HOEVELAKEN — De tur�bocompressor is niet meer weg te
denken uit de perso�nenauto. Nadat vooral Saab het apparaat in de tweede helft van de
jaren seventig nieuw leven inblies, was de opmars niet meer te ~tuiten. Zowel
benzinemotoren als diesels maken er op uitgebrei�de schaal gebruik van. Maar aan de turbo
kan veel kapot gaan.
Grotere motoren leveren meer kracht, eenvoudig omdat je langs
atmosferische weg meer lucht naar binnen kunt krijgen.
Maar je kunt ook ‘geforceerd’ voor meer aanvoer zorgen dan komt de
compressor in beeld. Zo oud als de weg naar
Rome, al in de begin historie van de verbrandingsmotor werden ze gebruikt.
In een compressor (mechanisch of uitiaatgasaangedreven) wordt
de aangezogen lucht opgejaagd, de druk stijgt, eventueel gooi je er op weg naar de
motorinlaat nog een intercoolertje tussen (waardoor het volume afneemt) en klaar is Kees:
m��r lucht (en dus zuurstof, nodig voor de ver�branding) in de verbrandingskamer. Je
past de hoeveelheid benzine / diesel daarop aan het vermogensfeest is een feit.
Een eenvoudige voorstelling van zaken, want ook de
turbocompressor heeft nade�len, waarvan het ‘op gang ko�men’ de belangrijkste
is. Van�daag de dag kan de uitlaatgas�stroom echter zodanig worden gemanipuleerd, dat
ook bij la�getoerentallen de doorstroomsnelheid� al hoog ligt. Eenvoudig gezegd door de doorstroomruimte van die
uitlaatgassen op weg naar het �turbinewiel vari�ren, zodat de snelheid bij lagere toeren
hoger kan worden gemaakt. Dat alles zorgt echter voor m��r onderdelen in de turbo, die
allemaal perfect in balans moeten zijn.
Wanneer kun je vermoeden dat er jets mis is met de turbo?
Natuurlijk wanneer de motor veel minder krachtig is dan
hij zou moeten zijn. Als er dan ook nog een zwart walmpje uit de uitlaat komt (vooral bij
diesels goed zichtbaar) dan kun je er vergif op innemen dat er met de luchttoevoer wat mis
is. Dat h�eft niet bij de turbo te 4fn, maar
dat kan wel omdat daar slangen (waar scheuren in kunnen ontstaan) voor de luchttoevoer
zitten. Blauwe rook uit de uitlaat kan op een algemeen motorprobleem, maar ook weer
specifiek op een turbodefect duiden. Een derde verschijnsel is lawaai. Een turbo die bij
hoge toeren�tallen een constante fluittoon laat horen, heeft waarschijn�lijk te kampen
met vet aanslag op het compressorwiel. Ook la�gerschade (tikken) kan zich met lawaai
manifesteren.
De toekomst van de turbocompressor ziet er rooskleurig uit. Steeds meer motorontwik�kelaars maken er gebruik van, niet in de laatste plaats om ook aan strenger wordende emissievoorschriften te kunnen voldoen. De apparatuur is ook nog Lang niet uitontwikkeld. Behalve gebruik van m��rde�re (seriegeschakelde) turbo’s neemt ook het gebruik van titanium en keramische materialen (turbinewielen) hand over hand toe.
Een
turbocompressor dient perfect uitgebalanceerd te zijn. Ook door onbalans ken schade
ontstaan, ver�oorzaakt door trillingen of omdat bepaalde onderdelen op toptoeren�tal
zelfs kunnen gaan aanlopen. De binnenzijde van turbine of compressorhuis kan dan
beschadigd ra�ken. Turbo’s worden uitgebalan�ceerd met speciale machines. Turbo
World in Hoevelaken, naast Turbo’s Hoe ��n van de grootste revisiebe�drijven van
turbo’s in ons land, heeft wat dat betreft het neusje van de zalm in huis.
Met een grote ‘Vibration Sorting Rig’ (VSR) kan het bedrijf als enige in Nederland turbo’s tot toerental�len van 200.000 tpm dynamisch uit te balanceren. Onmisbaar bij het op juist wijze reviseren van een turbocompressor, een activiteit die steeds meer voorkomt. Turbo World koopt daartoe onder meer ‘slooptur�bo’s’ op, volgens woordvoerder Je�roen Velthuis zo’n 1000 per jaar. Die worden geheel gereinigd en gereviseerd en tot slot op de VSR-machine gebalanceerd. De grootste turbo�producent, Garrett Turbocharging Systems, stelt gebruik van zo’n VSR-machine bij reparatie / revisie tegenwoordig zelfs verplicht.