3 KAÇ TÜRLÜ KABIZLIK VARDIR?
Kabızlık organik bir hastalığın belirtisi olabileceği gibi kalın barsak ve anorektum’un nedeni bilinmeyen fonksiyonel rahatsızlığını tanımlamak için kullanılır. Haftada üç kez dışkılama sağlanamıyor yada sık dışkılamaya rağmen tam bir rahatlama olmuyor ise kabızlıktan bahsedilir. Daha önce tamamen normal dışkılama alışkanlığına sahip olan kişilerin şikayet ettikleri bu değişikliğin ortaya çıkış süresine göre kabızlık tanımı önce iki alt grubta incelenir.
3-1 Ani ortaya çıkan kabızlık (akut kabızlık)
Daha önce tamamen normal olan kişilerde çok kısa bir zaman süresi içinde ortaya çıkan kabızlık türüdür. Şikayetler daha şiddetlidir ve kısa zamanda artar. Kalın barsakta gaitanın ilerlemesini engelleyen iltihabi bir olaya bağlı olabileceği gibi bir tıkanıklığı da belirtebilir. Daha önce geçirilmiş ameliyatlar yanısıra tümoral oluşumların da tıkanıklığa neden olabileceğinden bu tür kabızlıkların bir hekim tarafından değerlendirilmeleri gerekmektedir. Asıl neden tespit edilerek tedavisinin sağlanması ile kabızlık tedavi edilir.
3-2 Yavaş ortaya çıkan kabızlık (kronik kabızlık)
Kalın barsak fonksiyonlarının bozukluğuna bağlı olarak dışkılama sıklığının uzun zaman içinde yavaş yavaş azalması kronik kabızlık olarak adlandırılmaktadır. Kronik kabızlık hazırlanan bu kitabın ana temasıdır ve kabızlıktan bahsedilince bu kavram anlaşılmalıdır. Nedeni ne olursa olsun kalın barsağın hareket ve dışkılama fonksiyonunun hormonel kontrolunda, sinir ileti fonksiyonlarında veya kas hareketlerinde bir uyumsuzluk görülmektedir. Buna bağlı olarak 1- kalın barsak hareketlerinin azalması sonucu, a) gaita geçişinin yavaşlaması (slow transit), b) kalın barsak tembelliği (kolonik inertia), 2- zor dışkılama (anorektal disfonksiyon, outlet obstruction) diye adlandırılan kabızlık türleri mevcuttur.
Gaita geçişinin yavaşlaması; gaitanın kalın barsakta ilerlemesinin yavaşlaması ve barsağın son kısmında birikmesi ile belirlenir. Gaitanın kalın barsakta fazla beklemesi suyunun tamamen emilmesine, dolayısı ile kıvamının sertleşmesine hatta taşlaşmasına neden olabilmektedir. Bu sertleşme bazen dışkılamayı imkansız hale getirebilmekte ve tıbbi müdahaleyi gerektirebilmektedir.
Kalın barsak tembelliği ; nedeni belli değildir. Bazen hastalıklara bağlı olarak ortaya çıkabilir. Yaşlılık da nedenlerden biridir. Kalın barsağın gaitayı sıkıştırıcı ve özellikle itici hareketleri ya çok azalmış ya da ortadan kalkmıştır. Kalın barsak yiyecek artıkları ile dolmakta, taşar gibi azar azar boşalabilmektedir. Barsak içinde miktarı artan gaita nedeni ile fazla miktarda gaz oluşmaktadır ve bu ileri derecede şişkinliğe neden olmaktadır. Hastalar boşaltıcı işlemlere rağmen haftada bir kez veya daha az sayıda dışkılama sağlayabilmekte ve karın ağrısı, şişkinlik, halsizlik ve bulantı gibi yakınmalar nedeni ile sosyal uyum bozuklukları göstermektedirler.
Zor dışkılama; kalın barsak son kısmı, makata birleşmeden önce karın alt duvarını ve anal kanalı oluşturan adelelerin içinden geçer. Bu adelelerin düzensiz çalışması dışkılamayı engelleyebildiği gibi, dışkılamadan önce ve sonra kramp tarzında şiddetli ağrılara neden olabilir dışkılama süresini uzatabilir. Kalın barsak hareketleri normal olduğu halde dışkılamada zorluklar mevcuttur.