BUDDHAPAGE

                               DE DRIE KARAKTERS VAN HET LEVEN:

Anicca betekent vergankelijkheid, onbestendigheid, veranderlijkheid. Alles wat ontstaan is zal eens vergaan. In feite blijft niets voor twee opeenvolgende momenten hetzelfde. Alles is in een voortdurende stroom van verandering. In al het samengestelde treft men de drie fasen van ontstaan-bestaan-verdwijnen aan; alles is slechts van tijdelijke aard. Daarom is het belangrijk de laatste woorden van de Boeddha ter harte te nemen: "Al wat is samengesteld is vergankelijk. Bewerkstellig uw bevrijding dan ook met volle ernst." Doekkha betekent lijden, ontevredenheid, het onbevredigend zijn, datgene dat moeilijk te (ver)dragen is, enz. Juist omdat al wat samengesteld is vergankelijk is, brengt het degene die zich eraan vastklampt uiteindelijk verdriet. Denk hierbij maar eens aan ziekte (t.o.v. ons idee van gezondheid), het wegvallen van geliefde en dierbare mensen of huisdieren, of het verbonden worden met onaan gename omstandigheden. Niets dat afhankelijk is van voorwaarden is waard om vast te houden, omdat we daarmee alleen maar onheil naar ons toetrekken.

Anatta betekent geen-zelf, zonder-zelf, niet-zelf, ego-loosheid enz. Met anatta wordt bedoeld het feit dat er in onszelf noch in anderen een bestendige essentie, kern of pit is, ofwel het verstoken zijn van een essentie (soennata). Anatta betekent dus niet alleen maar het niet egoïstisch zijn, hoewel het besef van anatta wel hiertoe leidt. Door de illusie van het bestaan van een zelf (ziel of onveranderlijke persoonlijkheid) en het daarmee onverbrekelijk verbonden zelfbeeld ontstaan de verkeerde ideeen die in onze wereld tot uitdrukking komen middels dunk, onderdrukking, uitbuiting, agressie, geweld en oorlog.

Alhoewel we zeggen dat ons lichaam en denken van ons is, is dit niet in overeenstemming met de werkelijkheid. We kunnen het lichaam niet altijd gezond, jeugdig en mooi houden of maken. We kunnen het denken niet altijd ten positieve keren wanneer we onderworpen zijn aan ongelukkige en negatieve gemoedstoestanden (die op zich al aantonen dat het denken niet volkomen beheerst wordt door een of ander zelf).

Wat is er dan wel, als er geen onveranderlijk ego of zelf is? Als we ons leven onderzoeken zien we dat er slechts stoffelijke en mentale processen (nama-roepa) zijn, die in een ingewikkeld samenspel van conditionering en afhankelijkheid ons bestaan vormen. Deze vormen de khandha's, ofwel de (vijf) groepen waaraan de niet-verlichte mens zich vasthoudt als een zelf of behorende tot een zelf: alle stoffelijke processen die het lichaam vormen (roepa), de verschillende typen van gevoel (wedana), de zes soorten van zintuiglijke waarneming (sanna), de wilskrachtige formaties of uitingen (sankhara's) en de verschillende soorten van bewustzijn (winnana).

Door de wisselwerking tussen deze vijf groepen niet te begrijpen, denkt de mens dat er een zelf of ziel is en schrijft hij het nog onbekende toe aan een onbekende, buiten zichzelf gelegen, duistere macht, die hij daarom ook diensten moet bewijzen om zijn individuele bestaan veilig te stellen. En daardoor leeft de onwetende mens voortdurend in een spanningsveld tussen zijn angsten en begeerten, zijn onwetendheid en zijn meningen over de werkelijkheid. Wie begrijpt dat dit berust op de illusie van een zelfbeeld kan zich bevrijden van al het leed, en de weg hiertoe is het nobele achtvoudige pad, dat een ethische, intellectuele en spirituele ontplooiing van de beoefenaar teweeg zal brengen. Het zal de lezer nu duidelijk zijn dat deze drie kenmerken of karakteristieken van het leven vervat liggen in de vier nobele waarheden.