Οι φιλοσοφικές απόψεις γύρω από την ψυχή μπορούν να συνοψιστούν σε δυο κατηγορίες: από τη μια η μεταφυσική και ορθολογική κατηγορία, που αποτελεί συνέχεια της παλαιότερης θεολογικής και μυστικιστικής, και από την άλλη η πραγματική ή επιστημονική. Και οι δυο έχουν ως αφετηρία τη βαθύτερη επιθυμία των ανθρώπων να διασαφήσουν την ουσία της και το περιεχόμενό της. Εκείνος που διατύπωσε για πρώτη φορά την πνευματική και ορθολογική αντίληψη για την ψυχή υπήρξε ο Πλάτωνας. Συγκεκριμένα ο Πλάτωνας διατεινόταν ότι η ψυχή είναι μια πνευματική οντότητα που υπάρχει πριν από την είσοδό της στο σώμα και η οποία είναι αθάνατη, άχρονη, άχωρη, αόρατη, απλή, έχει ύπαρξη όπως και οι ιδέες, αλλά η ίδια δεν είναι ιδέα. Παράλληλα ο Πλάτωνας επιχείρησε να αποδείξει την αθανασία της ψυχής.
Ο Αριστοτέλης διατύπωσε δυο ερμηνείες για την ψυχή, που είναι όμως αλληλένδετες μεταξύ τους. Η μια άποψη είναι μεταφυσική, ενώ η άλλη έχει σχέση με τη θεωρία της ύλης. Σύμφωνα λοιπόν με τον Αριστοτέλη, η ψυχή είναι η αρχή της ζωικής λειτουργίας, που συντελεί στη θρέψη, στην αύξηση και στη διαμόρφωση της μορφής του σώματος, χωρίς όμως να είναι η συνισταμένη της ζωής, αλλά η αρχή και η αιτία. Επειδή ο άνθρωπος σκέπτεται και αισθάνεται με την ψυχή, συνεπάγεται ότι η ψυχή είναι έννοια, μορφή και όχι ύλη, αλλά μια και η ύλη δεν είναι νοητή χωρίς τη μορφή, έτσι και η ψυχή δεν είναι νοητή χωρίς το σώμα. Πέρα όμως από το οργανικό αυτό μέρος της ψυχής στον άνθρωπο διακρίνεται ένα άλλο ανώτερο μέρος, το νοητικό. Ο νους, που εισέρχεται στο σώμα απ' έξω, εξακολουθεί να υφίσταται και μετά το θάνατο του σώματος. Οι στωικοί, επηρεασμένοι καθώς ήταν απ' τον Αριστοτέλη, ανέμειξαν στη θεωρία τους για την ψυχή πολλά υλιστικά στοιχεία. Κατά το Μεσαίωνα και κατά την
Αναγέννηση έγιναν προσπάθειες να συμβιβαστεί ο αριστοτελισμός με τον πλατωνισμό, παρόλο που κάτι τέτοιο δεν έγινε εφικτό. Περνώντας από μια περίοδο, όπου το αριστοτελικό κείμενο άρχισε να εξετάζεται ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές δοξασίες και προκαταλήψεις, φτάνουμε στον Ντεκάρτ, σύμφωνα με τον οποίο η ψυχή αποτελεί ατομική συνείδηση, εστία του θεού και πηγή ασφάλειας και βεβαιότητας. Εναντίον όμως της άποψης του Ντεκάρτ, ότι η ψυχή είναι ουσία, εξελίχτηκε μια ολόκληρη πολεμική που διάρκησε δυο αιώνες, το 17ο και 18ο, και κατέληξε ότι η έννοια της ψυχής ως ουσίας δεν υφίσταται. Ταυτόχρονα το κίνημα της εμπειριοκρατίας με την ανακάλυψη του ψυχικού συνειρμού οδηγήθηκε στην άποψη ότι η ψυχή είναι μια δέσμη αισθήσεων