumander Abay.

Ingon sa nakombinser gayod sa gobyerno ang katawhan sa dili paghatag og bisan unsa ngadto nila nga nahlihok sa kabukiran.

Sa hilom, nabalaka si Kumander Abay. Kon magpadayon ang ingon niini, makapahuyang gayod kini sa ilang kalihokan ug hayan mapakyas ang ilang kawsa.

Gawas sa pagpangolektag revolutionary tax, nang-recruit usab silag mga tawo nga gustong mopasakop sa kalihokan. Maoy ilang gipunting ang mga estudyante nga sama kang Ronald Liwanag, naila nga aktibista sa mga tulunghaan.

Kining matanga sa mga batan-on ang angayan nga mamahimong sakop sa ilang pundok. Nagpahigayon usab silag sagunson nga pagpamanhig.

Ang ilang tuyo sa paghimo niini mao ang pagtigom og dugang mga armas. Gipang-ilog nila ang mga armas sa mga sakop sa militar nga ilang napatay.

Lakip ang mga bala sa ilang mga kaaway ilang gilampurnas sa pagsakiyo aron aduna silay daghang mga reserba. Diha hinuon ing higayon sa ilang pagpamanhig nga silay diriyot maalaot. Ingon sa nakapangandam ang mga sundalo nga ilang gibanhigan kay nakasukol man kini kanila.

Ubay-ubay ang napatay nga mga sundalo apan napatyan usab ang mga rebelde og usa ka sakop. Samdan usab si Ka Henry apan kini dili grabe.

Dihay higayon nga ilang gisulong ang presinto sa kapolisan sa lungsod. Wala makalihok ang kapolisan nga nakalitan sa ilang pag-atake.

Gihimulbolan nila sa mga armas ug mga bala ang mga polis. Wala hinuoy kinabuhi nga nakalas sa pikas ug pikas atol sa mao nilang pagpanulong.

Walay dugo nga mibanaw. Dangtag pipila ka adlaw, mao na usay ilang gisulong ang presinto sa kapolisan sa silingan nga lungsod.

Nakakuha gihapon silag mga armas ug mga bala.

Gula 26
Hulyo 6, 2008

Sa pag-interact sa secretary general sa Mamamayan Muna-Central Visayas sa tulumanon ni Ricky Liwanag sa DYTM, mipadayag kinig kabalaka sa gitinguha sa gobyerno nga pagbuhi og balik sa Anti-Subversion Law aron mapalig-on ang pagpakigbatok sa insurhensiya.

Nasagmuyo pag-ayo ang secretary general sa MM-CV sa maong lakang sa kagamhanan nga alang niya dili makiangayon.

“Gi-repeal na kining maong balaod ni kanhi Presidente Fidel Ramos,” nagkanayon ang secretary general. “Apan karon gitinguha kining banhawon sa administrasyon aron pagpig-ot sa katungod sa katawhan. Kon mabanhaw sa hingpit ang anti-subversion law, kaming nasakop sa legal front ikonsiderar nang kabahin sa underground movement nga nakigbatok sa gobyerno. Mapig-otan na kami sa among katungod pagmartsa sa kadalanan ug ingon man pagsalmot sa eleksiyon.”

“Sa imong analysis,” missal-ot og pangutana si Ricky sa interactor. “May lehitimong panginahanglan ba gyod pagbanhaw sa antisubversion law?”

“Wa koy nakitang lehitimong basehan sa pagbuhi sa maong balaod, Mr. Liwanag,” tubag sa secretary general sa MM-CV.

“Ang akong nakita niini mao nga ang kasamtangang administrasyon sama sa misubli lang sa bangis nga rehimen kaniadto sa diktador nga si kanhi Presidente Ferdinand Marcos nga daghang gilapas nga katungod sa katawhan. Nasubo kami pag-ayo niini kay ang mga legal front misubay man sa mga polisiya sa democratic form of government sama sa mga leftist nga partido sa Australia ug ubang komunistang mga partido sa Uropa nga gihatagan og kahigayonang makalingkod sa gobyerno. Gawas niana, lahi sab mig pamaagi ug baroganan sa mga rebelde sa kabukiran kay ang among grupo igo man lang mipadayag sa mga kahiwian sa gobyerno. Dili man mi sama sa mga rebelde nga migamit gyod og armas sa ilang pag-alsa.”

“Imbes nga buhion ang anti-subversion law,” laing pangutana ang gipasupot ni Ricky Liwanag. “Unsa gyod ang mas praktikal nga angay buhaton sa gobyerno?”

“Angayang sulbaron una sa gobyerno ang nagpadayong extra-judicial killings ug media killings sa nasod kaysa mohimog laing lakang nga walay laing tuyo kondili ang paggukod niadtong mosaway sa naghitak nga korapsiyon,” matod sa SecGen.

NOBELA ARCHIVES:
Hunyo 2008
Mayo 2008
Abril 2008
Marso 2008
Pebrero 2008
Enero 2008