MALAJZIA: NJË QYTETËRIM MES XHUNGLASH

Olsi Jazexhi

Një nga vendet që më ka tërhequr jashtë mase përpara se ta vizitoja dhe të jetoja në të ka qënë Malajzia. Këtë vend ne shqiptarët jemi mësuar ta shohim në televizionet tona me ndërtesa të larta që përngjajnë diku me ato të Hong Kongun apo Taivanit. Megjithatë në perceptimet tona Malajzia shpesh ngatërrohet me xhunglat e relievit tamil – indian të filmit Sandokan, ku heroi po-indian i filmit “Sandokani, Luani i Malajzisë” jep një shikim paksa konfuz mbi vendin, rracat, fetë dhe kulturën e vendit në fjalë. Për habinë tonë më të madhe filmi “Sandokan” nuk është dhënë asnjëherë në Malajzi.

Malajzia

Malajzia është një shtet që shtrihet në fund të siujdhesës malajziane, në Azisë Juglindore. Ajo përbëhet prej dy pjesësh, asaj gadishullore dhe asaj ishullore, apo siç ajo njihet më qartë Malajzia Perëndimore dhe ajo Lindore. Pjesa gadishullore e Malajzisë zbret nga veriu ku ajo kufizohet me Tailandën deri në shtetin e Xhohorit, i cili ndahet nga Singapori nga një vijë detare jo më e madhe se dy kilometra në distancë. Pjesa Lindore apo ishullore e Malajzisë që përbëhet nga shtetet e Sabahut dhe Saravakut të cilët shtrihet në ishullin e Borneos, i cili ndahet mes Malajzisë, Indonezisë dhe Brunei Dar-us-Salamit.

Malajzia është një shtet federal i përbërë nga trembëdhjetë shtete të cilat janë: Xhohori, Sabahu, Saravaku, Kelantani, Terenganu, Peraku, Pinangu, Selangori, Malaka, Negri Sembilani, Kedahu, Perlisi dhe Pahangu. Përveç trembëdhjetë shteteve të lartpërmendura deri në vitin 1965 Malajzia përbëhej nga një shtet më shumë i cili ishte Singapori i cili u nda nga federate malajziane pas kontraditave që federate pati me të fundit në vitet 1963.

Pushtimi japonez i Malajzisë Lindore dhe Perëndimore sëbashku me Singaporin nga Japonezët në vitin 1942, të cilët me të drejtë deklaronin se kishin ardhur të çlironin Azinë nga pushtimi i njeriut të bardhë, dhe ndryshimi i forcave në arenën botërore pas Luftës së Dytë Botërore detyroi britanikët që të rishikojnë sundimin e tyre në botë. Duke parë se kohët po ndryshonin ata menduan se koha kishte ardhur për ta, të tërhiqeshin nga kolonitë e tyre, por duke bërë atë që lexohet sot në sheshin ‘Sun Tech Square’ të Singaporit: ku kolonialistët britanikë që u vranë në luftë me kolonialistët japonezët mbahen dhe adhurohen për herojtë më të mëdhenj të Singaporit.

Në vitet 1940 popullata e Malajzisë kishte 50% të saj malajzianë, 37 % kinezë dhe 12 % indianë. Kinezët dhe indianët të shtyrë nga sivëllezërit e tyre në Indi dhe Kinë ishin nga popullatat më ambicioze për të sunduar Malajzinë e kohëve moderne. Qëndrimi i tyre në qytete nën britanikët i kishte shtyrë malajzianët të izoloheshin në fshatrat e tyre, gjë që i sillte të fundmëve frikë dhe dëshirën për krijimin e shtetit të tyre kombëtar.

Për të refuzuar skemat e protektorateve britanike disa ish-zyrtarë malajzian nën britanik themeluan UMNO-në (the United Malays National Organization) apo Organizata e Bashkuar Nacionale Malajziane më 1946 e cila 2 vjet më vonë do të çonte vendin drejt lidhjes konfederale. Megjithatë lidhja malajziane dhe kërkesa e patriotëve malajzianë për pamvarërsi do të kalonte në shumë vështirësi deri në vitin 1957. Vendi gjatë kësaj kohe kaloi do të kalonte një erë lufte civile mes etnive vëndase dhe luftës së sundimtarëve britanik kundër Partisë Komuniste Malajziane. PKM-ja e cila kishte patur pjesë aktive në rezistencën anti-japoneze ishte shqetësimi kryesor i lëvizjës për pamvarësi malajziane dhe eleminimi i saj ishte misioni kryesor i kolonialistëve britanik përpara se ata të lëshonin vendin.

Malajzia si Shtet

Pas konflikteve te ndryshme ideore, etnike dhe kolonialiste, dhe shfarrosjes së rezistencës komuniste, më 31 Gusht 1957, Federata Malajziane u shpall e krijuar duke patur si kryeministër Tunku Abdul Rahmanin, liderin e UMNO-së. Në vitin 1961 ai propozoi krijimin e një federatë pan-Malajziane që do të përshinte Malajzinë, Singaporin, Saravakun, Borneon Verior dhe Brunein. Bashkimi i propozuar u formua në Shtator të 1963 me përjashtim të Bruneit sulltani i të cilit nuk pranoi ofertën që në fillim, i ndjekur nga Singaporit që u nda nga konfederata në vitin 1965.

Nga data e krijimit e deri në ditët tona një nga problemet kryesore që Malajzia ka hasur vazhdimisht ka qënë konfliktet etnike dhe fetare të vendit dhe zhvillimi i tij. Këto konflikte që burojnë në sundimin e malajzianëve mbi kinezët dhe indianët çuan në ndarjen e Singaporit nga Malajzia, në luftën civile të 1969 dhe tensione që shihen edhe sot në vend dhe mes Malajzisë dhe Singaporit të dominuar nga kinezët. Lufta e ftohtë mes rracave për dominim ka çuar edhe në përplasje fetare në zonë. Dhe një nga arsyet kryesore pse feja Islame është aq shumë e respektuar sot nga sundimtarët e Malajzise dhe Bruneit rrjedh nga identifikimi i kombësisë me fenë që është një komponent bazë në marrëdhëniet etnike të arqipelagut Malajzian.

Megjithatë pas vitit 1974 Malajzia vendi ka parë stabilitet etnik dhe politik të theksuar. Kjo erdhi si rrjedhojë e ndarjes së pushteteve që UMNO-ja ndërtoi në frontin që sundon vendin që nga fillimi i viteve 70. Fronti Kombëtar Malajzian apo Barisan Nasionali udhëhiqet nga UMNO-ja dhe përmbledh në vete partitë e shumicës së kinezve dhe indianëve malajzian. Barisan Nasionali dhe politika e tij ka patur kriza sidomos në zgjedhjet e fundit në Malajzi nga dy parti: Parti se-Islam Malaysia (PAS) dhe DAP të cilat nuk pranojnë të jenë aleat të konsensusit të Barisanit. PAS-i përfaqëson krahun fetar malajzian dhe kërkon për implementimin e sheriatit në Malajzi. Kjo parti kontrollon dy shtete në vend, atë të Terenganut dhe Kelantanit ku i fundit udhëhiqet nga Menteri Besari Nik Aziz. Ndërsa DAP apo Partia e Aksionit Demokratik që përfaqëson kinezët e pakënaqur më trajtimin që ata marrin nga Barisan Nasionali kërkon dhënjen fund të sundimit të një grupi në shoqërinë malajziane.

Malajzia nën Mahatir Bin Muhamedin

Një nga problemet kryesore që Malajzia ka parë që nga krijimi i saj ka qënë ai ekonomik. Një shtet i dalë nga një e kaluar kolonialiste, me dallime të mëdha ekonomike mes indigjenëve dhe kinezve të ardhur, që shtrihet mes xhunglash që përbëjnë afro 80% të territorit të saj, në vitet 70 kishte problem të sajin kryesor zhvillimin e vendit. Duke parë nivelin e ulët të jetesës që vendet përreth Malajzisë kanë, si Tailanda, Indonezia, Kamboxhia etj misioni kryesor i klasës sunduese malajziane ka qënë gjithnjë progresi. Dhe suksesi i Malajzisë në arenën ndërkombëtare si një nga tigrat ekonomikë të Azisë përmban padyshim nga pas emrin e kryeministrit të saj të fundit Mahatir Bin Muhamedit.

Mahatir Bin Muhamedi është një nga ata shumë malajzianë të cilët e kanë parë në sy problemin e zhvillimit rracor në vend. Në vitet 70 kur ishte në Londër ai akuzonte rracën e tij për dembele dhe inferiore përpara kinezve agresivë, gjë që e ktheu të fundit në pre të sulmeve mediatike në Malajzi. Megjithatë pas shumë manovrave politike, Mahatiri që me profesion është doktor, arriti që në vitin 1981 të zëvendësoj Dato Husein Onnin si kryeministër i vendit. Me ardhjen e tij në pushtet Mahatiri ka treguar se është një nga liderët më të hekurt por edhe vizionarë të Malajzisë. Ambicjet e tija politike u panë menjëherë pas ardhjes së tij në pushtet kur i fundit iu hoqi shumë fuqi legjislative nëntë sulltanëve – monarkë të vendit. Në 1987 ai tregoi dorën e tij të hekurt kundër opozitës me arrestime masive, më pas me dënime ndaj bizneseve britanike në vend dhe në 1993 cënoi sërisht pushtetin e sulltanëve duke iu hequr të fundëve superioritetin mbi ligjin .

Taktikat autoritative të Mahatirit nuk kanë parë përplasje të tij vetëm me vendasit. Ai është përplasur shpesh në arenat ndërkombëtare më britanikët, amerikanët, Fondin Monetar Ndërkombëtar, Sorrosin të cilin e akuzoi si kryebanditin çifut të rënies masive financiare të Azisë Juglindore në vitin 1997, me njeriun e bardhë evropian të cilin e ka akuzuar për agresiv dhe grabitqar, dhe biles edhe me çifutët si komb kur akuzoi të fundët përpara pak muajsh për sundues indirekt të botës. Në disa nga përplasjet e tij Mahatiri ka qënë jashtëzakonisht i suksesshëm. Kjo ishte në vitin 1998 kur refuzoi paketat dhe këshillat e FMN-së dhe borxhet milionadollarëshe që ata i shitën Indonezisë, Koresë së Jugut, Tailandës etj. Rrefuzimi i kolonizimit monetar dhe skemave shkatërrimtare për ekonomitë ku FMN-ja sundon, sëbashku me idetë për krijimin e një monedhe alternative me Dollarin – Dinarit Islam nga Mahatiri e kanë bërë atë një nga personat më të referuar në vendet e botës së tretë që vuajnë nga presionet e hegjemonisë dhe imperializmit perëndimor. E kanë kthyer në një Che Gevara Islamik të shekullit, i cili adhurohet nga Gjiri Persik e deri në Argjentinë për guximin dhe vizionin e tij për botën e tretë.

Përplasja më e egër e Mahatirit ndodhi në fund të vitit 1997 kur ai pushoi nga detyra dhe më pas burgosi zëvendësin e tij, dhe njëkohësisht presidentin e Universitetit tim, Anwar Ibrahimin, pasiqë akuzoi të fundit për imoral. Kjo përplasje ka qënë një nga më të rrezikshmet të karrierës së Mahatirit të Malajzisë, pasi që figura popullore e Anvar Ibrahimit revoltoi mbarë Malajzinë.

Ndoshta ka qënë dora e hekurt e Mahatir Bin Muhamedit ajo që arriti të transformojë Malajzinë nga viti 1981 deri në Tetor të 2003 nga një vend agrar në një nga tigrat më të padiskutueshëm të Azisë së Largët në teknologji dhe industri. Vizioni që Mahatiri i dha popullit të tij në këto 20 vite udhëheqje që në Malajzi njihet si Dua Pulu – Dua Pulu apo viti 2020 kur Mahatiri ëndërronte ta shihte Malajzinë vend të industrializuar, sëbashku me politikat agresive, diktatoriale por edhe vizionare të tij, janë ato që e kanë kthyer Malajzinë sot në një tigër ekonomik. Politika e Mahatirit me investitorët perëndimor ishte e thjeshtë: ai i jepte Microsoftit apo Siemensit toka masive ne prani të qyteteve të mëdha pa iu kërkuar asnjë para për 10 vite me rradhë. Iu ofronte ndihmën dhe sigurinë absolute për investimin e tyre me kusht që të fundit të punësonin popullin, të kishin prodhime të orientuara për eksport dhe pas 10 vitesh ti paguanin taksë qeverisë.

Dëshira agresive e Mahatirit për transferim teknologjie e kanë kthyer Malajzinë sot në prodhuesin numër 1 në botë të kondicionërëve, microchipsave kompjuterikë, në bazën kryesore prodhuese të industrisë japoneze. Shumica e mallrave ‘Made in Japan’ që shiten sot nëpër botë, kanë vetëm vulën Japan nga mbrapa pse në fakt janë ‘Made in Malaysia’. Me politikat proteksioniste ndaj industrive lokale vendi ka arritur sot të prodhojë makinat, elektronikët, avionët dhe qoftë edhe raketat e tij. Janë ambicjet dhe dora e hekurt e Mahatir Bin Muhamedit ajo që Malajzinë që përpara 30 vitesh ishte një xhungël eksperimentale e njeriut të bardhë (orang puteh) të kthehet sot në një nga vendet ku ‘orang putehët’ e Amerikës, Australisë dhe Britanisë së Madhe sëbashku me ne fukarejtë lëkurëbardhë të Shqipërisë të kërkojmë fatet tona. Është Malajzia e ambicjeve të Mahatirit, Muslimanit Ambicioz nga Malajzia ajo që sot ka godinën më të lartë në botë, KLCC-në dhe në katin e saj më të lartë ndodhet një Xhami, ku njeriu brun dhe i vogël i Malajzisë së Largët i falet Allahut të Tij Madhështor.

Kjo është Malajzia ku unë kam jetuar për 6 vite me rradhë.