Manifestimi Letrar Ndërkombëtar „Ditët e Naimit 2002“ - Tetovë

Kur takohen Naimi dhe Kadare

Pesë ditë plot me frymëzim, tri mbrëmje poetike, katër libra të reja fringo: Poete dhe poetë nga e gjithë bota, mes tyre kandidati për çmimin Nobel, Ismail Kadare, u takuan në Tetovë në emër të Naim Frashërit, që këtë vit kishte ardhur para Pallatit të Kulturës i bronxuar e i lartë siç është vepra e tij

Shkruan: Silke BLUMBACH

Vjershat e Naim Frashërit recitohen prej mbi njëqind viteve nëpër shkollat dhe odat shqiptare. Pjesë të poemave të njohura si „Fjalët e Qiririt“ dhe „Bagëti e Bujqësi“ janë vënë në melodi popullore. Atdhedashuria e tij i ka rrënjët mbi një dashuri për njerëzimin, e cila shkrihej vetë në një panteizëm mistik. Naimi, njëri prej tre vëllezërve të famshëm që ushtronin një ndikim gjurmëlënës mbi jetën shpirtërore të Rilindjes shqiptare, e ka kënduar edhe Tetovën.

Atje, prej 17 deri më 21 tetor, nën drejtimin e Shaip Emërllahut u mbajt për herë të gjashtë Festivali Letrar Ndërkombëtar „Ditët e Naimit“.

Frymëzim në shumë gjuhë

Shkrimtarë shqiptarë nga Franca, Italia, Gjermania, India, Danimarka, Karaibet dhe natyrisht nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia ishin bashkuar në Tetovë për të recituar krijimet e tyre në të tri mbrëmjet letrare. Nga Kosova kishin ardhur, ndër të tjerë, Ali Podrimja, Din Mehmeti, Adem Gashi, Basri Çapriqi... si dhe Eqrem Basha, i cili u nderua me çmimin „Qiriri i Naimit“. Nga Maqedonia morën pjesë poetë nga pothuaj të gjitha grupet etnike: Mes kolegëve të saj shqiptarë dhe maqedonas, poetja turke Biba Ismail recitoi „Letrën e saj për Diellin“, dhe vllahja Vanghea Mihanj-Steryu magjepsi me poezinë e lexuar në gjuhën e saj amtare, që i ngjan rumunishtes. Krejtësisht ndërkombëtare u bë ngjarja me Erik Stinusin nga Danimarka, mikun e kafshëve, i cili e mori çmimin „Menada“, dhe me bashkëshorten e tij indiane Sara, e cila në mbrëmjen e fundit doli në skenë e veshur në një „sari“ indian. Shikuesit i rrëmbeu laureatja e çmimit „Oeneumi“, Nicole Kazhë - Florentiny nga Martiniku, që këndoi „Rekuiemin“ e vet dhe imitoi daulle karibe.

Promovime dhe pejsazhe

Në „Ditët e Naimit 2002“ u promovua libri i dytë i gjermanes Silke Blumbach me poezi në shqip, „Karavela e fundosur“. Një poezi plot metafora, dhimbje ekzistenciale kalon në dashuri për botën shqiptare (Agron Tufa). Libra të tjera të reja, të promovuara këtu, kanë qenë një libër me studime për Naim Frashërin, si dhe Antologjia e festivalit „Fshehtësia e lirisë“.

„Liria e thellë nuk ndodhet në asnjë kushtetutë dhe nuk do të thotë ta mposhtësh lirinë e të tjerëve“, komentoi shkrimtari Visar Zhiti nga Shqipëria, „por është liria t’i kuptosh të tjerët“.

Por, programi nuk ngritej vetëm mbi letërsi. Gjatë „Ditëve të Naimit“ të vitit të kaluar, ku lufta sapo kishte heshtur, poetët shkonin dhe ktheheshin vetëm mes Pallatit të Kulturës dhe hotelit „Makedonija“. Kësaj herë dy furgonë udhëtuan nëpër malet e luginat, pranë liqeneve dhe deri në vendgërmimet arkeologjike Scupi dhe Heraclea.

Në Tetovë ishin mbresëlënëse ura prej guri që të kujton Prizrenin, xhamia e lyrë ngryrashumë me ornamente bimore dhe pejsazhe qytetesh, si dhe teqja e bektashinjve – sipas Baba Tahirit, drejtuesit mjekërgjatë të urdhrës tolerante dervishësh, teqja më e bukur në Ballkan.

„Populli shqiptar meriton një letërsi të klasës së parë“

Mirëpo, pika kulmore e „Ditëve të Naimit“ ka qenë vizita e „kolosit të letërsisë shqipe“ Ismail Kadare. Nga Tirana, ai kishte ardhur me bashkëshorten Helena në festën letrare, kishte ardhur për tu takuar me shqiptarët e Maqedonisë,  në përurimin e romanit të tij të ri „Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut“, për t’i vizituar universitetet në Tetovë dhe për tiu përgjigjur pyetjeve të lexuesve të entuziazmuar.