Dosya formatı ne anlama
geliyor?
Her dosya, işletim sistemi, onun bileşenleri ve diğer
yazılımlar tarafından belirlenmiş bir türde kaydedilir. Dosya
türü, söz konusu dosyanın diğerleri içinde hangi göreve sahip
olduğunu gösterir. Dosyanın hangi türde saklandığınıysa onun
uzantısından anlayabilirsiniz. Bu, genelde sayı ve harflerden
oluşan üç karakterlik bir kısaltmadır ve dosya isminden “.”
ile ayrılır. Sözü edilen “örnek.doc” isimli bir dosyaysa
burada “örnek” dosyanın gerçek adı, “.doc” ise uzantısıdır.
“.doc” Word dosyalarını simgeler. Bu yüzden de Word belgeleri
DOC-dosyaları olarak adlandırılırlar.
En önemli
dosya formatları hangileridir?
Windows işletim sisteminin
kurulu olduğu sistemlerde pek çok önemli dosya türünden
bahsedilebilir. Bunlar içinde en büyük grubu belgeler
oluşturur. Bahsedilen dosyalar metin, tabela, veri tabanı,
çizim gibi diğer çalışma sonuçlarını işleyen programlar
tarafından hazırlanır. MsOffice büro paketindeki “.doc” ve
“.xsl” uzantılarıyla tanıyabilecekleriniz Word ve Excel
dosyaları bunlardan sayılabilir.
Program dosyaları metin
veya grafik içermezler. İçlerinde bilgisayarın onlar açılırken
teker teker uygulayacağı komutlar yer alır. Program
dosyalarını “.exe” “.com” “.bat” veya “.pif” uzantılarıyla
tanıyabilirsiniz. Sistem dosyaları işletim sistemini yönetmek
için gereklidir. Windows’un en önemli sistem dosyaları “.sys”
ve “.dll” uzantılarına sahiptir.
Dosya
uzantılarını nasıl Windows gezgininde görünür hale
getirebilirim?
Normalde Windows bilinen formalardaki
dosya uzantılarını saklar. Aslında bu bazı dosyalar için her
zaman bir türe hitap etmeyen semboller söz konusu olduğunda
karışıklık yaratabilir. Ama önceden yapılan bu ayarlamayı
düzenleme şansına sahipsiniz.
Windows Gezgininde
Görünüm/Klasör Seçenekleri menüsünden Görünüm kartını aktif
hale getirin. “Bilinen Dosya Türleri için dosya uzantılarını
gizle” seçeneğinin onay kutusunu boş bırakın. Tamam’ı
tıkladıktan sonra artık Windows tüm dosya uzantılarını
gösterecektir.
Bilinmeyen bir dosya türünü
nasıl çalıştırırım?
Aslında bir belgeyi sadece belirli bir
programla çalıştırabilirsiniz. Ama bazı türler için bu o
gerekli yazılım olmadan da gerçekleştirilebilir. Örneğin Word
belgelerinin (DOC-Dosyaları) içerikleri Windows donatılarına
dahil olan Wordpad’le açılabilir. “.xls” dosyalarına göz atmak
için http://officeupdatemicrosoft.com sitesinde ücretsiz bir
yazılım bulabilirsiniz.
Metinler, grafik dosyaları ve
diğer dosya türlerini bilgisayarda görüntülemek için Windows
Önizleme seçeneği kullanılabilir. Bunun için sağ fare tuşuyla
istenilen dosyaya tıklayın ve Önizleme seçeneğini kullanın.
Şayet Windows/Donatılar PC’nizde kurulu değilse,
Bilgisayarım/Denetim Masası/Program Ekle/Kaldır/Windows
Kur’dan Donatılar’ı yüklemelisiniz.
Niçin bir
belgeyi RTF-Dosyası olarak
aktarmalıyım?
Bir Word belgesinin başka bir PC kullanıcısına
verilmesi teknik olarak hiçbir sorun oluşturmaz. Çünkü
neredeyse Windows kurulu her bilgisayarda yaygın kullanılan bu
türü en azından okumanızı sağlayacak bir program yer
alır.
Yine de bu dosyaları Doc dosyası olarak vermemeniz
için bir sebep var: Bilgisayar virüsleri korkusu. Doc
dosyaları makro virüslerinin en sık karşılaşılan
taşıyıcılarından biri. Bu yüzden pek çok kullanıcı daha bu
dosyaları okumadan Geri Dönüşüm Kutusuna göndermeyi tercih
ediyor. Kendi Doc dosyalarınızın aynı işleme maruz kalmasını
istemiyorsanız onları “Rich Text Format” yani “.rtf” olarak
saklamalısınız. Bunun için Dosya/Farklı Kaydet’i seçin ve
dosya türünü “.rtf” olarak ayarlayın. Kaydedilen RTF-Belgesi
dönüştürülürken tüm biçimlendirmeleri korur ve neredeyse tüm
metin programları tarafından okunabilir.
Bir dosya türünü nasıl belirli bir
yazılımla ilişkilendirebilirim?
Windows’un kayıt düzenleyicisi
hangi yazılımın hangi dosya türleri için kurulu olduğunun
bilgisini içerir. Eğer bir dosya türünü başka bir yazılımla
açmak istiyorsanız bu eşleştirmeyi
değiştirebilirsiniz.
Bunun için Windows Gezgini’ni
çalıştırın ve sağ fare tuşuyla istenilen dosyayı seçerken
[Shift]’e de basılı tutun. Birlikte Aç komutunu seçin. Kurulu
yazılımların yer aldığı bir liste açılacak. Aradığınız program
bu listede mevcutsa onu işaretleyin ve Tamam’a tıklayın. Eğer
program sisteminizde kurulu olduğu halde burada yer almıyorsa
Diğer’i seçin ve kurulu olduğu dizini bularak programı
iletişim kutusuna kaydedin.
Post-Script
dosyaları niçin gereklidir?
Post-Script “.ps” özel
formatında belgelerin biçimlendirmesi kağıda basıma uygun
olarak belirlenir. Post-Script türünün avantajı kurulu
donanımdan bağımsız oluşu. Kayıt ve basma işlemleri için
kullanılan bilgisayarlar birbirinden farklıysa bile her yazıcı
bir Post-Script dosyasında mevcut grafik ve yazıları
kaydettiğiniz haline uygun olarak aynı şekilde kağıda
geçirir.
Bu nedenle Postscript her şeyden önce
profesyonel baskı firmaları tarafından kullanılır. Bir
post-Script dosyasının ayarlanması genelde sadece özel bir DTP
veya grafik programıyla mümkündür.
PDF
dosyaları ne işe yarar?
PDF dosyaları her bilgisayarda aynı
gözüken belgelerin sistemden bağımsız tanımlanmalarını
içerirler. Post-Script dosyalarından farklı olarak burada
yazdırma işlemi ön planda değildir. Onlar daha ziyade,
metinlerin bilgisayar ekranında da el kitapları, gazete
yazıları gibi görüntülenebilmesi içindir.
Windows PDF
dosyalarını işleyemediğinden, Acrobat Reader isimli ücretsiz
programa ihtiyacınız var. Bu programı
www.adobe.com/products/acrobat/readstep2.html adresinden
indirebilirsiniz.
Dosyaları internette daha
hızlı transfer edebilmek için nasıl
sıkıştırabilirim?
Bazı dosyalar fazla yere gereksinim
duyarlar ve internet üzerinden değiş tokuş edilmeleri
istendiğinde transfer işlemi uzun sürer. Büyük bir dosya
transfer zamanını arttırdığı gibi maliyeti de yükseltecektir.
Şayet resim gönderiyorsanız BMP veya TİF dosyaları gibi büyük
dosyalar yerine JPG gibi nispeten daha az yer kaplayan
dosyalar göndermeye dikkat etmelisiniz. Ayrıca dosyaları
sıkıştırarak da boyutun küçülmesini sağlayabilirsiniz. Bu
esnada dosyada mevcut bilgiler, yerden tasarruf edilerek
kaydedilir ve dosyanın boyutu önemli miktarda
kısalır.
Dosyalarınızı sıkıştırmak için Winzip gibi bir
sıkıştırma veya arşiv programına ihtiyacınız olacaktır.
Programın fiyatı yaklaşık 30 dolardır. Bu sayede birkaç
tıklamayla bir veya daha fazla dosyayı bir ZIP dosyası olarak
kaydedebilirsiniz.
Internet sayfamı nasıl
kaydedebilirim?
Kişisel internet sayfanızı kurmak için
normalde Hotmetal veya Frontpage gibi her biri 150 dolar
civarındaki web editörüne ihtiyaç duyacaksınız. Bir web
editörü size önceden hazırlanan faklı şablonları bir araya
getirme ve sonucu HTML dosyası olarak kaydetme imkanı sağlar.
Microsoft Office 2000 sahibiyseniz, web editörü için para
ödemekten kurtulabilirsiniz. Bu programla Word dosyalarını,
Excel tabelalarını ve Powerpoint sunumlarını “.doc” “.xls” ve
“.ppt” çok kullanılır dosya türlerinde kaydetmenin ötesinde
internet sayfası olarak da kaydedebilirsiniz. Dosya/Web
Sayfası Olarak Kaydet komutlarıyla bu iş çocuk
oyuncağı.
Herşeyden önce dikkat etmeniz gereken
belgenizle bağlantılı olan grafiklerin “.jpg” ve “.gif” dosya
uzantılarını taşımaları. Çünkü bu dosya biçimleri geniş
boyutlu resim bilgilerini kendiliğinden sıkıştırılmış biçimde
kaydeder. Bu web sayfasını browser’ınıza daha çabuk
çağırabilmenizi sağlar. |