Disionáriu
Lia (Dalen)
Tokodede - Tetun - Ingles
Hakerek hosi :
Lekede’e Study Group
Likisá, Abril 2006
Publika hosi :
Lekede’e Study Group ( LSG )
Timor Lorosa’e – Nipon Culture Center ( TNCC )
Lisan Besilau Baulelo
Rua 5 de Abril Caimeo – Dato Liquica
Edisaun ba dala uluk : Abril 2006
© Lekede’e Study Group ho NTCC, 2006
Direitu ba kriasaun hetan protesaun tomak husi Lei. Labele habarak ou fotokopia livru ne’e, oituan ou barak, se la iha lisensa no koñesimentu husi LSG ou TNCC
Imprimidu iha Timor Leste hosi
Timor Lorosa’e Nipon Culture Center ( TNCC )
1. Lia-Tokodede
Lia-Tokodede partensi husi lia austronesia ne’ebé nia hun mai husi abo bei’ala sira ne’ebé mai husi rasa vedo-austroloid. Rasa vedo austroloid katak bei’ala ema Tokodede nian mai husi parte polinesia, ne’ebé halo imigrasaun no tama mai rai Timor iha tempu pra-históriku. Nune’e, lia-Tokodede partensi ba rasa austronesia ne’ebe iha liafuan barak hanesan mos iha parte illa polinesia hanesan ema orijinal Australia-Aborijin, Ambon-Maluku ho ema Papua.
Nune’e mos, iha lia seluk iha Timor laran ne’ebé nia hun mai husi austronesia hanesan ho Tokodede mak : Mambae, Tetun, Baikenu, Galole, Kairui ho lia ne’eb’e ema Atauro sira uza : Ressuk ho Rahessuk. Nune’e, bainhira ema koalia lia-Tokodede, ema sei rona liafuan barak mak hanesan ho Tetun, Baikenu, Mambae, Galole, Kairui, Ressuk ho Rahessuk.
Porezemplu :
|
Tokodede |
Mambae |
Tetun |
Galole |
Baikenu |
|
Sisi |
- |
- |
Sisi |
- |
|
Ina |
Ina |
Inan |
- |
- |
|
Sai |
Sai |
- |
Sai |
- |
|
|
|
Masin |
|
Masi` |
Maibe iha tinan rihun no atus nia laran, liafuan barak mos kahur malu ona ho rasa ne’ebé la partensia ba rasa austronesia. Iha lia-Tokodede rasik mos kahur ona ho liafuan barak husi parte Kemak no Bunak ne’ebe la partensia ba lia austronesia.
2. Diferensa liafuan, Letra ho Signifikasaun
Ema iha distritu Likisá (Bazartete, Likisá, Maubara), koalia lia-Tokodede hotu, maibe iha diferensia oi-tuan entre Tokodede ema Likisá, Bazartete ho Maubara rasik. Diferensia sira ne’e hanesan : diferensia letra ou liafuan. Porezemplu : Feto iha liafuan Tetun. Tokodede Likisá ho Bazartete dehan Hine maibe Tokodede Maubara hanaran Vine. Ou bele mos liafuan malirin iha Tetun. Tokodede Bazartete dehan Tupudu maibe Tokodede Likisá ho Maubara hanaran Tukudu. Mudansa ou diferensia ba liafuan sira ne’e akontese tamba asimilasaun liafuan entre Tokodede ho liafuan seluk hanesan Mambae, Tetun, Bunak ho Kemak iha tinan naruk nia laran liu husi relasaun ne’ebé sira halo.
Porezemplu :
|
Tokodede Bazartete |
Tokodede Likisa |
Tokodede Maubara |
Tetun Dili |
|
Hine |
Hine |
Vine |
Feto |
|
Heta |
Heta |
Seta |
Saída |
|
Tupudu |
Tukudu |
Tukudu |
Malirin |
|
Soa |
Soa |
Umo |
Uma |
Tokodede Likisá ho Bazartete la hanesan ho Tokodede Maubara iha letra V ho H. Ema Likisá ho Bazartete uza letra H tamba iha liafuan barak hahu ho letra H. Maibe Tokodede Maubara la uza letra H maibe uza letra V. Nune’e iha liafuan barak ne’ebé uza letra H iha Likisá ho Bazartete muda hotu ba letra V iha Tokodede Maubara. Dala ruma mos letra H muda ba letra S maibe nia signifikasaun ba liafuan hanesan. Iha razaun ida hateten katak, mudansa lia fuan ne’e akontese tamba influensa husi liafuan Olandes sira ne’ebé ukun ema Maubara iha tinan atus nia laran.
Porezemplu :
|
Tokodede Bazartete – Likisa |
Tokodede Maubara |
Tetun |
|
Hine |
Vine |
Feto |
|
Heta |
Seta |
Saída, nusa |
Iha parte seluk, ita hare mós katak Tokodede Bazartete ladun hanesan oi-tuan ho Tokodede Likisá ho Maubara. Ida ne’e akontense tamba asimilasaun liafuan Mambae ho Tokodede iha tinan atus nia laran. Suku-suku sira iha parte weste ho sul nebe’e baliza ho ema Mambae Manaa ho Mandua, hanesan : Tibar, Ulmera, Hatumasi, Fahilebo, Leorema, Asumanu ho Darulete. Suku-suku sira ne’e fo impaktu makas ba mudansa ou liafuan ne’ebé kahur entre Tokodede ho Mambae. Iha Mambae Mandua letra P laiha, nune’e liafuan barak ho letra P truka ba F. Ou iha Mambae Manaa ou Mandua hanesan mos Tokodede, letra J laiha, nune’e sira truka letra J ba letra S.
Porezemplu :
|
Tetun |
Mambae Mandua |
Mambae Manaa |
|
José (Zuzé) |
Susee |
Susee |
|
Paun |
Faun |
Faun |
Iha mós liafuan Mambae nian ne’ebé uza kahur malu ho liafuan Tokodede. Porezemplu :
|
Tokodede (TL, TB, TM) |
Mambae |
Todede Agora |
|
Ambou |
Am`kai |
Am`kai / Ambou |
|
Kape |
Kafe |
Kape / kafe |
Nune’e, atu ajuda ita kompriende no hatene diak liu tan liafuan Tokodede iha disionáriu ida ne’e, ami hakerek liafuan tomak ho Lia-Tokodede Likisá. Karik liafuan ruma lahanesan iha Lia-Tokodede Bazartete ho Maubara ami sei tau simbolu abrevizaun tb ba (Tokodede Bazartete) no tm ba (Tokodede Maubara) hodi halo distinsaun bá liafuan ho signifika ne’ebé la hanesan ou iha diferensia oi-tuan ho Tokodede Likisá. Nune’e ita bele hatene oin sá liafuan sira ne’e ema uza iha sub distritu tolu ne’e.
2. Letra
Ema Tokodede Likisá ho Bazartete laiha ou la uza letra sira hanesan C, F, J, Q, V, W, X, Y ho Z. Nune’e mos ho Tokodede Maubara. Maibe Tokodede Maubara la’iha ou la uza letra H hanesan Tokodede Likisá ho Bazartete. Nune’e letra H sira muda hotu ba letra V ou S. Kontrariu ho Tokodede Likisá ho Bazartete ne’ebé la uza letra V hanesan exemplu iha leten. Tanba sa mak letra sira ne’e laiha ? Letra sira ne’e laiha tamba la iha lia fuan ne’ebé hahu ou uza letra sira ne’e.
|
Likisa ho Bazarte |
Maubara |
||
|
Letra |
Exemplu |
Letra |
Exemplu |
|
A |
Ala |
A |
Ala |
|
B |
Bago |
B |
Bago |
|
C |
- |
C |
- |
|
D |
Dale |
D |
Dale |
|
E |
Egor |
E |
Egor |
|
F |
- |
F |
- |
|
G |
Galata |
G |
Galata |
|
H |
Hine |
H |
- |
|
I |
Ibo |
I |
Ibo |
|
J |
- |
J |
- |
|
K |
Kibita |
K |
Kibita |
|
L |
Lelo |
L |
Lelo |
|
M |
Magar |
M |
Magar |
|
N |
Natu |
N |
Natu |
|
O |
Oe |
O |
Oe |
|
P |
Pana |
P |
Pana |
|
Q |
- |
Q |
- |
|
R |
Ra`e |
R |
Ra`e |
|
S |
Sagulu |
S |
Sagulu |
|
T |
Tboo`o |
T |
Tboo`o |
|
U |
Uta |
U |
Uta |
|
V |
- |
V |
Vine |
|
W |
- |
W |
- |
|
X |
- |
X |
- |
|
Y |
- |
Y |
- |
|
Z |
- |
Z |
- |
3. Lia fuan importa ou kahur
Iha mos lia-Tokodede balu ne’ebé kahur tiha ona ou importa hosi liafuan Mambae, Tetun, Melayu ou Portuges. Dala ruma sira uza ho signifika hanesan maibe liafuan la hanesan. Ou liafuan hanesan maibe signifika la hanesan.
|
Tokodede Bazartete |
Tokodede Likisa |
Tokodede Maubara |
Liafuan Importa |
|
Soa |
Soa |
Umo |
Uma (TT) |
|
Soba |
Soba |
Soa |
Baraka (TP) |
|
Kape |
Kape |
Kape |
Kafé (LP) |
|
Kambatik |
Kambatik |
Kambatik |
Kain Batik (LIM) |
4. Liafuan iha Disionáriu ne’e
Liafuan hotu ne’ebé hakerek iha Disionáriu ne’e, ami foti husi aprosimasaun liafuan ema Tokodede Likisá. Nune’e ami sei tau símbolu hanesan iha leten (lm, lb, tt, tp, lp ou lim) atu esplika orijinal liafuan ne’e ou baze husi liafuan ne’e baihira iha diferensia ou la hanesan ho liafuan Tokodede Likisá iha Disionáriu ne’e. Bainhira ami la tau símbolu tm, tb iha nia kotuk, ne’e signifika katak liafuan ne’e uza hanesan hotu iha Tokodede Likisá, Maubara ho mós Bazartete. Karik ami hakerek lm, tp, tt, lp ho lim iha liafuan Tokodede nia kotuk, ne’e signifika katak liafuan Tokodede ne’e la orijinal maibe importa ou kahur husi lia fuan seluk hanesan Mambae, Malaiu, Portuges hoTetun Terik.
5. Pronome Sira
|
Tokodede |
Tetun |
Ingles
|
|
Aa |
Hau |
I, me |
|
Ko |
O |
You |
|
Kiti |
Ita |
We, us |
|
Ro’o |
Sira |
They |
|
Uu ( hine /mane) |
Nia (feto /mane) |
She / he |
|
Lapa |
Buat |
It |
6. Posesivu
|
Tokodede |
Tetun |
Ingles
|
|
Aka’u, Ka’u |
Hau nian |
Mine. My |
|
Ko’o |
O nian |
Your, yours |
|
Kiti |
Ita nian |
Our, Ours |
|
Ro’o si’i |
Sira nian |
Their, them, theirs |
|
Uu ni’i |
Nia nian (feto /mane) |
His, her |
|
|
|
|
7. Lia husu ou halo pergunta
|
Tokodede |
Tetun |
Ingles
|
|
Seni |
Sé |
Who |
|
Heta, seta, |
Saidá |
What |
|
Pesamane |
Hori bainhira |
When |
|
Hermane |
Iha ne’ebé |
Where |
|
Peleheta, pelheta, leheta |
Tamba sá, tansá |
Why |
|
Pelemane, pelmane |
Halnusa, nusa |
How |
|
Se-ni’i |
Se-nian |
Whose |
|
Iso mane |
Ida ne’ebé |
Which, which one |
|
|
|
|
8. Numeru Sira
|
Tokodede |
Tetun |
Ingles
|
|
Iso |
Ida |
One |
|
Ruu |
Rua |
Two |
|
Telu |
Tolu |
Three |
|
Paat |
Hat |
Four |
|
Lim |
Lima |
Five |
|
Hohoniso |
Nen |
Six |
|
Hoho ruu |
Hitu |
Seven |
|
Hoho telu |
Ualu |
Eight |
|
Hoho pat |
Sia |
Nine |
|
Sagulu |
Sanulu |
Ten |
|
Sagulu gresi iso |
Sanulus resin ida |
Eleven |
|
Sagulu gresi ruu |
Sanulu resin rua |
Twelve |
|
Sagulu gresi telo |
Sanulu resin tolu |
Thirteen |
|
Sagulu gresi paat |
Sanulu resin haat |
Fourteen |
|
Sagulu gresi lim |
Sanulu resin lima |
Fiveteen |
|
Sagulu gresi hohoniso |
Sanulu resin nen |
Sixteen |
|
Sagulu gresi hoho ruu |
Sanulu resin hitu |
Seventeen |
|
Sagulu gresi hoho telu |
Sanulu resin ualu |
Eighteen |
|
Sagulu gresi hoho pat |
Sanulu resin sia |
Nineteen |
|
Sakui ruu |
Rua nulu |
Twenty |
|
Sakui telu |
Tolu nulu |
Thirty |
|
Sakui paat |
Haat nulu |
Fourty |
|
Sakui lim |
Lima nulu |
Fifty |
|
Sakui hohoniso |
Nen nulu |
Sixty |
|
Sakui hoho ruu |
Hitu nulu |
Seventy |
|
Sakui hoho telu |
Ualu nulu |
Eighty |
|
Sakui hoho paat |
Sia nulu |
Ninety |
|
Atus iso |
Atus ida |
A hundred |
|
Atus iso iso |
Atus ida ida |
A hundred one |
|
Atus iso sagulu gresi ruu |
Atus ida sanulu resin rua |
A hundred twelve |
|
Atus ruu |
Atus rua |
Two hundred |
|
Atus lim |
Atus lima |
Five hundred |
|
Atus hohopat |
Atus sia |
Nine hundred |
|
Atus hohopat sakui hohopat |
Atus sia sia nulu |
Nine hundred ninety |
|
Rihun iso |
Rihun ida |
A thousand |
|
Tokodede |
Tetun |
Ingles
|
|
Kosoe |
Dala ida |
Once |
|
Kui ruu, kuruu |
Dala rua |
Twice |
|
Kui telu, kutelu |
Dala tolu |
Three times |
|
Kui paat, kupaat |
Dala haat |
Four times |
|
Kui lim, kulim |
Dala lima |
Five times |
|
Kuhohoniso |
Dala nen |
Six times |
|
Kuhohoruu |
Dala hitu |
Seven times |
|
Kuhohotelu |
Dala ualu |
Eight times |
|
Kuhohopaat |
Dala sia |
Nine times |
|
Kusagulu |
Dala sanulu |
Ten times |
9. Distinsaun Séxu
Iha lia-Tokodede atu hateten buat ida nia sexu sei uza termu rua. Hine ho mane bainhira ita halo distinsau male ou female ba ema. Ita sei uza ini ho am bainhira ita hakarak dalen ba animal. Porezemplu :
Hine ho mane uza ba Ema :
Ana hine : oan feto. Ita labele dehan Ana ini.
Atu mane : ema mane. Ita labele dehan atu am.
Ini ho am uza ba animal :
Manu am : manu aman. Ita labele dehan Manu mane
Hahi ini : fahi inan. Ita labele dehan Hahi hine
10. Abrevizaun :
|
LM |
Liafuan Mambae |
|
LIM |
Liafuan Melayu |
|
LP |
Liafuan Portuges |
|
TB |
Tokodede Bazartete |
|
TL |
Tokodede Likisa |
|
TM |
Tokodede Maubere |
|
TP |
Tetun Prasa |
|
TT |
Tetun Terik |
|
Tokodede Likisá |
Tetun Prasa |
Ingles |
|
A
|
|
|
|
Á |
Hau |
I |
|
Á dara |
Hau tuir |
I follow, I agree |
|
Á ka’u |
Hau ni’an |
My, mine |
|
Á la |
Hau ba |
I go |
|
Á’a’ |
Han |
Eat |
|
Á’a’la |
Han ba |
Pleace eat |
|
Á’ala |
Hau hola |
I buy |
|
A’e |
Bot |
Big |
|
Abi |
Bin |
Older sister, sister |
|
Abokat (lp) |
Abokati (lp) |
|
|
Aer |
Aban |
Tomorrow |
|
Aer iso |
Loron ida |
One day |
|
Aer ketemo |
Loron tomak |
All day |
|
Aer-airu, aeraru |
Aban bain rua |
Future |
|
Aer-ru |
Loron rua |
Two days |
|
Aer-telu |
Loron tolu |
Three days |
|
Age |
Hasan ruin |
Jaw |
|
Agí |
Kleur |
Long |
|
Agi-agi |
Kleur-kleur |
Futher more |
|
Agor |
Kahur |
Mix |
|
Ahu |
Ahu kadesan |
Dust |
|
Ai-aer |
Loro-loron |
Everyday |
|
Aindí ! |
Lahatene los ! |
I do not know |
|
Aipil, aer-pil |
Bainhira |
when |
|
Airu, aer-ruu |
Bainrua |
Two days later |
|
Airun |
Horik bainrua |
Two days ago |
|
Aitelu |
Baintolu |
Three days later |
|
Aitelun |
Horik baintolu |
Three days ago |
|
Ala |
Hola |
Buy, Brought |
|
Ala haa |
Diskursu dapt |
Traditional discourse |
|
Ala hine |
Hola feto |
Married ( man ) |
|
Ala lapar |
Hola sasan |
Buy something |
|
Ala mane |
Hola mane |
Married (women) |
|
Ala roo |
Hola malu |
Married |
|
Ali |
Alin |
Young Brother |
|
Alu |
Alu |
Pestle |
|
Am |
Aman ( animal ) |
Male ( animal ) |
|
Am’bote |
Aman boot |
Uncle |
|
Am’kai (lm) |
Tiu |
Uncle |
|
Am’pa’a, ama pa’a |
Aman hakiak |
Step father |
|
Ama |
Aman |
Father |
|
Ama susu (tb) |
Aman rasik |
Father |
|
Ama’e, Ama a’e |
Tiun bot |
Oldest uncle |
|
Amaluli, amluli |
Banin Mane |
Father in low |
|
Ambou |
Maun |
Old Borther |
|
Ana |
Oan |
Child |
|
Ana hine |
Oan feto |
Daughter |
|
Ana mane |
Oan mane |
Son |
|
Ana pa’a |
Oan Hakiak |
Step child |
|
Anameó |
Labarik meak ( bebe ) |
Baby |
|
Anana kamasi |
Labarik ki’ik |
The young child |
|
Anana, anrana |
Labaraik |
Children |
|
Anananor |
Labarik Sira |
The children |
|
Ani |
Banin |
Bee |
|
Ani é |
Banin ben |
Honey |
|
Api |
Ahi |
Fire, flame |
|
Api blará |
Ahi klak |
Charcoal |
|
Api kahu |
Ahi latun |
Dusty |
|
Api leo |
Ahi lakan |
Flame, Light |
|
Api mat |
Dapur; ahi matan |
Kitchen |
|
Api na’a |
Ahi han |
Burnted |
|
Askroa |
Bibi |
Goat |
|
Askroa-At |
Bibi atan |
Shepherd |
|
Asmeo |
Nehek mean bot |
Speceis Ant |
|
Asu |
Asu |
Dog |
|
Asu am |
Asu aman |
Male dog |
|
Asu ana |
Asu oan |
Doggy |
|
Asu ini |
Asu inan |
Female dog |
|
At |
Atan |
Servant, slave |
|
Ata |
Atan |
Slave |
|
Atá |
Ai ata |
The sweetsop fruit |
|
Atá nona |
Ai ata nona |
Annona fruit, soursop |
|
Ate |
Aten |
Liver |
|
Ate a’e |
Aten boot, hirus |
Lung, angry |
|
Atu |
Ema |
Human, people |
|
Atu selo |
Ema seluk |
Other people |
|
Atu ubu |
Ema |
Human being |
|
Atus |
Atus |
Hundred |
|
Atus iso |
Atus ida |
A hundred |
|
B |
|
|
|
|
|
|
|
Bá |
Kaben nafurin |
Saliva |
|
Ba’a Hine |
Tia |
Ant |
|
Ba’a Mane |
Tiu |
Uncle |
|
Baba |
Babadok |
Drum |
|
Bada |
Tuda |
Throuw |
|
Badu |
Faru |
Blouse, shirt, clothing |
|
Bagi |
Banin |
Mother / Father in law |
|
Bagi hine |
Banin Feto |
Mother in law |
|
Bagi Mane |
Banin Mane |
Father in law |
|
Bago |
Beik |
Fool, stupid |
|
Bai |
Fai |
Pound, strike, collision |
|
Bai kede’e |
Iha sorin ne’e |
Here |
|
Bai knoo’o |
Sorin ne’ebá |
There |
|
Baka |
Nakar |
Naughty, mischievous, |
|
Baka |
Diuk |
Deaf |
|
Bakabiar |
Namkari |
Disperse, scatter |
|
Bakadudu |
Babadok |
Traditional tambourine |
|
Bakat |
Au ou fatin tau bukaee |
Water placed created by Bamboo |
|
Bala |
Talas |
? |
|
Balagu |
Lanu |
Drunk |
|
Balasi |
Monu |
Fall down |
|
Balasi koe |
Monu ain |
Apoligize |
|
Bale |
Da’an |
Boil |
|
Bale (tb) |
Fila modo |
Fry, fried |
|
Baná |
Manas [ai-manas] |
Warm, hot, |
|
Bandera (lp) |
Bandeira (lp) |
Flag |
|
Banir |
Ai nitas |
Banir tree |
|
Barani |
Brani |
Brave |
|
Basa |
Hadak |
Setting place made by bamboo |
|
Basa tere (tb) |
Hadak leten |
Idem |
|
Base |
Naksalin |
Boilt |
|
Basi |
Silu |
Break |
|
Bate |
Tun [husi rai lolon] |
Go down |
|
Bati |
Fahe |
Divide, share |
|
Baul |
Mamar |
Soft |
|
Beba |
Bebak |
? |
|
Bebere’e |
Lalais |
Quickly |
|
Begur |
Kurva |
Muddy, mud |
|
Bei |
Avokala |
Great grandfather |
|
Beiana |
Bei’ala |
Great grantparents |
|
Beku |
Apitu (lp) |
Wistle |
|
Beku-vaa (tm) |
Apitu (lp) |
A traditional whistle creted by bamboo |
|
Benu |
Nakonu |
Full, loaded, complete |
|
Beru |
Fila |
Return |
|
Beso |
Bosu |
Satisfied, sated, |
|
Betá |
Sidi |
Accidentally bump into |
|
Betu |
Tebe |
Folklore |
|
Betul |
Au |
Bamboo |
|
Betul ae |
Au Maus |
The small bamboo |
|
Betul hui |
Au fuik |
The big bamboo |
|
Biaba |
Goiavas |
Guava |
|
Bilimbi |
Bilimbi |
Star fruit , ridget |
|
Birá |
Railakan |
Thunderclap |
|
Bira ta |
Raikalan ta |
Thunderclap |
|
Biria (lp) |
Baria (lp) |
? |
|
Bise |
Less |
Torn |
|
Bitar |
Dada malu |
Draw, pull, draw out, |
|
Biti |
Biti |
A plaited mat |
|
Bitu’á |
Bidu an |
? |
|
Biu |
Lalais |
To fast |
|
Biu |
Lais |
Fast |
|
Biubana |
Lalais deit |
Very fast |
|
Blasi |
Monu |
Fall |
|
Ble’e |
Hader hela |
Unsleep |
|
Blee |
Hader |
Wake up |
|
Blee rae |
Hader rai |
Not sleep for all night |
|
Blete |
Belar |
Flat, level |
|
Bligu |
Haluha |
Forget |
|
Bloi |
Diak |
Good, Right, Fine |
|
Bloko |
Badak |
Short |
|
Bluar |
Luan |
Broad, wide, width |
|
Bo’a |
Koalia |
Speak |
|
Bo’a buu (tm) |
Lia, liafuan |
Language, word |
|
Bo’a huu |
Lia, liafuan |
Language, word |
|
Boa kla’o |
Koalia at |
Say s.o bad |
|
Bobar |
Bobar |
Turn, twist |
|
Boloi |
Diak |
Good |
|
Bonu |
Baku |
Strike, blow, bit |
|
Boto |
Manulin |
Litte bird |
|
Brais |
Lakohi |
Wish not, want not |
|
Brata |
Hotar |
Curse, malediction |
|
Bre’a |
Molik |
Naked |
|
Bree |
Iss, dois |
Breath, smell |
|
Bree a’e |
Iss bot |
Asthma |
|
Bree togotu |
Iss kotu |
Dead |
|
Bregas |
Tarutu, kilat, rai tarutu |
Sound, guns or thunder |
|
Bremu |
Hamutuk |
Unite, together |
|
Brikat |
Makerek |
Spot, band, stripe |
|
Bro |
Hamrok |
Thirsty |
|
Brobas |
Bosok |
Lie, falsehood |
|
Brobas Kla’o |
Bosok ten |
Lier |
|
Broe |
Dodok |
Putrid, rotten |
|
Broé |
Bokon |
Wet, soaked, moist |
|
Broki |
Lakataru |
Silkworm |
|
Broté |
Nanal telok |
Stammer, stutter. |
|
Brote-á |
koalia barak, regador (lp) |
Bubblling over, big talk, |
|
Bruaa |
Dukur |
Sleepy |
|
Bruma |
Kiik oan |
Small, little |
|
Bua |
Hili |
Take, colect |
|
Bubu |
Bubu |
Bloated |
|
Bubu |
Dihi Metan bot |
Black bee |
|
Buli |
Halo at ema ( Fekit ) |
Black magic |
|
Buni |
Subar |
Hide |
|
Buni roo |
Subar malu |
Hide, hidden |
|
Buo |
Bua |
Betelnut |
|
Burhua |
Mangame |
Be delirious, rave |
|
Burugut |
Tarutu, run fatuk, batar |
Sound |
|
Busa |
Busa |
Cat |
|
Busó |
Dadersan |
Morning |
|
Buta |
Kalan |
Night |
|
Buta, Posa |
Bobar |
twine |
|
Bobar roo |
Bobar malu |
Deceive s.o |
|
Buti |
Mutin |
White |
|
Buti mo |
Mutin mos |
White Cleanness |
|
Butihi |
Garida |
Wild, firtatious |
|
Butu |
Futu |
String, cord to tie |
|
|
|
|
|
D |
|
|
|
|
|
|
|
Da |
Dalan |
Road, street |
|
Da gotú |
Dalan korta |
Path street |
|
Dadí |
Diak |
Good, fine, kind |
|
Dadíl, (tt) |
Gong |
Sound of barking |
|
Dae ruku |
Lere du’ut |
Cut grass |
|
Daga |
Hadak |
Chopped Bambbo |
|
Dai |
Dai |
Oar |
|
Daka, Kbaas |
Baku, Basa |
Beat, slap |
|
Dale (tt) |
Dehan |
Tell |
|
Dama’at |
Odamatan |
Door |
|
Damar |
Karau lian |
Cow sound |
|
Dapu |
Bebeik |
Often |
|
Dapur |
Dapur |
Kitchen |
|
Dara |
Tuir |
Follow |
|
Daru |
Sabraka |
Orange |
|
Dato |
Liurai |
King |
|
Datu, sape |
Tula |
Add, put on |
|
Deda |
Hakonu |
Fully, full (of), loaded |
|
Deher |
Mos |
Clear |
|
Dehetu |
Funan buras |
Flowering |
|
Deka; kali |
Ke’e |
Digging |
|
Delesu |
Naklosu |
Appear |
|
Demi |
Hoban |
Submerged |
|
Dena (tt) |
Dena, sena |
Push in |
|
Deri |
Hatur |
Set up, put |
|
Desi |
Liu |
More, over |
|
Di’a |
Iha |
Existing, present |
|
Dihilar |
Lakan nabilan |
Shine, flash |
|
Dikal |
Bidu [tun sae] |
? |
|
Dila |
Ai-dila |
Papaya |
|
Dilile |
Nakduir |
Upside-down |
|
Dima |
Sisi osan, sisi sasan |
Dun, collect o.’s debts |
|
Dima |
Temi |
Mention, name, call |
|
Dinia |
Metin |
Strenth |
|
Dinó; uná-ro |
Ódiu (lp) |
Reverenge, vengeance |
|
Diru |
Ai-kadiru |
Aikadiru Tree |
|
Disi |
Tara |
Drape, hang up |
|
Disi gero |
Taru bandu |
Traditional law |
|
Dles |
Kesi aperta |
Fastening |
|
Do’i |
Duir |
Rolling |
|
Dode |
Halo at |
Black Magic |
|
Dodo |
Suli |
Flow, pour, |
|
Dogodai |
Nakadoko, mamar |
Brittle |
|
Dohe |
Bot, oin bot |
Big, angry |
|
Dohonar |
Abuza (lp) |
Abuse |
|
Dohonut |
Oin buis |
Shrink face, horrible |
|
Dohora |
Halimar |
A joke, jest, wisecrack |
|
Doi |
Monu |
Fall |
|
Doi |
Monu |
Fall |
|
Dokal |
Muta, ema bot |
Vomit, for mature |
|
Doko |
Doko |
Shaky, wobbly, unsteady |
|
Dole |
Dudu tama |
Push in |
|
Dolé |
Sala |
Wrong, sin |
|
Dolode |
Foin sae |
Young |
|
Doro |
Mamar |
Soft |
|
Dose |
Muda ses |
Move out, move in |
|
Doso |
Sunu |
Burn |
|
Dotu |
Tein |
Cook |
|
Du |
Tun [husi fatin as] |
Go down |
|
Dudu |
Lakeru |
Gourd |
|
Dudu |
Dudu |
Push |
|
Dueke |
Manduku |
Frog |
|
Duki |
Au dora, fatin tau be |
Bamboo, water placed |
|
Dulur |
Belun, kolega, hamaluk |
Friend, mate, accompain |
|
Dumingu (lp) |
Dumingu (lp) |
Sunday |
|
Duru |
Fanu |
Waker |
|
Duruda |
Tarutu, lian bot : kilat |
Explosion, guns sound |
|
Dusu |
La simu |
Refuse, not receive |
|
|
|
|
|
E |
|
|
|
|
|
|
|
Ee |
Be |
Water |
|
Ee bana |
Be manas |
Water boild |
|
Ee loa |
Be mota |
River |
|
Ee tukudu, tupudu (tb) |
Be malirin |
Cold water |
|
Ee u’bu
|
Be nain
|
Water soul in traditional believe
|
|
Ee ulú |
Be ulun, be matan] |
Upper course river |
|
Egor |
Rai henek |
Sand |
|
Egor loa |
Rai henek mota |
River sand |
|
Egor tasi |
Rai henek tasi |
Sea sand |
|
Ena |
Toba |
Sleep |
|
Ena hati |
Toba fatin |
Bed room, bed |
|
Enu |
Hemu |
Drink |
|
Etá |
Tuan |
Worn out; decrepit |
|
Etó |
Hetan |
Find, see |
|
Etó los mat |
Hetan ho matan |
Eyetness |
|
Etó roo |
Hetan malu |
Meet |
|
|
|
|
|
G |
|
|
|
|
|
|
|
Gadar |
Garganta |
Throat, larynx
|
|
Gadar uti |
Kakorok talin |
Throat |
|
Gagi |
Nata |
Chew, masticate |
|
Gahalar |
Kadalak |
Dry river, small river |
|
Galá |
Naran |
Name |
|
Galabur |
Kahur |
Mix |
|
Galagat, Guruku’a |
Hakfodak |
Startled, shocked |
|
Galata, ka |
Katar |
Itch |
|
Galu |
Ka’ut |
Bag, pouch |
|
Ganate |
Doko, deut |
Shaky, wobbly, unsteady |
|
Ganai |
Nakdoko |
Shaky, wobbly, unsteady |
|
Ganai-a |
Doko an |
? |
|
Gani |
Sadik |
Challenge |
|
Garapa |
Kous |
Carry on, astraddle |
|
Gari
|
Kaladi
|
A term for people in east region of East Timor |
|
Garo |
Hakilar |
Stream, shout |
|
Gase |
Gava (lp) |
Praise, commend |
|
Geger, Agor
|
Su’u, halo sabrauut
|
Make in disorder, disorganized
|
|
Gelelu |
Fila |
Return, come back |
|
Gelu |
Anin |
Wind |
|
Gelu a’e |
Anin bot |
Storm |
|
Gelu poo |
Anin huu |
Wind flow |
|
Gero |
Horok, moras, bandu |
Decease, prohibiton |
|
Gero tom |
Kona horok, kona moras |
Infected by decease |
|
Getu |
Ku’u |
Pick |
|
Geu |
Koi |
Razor, shaver |
|
Giá |
Foer |
Dirty, soiled, filthy |
|
Giniu |
Tudik |
Knife |
|
Ginturu, giniuturu tb/tm |
Taha |
Short machete, chopping knife |
|
Gior |
Kiar |
The canari tree |
|
Gis |
Gusi |
Gums |
|
Glehu |
Kumu isin |
Massage |
|
Glemor |
Lamas |
Grope (for food) |
|
Gleur |
Lubun |
Some, any, few |
|
Glode
|
Liman ain mamar
|
Effeminate or hermaphrodite, powerless
|
|
Gnitu |
Halo at ema |
Black magic |
|
Gnor |
Lamas, isin lolon |
Grope, for body |
|
Go’e |
Kore |
Release |
|
Go’e meta
|
Kore metan
|
Traditional custom relating to death ceremony or ritual
|
|
Goá |
Kuak |
Hole |
|
Godo |
Isin ruin, isin fraku |
Supple, weak |
|
Gogur |
Rame-rame |
Crowded, bustling |
|
Gonono |
Tukir |
Tradtional meat food use bamboo |
|
Gonotor |
Lian fals |
Aslat voice |
|
Gor |
Ainklor |
Knee |
|
Gorat |
Oho animal |
Kill animal |
|
Gota |
Mutuk |
Burnt, scorched. |
|
Gotú [gotu tali] |
Hakotu [hakoti tali |
Cut (for string) |
|
Gou |
Ai-kakau |
|
|
Grama |
Kamat |
Claw, paw, scratch
|
|
Grauu |
Rau’ut |
Take out |
|
Gresi |
Resin |
Residue, remainder |
|
Greu |
Koi |
Round up |
|
Gro’a |
Moras |
Sick, decease |
|
Gro’a klao |
Moras aat |
Serious decease |
|
Grua |
Kuda [kuda batar, fore] |
Plant |
|
Gruma, Gumu |
Kumu |
Get a massage |
|
Gu |
Du’ut |
Grass |
|
Gugai |
Ai fuka |
Fuka Tree |
|
Gunuru |
Kanuru (lp) |
Spon |
|
Gunusi |
Dada |
Pull |
|
Gunutar |
Kakutak |
Brain |
|
Gusa |
Muda |
Move, rup, scrabe |
|
Gusa la |
Muda ba |
Move up |
|
Gusa hati |
Muda fatin |
Move a place |
|
|
|
|
|
H |
|
|
|
|
|
|
|
Há |
Lian |
Sound, nouse |
|
Ha’a |
Fani |
Sneeze |
|
Ha’ti |
Fatin |
Place, Address |
|
Hahi |
Fahi |
Pig |
|
Hali |
Kaer |
Handle, arrested |
|
Halí |
Fali |
Again |
|
Hati |
Kroat |
Sharp |
|
Hatu |
Fatuk |
Stone |
|
Haur baba |
Baku baba |
Sowing drum |
|
He’kí |
Seidauk |
Not yet |
|
Heke |
Toba loke kelen |
Sleep with clapper position |
|
Heki |
Halis |
Aslant, sideways |
|
Hel-hele |
Neneik |
Slow, slowly |
|
Helu hine |
Husu feto |
Propose mariage |
|
Helu, kehelu |
Silu |
To crock, warp |
|
Hene |
Huin |
Vagina |
|
Her keha |
Iha liur |
Out side |
|
Her lara |
Iha laran |
In side |
|
Here |
Iha [fatin] |
In the, existing, be exist |
|
Herkede’e |
Iha ne’e |
Here |
|
Herkono’o |
Iha ne’eba |
There |
|
Hermane |
Iha nebe’e |
Where |
|
Hetá |
Saidá |
What |
|
Hetu |
Funan |
Flower |
|
Heú |
Foun |
New |
|
Hia |
Bolu |
Call |
|
Higa |
Sikat |
Insert s.t. in between |
|
Hiné |
Feto |
Woman, women |
|
Hine losa |
Feto ran |
Lady, young girls |
|
Hine mori |
Feto ikun |
Youngest daughter |
|
Hineheu |
Feto Foun |
Brige |
|
Hitu |
Fitun |
Star |
|
Hiu |
Fila [arah] |
Return |
|
Ho’ó |
Knuk; |
Nest, lair |
|
Hoá |
Dois |
Smelt |
|
Hoho |
Foho |
Mountain |
|
Hoho pat |
Sia |
Nine |
|
Hoho telu |
Ualu |
Eight |
|
Hoholau |
Foho leten |
Peak mountain |
|
Hohoniso |
Nen |
Six |
|
Hohoru |
Hitu |
Seven |
|
Hore
|
Tais
|
Traditional clothes for man and women
|
|
Hore |
Hatais |
Wear, put something on |
|
Hose |
He’an |
Oar |
|
Hu |
Fuan, (lp) kurasaun |
Heart |
|
Hú |
Fuan, ai-fuan |
Fruit |
|
Hu’kú |
Fukun |
Spy, lurk |
|
Hudi |
Hatoba labarik |
Make baby sleep |
|
Huhur bebá |
Ulun molik |
Bald headed |
|
Huhur brea |
Ulun molik |
Bald headed |
|
Huí |
Fuik |
Wild |
|
Huku |
Fukun |
Lump, bump swollen |
|
Huku-á |
Hakruk |
Stoop, bend |
|
Hula |
Fulan |
Month; moon |
|
Hula baiseri |
Fulan sorin |
Crescent moon |
|
Hula ketemo |
Fulan tomak |
Full moon |
|
Hula muda |
Fulan nakukun |
Dark moon |
|
Hula taer |
Fulan Naroman |
Moonlight |
|
Hulú |
Fulun |
Fur; body hair |
|
Huné |
Oinsuar |
Furrow face |
|
Hure |
Fore |
Pea, bean, peanut |
|
Hure tali |
Fore sikoti |
Long pea |
|
Huremasi |
Foremungu |
Green pea |
|
Hurí |
Furin |
Foam, lather, scum |
|
Hurisí |
Forai |
Peanut |
|
Hutus |
Kakuluk |
Roof |
|
|
|
|
|
I |
|
|
|
|
|
|
|
Ibo |
Ibun |
Mouth |
|
Ibo a’e |
Ibun bot |
Big mouth |
|
Ibo lama
|
Lia na’in
|
Delegation, spoke person
|
|
Ibo sakat |
Ibun sakat |
Harelip |
|
Ibohulu |
Hasan rahun |
Beard |
|
Ika |
Ikan |
Fish |
|
Ika kokinu (lp) |
Ikan koku oan (lp) |
Kokinu fish |
|
Ika koku (lp) |
Ikan koku (lp) |
Koku fish |
|
Ika lomosa |
Ikan Tubiraun |
Shark fish |
|
Ika mandiabu |
Ikan mandiabu |
Mandiabu fish |
|
Ika meo |
Ikan mean |
Red fish |
|
Ika pari (lp) |
Ikan pari (lp) |
Pari fish |
|
Ika sardina (lp) |
Ikan sardina (lp) |
Sardine fish |
|
Iko |
Ikun |
Tail |
|
Ikolau |
Ikun liu |
Youngest brother / sister |
|
Ilu |
Inus |
Noice |
|
Ilu belete |
Inus belar |
Flat-nose |
|
Ilu bluar |
Inus luan |
Honor, praise |
|
Ilu manaru |
Inus naruk |
Length-nose |
|
Ilu-hoto |
Inus ben |
Nasal mucus, snot |
|
Ilukai |
Inus Kain |
Noice stem |
|
Ina |
Inan |
Mother, mom |
|
Ina a’e |
Inan bot |
Great mother |
|
Ina bote |
Inan bot |
Great mother |
|
Ina pa’a |
Inan hakiak |
Step mother |
|
Inakai
|
Inakai
|
Term for old lady / women
|
|
Inama |
Umane |
Brige famili |
|
Ini |
Inan (anima ) |
Female (animal) |
|
Ipa |
Kuñada (lp) |
Sister in law |
|
Iri |
Manas |
Hot, season and fire |
|
Iru |
Hirus matan |
Chest, thorax |
|
Isi |
Isin |
Body |
|
Isi bana |
Isin manas |
Dengue |
|
Isi iri |
Isin manas |
Fever |
|
Isi ruu |
Isin rua |
Pregnant |
|
Isiso |
Idak-idak |
Each |
|
Iso |
Ida |
One |
|
|
|
|
|
K |
|
|
|
|
|
|
|
Ka |
Tata, Katar |
Bit, itch |
|
Ka’mi |
Ami nian |
Our, Ours |
|
Kaba’e |
Dukur |
Sleep, slumber |
|
Kabae |
Dukur los |
Sleep, slumber |
|
Kabás |
Basa |
Slapping on the face |
|
Kabasu |
Silu, Ai tahan |
Break |
|
Kabu |
Kabun |
Stomach, womb |
|
Kabu |
Kabuk, (lp) animal |
Pregnant, for animal |
|
Kabu ma’o |
Kabun mamuk |
Hungry |
|
Kada |
Karak |
Stingy, rasp |
|
Kadada |
Gagu |
Stammer, stutter, grope |
|
Kadadi |
Bidu-an, teberetek |
Hestirical |
|
Kadasa |
Hakdasak |
Sit in the ground |
|
Kadoras
|
Au ba instalasaun be mos
|
Traditional water pipe used bamboo
|
|
Kahaer |
Marunggi |
Merunggai three |
|
Kahali |
Kanedok |
Fry spon |
|
Kahara |
Nehek |
Ant |
|
Kahasa |
Fase |
Wash |
|
Kahasi |
Ansi |
Hurry, rush |
|
Kahati |
Kanek |
Injury, wound |
|
Kaho |
Pipinu |
Cucumber |
|
Kai |
Ai |
Three |
|
Kai bleter |
Aikabelak |
Board, plank |
|
Kai bleter |
Ai kabelak |
Board |
|
Kai hetu |
Ai funan |
Flower |
|
Kai kuluta |
Ai-kulit |
Skin tree |
|
Kai lahata |
Ai-travesaun |
Long tree for house |
|
Kai lahata |
Ai los |
Long tree |
|
Kai leba |
Ai leba |
Pick tree |
|
Kai lolo |
Ai lolon |
Tree steam, tree body |
|
Kai Mego
|
Ai dak
|
Tree yielding wood for charcoal
|
|
Kai Pú |
Ai-hun |
Three |
|
Kai ramut |
Ai-abut |
Root |
|
Kai roa |
Ai tahan, ai-moruk |
Leaf, medicine |
|
Kai Teka |
Ai tongka |
Cane, stick |
|
Kai tolo |
Ai-sanak |
Branch |
|
Kaiana |
Ai oan |
Seed plant, seedling |
|
Kaibauk |
Kaibauk |
Traditional crown |
|
Kaidoso |
Ai sunu |
Burn wood |
|
Kaikosolo |
Ai sukit |
Prod at s.t. with a pole |
|
Kailara |
Ai laran |
Bush, jungle, forest |
|
Kailolo |
Ai-lolon |
Three Stem |
|
Kaimela |
Aisuak |
Crowbar |
|
Kaisame (tm) |
Ai-farina |
Cassava |
|
Kaisara
|
Ai sar
|
Broom of split coconut midribs
|
|
Kaitara |
Aitarak |
Thorn |
|
Kaka |
Maun |
Older brother |
|
Kaka’e |
Manu Kakatua |
Cockatoo |
|
Kakali |
Maun alin |
Brother and sister |
|
Kakor |
Baralla |
Storm, gale |
|
Kakor-a; Gruku-a |
Hakfodak |
Startled, shocked |
|
Kaku |
Doko |
Shaky, wobbly, unsteady |
|
Kaku lagana |
Doko ulun |
Nodding of head |
|
Kala’u; Here kla’u |
Iha leten |
In up, top |
|
Kalao |
At |
Broke, bad |
|
Kalaó sé |
At ona |
Have/has broken |
|
Kalau |
As |
Top, upon |
|
Kalauu |
Leten as |
Highly, on top |
|
Kali |
Ke’e |
Dig, dip up |
|
Kali rae |
Ke’e rai |
Dig hole |
|
Kalo’ok |
Ai lok |
Ailok tree |
|
Kalu |
Morten |
Traditional necklace |
|
Kamahu |
Mear |
Cough |
|
Kamale |
Sukaer |
Tamarind tree |
|
Kamati |
Kebit |
Pluck |
|
Kambatik, (lim)
|
Kambatik
|
Traditional clothes from Java called Kain batik
|
|
Kami |
Ami |
We, us |
|
Kanaer, knaer |
Hahalok; Lisan |
Behaviour, custom |
|
Kanamu |
Susuk |
Mosquito |
|
Kanapi |
Kakehe |
Hand fan |
|
Kapau |
Hasan |
Chin |
|
Kape moro |
Kafe du’ut |
Grass coffee |
|
Kape, Kafe (lp) |
Kafe (lp) |
Coffee |
|
Karbau |
Karau |
Cow, Buffalo |
|
Karbau soru |
Karau dikur |
Bull horns |
|
Karoa |
Ai moruk |
Medicine |
|
Kasabu; Poli |
Tolok |
Abuse |
|
Kasai |
Lere |
Cut (off), slice, slaughter |
|
Kasai |
Sasuit |
Comb, harrow, bunch |
|
Kasai daa |
Hamos dalan |
Sweap the way |
|
Kasai Gu |
Lere du’ut |
Cut the grass |
|
Kasai Lagana |
Sui fuuk |
Comb the hair |
|
Kasaler |
Naksalin, nakonu resin |
Spilled |
|
Kasegi |
Sumasu |
Pillow |
|
Kaso |
Koto |
Bean |
|
Kaso ae |
Koto maus |
Red beans |
|
Kaso hui |
Koto fuik |
Wild beans |
|
Kasuta |
Ervilla (lp) |
Pea |
|
Kati |
Bolu animal |
Calling the animals |
|
Kau |
Nurak |
Young, Unripe, raw |
|
Kau |
Ka’it |
Striking, glaring |
|
Kbi |
Kamat |
Claw |
|
Kdole, kodole |
Dolar |
Creep, crawl |
|
Ke |
Mak |
So, that |
|
Kebeku |
Doko an |
Dance |
|
Kede’e |
Ne’e |
Here |
|
Kedede |
Dere [bebeik] |
To sound up |
|
Kedesi |
Hanehan |
Press, oppress |
|
Kedesi dole |
Tesi Sala |
Judgement |
|
Keha |
Li’ur |
Out side |
|
Keheki |
Leba |
Shoulder, bear |
|
Keheki |
Doko an |
Dance |
|
Kehelu; Pehu |
Silu, halo tohar |
To break, broken |
|
Keke |
Ke’e, hasai rai husi ku’ak |
Take out soil in hole |
|
Kele |
Buka, hili |
Looking for, take |
|
Keleku |
Keleu’uk |
Crooked |
|
Kemeat |
Klot |
Narrow, tight |
|
Kenena |
Nisik, klot |
Stopper, plug |
|
Kenerat |
Hakilar |
Stream, shout |
|
Kepena |
Bisu-bisu |
Whisper |
|
Ker |
Lenuk |
Turtle |
|
Kero |
Hakerek |
Write |
|
Kesa |
Ai Kesak |
? |
|
Kesar (tp, lp) |
Kesar |
Repor, inform, notify |
|
Kesi |
Kesi |
Bunch, string, bundle |
|
Kesiko |
Tos |
Hard |
|
Keteba |
Hanehan [lori liman] |
Press with hand |
|
Keti |
Ko’a |
Crosscut |
|
Kiba |
selok |
Lever, crowbar |
|
Kibita mat |
Piska matan |
Wink eyes |
|
Kibita, kbita |
Piska |
Flicker |
|
Kida |
Kidang |
Waist, loins |
|
Kihia |
Lasu |
Lasso |
|
Kihia |
Hakail |
Fishing |
|
Kihiti |
Fekit |
Balck Magic |
|
Kimi |
Imi nian |
Your, Yours |
|
Kimi |
Imi |
You |
|
Kinia |
Bikan |
Plate |
|
Kiniri |
Fo’er |
Dirty |
|
Kirita, krita |
Belit |
Be sticky, adhering |
|
Kisit |
Hirus |
Angry |
|
Kisu |
Haliis |
Sideways |
|
Kiti |
Ita |
We, Us |
|
Kitiku |
Haksoit |
Leap, jump |
|
Klao |
At |
Damaged; Broken |
|
Kleku, keleku |
Kleuk |
Bend |
|
Klerut |
Namkurut |
Rumpled |
|
Kless |
Sinturaun ; kesi kabun |
Belt |
|
Kliha |
Hakail |
Fishing |
|
Klobu |
Ko’a |
Cut |
|
Kluta |
Nakar |
Naughty |
|
Kmus |
Supa |
Suck |
|
Kniko |
Inkosta |
Jogged |
|
Ko |
O |
You |
|
Ko’o |
O nian |
Yours |
|
Ko’u (tb) |
Ko’us |
Carry on hand |
|
Kobokar |
Bokar, mahar |
Thick |
|
Kobokur |
Bokur |
Fat |
|
Kodole |
Dolar |
Creep, crawl |
|
Kodopa |
Kadopa |
Climbing |
|
Kodosor
|
Hakdasak iha rai
|
Sit and walk with button in the ground
|
|
Koe |
Ain |
Foot, leg |
|
Koe hati |
Ain fatin |
Footstep, trail |
|
Koe huu |
Ai fuan |
Foot finger |
|
Koe kúmaat |
Ain kukun |
Toenail |
|
Koe Tane |
Ain tanen |
Leg palm |
|
Koe tigisa |
Ain sin |
Rheumatism |
|
Koi |
Koir |
Round up |
|
Kokat |
Nakukun |
Darkness |
|
Koki |
Kokir |
Probe |
|
Kola |
Hasan ai |
Shoulder wood |
|
Kole |
Kole |
Tire |
|
Kolo’o |
Loke [hasai kulit] |
Pare |
|
Komomi |
Hakmumu |
Gargle |
|
Komote |
La kroat |
Blunt |
|
Kono’o |
Ne’eba |
There |
|
Kopa |
Hakoak |
Hug, embrace |
|
Kora |
Oho |
Kill |
|
Koroto |
Nakali |
Boil |
|
Kos; Dohos |
Kose, hamos |
Mop, Mopped |
|
Koso’e |
Dala ida |
Once |
|
Kosodo |
Tezaun (lp) |
Tense |
|
Kosolo
|
Sukit
|
Prod at s.t. with a pole, etc., to knock it down
|
|
Kosoru |
Soran |
Pit, bump, hit, contest |
|
Kotoor |
Gafinhotu |
Locust, grasshopper |
|
Krak |
Tasu |
Food tray |
|
Kribit |
Habit |
Flank |
|
Kripi |
Habit halili |
Flanking, press between, |
|
Krisa |
Hakilar |
Shout, stream |
|
Kro |
Dok |
Far |
|
Krokit |
Makerek, at lós |
Stripe, badly |
|
Kru’it, kuruit |
Ruinmaran |
Thin, emaciated, lean |
|
Krui |
Koi |
Round up |
|
Ksii |
Hit ropa, hit lipa, hit |
Lift, raise |
|
Ksiipa |
Kait malu |
Barrier, hook, catch |
|
Ku’e |
Fahi lian |
Pig sound |
|
Kubuli |
Manu Kakoak |
Kakoak bird |
|
Kubut mat |
Taka matan |
Close eyes |
|
Kudisi |
Tabela |
Adjourn |
|
Kuda |
Kuda |
Horse |
|
Kudu |
Manu Lakateu ki’ik |
Turtledove bird |
|
Kudua |
Kaduak |
Twin |
|
Kudula |
Dulas |
Turning |
|
Kuhunu |
Kakun |
Piece of coconut shell |
|
Kui |
Tau, dala |
Fold, times, |
|
Kuiruu |
Dala Rua |
Twice |
|
Kuitelu |
Dala Tolu |
Third |
|
Kuku |
Manu kakuuk |
Ghost bird |
|
Kuku |
Kukun |
Nail |
|
Kuku’i |
Manu kuku’i |
Kukui bird |
|
Kukuhae |
Matan dukur |
Sleepy |
|
Kukuru’u |
Manu Lakateu |
Tirtledove bird |
|
Kulim, kuilim |
Dala lima |
Fith |
|
Kulor |
Kulu |
Jackfruit |
|
Kulor tunu |
Kulu tunu |
? |
|
Kulor uta |
Kulu modo |
? |
|
Kulukut (tb) |
Namkurut |
Confused, disorganized |
|
Kulutá |
Kulit |
Skin |
|
Kúmaat |
Kukun |
Nail |
|
Kumuit |
Klot |
Tight |
|
Kumukit |
Kiak |
Poor |
|
Kumumur |
Hakmumuk |
Rinse the mouth |
|
Kupat |
Dala Hat |
Fourth |
|
Kupil |
Dala hira |
How many time |
|
Kupu |
Suar |
Smoke |
|
Kupusar |
Husar |
Navel |
|
Kura |
Sanan |
Caldron, cooking pot |
|
Kurus |
Ai manas |
Chili |
|
Kusuba |
Hirus |
Anger, fury |
|
Kutu |
Utu |
Louse |
|
|
|
|
|
L |
|
|
|
|
|
|
|
La |
Ba |
Go / goes |
|
La mane |
Ba ne’ebé |
Where’s going |
|
Laakar |
Foti sai |
Take up |
|
Lakaar |
Lalatak |
Shadow |
|
Lakaat |
Lalatak |
Shape |
|
Laba’as |
Kabaás |
Shoulder |
|
Labaas |
Kabas |
Cotton |
|
Lagana |
Fuk |
Heard |
|
Lagana hulu |
Fuk maten |
Hair fall off |
|
Lagana hulú |
Fuk |
Hair |
|
Lagan rui |
Ulun ruin |
Skull |
|
Lagarui |
Ulun |
Head |
|
Lagate |
Kadiuk |
Crab |
|
Lakaar |
Lalatak |
Shadow |
|
Lakabuta |
Borbaleta |
Butterfly |
|
Lakara |
Hirus matan |
Chest, thorax, bosom |
|
Laku |
Laku |
Squirrel |
|
Lala |
Lalar |
Fly |
|
Lalit |
Manu baber |
Rooster crown |
|
Lama |
Nanal |
Stone |
|
Lap |
Ba ona ! |
Just go ! already go ! |
|
Lapa |
Sasan, buat ruma |
Tool, equipment, things |
|
Lapa-a’a, Lapar a’a |
Etu, hahan |
Rice, food |
|
Lapáam |
Botamak |
He, man |
|
Lapaiso |
Buat ida, buat ruma |
Something |
|
Lapar |
Sasan |
Tool, goods |
|
Lapar ubu |
Animal (lp) |
Animal |
|
Lapar-a’a, lapa’a |
Hahan, Ai-han |
Food |
|
Lapasu’u |
Buat ne’e |
This things |
|
Lapat |
Hikar |
Fold, crease |
|
Lapeta |
Lipa, ropa (lp) |
Clothe |
|
Lasa |
Lasan |
Penis |
|
Latu |
Ta ai sanak husi tutun |
Cut the three from the top |
|
Lau |
Tutun |
Top, button |
|
Laú |
Rohan; dikin |
Final, end, upper |
|
Le’u bat ke’u |
Iha fatin duni ! |
No wonder ! |
|
Lebo |
Bele |
Can, could |
|
Lebu |
Be lihun |
Inundate, puddle |
|
Ledu |
Riba |
Throw down forcefully |
|
Ledu |
Nahe |
Pread out, extend |
|
Lee’ |
Lambe |
Bootlicker |
|
Lehe |
Kaman |
Light in weight |
|
Lekar |
Lekar |
Spilled, scattered |
|
Lekeer |
Lakan |
Flame |
|
Lekeru |
Bulak |
Crazy, insane |
|
Leki |
Lekiraok |
Monkey |
|
Lekukoe |
Silu ain |
Crease leg |
|
Lekulimu |
Silu liman |
Crease hand |
|
Lela |
Latan |
Put down |
|
Lel-kalau |
Loron as |
Midday |
|
Lelo |
Loron |
Sun |
|
Lelo a’e |
Bai loron |
Summer, dry season |
|
Lelo baiseri |
Loron sorin |
Half day |
|
Lelo duu |
Loron tun |
Sunset, West |
|
Lelo ketemo |
Loron tomak |
All day |
|
Lelo maat |
Loron matan |
Sun |
|
Lelo Sae |
Loron sa’e |
Sinrise, East |
|
Lelo sobu (tb) |
Loron tuun |
Sun set |
|
Lema |
Tetuk |
Flat, smooth |
|
Lemane |
an e’ebé |
Where’s going |
|
Lemema |
Badinas |
Diligent |
|
Lemerik |
Nehek lotuk |
Small ant |
|
Lensu |
Lensu |
Handkerchief |
|
Lensu Makasar (lim) |
Lensu Makasar (lim) |
Makasar handkerchief |
|
Leo |
Lakan |
Flame |
|
Leor |
Haksoit tun |
Jump down |
|
Lesona |
Lis |
Onion |
|
Lesona buti |
Lis mutin |
Garlic |
|
Lesona meo |
Lis mean |
Union red |
|
Lesu |
Fokit |
Yang out, withdraw |
|
Lete |
Laletek |
Hill |
|
Leti |
Buka |
Wanted, look for |
|
Leula |
Husik ba |
Let it be |
|
Lia |
Ai-lia |
Gingger |
|
Libur (tb) |
Halibur |
Take together, collect |
|
Lidu |
Lidun |
Corner |
|
Ligar |
Diding |
Wall |
|
Ligu |
Lisuk |
Together |
|
Lihu |
Lihun |
Puddle, flooded |
|
Likis |
Fila, fila modo |
Fry, cook |
|
Likis aa |
Fila an |
Change, modify |
|
Likis oe |
Fila oin |
Retunr the face |
|
Liku |
Duir |
Roll |
|
Lili |
Haklili |
Carry s.t. light in o.’s hand |
|
Lim |
Lima |
Five |
|
Limu |
Liman |
Hand |
|
Limu huu |
Liman fuan |
Finger |
|
Limu kabu |
Liman kabun |
Arm |
|
Limu kumat |
Liman Kukun |
Nail |
|
Limu po’u, limpo’u |
Liman tohar |
Broken hand |
|
Limutane |
Liman tanen |
Palm hand |
|
Limu tigisa |
Liman sin |
Rheumatism |
|
Lisa |
Knua |
Sub village |
|
Lise |
Buka, hare |
Find, carry on |
|
Lise roo |
Hare malu, |
Help each other, see each other |
|
Litu |
Lafatik |
k.o. flat basket |
|
Lo’e |
Loke |
Open |
|
Loa |
Mota |
River |
|
Loba |
Los |
Right |
|
Lobar |
Klosan |
Single, unmarried |
|
Loi |
Hili |
Adopted |
|
Loko |
Istima |
Spoiled |
|
Lokor |
Loke sai |
Open out |
|
Lolo |
Isin Lolon |
Body |
|
Lolo |
Lolon ( rai lolon ) |
Sideways land |
|
Loló |
Lolon |
Stem, stalk |
|
Lomosa |
Ikan Tubiraun |
Shark |
|
Lor |
Iha laran ( tasi laran ) |
In side ( sea side ) |
|
Lora |
Ta ai sanak iha ona rai |
Cut the tree branch |
|
Losa |
Klosan |
Single, unmarried |
|
Lose |
Ho |
With |
|
Los-losé |
Agora kedas |
Urgent, now |
|
Loso |
Ko’a hasai kulit |
Remove peel or shells |
|
Loti |
Lafahek rai maran |
Monitor lizard |
|
Lua |
Tafui |
Spittle |
|
Luhugó |
Merak |
Drank |
|
Luhuta |
Fohuk |
Moldy, putrefied |
|
Lui |
Raihela |
Leave something |
|
Lui |
Rai |
Put off, leave |
|
Luku |
Luku |
Dive |
|
Luma |
Haki’ak |
Take care of |
|
Lumut (lim) |
Lumut (lim) |
Moss, lichen, bryophyte |
|
Lura |
Boek |
Lobster |
|
Luto |
Lutu |
Fence, hedge |
|
|
|
|
|
M |
|
|
|
|
|
|
|
Ma’o |
Mamuk |
Empety |
|
Ma’o |
Mamuk |
Empty, blank, zero |
|
Mada |
Meda |
Sweat |
|
Mada’ar |
Maran |
Stupid, idiotic, dumb |
|
Madakit |
Dada |
Pull |
|
Madasa |
Tasak |
Ripe, cooked |
|
Magalelo |
Pelangi / Arquirius |
Rainbow |
|
Magani |
Hanoin |
Think, remember |
|
Magar |
Klamar |
Soul |
|
Magarapu |
Dihi |
Bee |
|
Magarsai |
Buatamak |
Slank to say a man |
|
Magata |
Kasu |
Clean, weap off |
|
Makaee |
Moe |
Shy, embarrassed |
|
Makaee A’e |
Moe bot |
Very bashful |
|
Makasan ! |
Makaas los, lahalimar ! |
Very |
|
Malae |
Malae |
Forign |
|
Malae buti |
Malae mutin |
White race |
|
Malae meta |
Malae metan |
Black race |
|
Mali |
Hamnasa |
Smile |
|
Malu |
Malus |
k.o. plant, betel vine |
|
Mam |
Mama |
Traditional use when received visitor called mama |
|
Mam ee |
Mama Ben |
Water mama |
|
Mam hati |
Mama fatin |
Place for mama |
|
Mam luli (tb) |
Mama lulik |
Ritual of mama |
|
Mana’o |
Naok |
Steal, theaf |
|
Mana’o hoa |
Naokten |
Rubber |
|
Mana’o voa I |
Naokten |
Rubber |
|
Manaa |
Gosto |
Nice, tasty, delicious |
|
Managa |
Lok |
Offer |
|
Manapo |
Makikit bot |
Mythical bird, eagle |
|
Manara |
Hakarak |
Want, wish, like |
|
Manaru |
Naruk |
Long |
|
Mane |
Mane |
Boy, man |
|
Mane mde’es |
Mane mesak |
Alone boy |
|
Maneloba |
Mane los |
Gentleman |
|
Manelobar |
Mane Klosan |
Young boy |
|
Mantelo, Manu telo |
Manu tolun |
Egg |
|
Manu |
Manu |
Chiken |
|
Manu am |
Manu aman |
Rooster |
|
Manu ana |
Manu oan |
Chick |
|
Manu ini |
Manu inan |
Cock |
|
Manu Poni |
Manu kokorek |
Crow, boast |
|
Manu soa |
Manu knuuk |
Bird nest, bird lair, |
|
Marapó |
Malahuk |
Poorness |
|
Masaa |
Hasan |
Carry on |
|
Mat |
Matan |
Eyes |
|
Mat blasi |
Hadomi |
Fall in love |
|
Mat hu |
Matan fuan |
Eyespiece |
|
Mat hulu |
Matan fulun |
Eyelash |
|
Mat hulu |
Matan fulun |
Eyebrow |
|
Mat meo |
Matan mean |
Red eyes |
|
Mat sua |
Matan dukur |
Sleepy |
|
Mataar |
Hataan |
Answer |
|
Mataara |
Hotar |
Curse |
|
Mataku |
Tauk |
Afraid, fear |
|
Mataku hoa |
Tauk ten |
Coward, fainthearted |
|
Matani |
Hatudu |
Show |
|
Matani aa |
Hatudu an |
Extrovert, arrogant |
|
Matara |
Hotar |
Curse |
|
Mate |
Mate |
Dead |
|
Matebliar |
Matebian |
Soul, departed spirit |
|
Matemeo
|
Matemean
|
The people who died with ystical accident
|
|
Mato |
Matak |
Unripe, raw |
|
Mau |
Maus |
Tame, docile |
|
Maulapa |
Butamak |
Guy, man |
|
Mdaar |
Busa lian |
Sound of kat |
|
Mde’es |
Mesak |
Alone |
|
Medepar |
Tarutu |
Fluttering |
|
Mederi |
Tur |
Seating, seat |
|
Mederi hati |
Tur Fatin |
Sitting place, seat |
|
Mederiapi |
Tur Ahi |
Parturition |
|
Megee |
Kinur |
Yellow |
|
Megere |
Kidung |
Button, buttock |
|
Meges |
Hanesan |
Equal; Same |
|
Megi |
Morin |
Fragnant, aromatic |
|
Meke |
Dulas ibun |
Jagged |
|
Mekei |
Ema otas bot |
Mature, adult |
|
Mekei Hine |
Ferik |
Old lady, old women |
|
Mekei Mane |
Katuas |
Old man |
|
Meku |
Re’I |
Kiss |
|
Mela |
Meik |
Pointed |
|
Meó |
Mean |
Red |
|
Meo; mana’o hoa |
Naok ten |
Robber |
|
Mesa |
Mesak |
Along |
|
Meselo |
Liu |
Pass, passing |
|
Meselo roo |
Ses malu |
Passing away |
|
Metá |
Metan |
Black |
|
Meteer |
Namtate |
Drop off, fall off, shed |
|
Metei |
Riba |
Throw down forcefully |
|
Metigis |
Tarutu, monu |
Nouse, fall |
|
Migia; Tro |
Buti |
White |
|
Migigi |
Kuda lian |
Grin horse |
|
Migili |
Makili, Kili |
Amused, tickled, ticklish |
|
Migiti |
Hakribi |
Repugnant, abhorrent |
|
Minita |
Kopu |
Glass |
|
Misu |
Horon |
Smelt |
|
Mo |
Mos |
Clean, clear |
|
Moda |
Tolan |
Swallow |
|
Mogorot |
Modok |
Green |
|
Molo’ot, Moloot |
Kleur, bok an neneik |
Late, slowly |
|
Moloes |
Mamar |
Soft |
|
Mori |
Moris |
Birth, born |
|
Mori |
Ikus |
Final, end, youngest |
|
Mori hati |
Moris fatin |
Place of birth |
|
Moro |
Du’ut |
Grass |
|
Muda |
Nakukun |
Darkness |
|
Muda lae |
Manduku oan |
Tadpole |
|
Muguru |
Nurak |
Young |
|
Muguru |
Moris, hahoris |
Parturition |
|
Muku |
Hudi |
Banana |
|
Muku ana |
Hudi oan |
Banana seed |
|
Muku mara |
Hudi tasak |
Banana fruit (ripe) |
|
Muno |
Uluk, |
Before, First |
|
Musukur |
Arota |
Blurp |
|
Mut |
Muta, ba bebe |
Vomit, for baby |
|
Mutu’u |
Tuan |
Old, mature |
|
Mutu’u hodi |
Tuan kaluk |
Oldest |
|
Mutugu |
Haklulu |
Carry s.o. head |
|
Mutugu |
Haklulu |
Carry s. in hand |
|
Mututur |
Tutur |
Carry s. in head |
|
|
|
|
|
N |
|
|
|
|
|
|
|
Naba |
Ninin |
Edge, seam, border |
|
Nabo |
Sona |
A pin, skiwer, Injection |
|
Naka |
Kulu |
Jackfruit |
|
Naki |
Nani, Sae |
Swim, climb |
|
Nana |
Homan |
Plait |
|
Napa |
Nahe |
Spread out |
|
Nati |
Nati |
Louse |
|
Natotoo |
Naton |
Enough |
|
Nauu |
Tua |
Fermented palm |
|
Nauu buti |
Tua mutin |
Fermented palm wine |
|
Nauu te |
Tua ten |
Dranker |
|
Nee |
Fo |
Give, provide |
|
Nee dole |
Fo sala |
Subtitu, replacement |
|
Nee tunugu |
Fo folin |
Give price |
|
Negi |
Husu |
Ask, request, beg |
|
Nehati |
Mehi |
Dream |
|
Neni |
Nonok |
Keep silent |
|
Nipa |
Nehan |
Teeth |
|
Nipe |
Samea |
Snake |
|
Noni |
Hasara |
Imitate |
|
Noo |
Nu |
Coconut |
|
Noo ali |
Nu laloir |
Coconut unripe fruit |
|
Noo hu |
Nu fuan |
Coconut fruit |
|
Noo roa |
Nu tahan |
Coconut leaf |
|
Noo rui |
Nu ruin |
Piece of coconut shell |
|
Noti |
Hatenu |
Bark, scold |
|
Nour |
Barak |
Much, many |
|
Nuna |
Sunu ahi oan |
Burn the lamp |
|
Nunu |
Ai hale |
Banyan tree |
|
Nunu |
Da’an |
Boiled |
|
Nurat |
Hanoin |
Think |
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
Odi |
Hodi |
Bring |
|
Odi lapar |
Hodi sasan |
Bring something |
|
Odi roo |
Hodi malu |
Associate |
|
Odi pla’i |
Hodi halai |
Take s.o run away |
|
Odi pla’i roo |
Hodi halai malu |
Scape together |
|
Oe |
Oin |
Face |
|
Oe megees, mgees |
Oin hanesan |
Take after s.o |
|
Oe luli |
Oin lulik |
Sex |
|
Oe soko |
Oin at |
Nasty face |
|
Oe Sonotor |
Oin Diak, oin kapaas |
Handsome, pretty |
|
Olara |
Hanoin |
Think off , remember, miss |
|
Olara roo |
Hanoin malu |
Remember each other |
|
Osa |
Osan |
Money, fund |
|
Osa buti |
Osan mutin |
Silver coint |
|
Osa meo |
Osan mean |
Gold coint |
|
|
|
|
|
P |
|
|
|
|
|
|
|
Pa |
Has |
Mango |
|
Pa rit |
Has ben |
Mango’s supparation |
|
Pa’a |
Fo han |
Feed s.o. |
|
Paa |
Kelen |
Thigh |
|
Paa lea |
Kelen let |
|
|
Padu |
Lilin |
Candle |
|
Pae |
Hameno |
To order, message |
|
Pagu |
Tuku, tau |
Pole, stake |
|
Pai |
Habai |
Dry in the sun |
|
Pana |
Hamanas, nono |
To boild water |
|
Pana’a, pna’a |
Hatene, Matenek |
Know, intelligent |
|
Pana’a dasa se |
Hahu hatene ona |
Understand, aware |
|
Pana’a loba |
Matenek los |
Genius |
|
Panaí |
ohin |
Today |
|
Panana |
Hafuhu |
Spy, surveillance |
|
Pani |
Husu, Fo folin feto |
Propose marriage to s.o. |
|
Papi |
Da’an |
To boild |
|
Parae |
Sura |
Count |
|
Pari |
Hamos |
To clean |
|
Parua |
Kor de Rosa (lp) |
Orange |
|
Pasi |
Loke |
Open |
|
Pasoa’a |
Fai malu, sae malu |
Strick |
|
Pat |
Hat |
Four |
|
Pataka |
Pataka |
Money, coint |
|
Pataka buti |
Pataka mutin |
Silver coint |
|
Pdoor |
Foti ona, huan ona |
Take up, fight on |
|
Pegu |
Silu |
Break |
|
Pehe |
Hahoris |
Utter, parturition |
|
Pehé |
Kele |
Carry on hand |
|
Pel |
Husi |
From |
|
Pel kede’e |
Hanesan ne’e |
Like this |
|
Pel kono’o, Pel su’u |
Hanesan ne’eba |
Like that |
|
Pel panai |
Hanesan ohin |
Like today |
|
Pela |
Sinti |
Feel |
|
Pelheta |
Nusaa |
How, what |
|
Pelmane |
Halo nusaa |
How about |
|
Pelu |
Moruk |
Bitter |
|
Pelú |
Hikar |
Fold, crease |
|
Peni |
Hela, hein |
Wait, stay |
|
Penu |
Tara |
Hang up |
|
Penu |
Hahenuk |
Hang |
|
Peo |
Hatama |
Put |
|
Peotama |
Hatama |
Put in |
|
Pepa |
Fera |
Crack, gap |
|
Peresi roo |
Duun malu |
Accuse each other |
|
Peresi, presi |
Nega |
Reluctant, refuse, handle |
|
Peri |
Dada |
Pull |
|
Pesa |
Hosi |
From |
|
Pesamane |
Horbainhira |
When |
|
Pesamuno |
Hodi Uluk |
Beginning, initial |
|
Pesi |
Liu tan |
More than |
|
Pil |
Hera |
How much, how many |
|
Pili |
Belak |
Big white coin |
|
Pilo |
Leno |
Shine, light |
|
Pinitir, pnitir |
Liki |
Wag, flap |
|
Pita |
Aumenta tan |
Adding more |
|
Pita |
Taka hena, falun |
Parcel, wrapper |
|
Piti |
Hanas |
Press |
|
Plai |
Halai |
Run |
|
Plekar |
Naklekar |
Wide apart, straddle, sit astride |
|
Pli’i |
Rona |
Listen |
|
Plolo |
Buka hatete [piskiza] |
Research |
|
Pna’i |
Ohin, agora (lp) |
Today, now |
|
Pneer, peneer |
Hare |
See, view |
|
Po’o |
Fera |
Crack, gap |
|
Po’u |
Tohar |
Broken |
|
Poda |
Kelu |
Bracelet |
|
Poda buti |
Kelu mutin |
White bracelet |
|
Poda meo |
Kelu mean |
Gold bracelet |
|
Pohok á |
Halo an |
Arrogant |
|
Poni |
Kokorek |
Crowing |
|
Ponono |
Beik |
Stupid, dump |
|
Poo |
Huu |
Blow |
|
Popa |
Kose mina ba isin |
Body massage |
|
Popo |
Gosta uza ema nia sasan |
Abuse |
|
Posale |
Hahaek |
Wry smile, grin |
|
Posi |
Husik |
Release |
|
Posi mat |
Tau matan |
Care, carry out |
|
Posi roo |
Husik malu |
Divorce |
|
Pota (tb) |
Ameasa |
Treat, treathen |
|
Pou |
Ku’u |
Pick, pluck |
|
Pro |
Ro |
Boat |
|
Pro a’e |
Ro bot |
Big boat |
|
Pro api |
Ro ahi |
Machine boat |
|
Pro bruma |
Ro ki’ik |
Small boat |
|
Pú |
Hun |
Base |
|
Puke |
Ai bubur |
Bubur tree |
|
Punu |
Halo |
Make |
|
Punu aa |
Halo an |
Arrogant, conceited |
|
Punu tó |
Halo tinan |
Universary |
|
Putu |
Hamutuk |
Gather |
|
|
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
Ra |
Ran |
Blood |
|
Rae |
Rai |
Land, earth |
|
Rae aer |
Rai loron |
Day |
|
Rae a’e |
Rai boot, rai liur |
Big land, oversea |
|
Rae buta |
Rai kalan |
Night |
|
Raediri |
Loro kraik |
Afternoon |
|
Rae goa |
Rai kuak |
Land’s hole |
|
Rae iri |
Rai manas |
Hot weather |
|
Rae Luli |
Rai Lulik |
The mystical land |
|
Rae rahu |
Rai rahun |
Dust |
|
Rae robu |
Rai kle’an |
Level land |
|
Rae Ubu |
Rai Nain |
Landed gentry |
|
Rahu |
Rahun |
Shattered, smashed |
|
Ramut |
Abut |
Root, source |
|
Rao |
Manu Pombu |
Pigeon |
|
Rapo |
Ahu |
Lime, camphor, mothballs, calcium
|
|
Rapo rui |
Ahu ruin |
Rock |
|
Rata |
To’o |
Arrive |
|
Rega |
Rega |
Pour over, flush |
|
Resa |
Restu |
Remainder, residue |
|
Resi |
Resin |
Residue |
|
Reta |
Reta |
Press, pressure |
|
Rii |
Rin |
Pole |
|
Riko |
Rasik |
Own |
|
Rit |
Ai ben |
Tree’s pus |
|
Rito |
Ai hanek |
Rita tre |
|
Ro’o |
Sira |
Their, theirs, them |
|
Róa |
Ai tahan, surat tahan, tahan |
Leaves, |
|
Róa |
Tahan |
Leaf |
|
Roo |
Malu |
Each other |
|
Rosa (lp) |
Aifunan rosa |
Rose |
|
Rose |
Kose |
Scrape |
|
Rosi’i |
Sira nian |
Their, theirs |
|
Rú |
Rua |
Two |
|
Rui |
Ruin |
Bone |
|
Ruku |
To’os |
Plantation |
|
Ruku lara |
To’os laran |
Plantation area |
|
Rusa |
Rusa |
Deer |
|
|
|
|
|
S |
|
|
|
|
|
|
|
Sa’e (tt) |
Sa’e (tt) |
Climb, east |
|
Sabai |
Bote |
Traditional bascet |
|
Sabaité |
Abu-abu; kalohan |
Cloud, cloudy |
|
Sabu |
Fokit |
Yang out, withdraw |
|
Sabu |
Buang |
Nocturnal evil sorcerer |
|
Sabu rae |
Fokit rai |
Gardening, farming |
|
Sa’e roo |
Sae malu |
Overlapping |
|
Sagulu |
Sanulu |
Ten |
|
Sahaler |
Nara-naran |
No particular order |
|
Sai |
Sai, hasai |
Get out, fuck off |
|
Sai balí |
Hasai tiha |
Get it out |
|
Sai keha |
Ba Sentina |
Going to toilet |
|
Sai Soli (tm) |
Sai tama uma |
Door to door |
|
Saka |
Hasoru |
Meet |
|
Sakakur |
Nakdedar |
Tremble |
|
Salaee |
Hamlaha |
Hungry |
|
Sam kai |
Ai-farinha |
Cassava |
|
Sanae |
Hili buka, fihir |
Select |
|
Sananir |
Isin moras |
Stiff, painful |
|
Sanapar |
Hatetuk |
Level something |
|
Sangkai |
Ai Farinha |
Cassava |
|
Sapanait |
Naksalin |
Spilled |
|
Sapape |
Tula |
Lap |
|
Sapape koe |
Tulan ain |
Lap foot, do nothing |
|
Sapape limu |
Tula liman |
Lap hand, do nothing |
|
Sape |
Tula |
Pick something up |
|
Sapi |
Tesi |
Cut |
|
Sapi |
Ta (hasai kulit ho katana) |
Cutting a bark of tree |
|
Sau api |
Ritual adat bebe |
Traditional ritual for baby after born |
|
Sau Sele |
Sau Batar |
Traditional event for offering corn harvest to gods |
|
Sauura |
Sakunar |
Scorpion |
|
Sebar |
Hena |
Cloth |
|
Sebeta |
Soke |
Bump into |
|
Sebeta |
Konvida (lp), Lia bolu |
Invite, invitation |
|
Sega |
Sona |
Fry |
|
Segegor |
Ibun bot |
Fussy |
|
Segi |
Besik |
Near, close to |
|
Sehar |
Fehuk |
Potato |
|
Sele |
Batar |
Corn |
|
Sele moro |
Batar du’ut |
Corn grass |
|
Sele mutuu |
Batar tuan, batar maran |
Dry corn |
|
Sele nunu |
Batar da’an |
Boild corn |
|
Sele rahu, serahu |
Batar uut |
Corn powder |
|
Sele ripi |
Batar tuku |
Corn pound |
|
Sele sari meo |
Batar saremeak |
New corn fruit |
|
Sele sega |
Sona batar |
Corn dry |
|
Sele toni (tb) |
Batar da’an |
Boiled corn |
|
Selo |
Selu |
Pay, pay back |
|
Sempa |
Selok |
Slide, swipe |
|
Seni |
Se |
Who, whom |
|
Seni ke’u |
Se mak ne’e |
Who’s that |
|
Seni ta’u (tm) |
Se mak ne’e |
Who’s that |
|
Seni’i |
Se nian |
Whose |
|
Seni’it |
Oi tuan |
Few, a little |
|
Sentur |
Hakneak |
Knelling |
|
Sepepa |
Hanehan, tula malu |
Overlapping |
|
Sepi |
Silu, tá |
Harvest corn, cut |
|
Seri |
Balun |
Some, many (countable) |
|
Seru |
Soru |
Weaving |
|
Seta, (tm) |
Saidá |
What, what’s up |
|
Seu |
Maran |
Dry |
|
Sia |
Masing |
Salt |
|
Sia meda |
Masin midar |
Sugar |
|
Sia pelu |
Masin moruk |
Salt |
|
Sibibir |
Nakdedar |
Trembeling |
|
Sikiriki ! |
Ai sii ! |
A term to describe something is true or right |
|
Simu |
Simu |
Receive, accept |
|
Sinikir |
(Gemas ) |
Annoyed, irritate |
|
Sinisir |
Garida |
Firtatious, vain |
|
Sipinat |
Dois los |
Bad smelt |
|
Sisi |
Na’an |
Meat |
|
Sneter |
Tetuk, belar |
Flat, level |
|
So’o |
Het |
Fuck |
|
So’o roo |
Het malu |
Making love, fucking |
|
Soa |
Uma |
House, home |
|
Soa hutus |
Uma kakuluk |
Roof |
|
Soa |
Baraka (lp) |
Camp |
|
Soa lagana |
Uma ulun |
Old house |
|
Soa liko |
Uma tatiis |
Veranda, porch |
|
Soa lisa |
Uma lisan |
Ancient house |
|
Soa luli |
Uma lulik |
Ritual house |
|
Soa pada (tm) |
Uma lisan |
Traditional house |
|
Soa Sia (tm) |
Uma masing |
Traditional salt prodution house |
|
Soba |
Fakar |
To spilled |
|
Soba
|
Hadak Toba, fatin tur
|
Soba is a place which made by bamboo, ussualy use for sitting in a traditional event.
|
|
Sodor |
Dudu |
push |
|
Soholit |
Lais |
Faster, quicly |
|
Soi |
riku |
Rich |
|
Sokar boa huu |
Lia falsu, bosok |
Lier, lie |
|
Soki |
Kuru |
Draw water from s.t. |
|
|
|
|
|
Soko
|
Fai
|
Prod at s.t. with a pole, etc., to knock it down, probe, ferret out
|
|
Soko |
At |
Bad, unwell, broke |
|
Soko lama |
Hasai nanal |
Put out stone |
|
Sokokor |
Nakorok |
Snore |
|
Sola |
Subar |
Hide, unappear, secret, |
|
Sole |
La’o |
Walk |
|
Sole rae |
Lao rai |
Traveler |
|
Soli |
Foti sasan husi ahi laran |
Taking s.t. of firing |
|
Soloba |
Nakfakar |
To spill |
|
Sololo |
Ataka |
Attack, against |
|
Solosi, punu a |
Halo an |
Arrogant; Conceited |
|
Soloso |
Ai teka |
Core [Hardwood] |
|
Solur (tt) |
Fase mos, Solur |
Rinse |
|
Somoli |
Baruk |
Lazy |
|
Somoli hoa |
Baruk ten |
Lazybones |
|
Somu |
Sobak |
Utterly defeat |
|
Soni |
Kuda tuir |
Re-plant from back side |
|
Sonotor |
Kapas, bunita, furak |
Beautiful; Good, lovely |
|
Sopot; Bubu |
Bubu |
Flatulent |
|
Sor |
Suku |
Sewing |
|
Soro |
Rai baluk |
Island |
|
Soru |
Dikur |
Horn |
|
Soru |
Koalia |
Converse |
|
Sosa |
Fa’an |
Sale |
|
Sosa lapar |
Fa’an sasan |
Sale something, trader |
|
Sru |
Halibur, sudi |
Gather, togather |
|
Sru api |
Sudi ahi |
Flow fire |
|
Su’u |
Se mak ne’e |
Who’s that? |
|
Sua |
Dukur |
Sleepy |
|
Sudi |
Hasoru |
Meet |
|
Sudilimu |
bensa |
Bless, blessing |
|
Sui |
Kokir |
Crowbar, lever |
|
Sula |
Sulan |
Cork |
|
Sululu |
Hamutuk halo servisu |
Community self-help, mutual cooperation
|
|
Sumugá |
Tamu |
Fumes |
|
Sunuga |
Tamu |
Famigation |
|
Sunui |
|
|
|
Surat roa |
surat tahan |
Paper |
|
Susee |
Susu ben |
Milk |
|
Susu |
Susu; Susun |
Suckling; Breast |
|
Susu mat |
Susun matan |
Hilt, stalk |
|
|
|
|
|
T |
|
|
|
|
|
|
|
Ta |
Ta |
Cut |
|
Ta’i |
La iha, la os |
Nothing, not |
|
Taba |
Susun |
Arrange, manage, to pu s.t. in order |
|
Tabaku (lp) |
Tabaku (lp) |
Tobacco |
|
Tabapa (tb) |
Dadersan (tp) |
Early morning |
|
Tabi |
Tabik |
Socialite, mix |
|
Tabi roo |
Tabik malu |
Associate |
|
Taer |
Naroman |
Clear; Bright |
|
Tagaer |
Hateke la husik |
See without winking |
|
Tagara |
Hateke la husik |
See without winking |
|
Taha’a |
Beik |
Stupid, dump, dick head |
|
Taha’a |
Rona |
Listen, hear |
|
Taki |
Ganjil |
Uneven, odd, abnormal |
|
Tali |
Tali |
Rope |
|
Tapa |
Taka |
Close |
|
Tapa ra’e |
Manu Kiukai |
Quail |
|
Tapel |
Manya |
Spoiled |
|
Tapi |
Tahek |
Filtrate |
|
Tapo |
Tahu |
Mud |
|
Tapo’o |
Nanotak |
Half |
|
Tara |
Aitarak meik |
Torn |
|
Tara |
Tara futu manu |
Knife for cock fighter |
|
Tara’e (tm) |
Besik hela |
Close here, nearly |
|
Tasi (tt) |
Tasi |
Sea, ocean |
|
Tata |
Abo |
Grand father/mother |
|
Tatabei |
Abo bei’ala |
Ancestor |
|
Tatabei |
Lafahek |
Crocodile |
|
Taudali |
Namakari |
Disperce, scatter |
|
Tbu’u |
Namdoras |
Smooth, slippery |
|
Te |
Te |
Feces |
|
Te goa |
Kidung kuak |
Anus |
|
Te mat |
Kidung matan |
Anus |
|
Tebe |
Semo |
Fly, extaci |
|
Tebise |
Nakles |
Tear |
|
Tededer |
Nakdedar |
Tremble |
|
Tegae |
Kabun |
Stomach, abdoment |
|
Tegere |
Haklena |
Stretch, lie on |
|
Tegerlele |
Takfila |
Flounder, flutter |
|
Tegeu |
Kakorok |
Neck |
|
Tei |
Tebe |
Kick, folklore |
|
Teke |
Hateke sa’e |
Look up/ above |
|
Teke |
Toke |
Toke |
|
Tekiraek (tt) |
Tekiraek |
Lizard |
|
Telebo |
Labele |
Do / does not |
|
Telo |
Tolun |
Egg |
|
Telu |
Tolu |
Three, trio |
|
Tenega |
Nonok |
Silent, quite |
|
Tentenega |
Nonok |
Keep quite |
|
Tepeda |
Belar |
Flat, level |
|
Tepehu |
Retak |
Crack |
|
Tepeni |
Lalika |
Need not, should not |
|
Tepo |
Taturu |
Fluterring |
|
Tere |
Mosu |
Appear; Emerge, revealed |
|
Tet |
La |
Do not, no |
|
Tet blo’I, teblo’i |
Ladiak |
Unwell, no good |
|
Tet ne |
La fo |
Do/ does not give |
|
Tete |
Leten |
Upon, upper, over |
|
Tete rui |
Kotuk laran |
Behind, back |
|
Tia |
Soe |
Throw, throw away |
|
Tia ee |
Soe be |
Defecate |
|
Tia mat |
Soe matan |
See, view |
|
Tibise |
Nakales |
Tear |
|
Tidi |
Tuku |
Strike, blow |
|
Tidi roo |
Tuku malu |
Fight, clash |
|
Tigisa |
Sin |
Sour, acid |
|
Tinidar |
Aperta |
Strict |
|
Tita |
Bokon |
Wet, soaked, fresh |
|
Tnee |
Mi |
Urine |
|
Tnee lumuu |
Mamik |
Bladder |
|
Tó |
Tinan |
Year |
|
To a’e |
Tinan bot |
Older |
|
To bruma |
Tinan ki’ik |
Youngest |
|
To heú |
Tinan foun |
New year |
|
To’e |
Kalilin |
Armpit |
|
To’e hulu |
Kalilin fulun |
Armpit hair |
|
Toe |
Siak, hirus |
Admonish, angry |
|
Toe Pololo |
Haktuir Liafuan lulik |
Magic formula |
|
Togo’e |
Namkore |
Undone, detached, |
|
Togotu |
Kotu |
Break, broken off |
|
Toku |
Hateten, hase |
Say, greeting |
|
Tolo |
Sanak |
Branch |
|
Tolo |
Fo |
Give, deliver |
|
Tolo’o |
Hit, foti |
Take, rise, pick st. up |
|
Toro |
Tarutu |
Sound, noise |
|
Tote |
Bosok, habosok |
Lie |
|
Tro; Migia |
Buti |
Choke, trangkle |
|
Tu’o |
Tebes |
True, right, correct |
|
Tuba (tt) |
Tuba |
Stand up |
|
Tubuar |
Namakari |
Divorce, separate |
|
Tubusi |
Kois |
Free, liberate |
|
Tugu |
Husu |
Ask, request |
|
Tuka |
Lian tarutu |
Sound noise |
|
Tukee |
Se kidung |
Show button |
|
Tuki |
Doku |
Cover, hide, cenceal |
|
Tukudu |
Malirin |
Cold |
|
Tuli |
Lakon |
Disappear, miss |
|
Tulugu |
Kumbili |
? |
|
Tumel |
Asu kutun |
Dog’s flea |
|
Tumugu (tb) |
Haklulu bote |
? |
|
Tumura |
Makadadi |
Tin |
|
Tuni |
Tuni, amenta (lp) |
Take more foods |
|
Tunu |
Tunu |
Burn, set on fire |
|
Tunugu |
Folin |
Price |
|
Tunugu a’e |
Folin bot, folin karu |
Big price, expensive |
|
Tunusu, tnusu |
Hatudu |
Show, point, express |
|
Tupelu |
Nehek Metan bot |
Black ant |
|
Tupu |
Toba taka rabat |
Lying flat on o.'s stomach when sleep
|
|
Tupudu (tb) |
Malirin |
Cold, freeze |
|
Tupuk |
Bou hamutuk |
Heap, pile, stack |
|
Turi |
Tunis |
? |
|
Tutu |
Tuku |
Pound |
|
|
|
|
|
U |
|
|
|
|
|
|
|
U’u ke ? |
Nee para ? |
For what ? |
|
Uu ke |
Nia mak |
He/she is |
|
Ubu |
Na’in |
Owner |
|
Ubuana |
Beioan |
Grandchild |
|
Uhi |
Kumbili mean |
? |
|
Ukun, (tt) |
Ukun |
Power, might |
|
Ula |
Ular |
Snake |
|
Umo (tm) |
Uma |
Home, House |
|
Ura |
Udan |
Rain |
|
Ura a’e |
Udan bot |
Rain heavely |
|
Ura doi |
Udan tun rai |
Rain season/ Rainy |
|
Ura Geleur |
Udan Suviska |
Spots rain |
|
Uta |
Modo |
Vegetables |
|
Uta roa |
Modo tahan |
Vegetables |
|
Uti |
Lasan |
Penis |
|
Uu |
Nia |
She; He, It |
|
Uu ni’i |
Nini’an |
His, her, its |
|
|
|
|
|
V |
|
|
|
|
|
|
|
Vá (tm) |
Lian |
Sound, nouse |
|
Va’a (tm) |
Fani |
Sneeze |
|
Va’ti (tm) |
Fatin |
Place, Address |
|
Vali (tm) |
Kaer |
Handle |
|
Vali (tm) |
Kaer |
Handle, arrested |
|
Valí (tm) |
Fali |
Again |
|
Vati (tm) |
Kroat |
Sharp |
|
Vatu (tm) |
Fatuk |
Stone |
|
Vatu (tm) |
Fatuk |
Stone |
|
Vavi (tm) |
Fahi |
Pig |
|
Ve’kí (tm) |
Seidauk |
Not yet |
|
Veke (tm) |
Toba loke kelen |
? |
|
Veki (tm) |
Halis |
Aslant, sideways |
|
Velu, kehelu (tm) |
Silu |
To crock, warp |
|
Vel-vele (tm) |
Neneik |
Slow, slowly |
|
Vene (tm) |
Hu’in |
Vagina |
|
Vene (tm) |
Huin |
Vagina |
|
Ver keva (tm) |
Iha liur |
Out side |
|
Ver lara (tm) |
Iha laran |
In side |
|
Vere (tm) |
Iha [fatin] |
In the, existing, be exist |
|
Verkede’e (tm) |
Iha ne’e |
Here |
|
Verkono’o (tm) |
Iha ne’eba |
There |
|
Vermane (tm) |
Iha ne’ebé |
Where |
|
Vermane (tm) |
Halo nusa, halnusa |
How |
|
Vetá (tm) |
Saidá |
What |
|
Vetu (tm) |
Funan |
Flower |
|
Veú (tm) |
Foun |
New |
|
Via (tm) |
Bolu |
Call |
|
Viga (tm) |
Sikat |
Insert s.t. in between |
|
Vine (tm) |
Feto |
Women, lady |
|
Viné (tm) |
Feto |
Woman, women |
|
Vine losa (tm) |
Feto ran |
Lady, young girls |
|
Vineheu (tm) |
Feto Foun |
Brige |
|
Vitu (tm) |
Fitun |
Star |
|
Viu (tm) |
Fila [arah] |
Return |
|
Vo’ó (tm) |
Knuk; |
Nest, lair |
|
Voá (tm) |
Dois |
Smelt |
|
Vore (tm)
|
Tais
|
Traditional clothes for man and women
|
|
Vore (tm) |
Hatais |
Wear, put something on |
|
Vovo (tm) |
Foho |
Mountain |
|
Vovo pat (tm) |
Sia |
Nine |
|
Vovo telu (tm) |
Ualu |
Eight |
|
Vovolau (tm) |
Foho leten |
Peak mountain |
|
Vovoniso (tm) |
Nen |
Six |
|
Vovoru (tm) |
Hitu |
Seven |
|
Vu (tm) |
Fuan, (lp) kurasaun |
Heart |
|
Vú (tm) |
Fuan, ai-fuan |
Fruit |
|
Vu’kú (tm) |
Fukun |
Root, basic |
|
Vuí (tm) |
Fuik |
Wild |
|
Vuku (tm) |
Hafuhu |
Spy, lurk |
|
Vuku-á (tm) |
Hakruk |
Stoop, bend |
|
Vula (tm) |
Fulan |
Month; moon |
|
Vulú (tm) |
Fulun |
Fur; body hair |
|
Vuné (tm) |
Oinsuar |
Furrow face |
|
Vure (tm) |
Fore |
Pea, bean, peanut |
|
Vure tali (tm) |
Fore talin |
Long pea |
|
Vuremasi (tm) |
Foremungu |
Green pea |
|
Vurí (tm) |
Furin |
Foam, lather, scum |
|
Vurisí (tm) |
Forai |
Peanut |
|
Vuvur brea (tm) |
Ulun molik |
Bald headed |