อนาคาริกธรรมปาละ กับการฟื้นฟูพุทธสถานในอินเดีย

เซอร์เอ็ดวินส์ อาร์โนลด์ (Sir Edwin Arnold)

ท่านเซอร์เอ็ดวินส์ อาร์โนลด์ (Sir Edwin Arnold) เป็นคนแรกที่ยกคำถามเรื่องการครอบครองพุทธคยาให้เป็นกรรมสิทธิของชาวพุทธ ซึ่งเป็นเจ้าของอย่างแท้จริง ท่านได้ประพันธ์หนังสือชื่อ ประทีปแห่งเอเชีย(The light of Asia) ซึ่งพรรณนาพุทธประวัติให้ชาวยุโรปและอเมริกาได้รับทราบ

ท่านเซอร์เอ็ดวินส์ อาร์โนลด์ (Sir Edwin Arnold) เกิดวันที่ ๑๐ เดือนกรกฎาคม พ.ศ.๒๓๗๕(ค.ศ.๑๘๓๒) ที่เมือง GRAVESEND Kent ประเทศอังกฤษ และได้มาอินเดียในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ.๒๔๐๐(ค.ศ.๑๘๕๗) โดยรับราชการตำแหน่งอาจารย์ใหญ่ของวิทยาลัย เดกข่าน(Deccan Collage) ถึงแม้ว่าท่านจะอยู่อินเดียเพียง ๔ ปีเท่านั้น ในระหว่างระยะเวลานี้ ท่านได้กระตือรือล้นสนใจในพระพุทธศาสนา ในปี พ.ศ.๒๔๑๐(ค.ศ.๑๘๖๗๗ ) ท่านได้เดินทางกลับไปยังกรุงลอนดอนและได้ทำงานเป็นนักเขียนในหนังสือพิมพ์เดลี่ เทเลกราฟ(DAILY TELEGRAPH) ต่อมาได้เป็นบรรณาธิการ ขณะเดียวกันท่านได้ศึกษาพระพุทธศาสนาในธรรมะที่เป็นพื้นฐานและวรรณคดีทางพระพุทธศาสนา ซึ่งสามารถหาได้ในอังกฤษในขณะนั้น ในปี พ.ศ.๒๔๒๒ (ค.ศ.๑๘๗๙ ท่านได้ตีพิมพ์ผลงานของท่านเรื่องประทีปแห่งเอเชีย(The light of Asia) ซึ่งก็ประสบความสำเร็จทันที ในบทนิยามของหนังสือเล่มนี้ ท่านเขียนไว้ว่า

“ในชั่วอายุคนที่ผ่านมาเล็กน้อยหรือไม่มีเลย ประเทศยุโรปไม่เคยรับรู้เกี่ยงกับศรัทธาที่ยิ่งใหญ่ในอินเดีย แม้กระนั้นก็ตามยังหลงเหลืออยู่ระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๒๔ และในวันนี้ที่ยังมีอยู่อย่างมากมายในจำนวนพุทธศาสนิกชนและอาณาเขตที่ศรัทธานี้ได้แพร่กระจายออกไปในรูปแบบความเชื่อแบบอื่น เป็นจำนวนถึง ๔๗๐ ล้านคนที่นับถือ

การแข่งขันแห่งชีวิตของเรา ทฤษฎีของพระโคตมะ และอาณาจักรแห่งจิตวิญญาณของครูในอดีตส่งผลมาถึงปัจจุบัน จากเนปาลและศรีลังกา ครอบคลุมคาบสมุทรในภาคตะวันออกทั้งหมดสู่จีน ญี่ปุ่น ทิเบต เอเชียกลาง ไซบีเรีย จนกระทั่งยุโรปทางตอนเหนือ อินเดียเองที่ดูเหมือนนางฟ้าและอาณาจักรที่งดงามในความเชื่อศรัทธา

ถึงแม้ว่าความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนาจะเลือนหายไปจากมาตุภูมิจนเกือบหมด คำสั่งสอนที่สูงส่งที่เป็นสัญลักษณ์ของพระโคดมยังฝังอยู่เหนือศาสนาพราหมณ์สมัยใหม่ และสัญลักษณ์ทั้งหมดและความมั่นใจของพวกฮินดูต่างแจ่มชัด เพราะเนื่องมาจากอิทธิพลเริ่มแรกของศีลธรรมในพระพุทธศาสนามากว่า ๑ ใน ๓ ของมวลมนุษยชาติ พวกเขาต่างเป็นหนี้ในศีลธรรมและความคิดทางศาสนาที่เจ้าชายสิทธัตถะได้ตั้งขึ้น ถึงแม้ว่าจะเปิดเผยได้ไม่หมดในข้อมูลที่มีอยู่ แต่ก็ปรากฏอย่างสูงสุด อ่อนโยนอย่างสูงสุด และมีประโยชน์อย่างสูงสุด”

ในปี พ.ศ. ๒๔๒๕ (ค.ศ.๑๘๘๕) ท่านได้เดินทางมานัสการพุทธคยาและได้ถวายสักการะต่อพระพุทธรูปองค์ใหญ่ในพระวิหารซึ่งได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์โดยรัฐบาลอินเดียอังกฤษ ท่านมีอาการขนลุกซู่(เพราะดีใจ)ที่ได้เห็นพระวิหารหลังใหญ่ แต่ก็เศร้าโศกเสียใจที่พบว่า พระวิหารที่ศักดิ์สิทธิ์ได้ถูกพวกมหันต์ ที่นับถือพระศิวะ เข้าครอบครองยยึดถือเป็นกรรมสิทธิ์

ท่านได้ถามพวกมหันต์ว่า ท่านสามารถนำใบโพธิ์ที่เขียวขจีที่ต้นพระศรีมหาโพธิ์ได้หรือไม่ พวกมหันต์พูดว่า

“จงหักเอา ตามที่ท่านต้องการ นาย มันไม่มีค่าอะไรสำหรับพวกเรา”

หลังจากนั้นท่านได้นำใบโพธิ์จำนวน ๓-๔ ใบมาด้วยและวางไว้บนศรีษะ

ท่านได้เดินทางจากอินเดียไปยังศรีลังกา แผ่นดินของพระพุทธศาสนิกชน ท่านได้รับการต้อนรับอย่างงดียิ่ง ที่เมืองแคนดี ซึงเป็นที่ประดิษฐานพระเขี้ยวแก้วของพระพุทธเจ้า ท่านรู้สึกปลาบปลื้มตื้นตันใจเมื่อได้ถวายใบโพธิ์ที่นำมาจากพุทธคยาแก่พระสงฆ์ ซึงพระสงฆ์เหล่านั้นไม่ได้รับเอาด้วยอาการที่สนใจและเคารพเท่านั้น แต่ได้นำไปวางไว้ในผอบทองคำ และวางไว้ตรงกลางแท่นบูชา(โต๊ะหมู่บูชา) มันไม่ใช่เรื่องประหลาดอัศจรรย์ เมื่อชาวศรีลังกาขอร้องให้ท่านต่อสู้ในเรื่องพุทธคยา เพื่อความเหมาะสมต่อการเรียกร้องต่อองค์การรัฐบาลทั้งในอินเดียและอังกฤษ เกี่ยวกับเรื่องที่พระวิหารพุทธคยาไม่ได้อยู่ในความดูแลของชาวพุทธ ท่านจึงตกลงที่จะดำเนินการในเรื่องนี้

หลังจากที่ท่านกลับไปลอนดอนได้ไม่นาน ท่านได้รวบรวมหลักฐานเอกสารต่างๆ เสนอต่อองค์กรระดับสูงที่เกี่ยวข้องทั้งในอินเดียและอังกฤษ และได้เสนอคดีความแก่ท่านเหล่านั้นว่า

“พุทธวิหารที่คยาควรจะมาอยู่กับชาวพุทธซึ่งเป็นผู้มีสิทธิอย่างเต็มที่ “

ถ้าจำเป็นจริงๆ หลังจากจ่ายเงินค่าทดแทนที่เหมาะสมแก่พวกมหันต์ ท่านจำกัดวงเงินอยู่ที่หนึ่งแสนรูปีซึ่งคิดว่ารัฐบาลอินเดียสามารถจ่ายได้ และถ้าไม่ประสบความสำเร็จ ท่านคาดว่าจะยกปัญหากรณีนี้เสนอดต่อชาวพุทะทุกประเทศเพื่อเรียกร้องเอาวิหาคืนมา ท่านได้ถือเอาเป็นกรณีเรียกร้องที่ศักดิ์สิทธิ์ แต่ท่านก็มีอยู่เพียงคนเดียว จากนั้นไป ๕-๖ ปี ท่านได้เขียนบทความทางพระพุทธศาสนาในหนังสือพิมพ์เดลี เทเลกราฟ (Daily telegraph) ซึ่งปลุกกระตุ้นเตือนจิตสามัญสำนึกให้เกิดแก่ชาวพุทธทั่วโลก

ปี พ.ศ. ๒๔๓๖ (ค.ศ.๑๘๙๓) ท่นได้ตีพิมพ์บทความในหนังสือพิมพ์เดลี เทเลกราฟ (Daily telegraph) เรื่อง ตะวันตกและวันออก โอกาสแจ่มจรัส โอกาสแห่งความรุ่งโรจน์( EAST and West ; A Splendid Opportunity) และไดยื่นคำร้องต่อรัฐบาลอังกฤษเพื่อเข้าครอบครองวิหารพุทธคยาและมอบให้ชาวพุทธผู้เป็นเจ้าของอย่างแท้จริง ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลอินเดียอังกฤษ หรือรัฐบาลอังกฤษที่ลอนดอน ก็ไม่รับฟังคำร้องของท่าน ในขณะเดียวกัน จากการเคลื่อนไหวของท่านอนาคาริกะ ธรรมปาละ ชาวศรีลังการ เพื่อเรียกร้องการครองครองวิหารมหาโพธิ์ ท่าทีของพวกมหันต์ได้เปลี่ยนแปลงไปทันที ที่จะมีการร่วมมือกันที่ง่ายขึ้น นำไปสู่การเจรจาได้ทันทีที่มีผล รัฐบาลเกิดความกลัวและต้องการรักษาสันติภาพระหว่างข้อเสนอเรียกร้องของท่านเซอร์อาร์โนลด์ที่คุกรุ่นขึ้นมา ดังนั้นรัฐบาลอินเดียได้สูญเสียโอกาสที่ดีนี้ไป และชาวพุทธได้ต่อสู้อย่างยาวนานเกือบ ๖๐ ปี เพื่อขับไล่พวกมหันต์

นับตั้งแต่บทความการต่อสู้เรียกร้องสิทธิได้ขยายเป็นวงกว้างออกไป ว่า ท่านเซอร์อาร์โนลด์ได้เห็นพุทธคยาในปี พ.ศ. ๒๔๒๘ (ค.ศ.๑๘๘๕) และสิ่งที่ท่านได้พยายามทำเพื่อรักษาวววัดทียิ่งใหญ่ที่สุดของชาวพุทธ

ต่อไปนี้ คือบางตอนของบทความเรื่อง ตะวันตกและวันออก โอกาสแจ่มจรัส โอกาสแห่งความรุ่งโรจน์

( EAST and West ; A Splendid Opportunity) ที่ตัดทอนมาเฉพาะตอนที่สำคัญๆ

ตะวันตกและวันออก โอกาสแจ่มจรัส โอกาสแห่งความรุ่งโรจน์

( EAST and West ; A Splendid Opportunity)

เขียนโดย ท่านเซอร์ เอ็ดวิน อาร์โนลด์

“ในความเป็นจริง ไม่มีข้อกังขาสงสัยใดๆ ในความเป็นจริงของสถานที่,สังเวชนียสถาน ๔ ตำบลของชาวพุทธ คือ

กบิลพัสดุ์ (ปัจจุบัน Bhuila) ซึ่งเจ้าชายสิทธัตถะประสูติ, ป่าอิสิปตนะ ภายนอกเมืองพาราณสี ซึ่งพระพุทธองค์ได้แสดงธรรมเทศนา กุสินารา ที่พระองค์ได้ปรินิพพาน และสถานที่ตรัสรู้ซึ่งมีต้นโพธิ์เป็นเครื่องหมาย ในวันเพ็ญเดือน ๖ เมื่อ ๒๓๘๓ ปีมาแล้ว พระองค์ได้บำเพ็ยเพียรทางจิตและมีศรัทธาเป็นอย่างมากซึงพระองค์ได้นำความเจริญทางอาารยธรรมมาสู่เอเชีย บรรดาสังเวชนียสถาน ๔ ตำบล ต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่พุทธคยา คือสิ่งที่มีค่าและศักดิ์สิทธิ์ของชาวพุทธทั่วทั้งเอเชีย ทำไมหรือ เพราะว่า ปัจจุบันตกอยู่ในมือของนักบวชพราหมณ์ผู้ไม่ได้ดูแลวัดเลย นอกจากว่าจะถือเอาเป็นกรรมสิทธิ์เท่านั้น และพวกเขาได้ตักตวงเอาผลประโยชน์เป็นอย่างมาก ความจริงในเรื่องนี้ ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๑๓ กล่าวคือ ๑๔๐๐ ปีมาแล้ว สถานที่แห่งนี้เป็นสถานที่พิเศษสุดและชาวพุทธรักษาไว้ แต่ได้ทรุดโทรมลงและถูกปล่อยปละละเลยเหมือนกับวัดพุทธศาสนาแห่งอื่นๆ จากการอันตรธานสูญหายของพุทธศาสนาจากอินเดีย ๓๐๐ ปีต่อมา นักบวชศาสนาพราหมณ์ทีนับถือพระศิวะมาถึงที่นี้ และตั้งหลักปักฐาน ณ ที่ตรงนี้ ได้เริ่มครอบครองสิ่งที่อยู่รอบๆ ซึ่งได้เห็นและก่อนตั้งโรงเรียนสอนศาสนาขึ้นมา พวกเขามีกำลังมากจึงเข้ายึดครองเป็นเจ้าของวัดพุทธคยา ซึ่งรัฐบาลเบงกอลได้เข้ามาบูรณะและพื้นที่รอบพุทธคยา ในปี พ.ศ. ๒๔๒๓ (ค.ศ.๑๘๘๐) และได้ขอส่วนหนึ่งของรั้วเสาหินสมัยพระเจ้าอโศกจากพวกมหันต์ ซึ่พวกเขาได้นำไปสร้างบ้าน เพื่อนำกลับมาตั้งไว้ ณ ที่เดิม แต่พวกมหันต์ไม่ได้คืนมา และท่านเซอร์ อาชเลย์ gvgfo (Sir Ashley Eden) ก็ไม่สามารถผลักดันการบูรณะให้แล้วเสร็จได้

ชาวพุทธทั่วโลกได้ลืมคืนที่ดี และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และเป็นศูนย์กลางที่ยิ่งใหญ่ของศรัทธา ดังเช่นนครเมกกะ และเยรูซาเล็ม(Mecca and Jeruzaiem) เป็นศูนย์กลางศรัทธาของผู้ศรัทธานับล้านคน-เมื่อข้าพเจ้าได้พักที่โรงแรมที่พุทธคยาปีสองปีที่ผ่านมา ข้าพเจ้ารู้สึกเศร้าใจที่เห็นเครื่องบูชา สาร์ท (Shraddh) ของพวกฮินดูในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์เช่นนี้ และวัตถุโบราณที่มีค่าจำนวนมากหลายพันชิ้น ซึ่งจารึกด้วยภาษาสันสกฤตได้ถูกทิ้งจมอยู่ในดิน ข้าพเจ้าได้ถามนักบวชฮินดูว่า

“ข้าพเจ้าจะขอใบโพธิ์จากต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่ศักดิ์สิทธิ์ได้หรือไม่”

“เจ้านาย จงหักเอาเท่าที่คุณชอบ มันไม่มีค่าอะไรสำหรับเรา” นี้เป็นคำตอบจากพวกเขา

ไม่มีความละอายจากอาการที่พวกเขาไม่สนใจใยดี ข้าพเจ้าเก็บใบโพธิ์ ๓-๔ ใบอย่างเงียบๆ ซึ่งพวกมหันต์ได้หักมาจากกิ่งบนหัวของพวกเขา และข้าพเจ้าได้นำใบโพธิ์ไปยังศรีลังกา เมื่อได้คัดลอกจารึกที่เป็นภาษาสันสกฤต ที่นั้น(ศรีลังกา)ข้าพเจ้าได้พบว่าใบโพธิ์เป็นสิ่งมีค่าสำหรับชาวพุทธที่ศรีลังกา ซึ่งต้อนรับด้วยความกระตือรือร้นและศรัทธา ใบโพธิ์ที่ข้าพเจ้าถวายได้ถูกนำไปที่เมืองแคนดี้ และได้ใส่ไว้ในผอบที่มีค่าและได้รับการบูชาทุกๆ วัน”

และอีกตอนหนึ่งที่ท่านเซอร์อาร์โนลด์เขียนถึงพวกมหันต์ที่พุทธคยา มีดังต่อไปนี้

“ แต่ ๒-๓ ปีผ่านไป ในขณะที่ความคิดไปแผ่ขยายไปทั่วเอเชีย และสมาคมอย่างมากมายได้ก่อตั้งขึ้น ด้วยจุดประสงค์พิเศษเพื่อเรียกร้องดินแดนศักดิ์สิทธิ์คืนมา พวกมหันต์ได้เรียกร้องเอาทรัพย์สินมากเกินไปและเข้ายึดครองวัดมากขึ้นทุกที จดหมายที่ข้าพเจ้าได้รับจากทางตะวันออก แสดงว่า พวกรัฐบาลได้นึกถึงคำขู่ของพวกพราหมณ์และผู้บริหารท้องถิ่น ได้มีท่าทีเปลี่ยนไปในการเจรจา

ข้าพเจ้าคิดว่า พวกมหันต์เป็นคนดี ข้าพเจ้าไม่ได้ปรารถนาอย่างนี้มาก่อนเลย แต่มิตรภาพและความพอใจที่พวกเขามีให้ ถ้าคุณเดินเข้าไปในสถานที่ซึ่งผุ้คนที่ศณัทธานับล้านเลื่อมใสศรัทธาอยู่ คุณอาจสังเกตเห็นสิ่งที่น่าอดสูและระทมใจในสวนมะม่วง ด้านตะวันออกของแม่น้ำ ลิลาจัน(Lilajan) พระพุทธรูปสมัยโบราณได้ถูกนำมาติดไว้ที่คลองชลประทานใหล้กับหมู่บ้านมุจลินท์ คือ สระมุจลินท์ และได้เห็นพระพุทธรูปใช้เป็นฐานรองรับบันไดที่ท่าตักน้ำ ข้าพเจ้าได้พบชาวนาในหมู่บ้านรอบๆ วิหารพุทธคยา พวกเขาใช้แผ่นสลักที่มีความงดงามจากวิหารมาทำเป็นขั้นบันไดของพวกเขา ข้าพเจ้าได้พบภาพสลักสูง ๓ ฟุต ซึ่งมีสภาพดีเยี่ยมจมอยู่ใต้กองขยะด้านตะวันอกของวังมหันต์ อีกส่วนหนึ่งติดอยู่กับผนังด้านตะวันออกของสวนมะม่วงริมแม่น้ำ และรั้วเสาหินพระเจ้าอโศกซึ่งเป็นสิ่งที่มีค่าสูงสุดของอินเดีย ซึ่งล้อมวิหาร แต่ปัจจุบันกลายเป็นส่วนหนึ่งของห้องครัวพวกมหันต์”

นี้เป็นส่วนหนึ่งของบทความที่ท่านเซอร์อาร์โนลด์ เขียนลงในหนังสือเพื่อกระตุ้นเตือนใช้ชาวพุทธทั่วโลก ไดรับรู้เรื่องราวที่เกิดขึ้นที่พุทธคยาและพระพุธศาสนาในอินเดีย สร้างความตื่นตัวเป็นอย่างมากในการที่จะเรียกร้องเอาพุทธคยาคืนมามาและรักษาพระพุทธศาสนาไว้

แต่ด้วยสถานการณ์การเมืองในขณะนั้น ลัทธิล่าอาณานิคมโดยมีอังกฤษ ฝรั่งเศสรวมทั้งชาติยุโรปกำลังถาโถมเข้ามาสู่เอเชียอย่างหนัก ประเทศที่นับถือศาสนาพุทธเกือบทุกประเทศ(ยกเว้นไทย) ได้ถูกยุโรปยึดครอง ไทยเองก็สูญเสียดินแดนไปเป็นจำนวนมากให้แก่อังกฤษ การติดต่อสื่อสารก็ลำบาก ทำให้การต่อสู้ในเรื่องนี้ค่อนข้างลำบากเป็นอย่างมาก อย่างไรก็ตาม บทความนี้ได้กระตุ้นเตือนให้เกิดผู้นำใจสิงห์จากศรีลังกา ผู้เกิดมาเพื่อกอบกู้พระพุทธศาสนา ได้เดินทางมาอินเดียเพื่อเรียกร้องจนก่อให้ความความสำเร็จ

ท่านอนาคาริกะ ธรรมปาละ พระโพธิสัตว์จากศรีลังกา

ทันทีที่บทความของท่านเซอร์อาร์โนลด์ ที่เกี่ยวกับพุทธคยาได้ตีพิมพ์ อนาคาริกธรรมปาละ ชาวพุทธหนุ่มแห่งศรีลังกา ผู้ได้ผันตัวเองมาเป็นนักเผยแผ่ผู้ยิ่งใหญ่ในยุคปัจจุบัน ตัดสินในที่จะมาดูด้วยพุทธสถานในอินเดียด้วยตนเอง วันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๔๓๔ (ค.ศ.๑๘๙๑) ท่านพร้อมกับพระญี่ปุ่นชื่อว่า โกเซน คุรุรัตนะ(Kozen Gururatna) ได้เดินทางมาถึงป่าอิสิปตนะมฤคทายวัน เมืองพาราณสี ท่านแทบหมดสติเมื่อเห็นสถานการณ์ที่เลวร้ายของพุทธสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ สถานที่พระพุทธองค์ได้เสดงธรรมเทศนาเป็นครั้งแรก และส่งพระสาวกวออกไปประกาศพระศาสนา

ไม่ใช่เฉพาะป่าอิสิปตนะเท่านั้น ที่พุทธคยาก็เหมือนกัน ในวันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ.๒๔๓๔ ท่านได้เดินทางไปพุทธคยาได้พบว่า วิหารพุทธคยาถูกปล่อยปละละเลย และพวกมหันต์ทำให้หมดความศักดิ์สิทธิ์

ท่านได้บันทึกไว้ว่า

“หลังจากขับรถออกมาจากคยา ๖ ไมล์(ประมาณ ๑๐ กม.) พวกเราได้มาถึงสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ภายในระยะทาง ๑ ไมล์ คุณสามารถเห็นซากปรักหักพังและภาพสลักที่เสียหายเป็นจำนวนมาก ที่ประตูทางเข้าวัดของพวกมหันต์ตรงหน้ามุขทั้งสองด้าน มีพระพุทธรูปปางสมาธิและปฐมเทศนาติดอยู่ จะแกะออกได้อย่างไร พระวิหารที่ศักดิ์สิทธิ์ พระพุทธรูปประดิษฐานอยู่บนบัลลังก์งดงามมาก ซึ่งแผ่ไปในใจของพุทธศาสนิกชนสามารถทำให้หยุดนิ่งได้ ช่างอัศจรรย์จริงๆ ทันใดนั่นเอง ข้าพเจ้าได้เอาหน้าผากจรดที่พระแท่นวัชรอาสน์ แรงดลใจได้เกิดขึ้นในใจของข้าพเจ้า สิ่งนี้เองได้กระตุ้นเตือนให้ข้าพเจ้าหยุดอยู่ตรงนี้และบูรณะสถานที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้

ไม่มีที่สักดิ์สิทธิ์แห่งใดในโลกนี้ที่จะสเมอเหมือนกับสถานที่เจ้าชายสิทธัตถะได้บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ เมื่อมีแรงบันดาลใจ ข้าพเจ้าถามท่านโกเซน คุรุรัตนะ ว่า ท่านจะร่วมมือกับข้าพเจ้าหรือไม่ และท่านได้ตอบตกลงอย่างเต็มใจ และมากไปหว่านั้นท่ามีความคิดตรงกัน เราทั้งสองสัญญากันอย่างลูกผู้ชายว่า พวกเราจะพักอยู่ที่นี้ จนกระทั่งมีพระสงฆ์บางรูปมาดูแลสถานที่แห่งนี้”

หลังจากนั้นท่านก็ได้ทำงานอย่งหนักเพื่อเรียกร้องเอาพุทธคยาคืนมาจากพวกมหันต์ โดยได้เริ่มต้นจัดตั้งสมาคม พุทธคยามหาโพธิ์ในอินเดียและศรีลังกา จัดทุนในการดำเนินงาน เขียนจดหมายถึงชาวพุทธทุกประเภทและได้ออกเดินทางไปปาฐกถาในอเมริกา ที่สภาศาสนาโลก ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ.๒๔๓๖ และได้ปาฐกถาเรื่อง โลกเป็นหนี้พระพุทธเจ้า และหลังจากนั้นได้พบกับ มาดาม ฟอสเตอร์(Mrs.Foster) และต่อมาก็ได้กลายเป็นอยู่ให้การสนับสนุนการทำงานของท่านอย่างมากมาย

แต่การต่อสู้ของท่านก็ไม่ประสบความสำเร็จ เพราะมีกำลังทำงานน้อยกว่าพวกมหันต์จึงกาทางต่อสู้ด้วยการเข้าหาผู้หลักผู้ใหญ่ในบ้านเมืองรวมทั้งท่านเนห์รูและมหาตมะคานธี แต่ก็ช่วยอะไรได้ไม่มากนัก เพราะท่านทั้งสองกำลังต่อสู้เพื่อเอกราชของอินเดีย ท่านอนาราริกธรรมปาละก็อาศัยกฎหมายเข้าช่วยโดยฟ้องร้องเรียกเอาพุทธคยาคื้นมา แต่ก็แพ้ แต่การพ่ายแพ้นำไปสู่ชัยชนะ หลังจากคำตัดสินของศาลให้ท่านแพ้คดีความ ชาววอินเดียเป้นจำนวนมากที่เป็นชาวฮินดูเองก็ไม่เห็นด้วยกับคำตัดสินนี้ และเรียกร้องให้พวกมหันต์คืนพุทธคยาแก่ชาวพุทธ

ท่านคุรุเทพ ระพินทรานาถ ตะกอร์ มหากวีเอกชาวเบงกอล ผู้สนับสนุนความคิดนี้ กล่าวไว้ว่า

“ข้าพเจ้ามั่นใจว่า ชาวฮินดูทั้งหมดที่เข้าใจถึงอุดมคติของตนจะสามารถรับฟังได้ว่า มันเป็นความผิดอย่างมากที่อนุญาตให้สร้างวัดขึ้นตรงที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ และการเข้าครอบครองของกลุ่มลัทธิที่ต่อสู้กันซึ่งไม่มีความรู้และความแมตตาในพุทธศาสนาและการบูชา ข้าพเจ้าพิจารณาเห็นว่า มันควรจะเป็นหน้าที่ศักดิ์สิทธิ์สำหรับปัจเจกชนทั้งหมดที่เชื่อในเสรีภาพและความยุติธรรมที่จะช่วยฟื้นฟูสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์สำหรับมวลมนุษย์ผู้ยังคงศรัทธาอย่างเหนียวแน่นต่อสิ่งที่มีอยู่ในประวัติศาสตร์ในศรัทธาของพวกเขายังคงมีอยู่

แต่พวกมหันต์ก็ยังไม่คงคืนพุทธคยาให้แก่ชาวพุทธ ท่านอนาคาริกธรรมปาละจึงได้เดินทางมายังป่าอิสิปตนะ เมืองพาราณสีให้เป็นพุทธสถานที่มีชีวิตและท่านก็ได้เริ่มงานของท่านที่ป่าอิสิปตนะนี้ ฯ จนสำเร็จมาจนถึงปัจจุบัน

                ป่าอิสิปตนะ มฤคทายวันถึงแม้ว่ารัฐบาลจะขุดค้นสำรวจแล้ว แต่ก็ถูกปล่อยปละละเลยเหมือนที่อื่นๆ วันที่ ๒๐ มกราคม พ.ศ. ๒๔๓๔ (ค.ศ.๑๘๙๑) ท่านได้มาพบป่าอิสิปตนะฯ ภายสภาพรกร้างและเป็นที่หากินของหมูและสัตว์อื่นๆ แต่ท่านก็ไม่ได้ลงมือที่จะหาทางดูแล แต่ท่านมุ่งไปที่พุทธคยาเป็นอันดับแรก และได้ต่อสู้กับกับพวกมหันต์ในการขอสิทธิ์ในการดูแลพุทธคยา แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จ ในที่สุดท่านก็เริ่มงานของท่านที่ป่าอิสิปตนะ ซึ่งเป็นสถานที่พระพุทธองค์ทรงแสดงพระธรรมเทศนากัณฑ์แรก และส่งพระสาวกออกไปประกาศพระพุทธศาสนา แต่ในที่สุดความพยายาของท่านก็ประสบความสำเร็จมาจนถึงปัจจุบัน

                ท่านอนาคาริกะ ธรรมปาละ เป็นชาวศรีลังกา มีชื่อว่า ดอน เดวิด  เววาวิตารเน(Don Devid Vewavitarne) เป็นชาวพุทธที่ศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างมากมาย เมื่อได้ฟังสถานการณ์พุทธสถานจากท่านเซอร์เอ็ดวิน  อาร์โนลด์ แล้ว ท่านได้ตัดสินบวชเป็นนักบวช(แต่ไม่ใช่บวชเป็นพระ)เดินทางมาอินเดีย แต่การต่อสู้ที่พุทธคยาไม่ประสบความสำเร้จจึงได้มาเริ่มตั้งต้นที่ป่าอิสิปตนะฯ และได้พัฒนาให้เป็นพุทธสถานที่มีชีวิต เพราะท่านได้รับการติดต่อสนับสนุนจากชาวอังกฤษที่ใจดี และไม่มีพวกมหันต์ผู้ทีละโมบและป่าเถื่อน ที่ป่าอิสิปตนะ ท่านได้ครอบครองสถานที่ที่ได้มีความประสงค์ไว้เพื่อก่อสร้างพระวิหาร ซึ่งได้วางศิลาฤกษ์มาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๖๕(ค.ศ.๑๙๒๒) การก่อสร้างได้คืบหน้าไปมาก อย่างไรก็ตาม กรมโบราณคดีของอินเดียได้จัดสรรที่ดินจำนวนหนึ่งให้ท่าน ภายหลังการเจรจา รัฐบาลไม่เพียงไม่คิดราคาที่ดินเท่านั้น แต่ยังจัดสรรให้เพิ่มเป็นจำนวนถึง ๒๐ เอเคอร์  (ประมาณ  ๕๐ ไร่ ๑ เอเคอร์ = ๒ ไร่ครึ่ง) และต่อมาท่านได้พัฒนาให้เป็นสวนที่มีคุณค่า ซึ่งอยู่ติดกับวิหารหลังใหม่ การก่อสร้างวิหารเริ่มขึ้นในปี พ.ศ.๒๔๗๐ (ค.ศ.๑๙๒๗)  และในที่สุดพระมูลคันธกุฏิทีงดงามด้วยศิลปกรรมของชาวพุทธโบราณ ภายนอกบุด้วยหินทรายแดงก็แล้วเสร็จในปี พ.ศ. ๒๔๗๔(ค.ศ.๑๙๓๑)

                ในปี พ.ศ.๒๔๗๒ (ค.ศ.๑๙๒๙) ท่านได้กลับไปศรีลังกาและป่วยหนัก อีก ๓ ปีต่อมาท่านได้ป่วยด้วยโรคปวดท้องและโรคหัวใจ ในขณะเดียวกัน น้องชายคนเดียวที่มีชีวิตอยู่ คือ ดร. ซีเอ เววาวิตารเน (C.A. Vewavitarne) ซึ่งได้ช่วยเหลือท่านมาตลอดหลังจาที่พ่อได้เสียชีวิต ได้ประสบอุบัติเหตุในปี พ.ศ.๒๔๗๒  ในเดือนธันวาคม ปี พ.ศ.๒๔๗๓ คุณแม่แมรี อี ฟอสเตอร์ (Mrs.Mery E Fosser) ก็ได้เสียชีวิตลง ซึ่งคุณแม่แมรี อี ฟอสเตอร์ เป็นผู้ให้การสนับสนุนทางด้านการเงินแก่ท่าน รวมทั้งครอบครัว และผู้ร่วมอุดมการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการก่อสร้างมูลคันธกุฎี ซึ่งคุณแม่แมรี เปรียบเหมือนนางวิสาขา มหาอุบาสิกาในสมัยพุทธกาล

                จากการสูญเสียที่ไม่สามารถเรียกคืนมาได้นี้ ท่านธรรมปาละได้มีกำลังมากพอที่จะเปลี่ยนแปลงบางอย่างได้ ท่านจึงนั่งเรื่อไปยังกัลกัตต้า สิ้นเดือนมีนาคม พ.ศ.๒๔๗๔  ท่านได้กลับมายังป่าอิสิปตนะฯ อีกและเริ่มงานของสมาคมมหาโพธิ์อีกครั้งหนึ่ง ท่านได้พาสามเณรจำนวน ๑๐ รูปจากศรีลังกามาด้วย ซึ่งพวกสามเณรเหล่านี้หลังจากได้รับการฝึกอบรมแล้ว จะสามารถเป็นทายาททำงานต่อไปได้อีก

                หลังจากนั้นท่านได้สละชีวิตทางโลกอกมาเป็นคนไม่มีบ้าน(อนาคาริก)เป็นเวลานาน ท่านได้ตัดสินใจบวชเป็นสามเณรในวันที่ ๑๓ กรกฏาคม พ.ศ. ๒๔๗๔ (ค.ศ.๑๙๓๑) โดยท่านพระโพธิรุกขมูเล เรวตะ เป็นพระอุปัชฌาย์ และได้รับฉายาว่า เทวมิตตะ ธัมมปาละ

                ภารกิจการจาริกเป็นระยะเวลานานได้ปิดฉากลง เมื่อท่านได้อุทิศมูลคันธกุฎีที่ป่าอิสิปตนะฯ ซึ่งเปิดอย่างเป็นทางการในวันที่ ๑๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๗๔(วันเพ็ญเดือน ๑๒) เพื่อเป็นสถานที่ทำงานอย่างถาวร

                พิธีเปิดมูลคันธกุฎิ เป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนายุคใหม่ และความพยายามทียิ่งใหญ่ของท่านได้เสร็จสมบูรณ์ หลังจากที่งานของท่านเพื่อนำพระพุทธศาสนามาสู่อินเดียที่ทำมา ๔๐ ปี สำฤทธิ์ผลแล้ว

                ในเดือนธันวาคม พ.ศ. ๒๔๗๕ ท่านได้ป่วยหนักอีกครั้งหนึ่งและปรารถนาที่จะตายในเพศบรรพชิต ท่านจึงอุปสมบทในวันที่ ๑๖ มกราคม พ.ศ. ๒๔๗๖ ภายหลังอุปสมบทแล้ว ท่านได้คลายความหนักใจที่มีอยู่ทุกประการและมีใจสงบและเยือกเย็น แต่ภายในเดือนถัดมาท่านก็ป่วยหนักกว่าเดิม

                แม้ว่าจะป่วยหนัก ท่านยังนึกถึงวิหารพุทธคยา ในความเป็นจริงแล้วท่านเศร้าโศกเสียใจที่ไม่สามารถเรียกร้องเอาพุทธคยาคืนมาจากพวกมหันต์ ก่อนมรณภาพเพียง ๕ วันท่านได้พูดถึงพุทธคยาบ่อยครั้งขึ้น ท่านมรณภาพในวันที่ ๒๙ เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๖

                จากการที่ท่านได้ทำงานหนักเพื่อพระพุทธศาสนามาโดยตลอด ความหวังของท่านก็ประสบผลสำเร็จ ถึงแม้ว่าจะไม่ครบทุกประการ เพื่ออินเดียได้รับเอกราชเมื่อวันที่ ๑๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๙๐(ค.ศ.๑๙๔๗)  สองปีต่อมา คือ พ.ศ. ๒๔๙๒ สภานิติบัญญัติรัฐพิหารก็ได้ออกกฎหมายว่าด้วยพุทธคยา และพุทธคยาก็กลับมาอยู่ในความดูแลของชาวพุทธ และพุทธคยาก็กลับมาสู่ชาวพุทธทั่วโลก และสัญลักษณ์ของพุทธศาสนาก็ปรากฎในตราประจำแผ่นดินและธงชาติของอินเดีย คือ หัวสิงห์สี่หัวของพระเจ้าอโศกกลายเป็นสัญลักษณ์ประจำชาติของอินเดีย ธรรมจักรที่ฐานก็ปรากฏอยู่ในธงชาติ พระพุทธศาสนาได้กลายเป็นสัญลักษณ์ปละประวัติศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่ตลอดกาลของอินเดีย และเป็นสิ่งที่สร้างรายได้ให้แก่อินเดียมาจนถึงปัจจุบัน

พระบรมสาริกธาตุที่พระมูลคันธกุฎีหลังใหม่

                หลังจากที่ท่านอนาคาริกธรรมปาละได้ตั้งสามาคมหาโพธิ์ แห่งอินเดียขึ้น โดยมีสำนักงานใหญ่ที่กัลกัตต้า  และได้รับเงินบริจาคจากมหาเศรษฐีชาวอเมริกาสร้างมูลคันธกุฎีที่ป่าอิสิปตนะฯ ขึ้นและได้เริ่มงานชักชวนให้ชาวโลกและอินเดีย รวมทั้งรัฐบาลอังกฤษที่ปกครองอินเดียหันมาสนใจและฟื้นฟูพระพุทธศาสนารวมทั้งบูรณะพุทธสถานต่างๆ ทั่วอินเดีย  และก็ประสบความสำเร็จ  หลังจากการขุดค้นพบพระบรมสารีริกธาตุที่เมืองตักศิลา ประเทศปากีสถาน รัฐบาลอังกฤษจึงได้มอบพระบรมสารีริกธาตุแก่สมาคมมหาโพธิ์ จึงได้นำมาประดิษฐานที่มูลคันธกุฎีหลังใหม่ที่ป่าอิสิปตนะ ฯ จนถึงทุกวันนี้ และจะนำออกมาให้ประชาชนทั่วไปสักการะบูชาในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นประจำทุกปี

บริเวณรอบๆ ป่าอิสิปตนะมฤคทายวันในปัจจุบัน

 ปัจจุบันเต็มไปด้วยวัดทางพระพุทธศาสนาจากประเทศต่างๆ ดังนี้

                ๑ . วัดไทย  พระครูประกาศสมาธิคุณ คณะ ๒๕ วัดมหาธาตุ ท่าพระจันทร์ เป็นประธานในการสร้าง มีเนื้อที่ประมาณ ๓๒ ไร่ ภายในร่มรื่นมีพระอุโบสถที่สร้างด้วยหินทราบแดงทั้งหลัง และธรรมศาลาที่พักสำหรับผู้แสวงบุญ และโรงเรียนประถมศึกษาสำหรับบุตรหลานชาวบ้านในละแวกใกล้เคียง

                ๒. วัดพม่า

                ๓. วัดทิเบต มีจำนวน ๓ วัด ศูนย์ศึกษาทิเบตที่ใหญ่โต และวัดที่สร้างใหม่(วัชรวิทยาลัย)ด้านหลังป่าอิสิปตนะ

                ๔. วัดญี่ปุ่น

                ๕. วัดศรีลังกา และที่ตั้งสมาคมมหาโพธิ์ และพระมูลคันกุฏีหลังใหม่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ

                ๖. วัดจีน งปัจจุบัน(พ.ศ. ๒๕๔๓) มีพระสงฆ์ไทยเป็นผู้ดูแลบริหาร

                ๗. วัดเกาหลีใต้

                ๘. พิพิธภัณฑ์สารนาถอยู่ตรงกันข้ามกับวัดไทย เก็บโบราณวัตถุที่ค้นพบจากป่าอิสิปตนะฯ

ป่าอิสิปตนะและเครื่องหมายประจำชาติของอินเดีย

                ตราประจำประเทศ

                เมื่ออินเดียได้รับเอกราชจากอังกฤษในวันที่ ๑๕ สิงหาคม  พ.ศ. ๒๔๙๐ (ค.ศ.๑๙๔๗) หลังจากเป็นเมืองขึ้นของอังกฤษ  ๓๔๘  ปี   รัฐสภาได้พากันแสวงหาสัญลักษณ์ประจำชาติขึ้น ในที่สุดได้เลือกเอาหัวสิงห์บนยอดเสาพระเจ้าอโศก เป็นสัญลักษณ์ โดยมีเหตุผล คือ

                ๑. สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช ประเทศอินเดียเป็นปึกแผ่น มีเอกราชมีความยิ่งใหญ่เท่าที่เคยมีมา ไม่มียุดใดในประวัติศาสตร์อินเดียที่จะมีพระมหากษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่เท่านี้

                ๒. สมัยพระเจ้าอโศกทรงใช้ธรรมเป็นเครื่องมือในการปกครองแทนการใช้อาวุธ ทำให้ประชาชนเกิดความร่มเย็นเป็นสุข

                ๓. พระเจ้าอโศกได้ทรงสร้างวัดจำนวน ๘๔๐๐๐ แห่งทั่วอินเดียและเสาศิลาจารึกที่มียอดเสาสลักเป็นรูปสัตว์ต่างๆ  มีความแข็งแรงทนทานอยู่มาจนถึงปัจจุบัน ส่วนที่ป่าอิสิปตนะ ฯ เป็นรูปสิงห์สี่ตัวนั่งหันหลังชนกันที่มีสภาพสมบูรณ์ที่สุด สิงห์เป็นสัญลักษณ์แห่งความองอาจมีอำนาจ

                ดังนั้นอินเดียจึงรับเอาสิงห์หัวเสาอโศกนี้เป็นสัญลักษณ์ประจำชาติ โดยเลือกเอาด้านที่มีม้าและวัวที่ฐานเป็นด้านหน้า

                ธงชาติ

                สำหรับธงชาติอินเดียนั้นมีสามสี คือ  ส้มหรือแสดหรือบนสุด   ขาวอยู่ตรงกลาง และเขียวเข้มอยู่ล่างสุด และมีพระธรรมจักรที่มีซี่จำนวน ๒๔ ซี่อยู่ตรงกลาง  ซึ่งธรรมจักรนี้เอามาจากฐานสิงห์บนยอดเสาพระเจ้าอโศกที่ค้นพบจากป่าอิสิปตนะ ฯ นี้เอง ซึ่งปัจจุบันมีความหมายว่า  ธรรมจักรมี ๒๔ ซึ่ หมายถึงอินเดียจะเคลื่อนที่พัฒนาไปข้างหน้าอย่างไม่หยุดยั้งตลอด ๒๔ ชั่วโมง

                ป่าอิสิปตนะมฤคทายวัน  สถานที่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ครบถ้วยบริบูรณ์  อุบาสก อุบาสิกา ผู้รับเอาพระรัตนตรัยเป็นที่พี่ง ครบถ้วนที่นี้ พระองค์ส่งพระสาวก ๖๐ รูปออกไปประกาศพระศาสนา เพื่อความสุขของชาวโลกที่ป่าแห่งนี้  ป่าอิสิปตนะ แห่งเมืองพาราณี ได้เจริญสูงสุด และพบกับความทรุดโทรมต่ำสุด ซึ่งเป็นไปตามกฏไตรลักษณ์ แต่วันนี้ป่าอิสิปตนะกลับมารุ่งเรืองอีกครั้งหนึ่งแล้ว และเราก็หวังว่า เมืองพาราณสีจะกลับมาเป็นเมืองแหงพระรัตนตรัยอีกครั้งหนึ่ง สาธุ ฯ

Significant Event of Life of Ven. Anagarika Dhammapala

1. 1864,17 September;

Birth at Colombo, first name was Devid

2. 1870 Joined with Colonel Olcott for the revival work of Buddhism at the time of High Education.

3. 1885 He studied a book the light of Asia. Due to this he got the turning point to his life.

4. 1886 He obtained permission from parents to dedicate his life to the service of mankind.

5. 1886 changed his name from Devid to Anagarika Dhammapala.

6. 1891 fist visit to India.He visited Buddhagaya on 1^st January. He visited Sarnath, founded Maha Bodhi Society of India.

7. 1892 He start Mahabodhi Journal from Calcutta

8. 1893 The Maha Bodhi Society took part in the Parliament of Religion held at Chicago USA.

9. 1901 13^th October Ven Dhammapala visited to Sarnath and purchased the land for Sarnath by paying Rs. 600/-only

10. 1911 He decided to celebrate Abhisambodhi Dhamma Chakra's Jayanti.

11. 1916 He was arrested in Calcutta by the Order of government of Ceylon. On 13^th June Gove of India decided to present sacred part of Buddha to Sarnath

12. 1917 he decided to establish a study center at sarnath.

13. 1920; establishment of peace and stability of Buddha Dhamma.

14. 1926; 3^rd November. Laid of foundation stone by the government of U.P. at Sarnath.
15. 1926 ; when Anagarika Dhammapala solved on judicial difficulties
16. 1927; Establishment of Mulagandha Kuti Vihar.
17. 1928; Construction of Mulagandha Kuti Vihar started.
18. 1931; Construction of Mulagandha Kuti Vihar completed.

19. 1931; 11^th November, enuaguration of Construction of Mulagandha Kuti Vihar when Anagarika Dhammapala's health was down.

20. 1933 ; 29^th Saturday April at 3 P.M. Anagarika Dhammapala breathed lost.

Total life 68 years 7 months & 12 days.