Welkam tu a nu wae uv rieting Ingglish in a raashanal wae. Witth tha taebool givan beelo (imeedeeyatle aafter "What's New" and the Intradukshan), eneewun kaan riet ene werd in the Ingglish laanggwaj so thaat eneewun els hu aulso noez tha sistam kaan reed it witthout ene kweschan about hou ene uv tha werdz iz pranounst. He wil eevan noe hwut aaksent yu speek, Amairikan aur British, bi hou yu riet werds liek "skejool" aur "shejool", "kaan't" aur "kon't", "eether" aur "iether", "tamaeto" aur "tamoto", etc. But I'm geting ahed uv mieself. Let us reetern tu staanderd speling tu eksplaen this projekt. (If, houwever, yu'd ferst liek tu se maur Fanetik tu test yaur abilite tu reed Fanetik witthout beeying toeld tha ruelz, klik heer. Tu go direktle tu tha taebool thaat givz tha ruelz, klik heer.) ------------------------------------------------------------------------ Eksept aaz abuv, konsanants or never duboold. Uther thaan laung vouwalz in fienal pazishan ("be" or "bee") eech sound iz speld oenle wun wae. If tueq ajoining spelingz miet utherwiez be kanfyuezd, thae or separaetad bi a glied, in tha kaes uv vouwalz (Y plaeyer; W huewever), aur bi a sielant-Q in tha kaes uv konsanants (faatqhed, witthqhoeld). Werdz or speld aaz thae wood be sed in iesalaeshan, sloele. In flueant speech, pranunseeyaeshan nacharale chaenjaz but speling shood not, eksept faur literere aur instrukshanal perpasaz. Thaat kaazhueal speech sez "guna" faur "goewing tu" and dieyalekt mae sae "Jeetyet?" for "Did yu eet yet?" duz not ekskyuez tha jeneral rieter frum rieting out aul tha soundz uv tha separat werdz, tho it shood be obveeyas frum theez egzaampalz thaat Fanetik lendz itself vere eefishantle tu kanvaeying dieyalekt, boetth Ingglish aand foran-langgwaj. Witth this wun taebool eneewun kaan spel evre werd in the Ingglish laanggwaj so thaat eneewun uv naurmal intelijans kaan reed it. Hwiel tha reezultant spelingz wil look straenj aat ferst, thae wil be eekwale understaandabool bi slum childran aand kolaj prafeserz, aand wil saev much tiem aand efert nou taekan in reemembering orbitrere aand inkansistant "ruelz" uv speling hwich mene good peepool kaanot deel witth. But perhaaps tha graetast vaalyu uv Fanetik iz thaat it permits hiele safistikaetad, aand thairfaur maur interesting, tekst tu be red eevan bi nu reederz uv Ingglish, sins tha moest komplikaetad voekaabyoolere, understood hwen spoekan, kaan be understood eekwale eezile hwen ritan. Fanetik is kampyueteriezabool aand masheen-reedabool, in beeying toetale kansistant. Much uv tha tiem, it kyuez silaabik stres, bi proses uv eliminaeshan, in that uther silaboolz kantaen shwoq, hwich iz never strest, so iz a saurt of revers-aaksent. Faur instans, "amendmant" kaan be strest oenle on -mend-. Fanetik reetaenz obveeyas tiez tu tradishanal speling but iz a ttheragoeing, sistamaatik reefaurm. It iz thus, dispiet its unkanvenshanal apeeraeens, a komansens reefaurm wertth enaakting. ------------------------------------------------------------------------ Saampool Teksts Let's stort out witth sum teksts in mi "Eeze Reeder" faurmat: staanderd Ingglish apeerz on tha left, aand a lien-faur-lien traanzliteraeshan uv tha tekst intu Augm_ntad Fan_tik on tha riet unles sumtthing goez ari ("awry") witth tha faurmaating sumhwair beetween mi kampyueter aand this netsiet. Sins brouzerz vaare, teksts mae not alien egzaaktle, but ene werd about hwich wun haaz a kweschan aaz tu pranunseeyaeshan wil be in tha saem werd aurder witthin tha sentans on boetth riet aand left, so shood be eeze tu fiend. Tha Fan_tik tekst kyuez tha reeder not just tu tha speech soundz in eech aand evre werd but aulso tu silaabik stres, hwich in Ingglish kaan vaare eenaurmasle frum werd tu werd. This sied-bi-sied kampaarisan givz reederz the eekwivalant uv a "pranounsing dikshanere", spisifik tu tha relavant tekst, imeedeeyatle aat haand. Thair iz no need tu go tu a dikshanere tu look up ene pranunseeyaeshan, beekauz thae or aul riet thair, in tha saem relativ pazishan on tha lien aaz tha werd aat ishu. Maur, Eeze Reeder teksts aulso spel out numberz and daets, so non-naetiv speekerz uv Ingglish kaan noe hou such tthingz or tu be red, hwich mae be vere difrant frum kanvenshanz in thair oen laanggwaj. Ferther, silaabik stres in Eeze Reeder teksts iz kantekschuewal, shoewing hou aan ejookaetad naetiv speeker uv Ingglish wood reed tha werd in tha kerant kontekst. I aam preepairing, bit bi bit, an Eeze Reeder werk, tentativle tietoold "Reedingz in Damokrase", thaat wil traanzliteraet dokyoomants thaat haav plaed a signifikant roel in kreeyaeting demakraatik guvernmental institueshanz aand tha kulcharal miendset thaat underliez damokrase. Tha ferst saampool tekst, beelo, iz tha tueq wiedle separaetad paasajaz from tha s_vantth aanyoowal mesaj uv Y.S. [Yoonietad Staets] Prezidant Jaemz Manro tu Konggras, Deesember 2, 1823, hwich estaablisht a prinsipool that kantroeld Y.S. foran polise faur maur thaan 160 yeerz, until reenounst bi Prezidant Raegan in tha 1980z: tha "Manro Doktrin". Thaat Doktrin held thaat ene atemt bi Yuerapeeyan impeereeyal pouwerz tu reekongker naeshanz uv the Amairikaz thaat haad estaablisht thair indeependens wood be reegordad prite much aaz aan ataak apon the Yoonietad Staets. Tho Yuerapeeyan impeereeyalists reezentad the "aaragans" uv a Y.S. thaat wuz not eevan neerle a sueperpouwer in thoez daez, tha risk uv waur witth tha Y.S. wuz stil a pouwerfool deeterant tu tha reekolanizaeshan uv tha Western Hemisfeer. Thus, aat a tiem hwen Yuerap wuz korving up Aafrika aand Aezha intu kampeeting kaloeneeyal empieyerz, the Amairikaz wer lorjle fre tu persue thair oen destineez. Heer, then, iz tha Manro Doktrin. ------------------------------------------------------------------------ I nou preezent Federalist Paeper Number 5, hwich adrest the daenjerz uv faurming maur thaan wun kuntre out uv the 13 nuele-indeependent "staets" uv tha (skairsle) Yoonietad Staets. In thaat this paeper haad tu be ritan, it iz kleer thaat thair wuz a point aat hwich faurming sumtthing uther thaan a singgool Naeshan wuz beeying kansiderd bi a lot uv Amairikanz in tha 13 nue kuntreez uv Naurtth Amairika. ------------------------------------------------------------------------