PCITA INTRODDUSSION A LA CORNOVAJA

La Cornovaja a l'é na lenga'd téra ch'a së slonga an sl'Atlàntich, trames la Bërtagna, vers mesdi, e Gàles e Irlanda a mesaneuit.

Ël debordament dij filon ëd pera granìa, ch'a l'han anfiltrasse an drinta ai depòsit lassà dal mar, a l'ha originà cola pressiosa lòsa bianca ch'a l'é tìpica ëd na region caraterisà da le min-e për l'estrassion dij metaj e da le gròsse gave'd caolin. L'assion dël mar a l'ha modiàà la pera meud e manera 'd formé n'autipian rot mincatant, an sà e an là, da quàich truch ëd pera granìa.

L'aussesse dël teren a l'ha originà j'avosà e spetacolar bianche scojere ch'a fan pandan con ëd longhe distèise 'd sabia. Le barase zèrbide dl'autipian a son traversà da milanta riaj e bialere che, col passé dë temp, a l'han ësgavà ëd gole e 'd creus longh la còsta, meud e manera 'd formé dij pòrt naturaj dabon anciarmant.

La pera granìa ch'as tira feura dan bele-sì, a l'é stàita dovrà për la costrussion ëd gesie, ca e palass an tut ël mond, da l'Iralanda a l'India, parèj coma soa lòsa bianca ch'as peul trové an sij coert dij ca, da San Petersburg fin-a a Land's End. Ël caolin, na tèra crea bianca 'me la fiòca, a l'é dovrà an tut ël mond, oltra che për le porslan-e, le piastrèle, le ceràmiche e via fòrt, adiritura për la produssion ëd la carta. A l'é pa tant che soe min-e dë stagn a l'ha serà ij batent, dòp 4000 ani dë sfrutament. Bele-sí la tèra a l'é na cotura anrichia da 'd mineraj 'd minca qualità e 'dcò ël temp, moderà da l'anfluss ëd la corent dël Golf, a compagna n'agricoltura fíorenta e bariolà ch'a rend ël paesage dabon pì ùnich che ràir. Ël mar a sostenta n'industria gropà a la lavorassíon dël pess ch'a l'è ben conossùa già dai temp antich.

La Cornovaja a l'è stàita un-a dle cun-e dia rivolussion andustrial, mersi a sòn, bele- sì, a l'é dëslopasse '1 comersa vers tute bande del mond e a l'é filosofiche, sientìfiche e tecnològiche 'd tut ël mond. A la fin dël sécol ch'a fà disneuv, le neuve tecnologìe d'estrassion e l'asauriment ëd le min-e a l'han portà a na fòrta dzocupassion tra ij minator ch'a l'han dovù emigré, parèj, ancheuj, la Cornovaja a l'é considerà na "Bursc", na patria coltural e spiritual, për la gran famija dij sò fieuj spatarà an gir për ël mond che, tutun, as ten-o gropà a soe rèis mersi a diverse associassion ( Cornish Associatíons.) L'anciarm dël paesage andustrial antich, con soe min-e, soe gave e sò stabiliment, a l'é conossú e apressià ancheuj dai turista 'd tut ël mond.

Për ancor pì che 4000 ani ij sò mar a son ëstàit traversà da minca qualità 'd personage: comerciant, pescador, emigrant, conquistador, pirata, religios, missionare e soldà, parèj che la Cornovaja a resta un griseul andoa ch'as antërmëstio díferense étniche e colturaj ch'a son na richëssa për l'Europa. Ël cornish ( kernewek ), la lenga sèltica che ultimament a l'ha arpija vigor, a dësferensia la Cornovaja da j'àutre region ëd la Gran Bërtagna meridional e ant ël midem temp a buta ansèma d'element irlandèis, latin, norman e sasson, parèj, për coste soe caraterìsche stòriche, etniche e colturaj a resta n'esempe ùnich bele sa peul esse considerà part dël mond séltich. Sò drapò a l'é tut nèir con na cros bianca an mes.

La region a l'é sgnora 'd testimonianse dij temp antich, testimonianse che svens a arciamo a la ment la legenda 'd Tristan e Iseult, ch'a saria na pera cantonaja për la literatura européa antica, l'euvra teatral " Bewnans Meriasek ", butà giù prima dl'arforma protestanta e fongà sla vita d'un sant britànich, la sola euvra ch'a l'ha rivane an lenga original: ël sèltich. La " Newlyn School", na scòla 'd pitura, a cissa la rivalutassion ëd la vita campagnin-a tradissional; sòn a l'é dventà but, nen mach për la pitura, ma 'dcò për la scoltura, l'art ëd la serômica, e le rapresentassion teatraj dël di d'ancheuj. An Cornovaja a-i é na s-ciopatà 'd giardin, pùblich e priva, ch'a son un pì bel che l'àutr.

Soa mùsica a l'é conossùa a livel anternassional mersì a soe bande d'oton, a soe coraj a ai glup ëd sonador, tant coj folclorìstich parèj 'me coj modern. Ël bal, tradissional e nen, a l'é sentù parèj 'd n'istitussion da tuta la gent d'an bele-si. Për lòn ch'a son j'atività sportive, bele-sì, a la fan da padron ël rugby, ël fotbal, la barca a vela e1 canotage ( ch'as pràtica 'dco dovrand le " gigs", ambarcassion che '1 pì dle vire a l'han bele sent ani ma che, tutun, a-j bagno '1 nas a le jòle pì 'ssè moderne.) Për jë spòrt individuaj, oltra al tèniss, a l'atlètica e a la lòta giaponéisa, a Vé motobin amportanta la lòta cornovalèisa, tìpica 'd costa region.

Index
Return to History
Other languages